Anvitarthaprakashika 271
Anvitārthaprakāśikā 271
- Language
- Sanskrit
Contents
- 271.63 — 1 part
271.1
śrīśuka uvāca || taṃ vilokya viniṣkrāntamujjihānamivoḍupam || darśanīyatamaṃ śyāmaṃ pītakauśeyavāsasam
271.2
śrīvatsavakṣasaṃ bhrājatkaustubhāmuktakandharam || pṛthudīrghacaturbāhuṃ navakañjāruṇekṣaṇam
271.3
nityapramuditaṃ śrīmatsu kapolaṃ śucismitam || mukhāravindaṃ bibhrāṇaṃ sphuranmakarakuṇḍalam
271.4
vāsudevo hyayamiti pumāṃllakṣmīvatsalāñchanaḥ || caturbhujo'ravindākṣo vanamālyatisundaraḥ
271.5
lakṣaṇairnāradoktairvaināndyo
bhavitumarhati || nirāyudhaścalanpadbhyāṃ yotsye'nena nirāyudhaḥ
271.6
iti niścitya yavanaḥ prādravantaṃ parāṅmukham || anvadhāvajjighṛkṣustaṃ durāpamapi
yoginām
271.7
hastaprāptamivātmānaṃ hariṇā sa pade pade || nīto darśayatā dūraṃ yavaneśo'drikandaram
271.8
palāyanaṃ yadukule jātasya tava
nocitam || iti kṣipannanugato nainaṃ prāpāhatāśubhaḥ
271.9
evaṃ kṣipto'pi bhagavāṃśprāviśadvirikandaram || so'pi praviṣṭastatrānyaṃ śayānaṃ dadṛśe naram
271.10
nanvasau dūramānīya śete māmiha sādhuvat || iti matvā'cyutaṃ mūḍhastaṃ padā samatāḍayat
271.11
sa utthāya ciraṃ suptaḥ śanairūnmīlya locane
diśo vilokayanpārśve tamadrākṣīdavasthitam
271.12
sa tāvattasya ruṣṭasya dṛṣṭipātena bhārata || dehajenāgninā dagdho bhasmasādabhavatkṣaṇāt
271.13
rājovāca || ko nāma sa pumānbrahmankasya kiṃvairya eva ca || kasmādguhāṃ gataḥ śiṣye kiṃtejo yavanāīnaḥ
271.14
śrīśuka uvāca
sa ikṣvākukule jāto māndhātṛtanayo mahān || mucukunda iti khyāto brahmaṇyaḥ satyasaṅgaraḥ
271.15
sa yācitaḥ suragaṇairindrādyairātmarakṣaṇe
asurebhyaḥ paritrastaistadrakṣāṃ so'karościram
271.16
labdhvā guhaṃ te svaḥpālaṃ mucukundamathābruvan || rājanrviramatāṃ kṛcchādbhavannaḥ paripālanāt
271.17
naraloke parityajya rājyaṃ nihatakaṇṭakam || asmānpālayato vīra kāmāste sarva ujjhitāḥ
271.18
sutā mahiṣyo bhavato jñātayo'mātyamantriṇaḥ || prajāśca tulyakālīyā nādhunā santi kalitāḥ
271.19
kālo balīyānbalināṃ bhagavāniśvaro'vyayaḥ || prajāḥkālayate
krīḍanpaśupālo yathā paśūn
271.20
varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te ṛte kaivalyamadya naḥ || eka eveśvarastasya bhagavānviṣṇuravyayaḥ
271.21
evamuktaḥ sa
vai devānabhivandya mahāyaśāḥ || aśayiṣṭa guhāviṣṭo nidrayā devadattayā
271.22
yavane bhasmasānnīte bhagavānsātvatarṣabhaḥ || ātmānaṃ darśayāmāsa
mucukundāya dhīmate
271.23
tamālokya ghanaśyāmaṃ pītakauśeyavāsasam || śrīvatsavakṣasaṃ bhrājatkaustubhena virājitam
271.24
caturbhujaṃ rocamānaṃ vaijayantyā ca mālayā || cāruprasannavadanaṃ sphuranmakarakuṇḍalam
271.25
prekṣaṇīyaṃ nṛlokasya sānurāgasmitekṣaṇam || apīcyavayasaṃ mattamgendrodāravikramam
271.26
paryapṛcchanmahābuddhistejasā tasya dharṣitaḥ || śaṅkitaḥ śanakai rājā durdharṣamiva tejasā
271.27
mucukunda uvāca || ko
bhavāniha samprāpto vipine girigahvare || padbhyāṃ padmapalāśābhyāṃ vicarasyuruṇṭake
271.28
kiṃsvittejasvināṃ tejo bhagavānvā vibhāvasuḥ
sūryaḥ somo mahendro vā lokapālo'paro'pi vā
271.29
manye tvāṃ devadevānāṃ trayāṇāṃ puruṣarṣabham || yadvādhase guhādhvāntaṃ pradīpaḥ prabhayā
yathā
271.30
śuśrūṣatāmavyalīkamasmākaṃ narapuṅgava || svajanma karma gotraṃ vā kathyatāṃ yadi rocate
271.31
vayaṃ tu puruṣavyāghra aikṣvākāḥ
kṣatravandhavaḥ || mucukunda iti prokto yauvanāśvātmajaḥ prabho
271.32
ciraprajāgaraśrānto nidrayopahatendriyaḥ || śaye'sminvijane kāmaṃ kenāpyutthāpito'dhunā
271.33
so'pi bhasmīkṛto nūnamātmīyenaiva pāpmanā || anantaraṃ bhavāñchrīmām̐llakṣito'mitraśātanaḥ
271.34
tejasā te'viṣahyeṇa
bhūri draṣṭuṃ na śaknumaḥ || hataujaso mahābhāga mānanīyo'si dehinām
271.35
evaṃ sambhāṣito rājñā bhagavānbhūtabhāvanaḥ || pratyāha prahasanvāṇyā
meghanādagabhīrayā
271.36
śrībhagavānuvāca || janmakarmābhidhānāni santi me'ṅga sahasraśaḥ || na śakyante'nusaṃkhyātumanantatvānmayā'pi hi
271.37
kacidrajāṃsi vimame pārthivānyurujanmabhiḥ || guṇakarmābhidhānāni na me janmāni karhicit
271.38
kālatrayopapannāni janmakarmāṇi
me nṛpa || anukramanto naivāntaṃ gacchanti paramarṣayaḥ
271.39
tathāpyadyatanānyaṅga śṛṇuṣva gadato mama
271.40
vijñāpito viriścena purā'haṃ dharmaguptaye || bhūmerbhārāyamāṇānāmasurāṇāṃ kṣayāya ca || avatīrṇo yadukule gṛha ānakadundubheḥ
271.41
vadanti vāsudeveti vasudevasutaṃ hi mām
kālanemirhataḥ kaṃsaḥ pralambādyāśca saddhiṣaḥ
271.42
ayaṃ ca yavano dagdho rājaṃste tigmacakṣuṣā || so'haṃ tavānugrahārthaṃ guhāmetāmupāgataḥ
271.43
prārthitaḥ pracuraṃ pūrvaṃ tvayā'haṃ bhaktavatsalaḥ || varānvṛṇīṣva rājarṣe sarvānkāmāndadāmi te || māṃ prapanno janaḥ kaścinna bhūyo'rhati śocitum
271.44
śrīśuka uvāca || ityuktastaṃ praṇamyāha mucukuṃdo mudānvitaḥ || jñātvā nārāyaṇaṃ devaṃ gargavākyamanusmaran
271.45
mucukunda uvāca || vimohito'yaṃ
jana īśa māyayā tvadīyayā tvāṃ na bhajatyanarthadṛk || sukhāya duḥkhaprabhaveṣu sajjate gṛheṣu yoṣitpuruṣaśca vañcitaḥ
271.46
labdhvā jano durlabhamatra
mānuṣaṃ kathañcidavyaṅgamayatnato'nagha || pādāravindaṃ na bhajatyasanmatirgṛhāndhakūpe patito yathā paśuḥ
271.47
mamaiṣa kālo'jita niṣphalo gato
rājyaśriyonnaddhamadasya bhūpateḥ || martyātmabuddheḥ sutadārakośabhūṣvāsajjamānasya durantacintayā
271.48
kalevare'sminghaṭakuḍyasannibhe nirūḍhamāno
naradeva ityaham || vṛto rathebhāśvapadānyanīkapairaigāṃ paryaṭaṃstvā'gaṇayansudurmadaḥ
271.49
pramattamuccairitikṛtyacintayā pravṛddhalobhaṃ viṣayeṣu lālasam
tvamapramattaḥ sahasā'bhipadyase kṣullelihāno'hirivākhumantakaḥ
271.50
purā ratherhemapariṣkṛtaiścaranmataṅgajairvā naradevasaṃjñitaḥ || sa eva kālena duratyayena te kalevaro viṭkṛmibhasmasaṃjñitaḥ
271.51
nirjitya dikpakramamabhūtavigraho varāsanasthaḥ samarājavanditaḥ || gṛheṣu maithunyasukheṣu yoṣitāṃ krīḍāmṛgaḥ puruṣa īśa nīyate
271.52
karoti karmāṇi tapaḥsu niṣṭhito nivṛttabhogastadapekṣayā dadat || punaśca bhūyeyamamaṃ svarāḍiti pravṛddhatarṣo na
sukhāya kalpate
271.53
bhavāpavargo bhramato yadā bhavejjanasya tarhyacyuta satsamāgamaḥ || satsaṅgamo yarhi tadaiva sadgatau parāvareśe tvayi jāyate matiḥ
271.54
manye mamānugraha īśa te kṛto rājyānubandhāpagamo yadṛcchayā || yaḥ prārthyate sādhubhirakacaryayā vanaṃ vivikṣadbhirakhaṇḍabhūmipaiḥ
271.55
na kāmaye'nyaṃ tava pādasevanādakiñcanaprārthyatamādvaraṃ vibho || ārādhya kastvavāṃ hyapavargadaṃ hare vṛṇīta āryo varamātmabandhanam
271.56
tasmādvisṛjyāśiṣa īśa sarvato rajastamaḥsattvaguṇānubandhanāḥ || nirañjanaṃ nirguṇamadvayaṃ paraṃ tvāṃ jñaptimātraṃ puruṣaṃ vrajāmyaham
271.57
ciramiha vṛjinārtastapyamāno'nutāpairavitṛṣaṣaḍamitro'labdhaśāntiḥ kathañcit || śaraṇada samupedastvatpadābjaṃ parātmannabhayamamṛtamaśokaṃ pāhi māpannamīśa
271.58
śrībhagavānuvāca || sārvabhauma mahārāja matiste vimalorjitā || varaiḥ pralobhitasyāpi na kāmairvihatā yataḥ
271.59
pralobhito varairyattvamapramādāya
viddhi tat || na dhīrmayyekabhaktānāmāśīrbhirbhidyate kvacit
271.60
yuñjānānāmabhaktānāṃ prāṇāyāmādibhirmanaḥ || akṣīṇavāsanaṃ rājandṛśyate
punarutthitam
271.61
vicarasva mahīṃ kāmaṃ mayyāveśitamānasaḥ || astveva nityadā tubhyaṃ bhaktirmayyanapāyinī
271.62
kṣātradharmasthito jantūnanyavadhīrmṛgayādibhiḥ || samāhitastapasā jahyaghaṃ madupāśritaḥ
271.63
janmanyanantare rājansarvabhūtasuhṛttamaḥ || bhūtvā dvijavarastvaṃ vai māmupaiṣyasi
kevalam
271.63.p1
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe daśamaskandhe uttarārdhe mucukundastutirnāmaikapañcāśattamo'dhyāyaḥ
Linked texts (8)
- Bhāgavatapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Critical edition (BORI) — Sanskrit
- Matatrayaikyaprakāśikā — Sanskrit
- Bhāgavatamāhātmya — Kṛṣṇacandra, Sanskrit
- Bhāgavatapurāṇa daśamaskandha — Sanskrit
- Bhāgavatakathāsāptāhika — Śrīrāmamūrti Śāstrī Paurāṇika, Sanskrit
- Vṛndāvanakhaṇḍe Gargasahhitā — Sanskrit
- Vivaraṇavaraṇa — Vādirāja 1546, Sanskrit