Anvitarthaprakashika 147
Anvitārthaprakāśikā 147
- Language
- Sanskrit
Contents
- 147.65 — 1 part
147.1
śrīśuka uvāca || atha devarṣṛṣī rājansaṃparetaṃ nṛpātmajam || darśayitveti hovāca jñātīnāmanuśocatām
147.2
nārada uvāca || jīvātmanpaśya bhadraṃ te mātaraṃ pitaraṃ ca te || suhṛdo bāndhavāṃstastān śucā tvatkṛtayā bhṛśam
147.3
kalevaraṃ svamāviśya śeṣamāyuḥ suhṛdvṛtaḥ || bhuṅkṣva
bhogānpitṛprattānadhitiṣṭha nṛpāsanam
147.4
jīva uvāca || kasmiñjanmanyamī mahyaṃ pitaro mātaro'bhavan || karmabhirbhrāmyamāṇasya devatiryaṅnṛyoniṣu
147.5
bandhujñātyarimadhyasthamitrodāsīnavidviṣaḥ || sarva eva hi sarveṣāṃ bhavanti kramaśro mithaḥ
147.6
yathā vastūni paṇyāni hemādīni tatastataḥ || paryaṭanti nareṣvevaṃ jīvo yoniṣu kartṛṣu
147.7
nityasyārthasya sambandho hyanityo dṛśyate nṛṣu || yāvadyasya hi sambandho mamatvaṃ tāvadeva
hiṃ
147.8
evaṃ yonigato jīvaḥ sa nityo nirahaṃkṛtaḥ || yāvadyatropalabhyeta tāvatsvatvaṃ hi tasya tat
147.9
eṣa nityo'vyayaḥ sūkṣma eṣa sarvāśrayaḥ
svadṛk || ātmamāyāguṇairviśvamātmānaṃ sṛjate prabhuḥ
147.10
na hyasyātipriyaḥ kaścinnāpriyaḥ svaḥ paro'pi vā || ekaḥ sarvadhiyāṃ draṣṭā kartṛṇāṃ
guṇadoṣayoḥ
147.11
nādatta ātmā hi guṇaṃ na doṣaṃ na kriyāphalam || udāsīnavadāsīnaḥ parāvaradṛgīśvaraḥ
147.12
śrīśuka uvāca || ityudīrya
gato jīvo jñātayastasya te tadā || vismitā mumucuḥ śokaṃ chittvā''tmasnehaśṛṅkhalām
147.13
nirhṛtya jñātayo dehaṃ tathā kṛtavocitāḥ kriyāḥ
tatyajurdustyajaṃ snehaṃ śokamohabhayārtidam
147.14
bālaghnyo vrīḍitāstatra bālahatyāhataprabhāḥ || bālahatyāvrataṃ cerurbrāhmaṇairnirūpitam || yamunāyāṃ
mahārāja smarantyo dvijabhāṣitam
147.15
sa itthaṃ pratibuddhātmā citraketurdvijoktibhiḥ || gṛhānkūpānniṣkrāṃtaḥ saraḥpaṅkādiva dvipaḥ
147.16
kālindyāṃ vidhivatsnātvā kṛtapuṇyajalakriyaḥ || maunena saṃyataprāṇo brahmaputrāvavandata
147.17
atha tasmai prapannāya bhaktāya prayatātmane || bhagavānnāradaḥ prīto vidyāmetāmuvāca ha
147.18
oṃ namastubhyaṃ bhagavate vāsudevāya dhīmahi || pradyumnāyāniruddhāya namaḥ saṃkarṣaṇāya ca
147.19
namo
vijñānamātrāya paramānandamūrtaye || ātmārāmatha śāntāya nivṛttadvaitadṛṣṭaye
147.20
ātmānandānubhūtyaiva nyastaśaktyūrmaye namaḥ || hṛṣīkeśāya
mahate namaste viśvamūrtaye
147.21
vacasyuparate prāpya ya eko manasā saha || anāmasrūpaścinmātraḥ so'vyānnaḥ sadasatparaḥ
147.22
yasminnidaṃ
yataścedaṃ tiṣṭhatyapyeti jāyate || mṛnmayeṣviva mṛjjātistasmai te brahmaṇe namaḥ
147.23
yanna spṛśanti na vidurmanobuddhīndriyāsavaḥ || antarbahiśca vitataṃ
vyomavattaṃ nato'smyaham
147.24
dehendriyaprāṇamanodhiyo'mī yadaṃśaviddhāḥ pracaranti karmasu || naivānyadā lohamivāprataptaṃ sthāneṣu taddraṣṭrapadeśameti
147.25
oṃ namo bhagavate mahāpuruṣāya mahānubhāvāya mahāvibhūtipataye sakalasātvataparivṛḍhanikarakarakamalakuḍmalopalālitacaraṇāravindayugala
parama parameṣṭhinnamaste
147.26
śrīśuka uvāca || bhaktāyaitāṃ prapannāya vidyāmādiśya nāradaḥ || yayāvaṅgirasā sākaṃ dhāma svāyaṃbhuvaṃ prabhoḥ
147.27
citraketustu vidyāṃ tāṃ tathā nāradabhāṣitām || dhārayāmāsa saptāha mabhaktaḥ susamāhitaḥ
147.28
tataśca saptarātrānte vidyayā dhāryamāṇayā || vidyādharādhipatyaṃ sa lebhe'pratihataṃ nṛpaḥ
147.29
tataḥ katipayāhobhirvidyayeddhamanogatiḥ || jagāma devadevasya śeṣasya caraṇāntikam
147.30
mṛṇālagauraṃ
śitivāsasaṃ sphuratkirīṭakeyūrakaṭitrakaṅkaṇam || prasannavaktrāruṇalocanaṃ taṃ dadarśa siddheśvaramaṇḍalaiḥ prabhum
147.31
taddarśana dhvastasamasta kilbiṣaḥ
svacchāmalāntaḥkaraṇo'bhyayānmuniḥ || pravṛddhabhaktyā praṇayāśrulocanaḥ prahṛṣṭaromā'namadādipūruṣam
147.32
sa uttamaślokapadāmbujaviṣṭaraṃ premāśruleśairupamehayanmuhuḥ || premoparuddhākhilavarṇanirgamo naivāśakattaṃ pra samīḍituṃ ciram
147.33
tataḥ samādhāya mano manīṣayā babhāṣa etatpratilabdhavāgasau
niyamya sarvendriyabāhyavartanaṃ jagadguruṃ sātvataśāstravigraham
147.34
citraketuruvāca || ajita jitaḥ samamatibhiḥ sādhubhirbhavān jitātmabhirbhavatā || vijitāste'pi ca bhajatāmakāmātmanāṃ ya ātmado'tikaruṇaḥ
147.35
tava vibhavaḥ khalu bhagavan jagadudayasthitilayādīni || viśvasṛjasteṃ'śāṃśāstatra mṛṣā spardhante pṛthagabhigatyā
147.36
paramāṇuparamamahatostvamādyantāntaravartī trayavidhuraḥ || ādāvante'pi ca sattvānāṃ yaddhruvaṃ
tadevāntarāle'pi
147.37
kṣityādibhireṣa kilāvṛtaḥ saptabhirdaśaguṇottarairāṇḍakośaḥ || yatra patatyaṇukalpaḥ sahāṇḍakoṭikoṭibhistadanantaḥ
147.38
viṣayatṛṣo narapaśavo ya upāsate vibhūtīrna paraṃ tvām || teṣāmāśiṣa īśa tadanu vinaśyanti yathā rājakulam
147.39
kāmadhiyastvayi racitā na
parama rohanti yathā karambhabījāni || jñānātmanyaguṇamaye guṇagaṇato'sya dvandvajālāni
147.40
jitamajita tadā bhavatā yadā''ha bhāgavataṃ
dharmamanavadyam || niṣkiñcanā ye munaya ātmārāmrā yamupāsate'pavargāya
147.41
viṣamamatirna yatra nṛṇāṃ tvamahamiti mama taveti ca yadanyatra || viṣamadhiyā racito yaḥ sa hyaviśuddhaḥ kṣayiṣṇuradharmabahulaḥ
147.42
kaḥ kṣemo nijaparayoḥ kiyānarthaḥ svaparadruhā dharmeṇa || svadrohāccava kopaḥ
parasaṃpīḍayā ca tathā'dharmaḥ
147.43
na vyabhicarati tavekṣā yayā hyābhihito bhāgavato dharmaḥ || sthiracarasattvakadambeṣvapṛthagdhiyo yamupāsate tvāryāḥ
147.44
nahi bhagavannaghaṭitamidaṃ tvaddarśanānnṛṇāmakhilapāpakṣayaḥ || yannāma sakṛcchravaṇātpulkasako'pi vimucyate saṃsārāt
147.45
atha bhagavanvayamadhunā
tvadavalokaparimṛṣṭāśayamalāḥ || suraṛṣiṇā yaduditaṃ tāvakena kathamanthā bhavati
147.46
viditamananta samastaṃ tava jagadātmano janairihācaritam || vijñāpyaṃ paramaguroḥ kiyadiha savituriva khadyotaiḥ
147.47
namastubhyaṃ bhagavate sakalajagatsthitilayodayeśāya || duravasitātmagataye
kuyogināṃ bhidā paramahaṃsāya
147.48
yaṃ vai śvasantamanu viśvasṛjaḥ śvasanti yaṃ cekitānamanucittaya uccakanti || bhūmaṇḍalaṃ sarṣapāyati yasya
mūrdhni tasmai namo bhagavate'stu sahasramūrdhne
147.49
śrīśuka uvāca || saṃstuto bhagavānevamanantastamabhāṣata || vidyādharapatiṃ prītaścitraketuṃ kurūdvaha
147.50
śrībhagavānuvāca || yannāradāṅgirobhyāṃ te vyāhṛtaṃ me'nuśāsanam || saṃsiddho'si tayā rājanvidyayā darśanācca me
147.51
ahaṃ vai sarvabhūtāni
bhūtātmā bhūtabhāvanaḥ || śabdabrahma paraṃ brahma mamobhe śāśvatī tanū
147.52
loke vitatamātmānaṃ lokaṃ cātmani saṃtatam || ubhayaṃ ca mayā vyāptaṃ
mayi caivobhayaṃ kṛtam
147.53
yathā suṣuptaḥ puruṣo viśvaṃ paśyati cātmani || ātmānamekadeśasthaṃ manyate svapna utthitaḥ
147.54
evaṃ jāgaraṇādīni jīvasthānāni cātmanaḥ || māyāmātrāṇi vijñāya taddraṣṭāraṃ paraṃ smaret
147.55
yena prasuptaḥ puruṣaḥ svāpaṃ vedātmanastadā || sukhaṃ ca nirguṇaṃ
brahma tamātmānamavehi mām
147.56
ubhayaṃ smarataḥ puṃsaḥ prasvāpapratibodhayoḥ || anveti vyatiricyeta yajjñānaṃ brahma tatparam
147.57
yadetadvismṛtaṃ puṃso madbhāvaṃ bhinnamātmanaḥ || tataḥ saṃsāra etasya dehāddeho mṛtermṛtiḥ
147.58
labdhveha mānuṣīṃ yoniṃ jñānavijñānasaṃbhavām || ātmānaṃ yo na
buddhyeta na kvacitchamamāpnuyāt
147.59
smṛtvehāyāṃ parikleśaṃ tataḥ phalaviparyayam || abhayaṃ cāpyanīhāyāṃ saṃkalpādvirametkaviḥ
147.60
sukhāya
duḥkhamokṣāya kurvāte dampatī kriyāḥ || tato'nivṛttiraprāptirduḥkhasya ca sukhasya ca
147.61
evaṃ viparyayaṃ buddhvā nṛṇāṃ vijñābhimāninām
ātmanaśca gatiṃ sūkṣmāṃ sthānatrayavilakṣaṇām
147.62
dṛṣṭaśrutābhirmātrābhirnirmuktaḥ svena tejasā || jñānavijñānasaṃtuṣṭo madbhaktaḥ puruṣo bhavet
147.63
etāvāneva manujairyoganaipuṇyabuddhibhiḥ || svārthaḥ sarvātmanā jñeyo yatparātmaikadarśanam
147.64
tvametacchraddhayā rājannapramatto vaco mama
jñānavijñānasaṃpanno dhārayannāśu siddhyasi
147.65
śrīśuka uvāca || āśvāsya bhagavānitthaṃ citraketuṃ jagadguruḥ || paśyatastasya viśvātmā tataścāntardadhe hariḥ
147.65.p1
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe ṣaṣṭhaskandhe citraketoḥ paramātmadarśanaṃ nāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ
Linked texts (9)
- Vārāhastotra — Sanskrit
- Bhāgavatapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brahmavaivartapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bhāgavatamāhātmya — Kṛṣṇacandra, Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit