Pramāṇa · Search · About · API

Anvitarthaprakashika 152

Anvitārthaprakāśikā 152

Language
Sanskrit

Contents

152.1

nārada uvāca || bhrātaryaivaṃ vinihate hariṇā kroḍarūpiṇā || hiraṇyakaśipū rājanparyatapyadruṣā śucā

152.2

āha cedaṃ ruṣā ghūrṇaḥ sandaṣṭadaśanacchadaḥ || kopojjvaladbhyāṃ cakṣurbhyāṃ nirīkṣandhūmramambaram

152.3

karāladaṃṣṭrogradṛṣṭyā duṣprekṣyabhrukuṭīmukhaḥ || śūlamudyamya sadasi dānavānidamabravīt

152.4

bho bho dānavadaiteyā dvimūrdhastryakṣa śambara || śatabāho hayagrīva namuce pāka ilvala

152.5

vipracitte mama vacaḥ pulomañchakunādayaḥ
śṛṇutānantaraṃ sarve kriyatāmāśu mā ciram

152.6

sapatnairghātitaḥ kṣudrairbhrātā me dayitaḥ suhṛt || pārṣṇigrāheṇa hariṇā samenāpyupadhāvanaiḥ

152.7

tasya tyaktasvabhāvasya ghṛṇermāyāvanaukasaḥ || bhajantaṃ bhajamānasya bālasyevāsthirātmanaḥ

152.8

macchūlabhinnagrīvasya bhūriṇā rudhireṇa vai || rudhirapriyaṃ
tarpayiṣye bhrātaraṃ me gatavyathaḥ

152.9

tasminkūṭe'hite naṣṭe kṛttamūle vanaspatau || viṭapā iva śuṣyanti viṣṇuprāṇā divaukasaḥ

152.10

tāvadyāta bhuvaṃ.
yūyaṃ viprakṣatrasamedhitām || sūdayadhvaṃ tapoyajñasvādhyāyavratadāninaḥ

152.11

viṣṇurdvijakriyāmūlo yajño dharmamayaḥ pumān || devarṣipitṛbhūtānāṃ dharmasya
ca parāyaṇam

152.12

yatra yatra dvijā gāvo vedā varṇāśramāḥ kriyāḥ || taṃ taṃ janapadaṃ yāta sandī acorns payata vṛścata

152.13

iti te bharturnirdeśamādāya
śirasā''dṛtāḥ || tathā prajānāṃ kadanaṃ vidadhuḥ kadanapriyāḥ

152.14

puragrāmavrajodyānakṣetrārāmāśramākarān || kheṭakharvaṭaghoṣāṃśca dadahuḥ pattanāni
ca

152.15

kecitkhanitrairbibhiduḥ setuprākāragopurān || ājīvyāṃścicchidurvṛkṣānkecitparaśupāṇayaḥ || prādahañcharaṇānyanye prajānāṃ jvalitolmukaiḥ

152.16

evaṃ viprakṛte loke daityendrānucarairmuhuḥ || divaṃ devāḥ parityajya bhuvi ceruralakṣitāḥ

152.17

hiraṇyakaśipurbhrātuḥ samparetasya duḥkhitaḥ
kṛtvā kaṭodakādīni bhrātṛputrānsāntvayat

152.18

śakuniṃ śambaraṃ dhṛṣṭaṃ bhūtasantāpanaṃ vṛkam || kālanābhaṃ mahānābhaṃ hariśmaśrumathotkacam

152.19

manmātaraṃ ruṣābhātuṃ ditiṃ ca jananīṃ girā || ślakṣṇayā deśakālajña idamāha janeśvaraḥ

152.20

hiraṇyakaśipuruvāca || ambāgba he vadhūḥ putrā vīraṃ
mā'rhatha śocitum || riporabhimukhe ślāghyaḥ śūrāṇāṃ vadha īpsitaḥ

152.21

bhūtānāmiha saṃvāsaḥ prapāyāmiva suvrate || daivenaikatra nītānāmunnītānāṃ
svakarmabhiḥ

152.22

nitya ātmā'vyayaḥ śuddhaḥ sarvagaḥ sarvavitparaḥ || dhatte'sāvātmano liṅgaṃ māyayā visṛjanguṇān

152.23

yathā'mbhasā pracalatā
taravo'pi calā iva || cakṣuṣā bhrāmyamāṇeṇa dṛśyate calatīya bhūḥ

152.24

evaṃ guṇairbhrāmyamāṇe manasyavikalaḥ pumān || yāti tatsāmyatāṃ bhadre
hyaliṅgo liṅgavāniva

152.25

eṣa ātmaviparyāso hyaliṅge liṅgabhāvanā || eṣa priyāpriyairyogo viyogaḥ karmasaṃsṛtiḥ

152.26

sambhavaśca vināśaśca
śokaśca vividhaḥ smṛtaḥ || avivekaśca cintā ca vivekasmṛtireva ca

152.27

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam || yamasya pretabandhūnāṃ samvādaṃ
taṃ nibodhata

152.28

uśīnereṣvabhūdrājā suyajña iti viśrutaḥ || sapatnairnihato yuddhe jñātayastamupāsata

152.29

viśīrṇaratnakavacaṃ visraṣṭābharaṇasrajam
śaranirbhinnahṛdayaṃ śayānamasṛgāvilam

152.30

prakīrṇakeśaṃ dhvastākṣaṃ rabhasā daṣṭadacchadam || rajaḥkuṇṭhamukhāmbhojaṃ chinnāyudhabhujaṃ mṛdhe

152.31

uśīnarendraṃ vidhinā tathā kṛtaṃ patiṃ mahiṣyaḥ prasamīkṣya duḥkhitāḥ || hatāḥ sma nātheti karairuro bhṛśaṃ ghnaṃtyo muhustatpadayorupāpatan

152.32

rudantya
uccairdayitāṃghripaṅkajaṃ siñcantya asraiḥ kucakuṅkumāruṇaiḥ || visrastakeśābharaṇāṃ śucaṃ nṛṇāṃ sṛjantya ākrandanayā vilepire

152.33

aho vidhātrā'karuṇena
naḥ prabho bhavānpraṇīto dṛggocarāṃ daśām || uśīnarāṇāmasi vṛttidaḥ purā kṛto'dhunā yena śucāṃ vivardhanaḥ

152.34

tvayā kṛtajñena vayaṃ mahīpate
-kathaṃ binā syāma suhṛttamena te || tatrānuyānaṃ tava vīra pādayoḥ śuśrūṣatīnāṃ diśa yatra yāsyasi

152.35

evaṃ vilapatīnāṃ vai parigṛhya mṛtaṃ patim
anicchatīnāṃ nirhāramarko'staṃ saṃnyavartata

152.36

tatra ha pretabandhūnāmāśśrutya paridevitam || āha tānbālako bhūtvā yamaḥ svayamupāgataḥ

152.37

yama uvāca || aho amīṣāṃ vayasā'dhikānāṃ vipaśyatāṃ lokavidhiṃ vimohaḥ || yatrāgatastatra gataṃ manuṣyaṃ svayaṃ sadharmā api śocantyapārtham

152.38

aho vayaṃ dhanyatamā yadatra tyaktāḥ pitṛbhyāṃ na vicintayāmaḥ || abhakṣyamāṇā abalā vṛkādibhiḥ sa rakṣitā rakṣati yo hi garbhe

152.39

ya
icchayeśaḥ sṛjatīdamavyayo ya eva rakṣatyavalumpate ca yaḥ || tasyābalāḥ krīḍanamāhurīśituścarācaraṃ nigrahasaṃgrahe prabhuḥ

152.40

pathi cyutaṃ tiṣṭhati
diṣṭarakṣitaṃ gṛhe sthitaṃ tadvihataṃ vinaśyati || jīvatyanātho'pi tadīkṣito vane gṛhe'pi gupto'sya hato na jīvati

152.41

bhūtāni taistairnijadyonikarmabhirbhavanti kāle na bhavanti sarvaśaḥ || na yatra hyātmā prakṛtāvapi sthitastasyā guṇairanyatamo nibadhyate

152.42

idaṃ śarīraṃ puruṣasya mohajaṃ
yathā pṛthagbhautikamīyate gṛham || yathodakaiḥ pārthivataijasairjanaḥ kālena jāto vikṛto vinaśyati

152.43

yathā'nalo dāruṣu bhinna īyate yathā'nilo
dehagataḥ pṛthak sthitaḥ || yathā nabhaḥ sarvagataṃ na sajjate tathā pumānsarvaguṇāśrayaḥ paraḥ

152.44

suyajño nanvayaṃ śete mūḍhā yamanuśocatha || yaḥ śrotā
yo'nuvakteha sa na dṛśyeta karhicit

152.45

na śrotā nānuvaktā'yaṃ mukhyo'pyatra mahānasuḥ || yastvehendriyavānātmā sa cānyaḥ prāṇadehayoḥ

152.46

bhūtendriyamano liṅgāndehānuccāvacānvibhuḥ || bhajatyutsṛjati hyanyastaccāpi svena tejasā

152.47

yāvalliṅgānnvito hyātmā tāvatkarmanibandhanam
tato viparyayaḥ kleśo māyāyogo'nuvartate

152.48

vitathābhiniveśo'yaṃ yadguṇeṣvarthadṛgvacaḥ || yathā manorathaḥ svapnaḥ sarvamaindriyakaṃ mṛṣā

152.49

atha nityamanityaṃ vā neha śocanti tadvidaḥ || nānyathā śakyate kartuṃ svabhāvaḥ śocatāmiti

152.50

lubdhako vipine kaścitpakṣiṇāṃ nirmito'ntakaḥ || vitatya jālaṃ vidadhe tatra tatra pralobhayan

152.51

kuliṅgamiyunaṃ tatra vicaratsamadṛśyata || tayoḥ kuliṅgo sahasā lubdhakena pralobhitā

152.52

sā'sajjata śivastantyāṃ mahiṣī kālyantritā

152.53

kuliṅgastāṃ tathāpannāṃ nirīkṣya bhṛśaduḥkhitaḥ || snehādakalpaḥ kṛpaṇaḥ kṛpaṇāṃ
paryadevayat

152.54

aho akaruṇo devaḥ striyā karuṇayā vibhuḥ || kṛpaṇaṃ mā'nuśocantyā dīnayā kiṃ kariṣyati

152.55

kāmaṃ nayatu māṃ devaḥ
kimardhenātmano hi me || dīnena jīvatā duḥkhamanena vidhurāyuṣā

152.56

kathaṃ tvajātapakṣāṃstānmātṛhīnānbibharmyaham || mandabhāgyāḥ pratīkṣante
nīḍe me mātaraṃ prajāḥ

152.57

evaṃ kuliṅgaṃ vilapantamārārtapriyāviyogāturamaśrukaṇṭham || sa eva taṃ śākunikaḥ śareṇa vivyādha kālaprahito vilīnaḥ

152.58

eva yūyamapaśyantya ātmāpāyamabuddhayaḥ || nainaṃ prāpsyatha śocantyaḥ patiṃ varṣaśatairapi

152.59

hiraṇyakaśipuruvāca || bāla evaṃ pravadati
sarve vismitacetasaḥ || jñātayo menire sarvamanityamayathotthitam

152.60

yama etadupārūyāya tatraivāntaradhīyata || jñātayo'pi suyajñasya cakruryatsāmparāyikam

152.61

tathā śocata mā yūyaṃ paraṃ cātmānameva ca

152.63

ka ātmā kaḥ paro vā'tra svīyaḥ pārakya eva vā || svaparābhiniveśena vinā
jñānena dehinām

152.63-2

nārada uvāca || iti daityapatervākyaṃ ditirākarṇya sasnuṣā || putraśokaṃ kṣaṇāttyaktvā tattve cittamadhārayat

152.63-2.p1

iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe saptamaskandhe ditiśokāpanayanaṃ nāma dvitīyo'dhyāyaḥ

Linked texts (5)