Anvitarthaprakashika 152
Anvitārthaprakāśikā 152
- Language
- Sanskrit
Contents
- 152.63-2 — 1 part
152.1
nārada uvāca || bhrātaryaivaṃ vinihate hariṇā kroḍarūpiṇā || hiraṇyakaśipū rājanparyatapyadruṣā śucā
152.2
āha cedaṃ ruṣā ghūrṇaḥ sandaṣṭadaśanacchadaḥ || kopojjvaladbhyāṃ cakṣurbhyāṃ nirīkṣandhūmramambaram
152.3
karāladaṃṣṭrogradṛṣṭyā duṣprekṣyabhrukuṭīmukhaḥ || śūlamudyamya sadasi dānavānidamabravīt
152.4
bho bho dānavadaiteyā dvimūrdhastryakṣa śambara || śatabāho hayagrīva namuce pāka ilvala
152.5
vipracitte mama vacaḥ pulomañchakunādayaḥ
śṛṇutānantaraṃ sarve kriyatāmāśu mā ciram
152.6
sapatnairghātitaḥ kṣudrairbhrātā me dayitaḥ suhṛt || pārṣṇigrāheṇa hariṇā samenāpyupadhāvanaiḥ
152.7
tasya tyaktasvabhāvasya ghṛṇermāyāvanaukasaḥ || bhajantaṃ bhajamānasya bālasyevāsthirātmanaḥ
152.8
macchūlabhinnagrīvasya bhūriṇā rudhireṇa vai || rudhirapriyaṃ
tarpayiṣye bhrātaraṃ me gatavyathaḥ
152.9
tasminkūṭe'hite naṣṭe kṛttamūle vanaspatau || viṭapā iva śuṣyanti viṣṇuprāṇā divaukasaḥ
152.10
tāvadyāta bhuvaṃ.
yūyaṃ viprakṣatrasamedhitām || sūdayadhvaṃ tapoyajñasvādhyāyavratadāninaḥ
152.11
viṣṇurdvijakriyāmūlo yajño dharmamayaḥ pumān || devarṣipitṛbhūtānāṃ dharmasya
ca parāyaṇam
152.12
yatra yatra dvijā gāvo vedā varṇāśramāḥ kriyāḥ || taṃ taṃ janapadaṃ yāta sandī acorns payata vṛścata
152.13
iti te bharturnirdeśamādāya
śirasā''dṛtāḥ || tathā prajānāṃ kadanaṃ vidadhuḥ kadanapriyāḥ
152.14
puragrāmavrajodyānakṣetrārāmāśramākarān || kheṭakharvaṭaghoṣāṃśca dadahuḥ pattanāni
ca
152.15
kecitkhanitrairbibhiduḥ setuprākāragopurān || ājīvyāṃścicchidurvṛkṣānkecitparaśupāṇayaḥ || prādahañcharaṇānyanye prajānāṃ jvalitolmukaiḥ
152.16
evaṃ viprakṛte loke daityendrānucarairmuhuḥ || divaṃ devāḥ parityajya bhuvi ceruralakṣitāḥ
152.17
hiraṇyakaśipurbhrātuḥ samparetasya duḥkhitaḥ
kṛtvā kaṭodakādīni bhrātṛputrānsāntvayat
152.18
śakuniṃ śambaraṃ dhṛṣṭaṃ bhūtasantāpanaṃ vṛkam || kālanābhaṃ mahānābhaṃ hariśmaśrumathotkacam
152.19
manmātaraṃ ruṣābhātuṃ ditiṃ ca jananīṃ girā || ślakṣṇayā deśakālajña idamāha janeśvaraḥ
152.20
hiraṇyakaśipuruvāca || ambāgba he vadhūḥ putrā vīraṃ
mā'rhatha śocitum || riporabhimukhe ślāghyaḥ śūrāṇāṃ vadha īpsitaḥ
152.21
bhūtānāmiha saṃvāsaḥ prapāyāmiva suvrate || daivenaikatra nītānāmunnītānāṃ
svakarmabhiḥ
152.22
nitya ātmā'vyayaḥ śuddhaḥ sarvagaḥ sarvavitparaḥ || dhatte'sāvātmano liṅgaṃ māyayā visṛjanguṇān
152.23
yathā'mbhasā pracalatā
taravo'pi calā iva || cakṣuṣā bhrāmyamāṇeṇa dṛśyate calatīya bhūḥ
152.24
evaṃ guṇairbhrāmyamāṇe manasyavikalaḥ pumān || yāti tatsāmyatāṃ bhadre
hyaliṅgo liṅgavāniva
152.25
eṣa ātmaviparyāso hyaliṅge liṅgabhāvanā || eṣa priyāpriyairyogo viyogaḥ karmasaṃsṛtiḥ
152.26
sambhavaśca vināśaśca
śokaśca vividhaḥ smṛtaḥ || avivekaśca cintā ca vivekasmṛtireva ca
152.27
atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam || yamasya pretabandhūnāṃ samvādaṃ
taṃ nibodhata
152.28
uśīnereṣvabhūdrājā suyajña iti viśrutaḥ || sapatnairnihato yuddhe jñātayastamupāsata
152.29
viśīrṇaratnakavacaṃ visraṣṭābharaṇasrajam
śaranirbhinnahṛdayaṃ śayānamasṛgāvilam
152.30
prakīrṇakeśaṃ dhvastākṣaṃ rabhasā daṣṭadacchadam || rajaḥkuṇṭhamukhāmbhojaṃ chinnāyudhabhujaṃ mṛdhe
152.31
uśīnarendraṃ vidhinā tathā kṛtaṃ patiṃ mahiṣyaḥ prasamīkṣya duḥkhitāḥ || hatāḥ sma nātheti karairuro bhṛśaṃ ghnaṃtyo muhustatpadayorupāpatan
152.32
rudantya
uccairdayitāṃghripaṅkajaṃ siñcantya asraiḥ kucakuṅkumāruṇaiḥ || visrastakeśābharaṇāṃ śucaṃ nṛṇāṃ sṛjantya ākrandanayā vilepire
152.33
aho vidhātrā'karuṇena
naḥ prabho bhavānpraṇīto dṛggocarāṃ daśām || uśīnarāṇāmasi vṛttidaḥ purā kṛto'dhunā yena śucāṃ vivardhanaḥ
152.34
tvayā kṛtajñena vayaṃ mahīpate
-kathaṃ binā syāma suhṛttamena te || tatrānuyānaṃ tava vīra pādayoḥ śuśrūṣatīnāṃ diśa yatra yāsyasi
152.35
evaṃ vilapatīnāṃ vai parigṛhya mṛtaṃ patim
anicchatīnāṃ nirhāramarko'staṃ saṃnyavartata
152.36
tatra ha pretabandhūnāmāśśrutya paridevitam || āha tānbālako bhūtvā yamaḥ svayamupāgataḥ
152.37
yama uvāca || aho amīṣāṃ vayasā'dhikānāṃ vipaśyatāṃ lokavidhiṃ vimohaḥ || yatrāgatastatra gataṃ manuṣyaṃ svayaṃ sadharmā api śocantyapārtham
152.38
aho vayaṃ dhanyatamā yadatra tyaktāḥ pitṛbhyāṃ na vicintayāmaḥ || abhakṣyamāṇā abalā vṛkādibhiḥ sa rakṣitā rakṣati yo hi garbhe
152.39
ya
icchayeśaḥ sṛjatīdamavyayo ya eva rakṣatyavalumpate ca yaḥ || tasyābalāḥ krīḍanamāhurīśituścarācaraṃ nigrahasaṃgrahe prabhuḥ
152.40
pathi cyutaṃ tiṣṭhati
diṣṭarakṣitaṃ gṛhe sthitaṃ tadvihataṃ vinaśyati || jīvatyanātho'pi tadīkṣito vane gṛhe'pi gupto'sya hato na jīvati
152.41
bhūtāni taistairnijadyonikarmabhirbhavanti kāle na bhavanti sarvaśaḥ || na yatra hyātmā prakṛtāvapi sthitastasyā guṇairanyatamo nibadhyate
152.42
idaṃ śarīraṃ puruṣasya mohajaṃ
yathā pṛthagbhautikamīyate gṛham || yathodakaiḥ pārthivataijasairjanaḥ kālena jāto vikṛto vinaśyati
152.43
yathā'nalo dāruṣu bhinna īyate yathā'nilo
dehagataḥ pṛthak sthitaḥ || yathā nabhaḥ sarvagataṃ na sajjate tathā pumānsarvaguṇāśrayaḥ paraḥ
152.44
suyajño nanvayaṃ śete mūḍhā yamanuśocatha || yaḥ śrotā
yo'nuvakteha sa na dṛśyeta karhicit
152.45
na śrotā nānuvaktā'yaṃ mukhyo'pyatra mahānasuḥ || yastvehendriyavānātmā sa cānyaḥ prāṇadehayoḥ
152.46
bhūtendriyamano liṅgāndehānuccāvacānvibhuḥ || bhajatyutsṛjati hyanyastaccāpi svena tejasā
152.47
yāvalliṅgānnvito hyātmā tāvatkarmanibandhanam
tato viparyayaḥ kleśo māyāyogo'nuvartate
152.48
vitathābhiniveśo'yaṃ yadguṇeṣvarthadṛgvacaḥ || yathā manorathaḥ svapnaḥ sarvamaindriyakaṃ mṛṣā
152.49
atha nityamanityaṃ vā neha śocanti tadvidaḥ || nānyathā śakyate kartuṃ svabhāvaḥ śocatāmiti
152.50
lubdhako vipine kaścitpakṣiṇāṃ nirmito'ntakaḥ || vitatya jālaṃ vidadhe tatra tatra pralobhayan
152.51
kuliṅgamiyunaṃ tatra vicaratsamadṛśyata || tayoḥ kuliṅgo sahasā lubdhakena pralobhitā
152.52
sā'sajjata śivastantyāṃ mahiṣī kālyantritā
152.53
kuliṅgastāṃ tathāpannāṃ nirīkṣya bhṛśaduḥkhitaḥ || snehādakalpaḥ kṛpaṇaḥ kṛpaṇāṃ
paryadevayat
152.54
aho akaruṇo devaḥ striyā karuṇayā vibhuḥ || kṛpaṇaṃ mā'nuśocantyā dīnayā kiṃ kariṣyati
152.55
kāmaṃ nayatu māṃ devaḥ
kimardhenātmano hi me || dīnena jīvatā duḥkhamanena vidhurāyuṣā
152.56
kathaṃ tvajātapakṣāṃstānmātṛhīnānbibharmyaham || mandabhāgyāḥ pratīkṣante
nīḍe me mātaraṃ prajāḥ
152.57
evaṃ kuliṅgaṃ vilapantamārārtapriyāviyogāturamaśrukaṇṭham || sa eva taṃ śākunikaḥ śareṇa vivyādha kālaprahito vilīnaḥ
152.58
eva yūyamapaśyantya ātmāpāyamabuddhayaḥ || nainaṃ prāpsyatha śocantyaḥ patiṃ varṣaśatairapi
152.59
hiraṇyakaśipuruvāca || bāla evaṃ pravadati
sarve vismitacetasaḥ || jñātayo menire sarvamanityamayathotthitam
152.60
yama etadupārūyāya tatraivāntaradhīyata || jñātayo'pi suyajñasya cakruryatsāmparāyikam
152.61
tathā śocata mā yūyaṃ paraṃ cātmānameva ca
152.63
ka ātmā kaḥ paro vā'tra svīyaḥ pārakya eva vā || svaparābhiniveśena vinā
jñānena dehinām
152.63-2
nārada uvāca || iti daityapatervākyaṃ ditirākarṇya sasnuṣā || putraśokaṃ kṣaṇāttyaktvā tattve cittamadhārayat
152.63-2.p1
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe saptamaskandhe ditiśokāpanayanaṃ nāma dvitīyo'dhyāyaḥ
Linked texts (5)
- Vārāhastotra — Sanskrit
- Bhāgavatapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Mahāsubhāṣitasaṃgraha — Sanskrit
- Bhāgavatamāhātmya — Kṛṣṇacandra, Sanskrit
- Indische Sprüche — Otto von Böhtlingk 1863, Sanskrit