Anvitarthaprakashika 73
Anvitārthaprakāśikā 73
- Language
- Sanskrit
Contents
- 73.66 — 1 part
73.1
iti ‘anvitārthaprakāśikā’ ṭīkāsahiteśrīmadbhāgavate tṛtīyaḥ skandhaḥ samāptaḥ
atha bhāgavatacaturthaskaṃdhaprāraṃbhaḥ
śrīgovindāya namaḥ || maitreya uvāca || manorastu śatarūpāyāṃ tisraḥ kanyāśca jajñire || ākūtirdevahūtiśca prasūtiriti viśrutāḥ
73.2
ākūtiṃ
rucaye prādādāpa bhrātṛmatīṃ nṛpaḥ || putrikādharmamāśritya śatarūpānumoditaḥ
73.3
prajāpatiḥ sa bhagavānbu cistasyāmajījanat || mithunaṃ brahmavarcasvī
parameṇa samādhinā
73.4
yastayoḥ puruṣaḥ sākṣādviṣṇuryajñasvarūpadhṛk || yā strī sā dakṣiṇā bhūteraṃśabhūtā'napāyinī
73.5
āninye svagṛhaṃ
putryāḥ putraṃ vitatarociṣam || svāyaṃbhuvo mudā yukto rucijagrāha dakṣiṇām
73.6
tāṃ kāmayānāṃ bhagavānuvāha yajuṣāṃ patiḥ || tuṣṭāyāṃ toṣamāpanno'janayaddvādaśātmajān
73.7
toṣaḥ pratoṣaḥ santoṣo bhadraḥ śāntiriḍaspatiḥ || idhmaḥ kavirvibhuḥ svahnaḥ sudevo rocano dviṣaṭ
73.8
tuṣitā
nāma te devā āsansvāyaṃbhuvāntare || marīcimiśrā ṛṣayo yajñaḥ suragaṇeśvaraḥ
73.9
priyavratottānapādau manuputrau mahaujasau || tatputrapautranaptṝṇāmanuvṛttaṃ tadantaram
73.10
devahūtimadāttāta kardamāyātmajāṃ manuḥ || tatsaṃbandhi śrutaprāyaṃ bhavatā gadato mama
73.11
dakṣāya brahmaputrāya prasūtiṃ
bhagavānmanuḥ || prāyacchadyatkṛtaḥ sargastrilokyāṃ vitato mahān
73.12
yāḥ kardamasutāḥ proktā nava brahmarṣipatnayaḥ || tāsāṃ prasūtiprasavaṃ
procyamānaṃ nibodha me
73.13
patnī marīcestu kalā suṣuve kardamātmajā || kaśyapaṃ pūrṇimānaṃ ca yayorāpūritaṃ jagat
73.14
pūrṇimā'sūta
virajaṃ viśvagaṃ ca paraṃtapa || devakulyāṃ hareḥ pādaśaucādyā'bhūtsariddivaḥ
73.15
atreḥ patnyanasūyā trīñjajñe suyaśasaḥ sutān || dattaṃ durvāsasaṃ
somamātmeśabrahmasaṃbhavān
73.16
vidura uvāca || atrergṛhe suraśreṣṭhāḥ sthityutpattyantahetavaḥ || kiṃciccikīrṣavo jātā etadākhyāhi me guro
73.17
maitreya uvāca || brahmaṇā coditaḥ sṛṣṭāvatrirrahmavidāṃ varaḥ || saha patnyā yayāvṛkṣaṃ kulādriṃ tapasi sthitaḥ
73.18
tasminprasūnastabakapalāśaśokakānane || vāribhiḥ sravadbhirudghuṣṭe nirvindhyāyāḥ samantataḥ
73.19
prāṇāyāmena saṃyamya mano varṣaśataṃ muniḥ || atiṣṭhadekapādena nirdvandvo'nilabhojanaḥ
73.20
śaraṇaṃ taṃ prapadye'haṃ ya eko jagadīśvaraḥ || prajāmātmasamāṃ mahyaṃ prayacchatviti cintayan
73.21
tapyamānaṃ tribhuvanaṃ
prāṇāyāmaidhasā'gninā || nirgatena munermūrddhaḥ samīkṣya prabhavastrayaḥ
73.22
apsaromunigandharvasiddhavidyādharoragaiḥ || vitāyamānayaśasastadāśramapadaṃ
yayuḥ
73.23
tatprādurbhāvasaṃyogavidyotitamanā muniḥ || uttiṣṭhannekapādena dadṛśe vibudharṣabhān
73.24
praṇamya daṇḍavadbhūma़āvupatasthe'rhaṇāñjaliḥ
vṛṣahaṃsasuparṇasthānsvaiḥ svaiścihnaiśca cihnitān || kṛpā'valokena hasadvadanenopalambhitān
73.25
tadrociṣā pratihate nimīlya munirakṣiṇī
73.26
cetastatpravaṇaṃ yuñjanmastāvītsaṃhatāñjaliḥ || ślakṣṇayā sūktayā vācā sarvalokagarīyasaḥ
73.27
atriruvāca || viśvodbhavasthitilayeṣu vibhajyamānairmāyāguṇairanuyugaṃ vigṛhītadehāḥ || te brahmaviṣṇugiriśāḥ praṇato'smyahaṃ vastrebhyaḥ ka eva bhavatāṃ ma ihopahūtaḥ
73.28
eko mayeha bhagavānvividhapradhānaiścittīkṛtaḥ prajananāya kathaṃ nu yūyam || atrāgatāstanubhṛtāṃ manaso'pi dūrā brūta prasīdata mahāniha vismayo me
73.29
maitreya uvāca
iti tasya vacaḥ śrutvā trayaste vibudharṣabhāḥ || pratyūhuḥ ślakṣṇayā vācā prahasya tamṛṣiṃ prabho
73.30
devā ūcuḥ || yathā kṛtaste saṃkalpo bhāvyaṃ
tenaiva nānyathā || vatsaṃkalpasya te brahantyaddhe dhyāyati te vayam
73.31
athāsmadaṃśabhūtāsta ātmajā lokaviśrutāḥ || bhavitāro'ṅga bhadraṃ
te visrapsyanti ca te yaśaḥ
73.32
evaṃ kāmavaraṃ dattvā pratijagmuḥ sureśvarāḥ || sabhājitāstayoḥ samyag dampatyormiṣatostataḥ
73.33
somo'bhūd brahmaṇo'śena datto viṣṇostu yogavit || durvāsāḥ śaṃkarasyāṃśo nibodhāṅgirasaḥ prajāḥ
73.34
śraddhā tvaṅgirasaḥ patnī catasro'sūta
kanyakāḥ || sinīvālī kuhū rākā caturthyanumatistathā
73.35
tatputrāvaparāvāstāṃ khyātau svārociṣe'ntare || utathyo bhagavānsākṣād brahmiṣṭhaśca
bṛhaspatiḥ
73.36
pulastyo'janayatpatnyāmagastyaṃ ca havirbhuvi || so'nyajanmani dahāgnirviśravāśca mahātapāḥ
73.37
tasya yakṣapatirdevaḥ kuberastviḍaviḍāsutaḥ || rāvaṇaḥ kumbhakarṇaśca tathā'nyasyāṃ bibhīṣaṇaḥ
73.38
pulahasya gatirbhāryā trīnasūta satī sutān || karmaśreṣṭhaṃ varīyāṃsaṃ sahiṣṇuṃ
ca mahāmate
73.39
kratorapi kriyā bhāryā vālakhilyānasūyata || ṛṣīnṣaṣṭisahasrāṇi jvalato brahmatejasā
73.40
ūrjāyāṃ jajñire putrā
vasiṣṭhasya paraṃtapa || citraketupradhānāste sapta brahmarṣayo'malāḥ
73.41
citraketuḥ surociśca virajā mitra eva ca || ulbaṇo vasubhṛdyāno dyumān
śaktyādayo'pare
73.42
cittistvatharvaṇaḥ patnī lebhe putraṃ dhṛtavratam || dadhyañcamaśvaśirasaṃ bhṛgorvaṃśaṃ nibodha me
73.43
bhṛguḥ khyātayāṃ mahābhāgaḥ
patnyāṃ putrānajījanat || dhātāraṃ ca vidhātāraṃ śriyaṃ ca bhagavatparām
73.44
āyatiṃ niyatiṃ caiva sute merustayoradāt || tābhyāṃ tayorabhavatāṃ
mṛkaṇḍaḥ prāṇa eva ca
73.45
mārkaṇḍeyo mṛkaṇḍasya prāṇādvedaśirā muniḥ || kaviśca bhārgavo yasya bhagavānuśanāḥ sutaḥ
73.46
sarve te munayaḥ kṣattarlokānsargairabhāvayan || eṣa kardamadauhitrasaṃtānaḥ kathitastava || śṛṇvataḥ śraddadhānasya sadyaḥ pāpaharaḥ paraḥ
73.47
prasūtiṃ
mānavīṃ dakṣa upayeme hyātmajaḥ || tasyāṃ sasarja duhitṛḥ ṣoḍaśāmalalocanāḥ
73.48
trayodaśā'dāddharmāya tathaikāmagnaye vibhuḥ || pitṛbhya
ekāṃ yuktebhyo bhavārthaikāṃ bhavacchide
73.49
śraddhā maitrī dayā śāntistuṣṭiḥ puṣṭiḥ kriyonnatiḥ || buddhimaiṃdhā titikṣā hīrmūrtirdharmasya patnayaḥ
73.50
śraddhā'sūta śubhaṃ maitrī prasādamabhayaṃ dayā || śāntiḥ sukhaṃ mudaṃ tuṣṭiḥ smayaṃ puṣṭirasūta
73.51
yogaṃ kriyonnatirdarpamarthaṃ buddhirasūta
medhā smṛtiṃ titikṣā tu kṣemaṃ hīḥ praśrayaṃ sutam
73.52
mūrtiḥ sarvaguṇotpattirnaranārāyaṇāvṛṣī
73.53
yayorjanmanyado viśvamabhyanandatsunirvṛtam || manāṃsi kakubho vātāḥ praseduḥ sarito'drayaḥ
73.54
divyavādyanta tūryāṇi petuḥ kusumavṛṣṭayaḥ || munayastuṣṭuvustuṣṭā jagurgandharvakinnarāḥ
73.55
nṛtyantisma striyo devya āsītparamamaṅgalam || devā brahmādayaḥ sarve upatasthurabhiṣṭavaiḥ
73.56
devā ūcuḥ || yo māyayā
viracitaṃ nijayā''tmanīdaṃ khe rūpabhedamiva tatpraticakṣaṇāya || etena dharmasadane ṛṣimūrtinā'dya prāduścakāra puruṣāya namaḥ parasmai
73.57
so'yaṃ
sthitivyatikaropaśamāya sṛṣṭānsattvena naḥ suragaṇānanumeyasattvaḥ || dṛśyādadaśrakaruṇena vilokanena yacchrīniketamamalaṃ kṣipatā'ravindam
73.58
evaṃ suragaṇaistāta bhagavantāvabhiṣṭutau || labdhāvalokairyayaturarcitau gandhamādanam
73.59
tāvimau vai bhagavato hareraṃśāvihāgatau || bhāravyayāya
ca bhuvaḥ kṛṣṇau yadukurūdvahau
73.60
svāhābhimāninaścāgnerātmajāṃstrīnajījanat || pāvakaṃ pavamānaṃ ca śuciṃ ca hutabhojanam
73.61
tebhyo'gnayaḥ samabhavaṃścatvāriṃśacca pañca ca || ta evaikonapañcāśatsākaṃ pitṛpitāmahaiḥ
73.62
vaitānike karmaṇi yannāmabhirbrahmavādibhiḥ || āgneyya
iṣṭayo yajñe nirūpyante'gnayastu te
73.63
agniṣvāttā barhiṣadaḥ saumyāḥ pitara ājyapāḥ || sāgnayo'nagnayasteṣāṃ patnī dākṣāyaṇī svadhā
73.64
tebhyo dadhāra kanye dve vayunāṃ dhāriṇīṃ svadhā || ubhe te brahmavādinyau jñānavijñānapārage
73.65
bhavasya patnī tu satī bhavaṃ devamanuvratā
ātmanaḥ sadṛśaṃ putraṃ na lebhe guṇaśīlataḥ
73.66
pitaryapratirūpe sve bhavāyānāgase ruṣā || aprauḍhaivātmanātmānamajahādyogasaṃyutā
73.66.p1
iti śrībhāgavate mahāpurāṇe caturthaskandhe manukanyānvaye naranārāyaṇāvatāravarṇanaṃ nāma prathamo'dhyāyaḥ
Linked texts (8)
- Vārāhastotra — Sanskrit
- Bhāgavatapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Matatrayaikyaprakāśikā — Sanskrit
- Bhāgavatamāhātmya — Kṛṣṇacandra, Sanskrit
- Vyāsatātparyanirṇaya — Aṇṇeya Paṇḍita 1725, Sanskrit
- Sadācārasamuccaya — Harerāma Śarman, Sanskrit
- Upāsanātrayasiddhānta — Sarayū Dāsa, Sanskrit
- Laukikanyāyaratnākara — Raghunātha Varman, Sanskrit