<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.kama.kamasutra-school.vatsyayana!jayamangala.29 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Erotics and the Art of Love](https://indike.org/pramana/in.niti.kama) › [Vātsyāyana's Kāmasūtra and its Tradition](https://indike.org/pramana/in.niti.kama.kamasutra-school) › [Kāmasūtra](https://indike.org/pramana/in.niti.kama.kamasutra-school.vatsyayana) › [Jayamangala](https://indike.org/pramana/in.niti.kama.kamasutra-school.vatsyayana!jayamangala) › 29

# Kamasutra 29

Jayamaṅgalā 29

- **Language:** Sanskrit

### [29.p1](https://indike.org/pramana/in.niti.kama.kamasutra-school.vatsyayana!jayamangala.29.p1)

kriyayā paribṛṃhitetyuktaṃ tāṃ kriyāṃ darśayitumāha-

### [29.1](https://indike.org/pramana/in.niti.kama.kamasutra-school.vatsyayana!jayamangala.29.1)

yatheti | abhiyogasādhye dve nāyike, kanyā parayoṣitca, abhiyogo dvividhaḥ-ātmanā dūtyā ca, atrācāryāṇāṃ mataṃ, yathā kanyeti | kanyānāmasaprayuktatvāttāsu prāyeṇa yuktyā'bhiyogāḥ, tāṃśca nāyakaeva prayoktuṃ śaknoti na dūtī, evaṃ ca tāsvekapuruṣābhiyogā uktāḥ, sūkṣmabhāvā iti | pravṛttasaṃprayogatvātparapuruṣasaṃdarśanamapi na sambhavati, kimu tasminbhāvaprakāśanaṃ, dūtyāmubhayaṃ sambhavati, tasmād dūtyaiva sādhyā iti |

### [29.2](https://indike.org/pramana/in.niti.kama.kamasutra-school.vatsyayana!jayamangala.29.2)

sarvatreti | kanyāsu parastrīṣu ceti, śaktiviṣaya iti | yatra svayamabhiyoktuṃ śaknoti, upapannatarakaṃ, dūtīsādhanāt, tasyeti | svayamabhi yogasya, durupapādatvāditi | yatra duḥkhainopapādyate tatra dūtīprayogaḥ |  
tadeva prāyovādena darśayannāha-

### [29.3](https://indike.org/pramana/in.niti.kama.kamasutra-school.vatsyayana!jayamangala.29.3)

prathameti | prathamaṃ sāhasaṃ cāritrakhaṇḍanaṃ yāsāṃ, tāsu nāyaka eva samartho na dūtī, aniyantraṇamaniṣiddhaṃ sambhāṣaṇaṃ yāsāṃ, nāyakena saha tāsvapi kiṃ dūtyeti, svayaṃ pratāryā iti | svayamupapannatarakatvaṃ pradarśayati, durupapādatvamāha-tadviparītā iti | bahuśaḥ khaṇḍitacāritrā niyantraṇasambhāṣiṇyaḥ |  
nanu prathamasāhasāyāṃ gamanaṃ pratiṣiddhaṃ, viṣayasyāśuddhatvāt, satyaṃ; śarīropaghātatrāṇārthamuktaṃ, svayamabhiyogastu na paricayaṃ vineti, paricayakāraṇānyucyante, yadāha-

### [29.4](https://indike.org/pramana/in.niti.kama.kamasutra-school.vatsyayana!jayamangala.29.4)

abhiyokṣyamāṇo'bhiyogaṃ kariṣyan |  
paricayaśca saṃdarśanapūrvakaḥ, saṃdarśanaṃ ca dvividhamityāha-

### [29.6](https://indike.org/pramana/in.niti.kama.kamasutra-school.vatsyayana!jayamangala.29.6)

bhavanasaṃnikarṣa iti| gṛhasamīpe kva vidāgatāyā darśanaṃ svābhāvikaṃna prayatnakṛtam, mitrādīnāṃ yad gṛhaṃ tatsamīpe yaddarśanaṃ vivāhādiṣu ca tatprāyatnikaṃ, gamanaprayatnasādhyatvāt |  
tatra ca dvividhe saṃdarśane paricayakāraṇaṃ dvividhaṃ bāhyamābhyantaraṃ ca tatra pūrvamadhikṛtyāha-

### [29.7](https://indike.org/pramana/in.niti.kama.kamasutra-school.vatsyayana!jayamangala.29.7)

sākāramiti | bhāvasūcakena mukhanayanagatenākāreṇa saha satataṃ prekṣaṇaṃ kartavyaṃ, keśasaṃyamanaṃ keśānavamucya bandhanaṃ, nakhācchuraṇaṃ svāṅgeṣvācchuritakam , ābharaṇasya prahlādanaṃ śabdanam, adharoṣṭhavimardanamaṅguṣṭhasampuṭena parigharṣaṇaṃ, tāstāśceti | guṇasaṃvarṇanapradhānāḥ kathāḥ, vayasyaiḥ = mitraiḥ, prekṣamāṇāyā iti| nāyikāyāḥ paśyantyāḥ, tatsambaddhāiti| nāyikāsambaddhāḥ, parāpadeśinya iti | nāyakāpadeśinyaḥ, tyāgopabhogaprakāśanamanyena dātṛtvabhogitvakhyāpanārthaṃ, sakhyuriti | mitrasyotsaṅge niṣaṇṇasya, sāṅgabhaṅgamirita | sāṅgasphoṭanaṃ jṛmbhaṇaṃvijṛmbhikā syāt,ekabhrūkṣepaṇaṃ niṣaṇṇasyaiva, mandavākyapā gadgadavacanatā kimu māṃ kiñcidvrakkīti, tāmiti, nāyikām , bāleneti, tatpārśvavarttinā'pragalbharūpeṇa, janena cānyena, anyopadiṣṭeti, tatsuhṛdā kṛtā na svayam , dvyarthā kathetyeko bālena sambaddho'rtho dvitīyo nāyikayā, tasyāmiti| kathāyāṃ kriyamāṇāyāṃ svayamātmano manorathāvedanam , anyāpadeśenetyasmanmitrasya tasyāmatidurghaṭo manorathaḥ sa kiṃ bhaviṣyati na bhaviṣyatīti na jāne, tāmeveti, nāyikām, bālasya cumbanamāli ṅganaṃ saṃkrāntakaṃ, jihvayā ca prasāritā, pradeśinyā = tarjanyā, hanudeśaghaṭṭanaṃ = kapolayoradhastāccālanaṃ, tāmuddiśyeti sarvatra yojyaṃ, tattaditi | anyadapyevaṃvidhaṃ, yathāyogamiti| yadyasya yujyate sparśanaṃ tāḍanaṃ vā, yathā'vakāśamiti| yathāpradeśaṃ kakṣayorurasi pṛṣṭhe vā bālasya vidheyam|

### [29.8](https://indike.org/pramana/in.niti.kama.kamasutra-school.vatsyayana!jayamangala.29.8)

tasyāśceti | nāyikāyāḥ, aṅkagatasya=kroḍasthasya, lālanaṃ mṛdunā vacasā, bālakrīḍanakānāṃ = jātuṣagulikā''dīnāṃ dānaṃ, teneti| dānagrahaṇasambandhena saṃnikṛṣṭatvātkathāyojanaṃ kāryaśarīragarbhasya vākyasya yojanamityarthaḥ, tatsaṃbhāṣaṇakṣameṇeti | tayā saha yatsaṃbhāṣaṇaṃ tatra kṣamo yojanastatprītimityarthaḥ, tena saha prītimāsādya saṃyojya kāryaṃ prayoktavyamiti śeṣaḥ, tadanubandhaṃ ceti | kāryānubandhaṃ gamanāgamanasya prayojanaṃ, yena loko'nena kāryeṇāsya gamanāgamanaṃ nānyeneti manyate, saṃśrave cāsyāiti| yatra sā śṛṇoti tatra kāmasūtrasaṅkathā vijñatvakhyāpanārthaṃ, tatrāpi tāmapaśyato nāmeti | na kilāhamenāṃ paśyāmīti, anyathā tāṃ paśyataḥkathayato durvidagdhatā syāt |  
ābhyantaramadhikṛtyāha—

### [29.9](https://indike.org/pramana/in.niti.kama.kamasutra-school.vatsyayana!jayamangala.29.9)

prasṛta iti | prasṛte na tu sarvathotpanne paricaye, nyāsāḥ saṃsthāpyāścirakālagrāhyāḥ, nikṣepaṃ yadalpakālagrāhyam |

### [29.10](https://indike.org/pramana/in.niti.kama.kamasutra-school.vatsyayana!jayamangala.29.10)

tatra pratidinaṃ nyāsaṃ, pratikṣaṇaṃ nikṣepakaṃ, tadubhayamekadeśataḥ stokastokena gṛhṇīyāt, tadeṣa yathākramaṃ darśayati-saugandhikaṃ pūgaphalāni ceti| saugandhikaṃ = sugandhidravyāṇāṃ samūhaḥ, taddvāreṇa pratidinaṃ nyāsaṃnikṣepaṃ ca, yadalpakālagrāhyaṃ pratikṣaṇaṃ ca dṛśyate |

### [29.11](https://indike.org/pramana/in.niti.kama.kamasutra-school.vatsyayana!jayamangala.29.11)

visrambhagoṣṭhyāṃ viviktāsane ceti| tāmupanimantryāsmābhiḥ pracchanne

### [29.12](https://indike.org/pramana/in.niti.kama.kamasutra-school.vatsyayana!jayamangala.29.12)

nityadarśanārthaṃ ceti | pratikṣaṇaṃ darśanārthaṃ, svayaṃ prayateteti, vakṣyamāṇena sambandhaḥ, vaikaṭikaḥ = ratnānāṃ pariśodhakaḥ, nolīrañjakakusumbharañjakau pratītau, ādiśabdāttvaṣṭṛ kāṃsyakārādayaḥ, teṣāṃ karmārthinyāṃ satyāmātmavaśyairvidheyaiḥ suvarṇakārādibhiḥ, tatsampādane = suvarṇādikarmasampādane|

### [29.13](https://indike.org/pramana/in.niti.kama.kamasutra-school.vatsyayana!jayamangala.29.13)

tadanuṣṭhānaniratasyeti | suvarṇādikarma svayamadhiṣṭhāya kārayataḥ saṃdarśanayogo na pracchannayogaḥ syād, api tu dīrghakālaṃ lokasya viditaḥ, anyathā lokastaṃ dṛṣṭvā sahasā vikalpayati |

### [29.14](https://indike.org/pramana/in.niti.kama.kamasutra-school.vatsyayana!jayamangala.29.14)

tasminniti karmaṇyanuṣṭhīyamāne'samāpta evānyeṣāṃ karmaṇāmanusandhānaṃkarttavyaṃ, mā bhūddarśanaviccheda iti, yeneti | karmaṇā = duṣkareṇa, dravyeṇa =, duṣprāpeṇa, kauśalena = durāgamena, tasyeti | yathoktasya karmaṇaḥ prayogaṃ yathā tatprayujyate, dravyasyotpattiṃ yathā tad bhavati, kauśalasyāgamaṃ yathā tadāgamyate, upāyaṃ vijñānaṃ ceti | trayāṇāmapi yathāsaṃbhavamupāyaṃ vijñānaṃ cātmāyattaṃ , sarvametad darśayet |

### [29.15](https://indike.org/pramana/in.niti.kama.kamasutra-school.vatsyayana!jayamangala.29.15)

pūrvapravṛtteṣviti | nedānīṃ pravṛtteṣu teṣāmanārṣatvād , loke pravṛtteṣu purāṇarāmāyaṇabhāratokteṣu prasaṅgādudīriteṣu, dravyāṇāṃ ca guṇaparīkṣāsu, tayā nāyikayā'nyaistatparijajaiḥ saha vivādaḥ karttavyaḥ, naivamidamevamiti |

### [29.16](https://indike.org/pramana/in.niti.kama.kamasutra-school.vatsyayana!jayamangala.29.16)

tatreti | vivāde, nirddiṣṭānīti | yadyanyathā syādidaṃ deyamiti, teṣu ca paṇiteṣu, enāṃ nāyikām , prāśnikatve niyojayed, yadyanyaiḥ saha

### [29.17](https://indike.org/pramana/in.niti.kama.kamasutra-school.vatsyayana!jayamangala.29.17)

tayā tviti | nāyikayā, anyamiti | parijanaṃ, tadbhaktamiti | nāyikāpakṣapātinaṃ, yojayed nāyikāvijayasyābhipretatvāt |  
śāstrakāra eva prakaraṇasaṃbandhamāha—

## Linked texts (1)

- [Kāmasūtra](https://indike.org/pramana/in.niti.kama.kamasutra-school.vatsyayana.5.2.1) — Vātsyāyana Mallanāga, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.kama.kamasutra-school.vatsyayana!jayamangala.29](https://indike.org/pramana/in.niti.kama.kamasutra-school.vatsyayana!jayamangala.29) · Pramāṇa
