Kamasutra 24
Jayamaṅgalā 24
- Language
- Sanskrit
24.1
prācuryeṇeti | dhātreyikāṃ puruṣapravṛttāmatyarthād , upagṛhya priyahitābhyāmupasarpet , tasyāḥ samīpe nisṛṣṭārthā preṣayet |
24.2
sā ceti | sā = upasarpitā, aviditā nāma, nāyakasyāviditeva bhūtvā; kṛtakaprayogaparihārārthe, tadguṇairiti | tasya nāyakasya guṇaiḥ|
24.3
tasyāśceti | rucyānabhīṣṭān |
24.4
abhiprāyaviruddhāniti | yathā necchati tāniyaṃ tathetyarthaḥ, guṇānabhijñatāṃ lubdhatāṃ ceti | 'aguṇajñau tava pitarau lubdhau ca, yena guṇavantamapahāyānyaṃ dhaninaṃ nirguṇaṃ gaveṣayataḥ' iti pratipādayet |
24.5
samānajātīyā iti | modante sma = pramuditavatyaḥ, nānurūpo'yaṃ mameti svabuddhyā'vadhāraṇaṃ, na pitroricchayā, tathā kartavye śakuntalā''dikṛtāḥ kathāḥ kathayet, kauśikaḥ svatapovighātārthamindrasaṃpreṣitāmapsarasaṃmenakāṃ dṛṣṭvā jātarāgaścakame, sā ca tadvīryagrahaṇāttatraiva kanyāṃ prasūya tyaktvā cāraṇye divaṃ jagāma, śakuntasaṃpātamadhyagatāṃ ca tāṃ kanyāṃ kaṇvarṣiḥ karuṇayā''śramamānīya bardhitavān,yathārthaṃ ca śakuntaleti nāma cakre, sā ca kālena prāptayauvanā mṛgayāprasaṅgādāgataṃ duṣyantaṃ rājānaṃ dṛṣṭvā svabuddhyā pāṇi grāhitavatīti, ādiśabdādrājadārikāḥ kanyā nidarśayet, |
24.6
mahākuleṣviti | mahākuleṣu ca lobhātpitrā dattā niyataṃ sāpatnakairbādhyante, tataśca vidviṣṭāḥ parijanasya parityaktāḥ satyo duḥkhitā dṛśyantaiti darśayedu, āyatimuttarabhāvinamartham, bhaviṣyati ceti |
24.7
ekacāritāyāmiti | ekapatnītve sukhamanupahataṃ varṇayet sāpatnyaduḥ khābhāvād, nāyakānurāgaṃ cota |
24.8
samanorathāyā iti | astyevāyamasyā manorathaḥ, kiṃ tu doṣānpaśyatītyutprekṣyāha-apāyamiti | vināśaṃ kutaścit, sādhvasaṃ = bhayaṃ, - gurujanād, vrīḍāṃ parijaneṣu, hetubhirapāyairdarśanairapanayet |
24.9
dūtīkalpaṃ ca pāradārike vakṣyamāṇaṃ pratāraṇaprakaraṇam, |
24.10
tvāmajānatīmiveti | ajānatīmiva balātkāreṇa grahīṣyati tadā na tava doṣaḥ, tatheti | tena prakāreṇa sugṛhītaṃ syādu vacanoyābhāvādityamuṃcārthaṃ yojayet |
24.11
pratipannāmiti | abhyupagatārthāmekāntadeśavartinīṃ, śrotriyeti | tatrāgneḥ saṃskṛtatvādityarthaḥ, yathāsmṛti svagṛhyoktavidhinā, triḥ parikramet kanyāmagniṃ bhramayet |
24.12
prakāśayet, praṇidhinā yathā nāyakenodveti |
24.13
na nivartanta iti | nānyenohyata iti darśayati, tena dharmavivāheṣvagnisaṃnidhānaṃ kāryamiti |
24.14
dūṣayitveti | abhigamyetyarthaḥ, nodvāhitamātrāṃ, śanaiḥ svajane prakāśayet, tasyā ātmīyakaraṇārtham |
yathā pitarau tathāvidhāmapi na prayacchata iti tadāha—
24.15
tadbāndhavā iti | nāyikābāndhavāḥ, nāyakopagṛhītaityaghaṃ doṣaṃ pariharanto, yadi tasma na pratipādyate tadā kulaṃ duṣyata iti, daṇḍabhayācceti| evaṃ cānuṣṭhīyamānaṃ yadi rājā śṛṇuyāttadā daṇḍaṃ pātayediti, tasmā eva nāyakāyaiva, tathā yojayet pratividadhyānnāyakaḥ |
24.16
anantaraṃ ca tatpratipādanasya, prītyupagraheṇa mukuravastrādidānena bāhyānurāgeṇa cāntareṇa vā prīṇayettarpayed |
24.17
gāndharveṇa ceṣṭeteti | evaṃ gāndharvavidhiruktaḥ |
bhrāntarasthāmadhikṛtyāha—
24.18
apratipadyamānāyāmiti | svayaṃ pāṇigrahaṇamakurvatyām, antaścāraṇīmanyāmiti | antaraṅgāṃ kulastriyam, pūrvasaṃbaddhāṃ pitroḥ saujanyena prīyamāṇāṃ nāyakasya, upagṛhyeti | dravyeṇa svīkṛtya, viṣahyamiti gamyam, anyakāryāpadeśeneti | anyaṃ kāryamapadiśyānāyayetpraṇidhinā |
24.19
samānaṃ pūrveṇeti | śrotriyāgārādityādi pūrvavadityarthaḥ, agnyāharaṇamātreṇa gāndharveṇa tulyamityayamekaḥ prakāraḥ |
24.20
āsanne cāsyā vivāhe'nyena vareṇa saha, tadabhimatānyavaradoṣairiti | nāyikāmāturabhimato yo'nyo varastasya doṣaiḥ klaibyapatanādibhistāmanuśayaṃ grāhayet |
24.21
tata iti | anuśayagrahaṇādūrdhvaṃ, tadanumatena = māturabhiprāyeṇa, prātiveśyābhavana iti | tasyā dravyeṇopagṛhītatvāditi dvitīyaḥ |
24.22
asyā bhrātaraṃ tulyavayasamekāntaprasaktamasukareṇa kaṣṭasādhyena duḥsādhyastrīsaṃpādanādinā, priyopagrahairiti | sāmadānairanyairvaityanurañjanavidhiḥ, svābhiprāyamiti | tvadbhaginīṃ pariṇetumicchāmi |
24.23
vayasyānāmiti | mitrāṇāmarthe jīvitamapi parityajanti kimu bhaginīṃ na prayacchanti, tata iti | pradānādūrdhvaṃ, tenaiveti | bhrātrā, anyakāryāditi | lyablope pañcamī, anyakāryamuddiśyetyarthaḥ, tatrāpi nāyikāmānāyayediti tṛtīyaḥ |
suptapramattopagamātpaiśācaḥ, tamadhikṛtyāha-
24.24
aṣṭamīcandrikā''diṣviti| aṣṭamīcandrikā''diṣu, tatra divasamupoṣya pūjāpuraḥsaraṃ rātrijāgaraṇamācandrodayam, anantaraṃ tāṃ dhātreyikā nāyakaprasaktā madanīyaṃ surā''dikaṃ pāyayitvā, kiṃcidātmanaḥ kāryamiti| aṅgulīyakaṃ vismṛtyāgatā'smi tatra gacchāva ityupadiśyānayedityarthaḥ
24.25
tatreti | viṣayadeśe, saṃjñāṃ = cetanāṃ, dūṣayitveti | dūṣayitvā caināṃśanaiḥ svajaneṣu prakāśayet, tadbāndhavāścetyādi pūrvavadityekaḥ prakāraḥ|
24.26
suptāṃ caikacāriṇīmiti | ekākinīṃ, tatra supteti dvitīyaḥ, atrāgnyāharaṇādikaṃ nāsti, adharmatvāditi |
prasahyāharaṇādrākṣasastamadhikṛtyāha-
24.27
grāmāntareti | svasmād grāmādanyaṃ grāmaṃ, susambhṛtasahāya iti | susaṃnaddhabahusahāyaḥ, rakṣiṇaḥ = kanyārakṣakān, vitrāsya, te yathā tyaktvā palāyante, hatvā vā prahāraiḥ, kanyāmapaharet, kṛṣṇavadrukmiṇīm, atrāpyadharmatvānnāgnyāharaṇādi, svagṛhameva ca nītvā dūṣaṇamiti, na kiñcidatidiṣṭaṃ, vivāhayogā gāndharvādīnāṃ viṣayāḥ |
aṣṭānāṃ vivāhānāṃ madhye kimapekṣayā kasya prādhānyamityāha-
24.28
pūrvaḥ pūrva iti | dharmasaṃsthiteriti | dharmato vyavasthānādityarthaḥ, tatra pūrve dharmyāścatvāraḥ, asmindarśane gāndharvād brāhmādayaḥ pradhānaṃ, tatrāpi ke cittaratamabhedena pūrvaḥ pūrva ityāhuḥ, gāndharvo hyāsurān, ṣaḍityekasminpakṣe etau dvāvati dharmyau, kiṃ tu yathā pūrve na tathā parataḥ, yathā ca gāndharvo na tathā''sura iti |
24.29
vyūḍhānāmiti | kṛtānāmanurāgaḥ phalam, anyathā'nurāgābhāve niṣphalaḥ syād, madhyamo'pi hi ṣaḍityekasminpakṣe, sadyoga iti | śobhano'nurāgātmako yogo'syeti, tena ca sadyogena gāndharva ityucyate |
24.30
sukhatvāditi | sukhahetutvād, abahukleśāt, prāyeṇeti, prāyaśo na yatnasādhya ityarthaḥ, avaraṇād = varaṇasaṃvidhānābhāvāt |
iti vivāhayogā ekatriṃśaṃ prakaraṇam ||
Linked texts (1)
- Kāmasūtra — Vātsyāyana Mallanāga, Sanskrit