Pramāṇa · Search · About · API

Kamasutra 26

Jayamaṅgalā 26

Language
Sanskrit

26.1

jāḍyeti | jāḍyāta=śāṭhyād, dauḥśīlyād=cāritrakhaṇḍanāt, prajā'nutpatterbandhyatvād, ābhīkṣṇyeneti | paunaḥpunyena duhiturutpādādityetāni strīgatāni kāraṇāni, nāyakacāplāditi| nāyakasyendriyalaulyāt , sapatnyadhivedanaṃ sapatnīlābhaḥ |

26.2

taditi | tasmādādita evādāveva yadvaḍhoḍhā bhaktiśīlavaidagdhyakhyāpanena yathākramaṃ jāḍyāditrayaṃ parihartumicched, nāyakacāpala vaidagdhyakhyāpanenaiva |

26.3

prajā'nutpattau svayamevānyathā tena kartavyameva, sāpatnye codayet, kuru vivāhamiti, dārikotpattāvapyayameva kramaḥ, strīparigrahasya putraphalakatvāt |

26.4

adhividyamāneti | sāpatnye yujyamānā na tvadhivinnā, yāvacchaktīti | yāvatī śaktistadapekṣayā''tmanaḥ sthitiṃ kārayed, adhikatveneti | sapatnyāḥ sakāśādādhikyenetyarthaḥ |
adhivinnā tu kiṃ kuryādityāha-

26.5

āgatāmiti | sapatnīṃ bhaginikāvat kanīyasīmiva bhaginīm, alpe kan |

26.6

nāyakaviditamiti | yathā nāyako jānātyanayā kāritamiti, prādoṣikaṃ pradoṣabhavaṃ saṃskāram, atiyatnādanicchantyā api tasyāḥ snehakhyāpanārthaṃ paricārikayā kārayet |

26.8

bhartarīti | bhartṛviṣaye pramādyantīṃ pramādaṃ yāntīmupekṣeta, anenava skhalitadoṣeṇa daurbhāgyaṃ syāditi |

26.9

yatreti | yasminpramāde manyeta, nāyakasaṃbhogārthamiyaṃ kṛtvā sapatnī svayameva pratipatsyate pramādo mā bhūditi, tatraināṃ snehakhyāpanārthamādarato'nuśiṣyātpunarmā kārṣīriti |

26.10

nāyakasaṃśrave ceti | nāyakasya śrutigocare sati, rahasi ca yatrānyona śṛṇoti, viśeṣāniti | kalāviśeṣān, adhikāniti | ye nāyakasya na darśitāḥ, taddarśane hyubhāvapi snihyataḥ |

26.11

tadapatyeṣviti | aputrayā saputrāyā darśayitavyaḥ |

26.12

parijanavarga iti | sapatnyāḥ, adhikānukampā yadyasau nāyakasyāpyabhimataḥ |

26.13

mitravarga iti | tasyā vivāhakāle yo mitravargastasminprītiḥ svīkārārtham |

26.14

ātmano jñātiṣu nātyādaro vacanīyatāparihārārtham |

26.15

tajjñātiṣviti | sapatnījñātiṣvatisaṃbhramo'tyādaraḥ snehakhyāpanārtham |

26.16

bahvībhistvadhivinnā, sapatnībhiravyavahitayā'nantarayā kanīyasyā saṃsṛjyeta viditaśīlatvāt |

26.17

yāṃ tviti | sapatnīṃ, tāsu bahvīṣu nāyako'dhikāṃ snehamānābhyāṃ cikīrṣetkartumicched, bhūtapūrvasubhagayeti | nāyakasya prāktanyā subhagayā, protsāhya tāmeva saubhāgyabījopanyāsena ca tayaiva kalahayet |

26.18

tata iti | uttarakālamanukampeta kalahitāṃ pracchanne samāśvāsayetkalahabhañjanārtham |

26.19

tābhirekatveneti | sapatnībhiranyābhirekatvenetyaikyena saṃhatidharmeṇa sthitābhirityarthaḥ, ekībhāve'pi saiva saubhāgyabījopanyāsahetuṃ nāyakasyāgrato durjanīkuryād, yena nāyakasya tasyāṃ na sadbuddhiḥ syād, duṣṭohi bahubhiḥ sakalaiśrcāhriyamāṇaḥ, tatrāpi svayamavivadamānā madhyasthā satī, naitatkṛtaḥ prayoga iti khyāpanārtham |

26.20

nāyakena tu kalahitāmenāṃ, daurjanyopanyāsena, pakṣapātāvalambanoṣabṛṃhitāmiti | tatparigraheṇopagṛhītāṃ dāpitapratyuttarāmāśvāsayet |

26.21

nāyakena saha, yatnasya tadarthatvāt |

26.22

bhidyamānaṃ tūpalabhya, kalahaṃ saṃdhukṣayedyathā na mandībhavati |

26.23

svayaṃ vā saṃdhau prayateta, yadyayamekāntenāsyāṃ niranunayastadā tiṣṭhatvasmadvidhaiva maināmavamanyasveti prasādayet |
iti jyeṣṭhāvṛttaṃ catustriṃśaṃ prakaraṇam | kaniṣṭhā'pi bhāryā kathaṃ varteteti ? kaniṣṭhāvṛttamucyate -

26.24

kaniṣṭhā tviti | mātṛvanmātaramiva jyeṣṭhāṃm |

26.25

jñātidāyamiti | pitṛbhyāṃ dattam, bharttṛdattamityapiśabdād , aviditaṃ nopayuñjīta, aṅgīrpaṇopāya eṣaḥ |

26.26

ātmavṛttāntāniti | ātmani pratibaddhān vyavahārān, tadadhiṣṭhitān jyeṣṭhasvāmikān |

26.27

anujñātā jyeṣṭhayā, kramaprāpte'dhiśayane patimadhiśayīta, ‘adhiśīṅsthā''sāṃ karma’ iti karmasaṃjñā |

26.28

tasyā vacanaṃ jyeṣṭhāvacanaṃ sadasadvā'nyasyā agre na kathayet, kalahaparihārārtham |

26.29

tadapatyāni jyeṣṭhāpatyāni jyeṣṭhānyajyeṣṭhāni ca, svebhyo'patyebhyo'dhikaṃ paśyet |

26.30

rahasi śayane, adhikamupacaredyenāyamanthābhyastasyāmanurajyeta |

26.31

sapatnīviprakārajaṃ sapatnīparibhavajaṃ, nātmanā parasyācakṣīta, svayaṃ kathyamānaṃ nāyako na pratīyād , anyena tu kathayet |

26.32

patyuḥ saviśeṣakamiti | anyatarabhāryābhyo vaiśeṣikīṃ pūjāṃ patyuḥ sakāśādaprakaṭaṃ labdhumicchet |

26.33

aneneti | saviśeṣeṇa mānena pathyadānena śambalabhūtena jīvāmi sapatnīvāgurāyāmiti brūyāt |

26.34

tanmānaṃ, ślāghayā vikatthanena, rāgeṇa veti | sapatnīkrodhena, bahiḥsāmānyajanasya nācakṣīta |
doṣamāha--

26.35

bhinnarahasyā hīti | avajñāṃ tiraskāram |

26.36

jyeṣṭhābhayāditi | anyathā saviśeṣaṃ mānaṃ paśyantī kupyedanarthaṃ vā cintayed, gonardīyamatamanumatamapratiṣiddhatvāt |

26.37

jyeṣṭhāmanukampeta naikāntenābhibhavet, tathābhūtāyā niṣpratyādhāratvād, nāyakena cānukampayetsambhāṣaṇaṃ kriyatāmiti, ātmasādhutva khyāpanārtham |

26.38

enāmiti | durbhagāmanapatyāṃ jyeṣṭhāmākramya, jyeṣṭhākaniṣṭhayormadhyavartinīnāṃ pūrvāparāpekṣayā jyeṣṭhākaniṣṭhāvṛttaṃ yojyam |
iti kaniṣṭhāvṛttaṃ pañcatriṃśaṃ prakaraṇam | yathā kanyā bhāryā tathā punarbhūiriti punarbhūvṛttamucyate, punarbhūirdvividhākṣatayonirakṣatayoniśca, tatrāntya saṃskārārhatvātkanyāyāmevāntarbhūtā, yathoktam— 'punarakṣatayonistvāduhyate yā yathāvidhi' iti | dvitīyāyā na saṃskāraḥ, svīkāra eva kevalaṃ, sā ca loke'varuddhetyucyate, sā caivaṃ vidhā śāstre'nujñātaiva, yathā''ha vasiṣṭhaḥ— 'manodattā vacodattā yā ca maṅgalavācikā | udakasparśitā caiva yā ca pāṇigṛhītikā || agniṃ parigatā caiva punarbhūḥ prasravā ca yā' iti | atra pūrvāḥ ṣaḍakṣatayonayaḥ, prasraveti | kṣatayonirityarthaḥ | tāmevādhikṛtya vṛttamāha—

26.39

vidhaveti | mṛtabhartṛkā, indriyadaurbalyāditi | indriyāṇi niyantumasamarthatvād, āturā kāmena bādhyamānā, bhoginamiti | upabhogasampannaṃ,guṇasampannamiti | nāyakaguṇairyuktaṃ, yā punarvinded dvitīyaṃ patiṃ labheta, sā punarbhūbhāryātvena punarbhavatīti kṛtvā; bhoginaṃ guṇasampannamiti, gonardīyamatametadbhaviṣyati |

26.40

yatastviti | bhartṛgṛhādāturā svecchayā niṣkrāntā, punarapi yataḥ puruṣātsvecchayā niṣkramaṇaṃ syād, nirguṇo'yamiti, niṣkramaṇopāyānnirguṇamapi bhoginamākāṅkṣeta |

26.41

saukhyārthinī = viṣayaparibhogārthinī, kileti vitarke |

26.42

sukhasākalyamiti | guṇasurataparibhogasukhayoḥ samavāyāt, tatkimiti niṣkrāmati, yataścaivaṃ tasmāttato nirguṇabhogino viśiṣyate guṇavānbhogī, yā tu punaḥ punarniṣkrāmatyasau veśyāviśeṣe'ntarbhavati |

26.43

ātmanaścittānukūlyāditi | satyapi guṇavati bhogini cittaṃ cennānukūlaṃ tathā'pi na sukhasākalyaṃ, tasmādayamaparo viśeṣaḥ, tenoktalakṣaṇādgamyo'nya iti darśayati |

26.44

seti | vidhavā vindamānā, bāndhavaiḥ svaiḥ, nāyakādyatkarmaṇā labdhumicchettatrāpānakaṃ madyagoṣṭhī, udyāna = puṣpaphalaupayikaṃ, śraddhādānaṃ yacchraddhayā dīyate, mitrapūjanādīti | ādiśabdātsvajanaṃ ca vastrādinā, eteṣu kartavyeṣu yadyayaṃ sahate karma na tu grāsācchādanamātramiti, iyamuttamaprakṛterlipsā |

26.45

ātmanaḥ sāreṇa veti | madhyamādhamaprakṛterlabdhe karmaṇi vyāpāramāha-alaṅkāramiti | tadīyaṃ nāyakasambandhinaṃ, sāvadhānībhūya dhārayedityarthaḥ |

26.46

prītidāyeṣviti | prītyā datteṣvaniyamo dhāraṇaṃ prati |

26.47

svecchayā ceti | na tu nāyakadoṣāttena gṛhānnirgacchantī prītidāyādanyannāyakadattaṃ lohakṣuraṃ dīyeta dāpyeta |

26.48

seti | jigamiṣuḥ, prabhaviṣṇuriva svāminīva nāyakagṛhaṃ svīkuryāt|
tāvantamapi kālaṃ nijāsu kiṃ kuryādityāha—

26.49

kulajāsviti | dharmoḍhāsu, prītyā = snehena |

26.50

parijane sarvatra kulajānāṃ nāyakasya dākṣiṇyena varteta, saparihāsā savikārā |

26.51

kalāsu kauśalaṃ darśanīyamadhikasya nāyakāviditasya jñānaṃ darśayitavyam |

26.52

kalahasthāneṣviti | ucitavicchedaḥ svairiṇīsaṃsargo'cirāttatra gamanaṃvāsakānniṣkramaṇaṃ cetyasyāḥ kalahasthānāni, teṣu svayamupālabheta|

26.53

rahasi ceti | nāyakaṃ śayanāgataṃ, kalayeti | āliṅganādibhiḥ puruṣopasṛptāntaiḥ |

26.54

sapatnīnāṃ kulajānām, upakuryādutpanne prayojane |

26.55

ābharaṇaṃ maṇḍanakādi |

26.56

svāmivadupacārasteṣāṃ kulasaṃtatihetutvād |

26.57

maṇḍanakāni puṣpānulepanādīni |

26.58

parijana iti | ātmīye, viśrāṇanamiti | dānam |

26.59

samājeti | goṣṭhīśīlatā, āpānaśīlatā, udyānavihāraśīlatā, yātrāvihāraśīlatā ceti |
āsāṃ bhāryāṇāṃ durbhagā'pi kā citsaṃbhavati, tayā kathaṃ vartitavyamiti durbhagāvṛttamucyate—

26.60

durbhagā tviti | sāpatnyapīḍiteti | daurbhāgyaphalaṃ, tāsāmiti | sapatnīnāṃ madhye yā patyāvupacared , adhikamiveti | nāyakenādhikṛtena yā tvadhikā sapatnyupacitā tāṃ sutarāmevāśrayet |

26.61

tāmāśritya prakāśyāni kalāvijñānāni patracchedyādikauśalāni darśayet |

26.62

daurbhāgyādrahasyānāmabhāvaḥ, vaidagdhyakhyāpanaṃ hi daurbhāgyanivṛttikāraṇam |

26.63

dhātrīkarmāṇyabhyañjanodvartanasnapanādīni |

26.64

tanmitrāṇi ceti | nāyakamitrāṇi ca, upagṛhya priyahitābhyāṃ, tairiti | upagṛhītairbhaktimātmanaḥ śrāvayecchāṭhyakhyāpanārtham |

26.65

dharmakṛtyeṣu = śrāddhādiṣu, puraścāriṇī = prārambhikā, syād, vratopavāsayośca nāyakena kriyamāṇayoḥ puraścāriṇī |

26.66

parijane nāyakasya, dākṣiṇyamānukūlyaṃ darśayitavyaṃ , na cādhikamātmānaṃ paśyetsapatnībhyaḥ parijanebhyaśca daurbhāgyahetutvāt |
iti bāhyametad vṛttam || ābhyantaramāha—

26.67

śayana iti | tatsātmyeneti | nāyakānukūlyena, yathaiva nāyako'bhiyuṅkte, tathaivānicchantyapyātmano'nurāgamātṛpti pratyāyayet |

26.68

na copālabheteti | tavāhampriyeti, vāmatāṃ prātikūlyamaṅgagūhanena na darśayet |

26.69

yayā ca sapatnyā kalahitaḥ syāttāmāvartayedabhimukhīkuryāt, kāmamiti | abhyupagame, anenāpi prakāreṇa mamābhimukhaḥ syāditi |

26.70

yāṃ pracchannāṃ parastriyaṃ kāmayedanena dūtīkarmaṇā tāṃ saṃgamayet, kāmamityeva, marmāṇi cāsya śayanagatā'vabudhyeta, marmajñatayā ca vidheyaḥsyāditi, gopayeccetarasmai nācakṣīta |
jitakrodheti | śāstrārthānuṣṭhānakaraṇādu, yathāśāstrapravartinīti | yadyasyāḥ śāstramekacāriṇījyeṣṭhā''divṛttaṃ, sapatnīścādhitiṣṭhatīti | sapatnīnāmupari sthitiṃ labhata iti, ‘adhiśīṅasthā''sāṃ karma’ iti karmasaṃjñā |
iti śrīvātsyāyanīyakāmasūtraṭīkāyāṃ yaśodhararacitāyāṃ jayamaṅgalā''khyāyāṃ bhāryā'dhikārike caturthe'dhikaraṇe sapatnīṣu jyeṣṭhāvṛttaṃ kaniṣṭhāvṛttaṃ punarbhūvṛttaṃmāntaḥpurikaṃ puruṣasya bahvīṣu pratipattirdvitīyo'dhyāyaḥ |
kanyāpunarbhūnāyikayoḥ samāgamopāyaḥ saviśeṣa uktaḥ,tatra veśyāyāḥkāma eva, paradārebhyo'rthakāmāviti, tatsamāgamopāyadarśanārthaṃ vaiśikātprākpāradārikamucyate, tatra strīpuṃsayoḥ śīlamanavasthāpyottaravyāpārāsaṃbhavātstrīpuruṣaśīlāvasthāpanamucyate, paraparigṛhītāsu kāmaḥ pratiṣiddhaiti cedāha—

26.71

iti durbhagāvṛtam pratividadhyādanutiṣṭhed, jāḍyadauḥśīlyayoḥ prāyeṇa daurbhāgyahetutvāt |
iti durbhagāvṛttaṃ saptatriṃśaṃ prakaraṇam || yathā bhāryāyā adhikāro bhāryā'dhikārastathā bhāryāyāṃ nāyakasyāpīti, saptamīsamāso'pi draṣṭavyaḥ, anyathā nāyakena saṅgatā'pyanuvarti tā na samprayujyate, tatra nāyako dvividhaḥ-rājā jānapadaśca, tatra pūrvaṃmadhikṛtyāntaḥpurikamucyate, antaḥpure bhavaṃ vṛttamāntaḥpurikam, 'ropadhetòḥ prācām' iti vuñ, nanu ca yathā rājño vṛttaṃ tathā'ntaḥpurāṇāmapi vaktavyamityāha-

26.72

antaḥpurāṇāṃ ceti | tatsthastrīṇāmevābhidhānam, eteṣveva prakaraṇeṣu lakṣayet, tatrāpyekacāriṇījyeṣṭhā''dayaḥ santīti pṛthaṅnoktam |
rājñastu pṛthagucyate-

26.73

āsāmiti | āntaḥpurikāṇāṃ, vāsāṃsi ca yathāsambhavaṃ gṛhītvā, kañcukīyā mahattārakā vā rājño nivedayeyuḥ, devībhiḥ prahitamiti |

26.74

tadādāyeti | mālyādikaṃ gṛhītvā rājā nirmālyakaṃ svadehādavatāritaṃ pratiprābhṛtakaṃ pratikauśalikaṃ dadyādanurāgarakhyāpanārtham |

26.75

alaṃkṛtaśceti | gṛhītanepathyo rājā, aikadhyeneti | ekadhāśabdādbhāve dhyamuñ, ekībhūtānityarthaḥ, na tu pṛthak pṛthak, tulyavṛttatvakhyāpanārtham |

26.76

yathākālamiti | yadyasmin kāle yujyate, yathā'rhaṃ ceti | yadyasyāḥ kulavayo'pekṣayā, sthānaṃ = niyogo, mānaḥ = pūjā, ābhyāmanuvṛttiḥ kāryā, saparihāsāḥ saślathāśāḥ kathāḥ, pariṇītāsvidaṃ vṛttam |

26.77

tadanantaramiti | pariṇītādarśanānantaram , punarbhūvastathaiva paśyedaikadhyena, tathā sthānamānānuvṛttibhiśca |

26.78

ābhyantarikāḥ = āntaḥpurikāḥ, nāṭakīyāśca = nāṭakahitāśca, tathaiva paśyedeva |

26.79

tāsāmiti | punarvādīnāṃ, yathoktakakṣāṇīti | madhye devānāṃ sthānaṃ, tato bahiḥkakṣe punarbhūvāṃ, tato bahirveśyānāṃ; tato'pi nāṭakīyānāmiti |

26.80

vāsakaṃ pālayanti yā mahattarikā rājaniyuktāstā rājño nivedayeyuriti sambandhaḥ, yasyā vāsakramaḥ prāptaḥ, yasyāścātīto vyasanotsavābhyāmantaritaḥ, ṛtuśca yasyāḥ pratyupasthitaḥ, tatparicārikā'nugatā iti | tisṛṇāmapi devyādīnāṃ yāḥ paricārikāstābhiranugatā vāsakapālyodivā śayyotthitasya bhuktvā śayitotthitasya, tābhiriti | yasyā vāsakramo'tīto yasyāśca varttamāno yasyāśca ṛtuḥ, aṅgulīyakamiti| mudri-

26.81

tatreti | nivedite, yad gṛhṇīyāditi | yadīyamaṅgulīyakam |

26.82

anurūpeṇa pūjeti | kulavayo'nurūpā, āpānakaṃ ca tābhiḥ saha |

26.83

apraveśa iti | saṃgītakavyagreṣu tadveśadhāriṇāṃ nāgarikāṇāmapi praveśaḥ saṃbhāvyate, viditaśaucābhya iti | tā hyupadhāśuddhatvānnānyatprayojayanti |

26.84

aparikliṣṭaśca karmayoga iti | ratopacāre'kadarthitaḥ syāt, kadarthite ca tasminnakāryamapi kuryuḥ |
ityāntaḥpurikamaṣṭatriṃśaṃ prakaraṇam || yathā rājño bahvyaḥ striyastathā jānapadasyāpi bhavantīti jānapadasya bahvīṣu pratipattirucyate, tatra sāmānyamāha— bhavanti cātra ślokāḥ—

26.85

puruṣastviti | samo bhavediti | naikatra snehena varteta, na cāvajñāṃ carediti | guṇarūparahitāsvapi tiraskāraṃ na kuryāt, vyalīkānaparādhānna saheta, anyathā kṣānteṣu punaḥ punarviśeṣataḥ kuryuḥ |

26.86

ekasyāmiti | yā citraratenānyena vā krīḍā ratānugatā, anyā vā, vaikṛtaṃ guhyagataṃ, viśrambhādvāpālambhayuktaṃ vāsakasaṃjñāmanubandhayitum , anyāsa na kīrtayediti | strīṇāṃ vairāgyahetutvāt |

26.87

prasaraṃ na dadyātkalahaparihārārthaṃ, sapatnyāḥ kāraṇa iti | sāpatnyasaṃbandhini satyapi nimitte, tathā tenaiva prakāreṇa niṣprasaratayopālabhamānāṃ yuktamevopekṣitamiti, doṣaistāmeva yojayettathaiṣa doṣo na tasyā iti |

26.88

rahasi visrambhairviśvāsairyā lajjāvatī, pratyakṣapūjanaryā sapatnīṣu bhaktimicchati, bahumānairyā manasvinī |

26.89

udyānagamanairyā tacchīlā, bhogairyā paribhogalālasā, tajjñātipūjanaryā jñātiṣu kartavyabuddhiḥ, rahasyai rahasi bhavaiḥ, prītiyogaiḥ prītyarthairyaugaiḥkāryā ratikriyā |
adhikaraṇārthānuṣṭhāne phalamāha—

Linked texts (1)