Anvitarthaprakashika 280
Anvitārthaprakāśikā 280
- Language
- Sanskrit
Contents
- 280.59 — 1 part
280.1
śrīśuka uvāca || karhicitsukhamāsīnaṃ svatalpasthaṃ jagadgurum || patiṃ paryacaradbhaiṣmī vyajanena sakhījanaiḥ
280.2
yastvetallīlayā viśvaṃ
sṛjatyattyavatīśvaraḥ || sa hi jātaḥ svasetūnāṃ gopīthāya yaduṣvajaḥ
280.3
tasminnantargṛhe bhrājanmuktādāmavilambinā || virājite vitānena
dīpairmaṇimayairapi
280.4
mallikādāmabhiḥ puṣpairdvirephakulanāditaiḥ || jālarandhrapraviṣṭaiśca gobhiścandramaso'malaiḥ
280.5
pārijātavanāmodavāyunodyānaśālinā || dhūpairagurujai rājañjālarandhravinirgataiḥ
280.6
payaḥphenanibhe śubhreparyaṅke kaśipūttame || upasthe sukhāsīnaṃ jagatāmīśvaraṃ patim
280.7
vālavyajanamādāya ratnadaṇḍaṃ sakhīkarāt || tena vījayatī devī upāsāñcakra īśvaram
280.8
sopācyutaṃ kvaṇayatī maṇinūpurābhyāṃ reje'ṅgulīyavalayavyajanāgrahastā || vastrāntagūḍhakucakuṅkumaśoṇahārabhāsā nitambadhṛtayā ca parārdhyakāñcyā
280.9
tāṃ rūpiṇīṃ śriyamananyagatiṃ nirīkṣya yā līlayā
dhṛtatanoranurūparūpā || prītaḥ smayannalakakuṇḍalaniṣkakaṇṭhavaktrollasatsmitasudhāṃ harirābabhāṣe
280.10
śrībhagavānuvāca || rājaputrīpsitā bhūpairlokapālavibhūtibhiḥ || mahānubhāvaiḥ śrīmadbhī rūpaudāryabalorjitaiḥ
280.11
tānprāptānarthino hitvā caidyādīnsmaradurmadān || dattā bhrātrā svapitrā ca
kasmānno vavṛṣe'samān
280.12
rājabhyo bibhyataḥ subhrūḥ samudraṃ śaraṇaṃ gatān || balavadbhiḥ kṛtadveṣānprāyastyaktanṛpāsanān
280.13
aspaṣṭavartmanāṃ puṃsāmalīkapathamayuṣām || āsthitāḥ padavīṃ subhrūḥ prāyaḥ sīdanti yoṣitaḥ
280.14
niṣkiñcanā vayaṃ śaśvanniṣkiñcanajanapriyāḥ
tasmātprāyeṇa na hyāḍhyā māṃ bhajanti sumadhyame
280.15
yayorātmasamaṃ vittaṃ janmaiśvaryākṛtirbhavaḥ || tayorvivāho maitrī ca nottamādhamayoḥ kvacit
280.16
vaidarbhyetadavijñāya tvayā'dīrghasamīkṣayā || vṛtā vayaṃ guṇairhīnā bhikṣubhiḥ ślāghitā mudhā
280.17
athātmano'nurūpaṃ vai bhajasva
kṣatriyarṣabham || yena tvamāśiṣaḥ satyā ihāmutra ca lapsyase
280.18
caidyaśālvajarāsandhadantavaktrādayo nṛpāḥ || mama dviṣanti vāmoru rukmī
cāpi tavāgrajaḥ
280.19
teṣāṃ vīryamadāndhānāṃ dṛptānāṃ smayanuttaye || ānītā'si mayā bhadre tejo'paharatā satām
280.20
udāsīnā vayaṃ nūnaṃ
na stryapatyārthakāmukāḥ || ātmalabdhyā smahe pūrṇā gehayorjyotirakriyāḥ
280.21
śrīśuka uvāca || etāvaduktvā bhagavānātmānaṃ vallabhābhiva
manyamānāmaviśleṣāttaddarpaghna upāramat
280.22
iti trilokeśapatestadātmanaḥ priyasya devyaśrutapūrvamapriyam || āśrutya bhītā hṛdi jātavepathuścintāṃ
durantāṃ rudatī jagāma ha
280.23
padā sujātena nakhāruṇaśriyā bhuvaṃ likhantyaśrubhirañjanāsitaiḥ || āsiñcatī kuṅkumarūṣitau stanau tasthāvadhomukhyatiduḥkharuddhavāk
280.24
tasyāḥ suduḥkhabhayaśokāvindhabuddherhastācchlathadvalayato vyajanaṃ papāta || dehaśca vikkavadhiyaḥ sahasaiva muhyan rambheva
vāyuvihatā pravikīrya keśān
280.25
tadṛṣṭvā bhagavānkṛṣṇaḥ priyāyāḥ premabandhanam || hāsyaprauḍhimajānantyāḥ karuṇaḥ so'nvakampata
280.26
paryaṅkādavaruhyāśu tāmutthāpya caturbhujaḥ || keśānsamuhya tadvaktraṃ prāmṛjatpadmapāṇinā
280.27
pramṛjyāśrukale netre stanau copahatau śucā || āśliṣya
bāhunā rājannananyaviṣayāṃ satīm
280.28
sāntvayāmāsa sāntvajñaḥ kṛpayā kṛpaṇāṃ prabhuḥ || hāsyaprauḍhibhramaccittāmatadarhā satāṃ gatiḥ
280.29
śrībhagavānuvāca || mā māṃ vaidarbhyasūyethā jāne tvāṃ matparāyaṇām || tvadvacaḥśrotukāmena khelyā''caritamaṅgane
280.30
mukhaṃ ca premasaṃrambhasphuritādharamīkṣitum || kaṭākṣāruṇapāpāṅgaṃ sundarabhrukuṭītaṭam
280.31
ayaṃ hi paramo lābho gṛheṣu gṛhamedhinām || yannarmenīyate yāmaḥ priyayā bhīru
bhāmini
280.32
śrīśuka uvāca || saivaṃ bhagavatā rājanvaiṭarbhī parisāntvitā || jñātvā tatparihāsoktiṃ priyatyāgamayaṃ jahau
280.33
babhāṣe
ṛṣabhaṃ puṃsāṃ vīkṣantī bhagavanmukham || sabrīḍahāsarucirasnigdhāpāṅgena bhārata
280.34
rukmiṇyuvāca || nanvevametadaravindavilocanāha yadvai
bhavānbhagavato'sadṛśī vibhūmnaḥ || kva sve mahimvyabhirato bhagavāṃstryadhīśaḥ kāhaṃ guṇaprakṛtirajñagṛhītapādā
280.35
satyaṃ bhayādiva guṇebhya urukramāntaḥ śete samudra upalambhanamātra ātmā || nityaṃ kadindriyagaṇaiḥ kṛtavigrahastvaṃ tvatsevakairnṛpapadaṃ vidhutaṃ tamo'ndham
280.36
tvatpādapadmamakarandajuṣāṃ munīnāṃ vartmāsphuṭaṃ nṛpaśubhirnanu durvibhāvyam || yasmādalaukikamivehitamīśvarasya bhūmaṃstavehitamatho anu ye bhavantam
280.37
niṣkiñcano
nanu bhavānna yato'sti kiñcidyasmai baliṃ balibhujo'pi harantyajādyāḥ || na tvā vidantyasutṛpo'ntakamāḍhyatāndhāḥ preṣṭho bhavānbalibhujāmapi te'pi
tubhyam
280.38
tvaṃ vai samastapuruṣārthamayaḥ phalātmā yadvāñchayā sumatayo visṛjanti kṛtsnam || teṣāṃ vibho samucito bhavataḥ samājaḥ puṃsaḥ
striyāśca ratayoḥ sukhaduḥkhinorna
280.39
tvaṃ nyastadaṇḍamunibhirgaditānubhāva ātmātmadaśca jagatāmiti me vṛto'si || hitvā bhavadbhruva udīritakālavegadhvastāśiṣo'bjabhavanākapatīnkuto'nye
280.40
jāḍyaṃ vacastava gadāgraja yastu bhūpānvidrāvya śārṅganinadena jahartha māṃ tvam || siṃho
yathā svabalimīśa paśūnsvabhāgaṃ tebhyo bhayādyadudadhiṃ śaraṇaṃ prapannaḥ
280.41
yadvāñchayā nṛpaśikhāmaṇayo'ṅgavainyajāyantanāhuṣagayādaya aikapatyam
rājyaṃ visṛjya viviśurvanamambujākṣa sīdanti te'nupadavīṃ ta ihāsthitāḥ kim
280.42
kā'nyaṃ śrayeta tava pādasarojagandhamāghrāya sanmukharitaṃ
janatāpavargam || lakṣmyālayaṃ tvavigaṇayya guṇālayasya martyā sadorubhayamarthaviviktadṛṣṭiḥ
280.43
taṃ tvā'nurūpamabhajaṃ jagatāmadhīśamātmānamatra ca
paratra ca kāmapūram || sthānme tavāṃghriśaraṇaṃ sṛttibhirbhramantyā yo vai bhajantamupayātyanṛtāpavargaḥ
280.44
tasyāḥ syuracyuta nṛpā bhavatopadiṣṭāḥ
strīṇāṃ gṛheṣu kharagośvabiḍālabhṛtyāḥ || yatkarṇamūlamari karṣaṇa nopayāyādyuṣmatkathā mṛḍaviriñcasabhāsu gītā
280.45
tvakśmaśruromanakhakeśapinaddhamantarmāṃsāsthiraktakṛmiviṭkaphapittavātam || jīvacchavaṃ bhajati kāntamatirvimūḍhā yā te padāmbajamakarandamajighratī strī
280.46
astvambujākṣa mama
te caraṇānurāga ātmannatasya mayi cānatiriktadṛṣṭeḥ || yahya̍sya vṛddhaya upāttarajo'timātro māmīkṣase taduha naḥ paramānukampā
280.47
naivālīkamahaṃ manye vacaste madhusūdana || ambāyā iva hi prāyaḥ kanyāyāḥ syādratiḥ kvacit
280.48
vyūḍhāyāścāpi puṃścalyā mano'bhyeti navaṃ navam
budho'satīṃ na bibhṛyātāṃ bibhradubhayacyutaḥ
280.49
śrībhagavānuvāca || sādhvyetacchrotukāmaistvaṃ rājaputri pralambhitā || mayoditaṃ yadanvāttha sarvaṃ
tatsatyameva hi
280.50
yānyānkāmayase kāmānmayyakāmāya bhāmini || santi hyekāntabhaktāyāstava kalyāṇi nityadā
280.51
upalabdhaṃ
patiprema pātivratyaṃ ca te'naghe || yadvākyaiścālyamānāyā na dhīrmayyapakarṣitā
280.52
ye māṃ bhajanti dāmpatye tapasā vratacaryayā || kāmātmāno'pavargeśaṃ mohitā mama māyayā
280.53
māṃ prāpya māninyapavargasampadaṃ vāñchanti ye sampada eva tatpatim || te mandabhāgyā niraye'pi ye
nṛṇāṃ mātrātmakatvānnirayaḥ susaṅgamaḥ
280.54
diṣṭyā gṛheśvaryasakṛnmayi tvayā kṛtānuvṛttirbhavamocanī khalaḥ || suduṣkarā'sau sutarāṃ durāśipyo
hyasumbharāyā nikṛtijuṣaḥ striyāḥ
280.55
na tvādṛśīṃ praṇayinīṃ gṛhiṇīṃ gṛheṣu paśyāmi mānini yayā svavivāhakāle || prāptānnṛpānavigaṇayya
rahoharo me prasthāpito dvija upaśrutasatkathasya
280.56
bhrāturvirūpakaraṇaṃ yudhi nirjitasya prodvāhaparvaṇi ca tadvadhamakṣagoṣṭhyām || duḥkhaṃ samutthamasahā'smadayogabhītyā naivābravīḥ kimapi tena vayaṃ jitāste
280.57
dūtastvayā''tmalabhane suviviktamaṃtraḥ prasthāpito mayi cirāyati śūnyametat
matvā jihāsa idamaṅgamananyayogyaṃ tiṣṭheta tattvayi vayaṃ pratinaṃdayāmaḥ
280.58
śrīśuka uvāca || evaṃ sauratasaṃlāpairbhagavānjagadīśvaraḥ || svarato
ramayā reme naralokaṃ viḍambayan
280.59
tathā'nyāsāmapi vibhurgṛheṣu gṛhavāniva || āsthito gṛhamedhīyāndharmāllokagururhariḥ
280.59.p1
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe daśamaskandhe uttarārdhe kṛṣṇarukmiṇīsaṃvādo nāma ṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
Linked texts (8)
- Bhāgavatapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bhāgavatamāhātmya — Kṛṣṇacandra, Sanskrit
- Bhāgavatapurāṇa daśamaskandha — Sanskrit
- Toḍararāja — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Ṭoḍarānanda — Ṭoḍaramalla 1564, Sanskrit
- Bhāgavatakathāsāptāhika — Śrīrāmamūrti Śāstrī Paurāṇika, Sanskrit
- Indische Sprüche — Otto von Böhtlingk 1863, Sanskrit
- Premapattana — Rasikottaṃsa, Sanskrit