Anvitarthaprakashika 22
Anvitārthaprakāśikā 22
- Language
- Sanskrit
Contents
- 22.60 — 1 part
22.1
sūta uvāca || vidurastīrthayātrāyāṃ maitreyādātmano gatim || jñātvā'gāddhāstinapuraṃ tayā'vāptavivitsitaḥ
22.2
yāvataḥ kṛtavānpraśnānkṣattā kauṣāravāgrataḥ || jātaikabhaktirgovinde tebhyaścopararāma ha
22.3
taṃ bandhumāgataṃ dṛṣṭvā dharmaputraḥ sahānujaḥ || dhṛtarāṣṭro yuyutsuśca sūtaḥ śāradvataḥ
pṛthā
22.4
gāndhārī draupadī brahmansubhadrā cottarā kṛpī || anyāśca jāmayaḥ pāṇḍorjñātayaḥ sasutāḥ striyaḥ || pratyujjagmuḥ praharṣeṇa prāṇaṃ tanva ivāgatam
22.5
abhisaṃgamya vidhivatpariṣvaṅgābhivādanaiḥ || mumucuḥ premabāṣpaughaṃ virahotkaṇṭhyakātarāḥ
22.6
rājā tamarhayāṃcakre kṛtāsanaparigraham
22.7
taṃ bhuktavantamāsīnaṃ viśrāṃtaṃ sukhamāsane || praśrayāvanato rājā prāha teṣāṃ ca śṛṇvatām
22.8
yudhiṣṭhira uvāca || api smaratha no yuṣmatpakṣacchāyāsamedhitān || vipadgaṇādviṣāmyādermocitā yatsamānmātṛkāḥ
22.9
kayā vṛttyā vartitaṃ vaśvaradbhiḥ kṣitimaṇḍalam || tīrthāni kṣetramukhyāni sevitānīha bhūtale
22.10
bhavadvidhā bhāgavatāstīrthībhūtāḥ svayaṃ vibho || tīrthīkurvanti tīrthāni svāṃtasthena gadābhṛtā
22.11
api naḥ suhṛdastāta
bāṃdhavāḥ kṛṣṇadevatāḥ || dṛṣṭāḥ śrutā vā yadavaḥ svapuryāṃ sukhamāsate
22.12
ityukto dharmarājena sarvaṃ tatsamavarṇayat || yathānubhūtaṃ kramaśo vinā
yadukulakṣayam
22.13
nanvapriyaṃ durviṣahaṃ nṛṇāṃ svayamupasthitam || nāvedayatsakaruṇo duḥkhitāndraṣṭumakṣamaḥ
22.14
kaṃcitkālamathāvātsītsatkṛto
devavatsukham || bhrāturjyeṣṭhasya śreyaskṛtsarveṣāṃ prītimāvahan
22.15
abibhraddaryamā daṇḍaṃ yathāvadaghakāriṣu || yāvaddadhāra śūdratvaṃ śāpādvarṣaśataṃ yamaḥ
22.16
yudhiṣṭhiro labdharājyo dṛṣṭvā pautraṃ kulaṃdharam || bhrātṛbhirlokapālābhairmumude parayā śriyā
22.17
evaṃ gṛheṣu saktānāṃ pramattānāṃ tadīhayā
atyakrāmadavijñātaḥ kālaḥ paramadustaraḥ
22.18
vidurastadabhipretya dhṛtarāṣṭramabhāṣata || rājannirgamyatāṃ śīghraṃ paśyedaṃ bhayamāgatam
22.19
pratikriyā na yasyeha kutaścitkarhicitprabho || sa eṣa bhagavān kālaḥ sarveṣāṃ naḥ samāgataḥ
22.20
yena caivābhipanno'yaṃ prāṇaiḥ priyatamairapi
janaḥ sadyo viyujyeta kimutānyairdhanādibhiḥ
22.21
pitṛbhrātṛsuhṛtputrā hatāste vigataṃ vayaḥ || ātmā ca jarayā grastaḥ paragehamupāsase
22.22
aho mahīyasī jantorjīvitāśā yayā bhavān || bhīmenāvarjitaṃ piṇḍamādatte gṛhapālavat
22.23
agninisṛṣṭo dattaśca garo dārāśca
dūṣitāḥ || hataṃ kṣetraṃ dhanaṃ yeṣāṃ tadddattairasubhiḥ kiyat
22.24
tasyāpi tava deho'yaṃ kṛpaṇasya jijīviṣoḥ || paraityanicchato jīrṇo jarayā vāsasī
iva
22.25
gatasvārthamimaṃ dehaṃ virakto muktabandhanaḥ|| avijñātagatirjahyātsa vai dhīra udāhṛtaḥ
22.26
yaḥ svakātparato veha jātanirveda ātmavān || hṛdi kṛtvā hariṃ gehātpravrajetsa narottamaḥ
22.27
athodīcīṃ diśaṃ yātu svairajñātagatirbhavān || ito'rvākprāyaśaḥ kālaḥ puṃsāṃ guṇavikarṣaṇaḥ
22.28
evaṃ rājā vidureṇānujena prajñācakṣurbodhito hyājmīḍhaḥ || chittvā sveṣu snehapāśāndraḍhimno niṣkrakrāma bhrātṛsaṃdarśitādhvā
22.29
patiṃ prayāntaṃ subalasya putrī pativratā cānujagāma sādhvī || himālayaṃ nyastadaṇḍapraharṣaṃ manasvināmiva satsaṃprahāraḥ
22.30
ajātaśatruḥ kṛtamaitro
hutāgnirviprānnatvā tilagobhūmirukmaiḥ || gṛhaṃ praviṣṭo guruvandanāya na cāpaśyatpitarau saubalīṃ ca
22.31
tatra saṃjayamāsīnaṃ papracchodvignamānasaḥ
gāvalagaṇe kva nastāto vṛddho hīnaśca netrayoḥ || ambā ca hataputrā''rttā pitṛvyaḥ kva gataḥ suhṛt
22.32
api mayyakṛtaprajñe hatabandhuḥ svabhāryayā || āśaṃsamānaḥ śamalaṃ gaṅgāyāṃ duḥkhito'patat
22.33
pitaryuparate pāṇḍau sarvānnaḥ suhṛdaḥ śiśūn|| arakṣatāṃ vyasanataḥ pitṛvyau kva gatāvitaḥ
22.34
sūta uvāca
kṛpayā snehavaiklabyātsūtau virahakarśitaḥ || ātmeśvaramacakṣāṇo na pratyāhātipīḍataḥ
22.35
vimṛjyāśrūṇi pāṇibhyāṃ viṣṭabhyātmānamātmanā || ajātaśatruṃ pratyūce prabhoḥ pādāvanusmaran
22.36
saṃjaya uvāca || nāhaṃ veda vyavasitaṃ pitrorvaḥ kulandana || gāṃdhāryā vā mahābāho muṣito'smi mahātmabhiḥ
22.37
athājagāma bhagavānnāradaḥ sahatum Segment: tumburuḥ || pratyutthāyābhivādyāha sānujo'bhyarcayanniva
22.38
yudhiṣṭhira uvāca || nāhaṃ veda gatiṃ pitrorbhagavankva
gatāvitaḥ || ambā vā hataputrā''rtā kva gatā ca tapasvinī || karṇadhāra ivāpāre bhagavānpāradarśakaḥ
22.39
athābabhāṣe bhagavānnārado munisattamaḥ || mā kaṃcana śuco rājanyadīśvaravaśaṃ jagat
22.40
lokāḥ sapālā yasyeme vahanti balimīśituḥ || sa saṃyunakti bhūtāni sa eva viyunakti ca
22.41
yathā gāvo nasi protāstantyāṃ baddhāḥ svadāmabhiḥ || vāktantyāṃ nāmabhirbaddhā vahanti balimīśituḥ
22.42
yathā krīḍopaskarāṇāṃ saṃyogavigamāviha || icchayā krīḍituḥ syātāṃ tathaiveśecchayā nṛṇām
22.43
yanmanyase dhruvaṃ lokamadhruvaṃ vā na cobhayam || sarvathā hi na
śocyāste snehādanyatra mohajāt
22.44
tasmājjahyaṅga vaiklavyamajñānakṛtamātmanaḥ || kathaṃ tvanāthāḥ kṛpaṇā varteranvanamāśritāḥ
22.45
kālakarmaguṇādhīno deho'yaṃ pāñcabhautikaḥ || kathamanvāṃstu gopāyetsarpagrasto yathā param
22.46
ahastāni sahastānāmpadāni catuṣpadām || phalgūni
tatra mahatāṃ jīvo jīvasya jīvanam
22.47
tadidaṃ bhagavānrājanneka ātmā''tmanāṃ svadṛk || antaro'nantaro bhāti paśya taṃ māyayorudhā
22.48
so'yamadya mahārāja bhagavānbhūtabhāvanaḥ || kālarūpo'vatīrṇo'syāmabhavāya suradviṣām
22.49
niṣpāditaṃ devakṛtyamavaśeṣaṃ pratīkṣate
tāvadyayamavekṣadhvaṃ bhavedyāvadiheśvaraḥ
22.50
dhṛtarāṣṭraḥ saha bhrātrā gāndhāryā ca svabhāryayā || dakṣiṇena himavata ṛṣīṇāmāśramaṃ gataḥ
22.51
srotobhiḥ saptabhiryā vai svardhunī saptadhā vyadhāt || saptānāṃ prītaye nāmnā saptasrotaḥ pracakṣate
22.52
snātvā'nusavanaṃ tasminhutvā cāgnīnyathāvidhi
abbhakṣa upaśāntātmā sa āste vigataiṣaṇaḥ
22.53
jitāsano jitaśvāsaḥ pratyāhṛtaṣaḍindriyaḥ || haribhāvanayā dhvastarajaḥsattvatamomalaḥ
22.54
vijñānātmani saṃyojya kṣetrajñe pravilāpya tam || brahmaṇyatmānamādhāre ghaṭāmbaramivāmbare
22.55
dhvastamāyāguṇodakoṃ niruddhakaraṇāśayaḥ || nivartitākhilāhāra āste sthāṇurivācalaḥ
22.56
tasyāntarāyo maivābhūḥ saṃnyastākhilakarmaṇaḥ
22.57
sa vā adyatanādrājanparataḥ pañcame'hani
kalevaraṃ hāsyati svaṃ tacca bhasmībhaviṣyati
22.58
dahyamāne'gnibhirdehe patyuḥ patnīsrahoṭaje || bahiḥ sthitā patiṃ sādhvī tamagnimanuvekṣyati
22.59
vidurastu tadāścaryaṃ niśāmya kurunandana || harṣaśokayutastasmādgantā tīrthaniṣevakaḥ
22.60
ityuktvā'thāruhatsvargaṃ nāradaḥ sahatumburuḥ || yudhiṣṭhiro
vacastasya hṛdi kṛtvā'jahācchucaḥ
22.60.p1
iti śrībhāgavate mahāpurāṇe prathamaskandhe viduroktyā dhṛtarāṣṭramokṣavarṇanaṃ nāma trayodaśo'dhyāyaḥ
Linked texts (2)
- Bhāgavatapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bhāgavatamāhātmya — Kṛṣṇacandra, Sanskrit