Pramāṇa · Search · About · API

Anvitarthaprakashika 73

Anvitārthaprakāśikā 73

Language
Sanskrit

Contents

73.1

iti ‘anvitārthaprakāśikā’ ṭīkāsahiteśrīmadbhāgavate tṛtīyaḥ skandhaḥ samāptaḥ
atha bhāgavatacaturthaskaṃdhaprāraṃbhaḥ
śrīgovindāya namaḥ || maitreya uvāca || manorastu śatarūpāyāṃ tisraḥ kanyāśca jajñire || ākūtirdevahūtiśca prasūtiriti viśrutāḥ

73.2

ākūtiṃ
rucaye prādādāpa bhrātṛmatīṃ nṛpaḥ || putrikādharmamāśritya śatarūpānumoditaḥ

73.3

prajāpatiḥ sa bhagavānbu cistasyāmajījanat || mithunaṃ brahmavarcasvī
parameṇa samādhinā

73.4

yastayoḥ puruṣaḥ sākṣādviṣṇuryajñasvarūpadhṛk || yā strī sā dakṣiṇā bhūteraṃśabhūtā'napāyinī

73.5

āninye svagṛhaṃ
putryāḥ putraṃ vitatarociṣam || svāyaṃbhuvo mudā yukto rucijagrāha dakṣiṇām

73.6

tāṃ kāmayānāṃ bhagavānuvāha yajuṣāṃ patiḥ || tuṣṭāyāṃ toṣamāpanno'janayaddvādaśātmajān

73.7

toṣaḥ pratoṣaḥ santoṣo bhadraḥ śāntiriḍaspatiḥ || idhmaḥ kavirvibhuḥ svahnaḥ sudevo rocano dviṣaṭ

73.8

tuṣitā
nāma te devā āsansvāyaṃbhuvāntare || marīcimiśrā ṛṣayo yajñaḥ suragaṇeśvaraḥ

73.9

priyavratottānapādau manuputrau mahaujasau || tatputrapautranaptṝṇāmanuvṛttaṃ tadantaram

73.10

devahūtimadāttāta kardamāyātmajāṃ manuḥ || tatsaṃbandhi śrutaprāyaṃ bhavatā gadato mama

73.11

dakṣāya brahmaputrāya prasūtiṃ
bhagavānmanuḥ || prāyacchadyatkṛtaḥ sargastrilokyāṃ vitato mahān

73.12

yāḥ kardamasutāḥ proktā nava brahmarṣipatnayaḥ || tāsāṃ prasūtiprasavaṃ
procyamānaṃ nibodha me

73.13

patnī marīcestu kalā suṣuve kardamātmajā || kaśyapaṃ pūrṇimānaṃ ca yayorāpūritaṃ jagat

73.14

pūrṇimā'sūta
virajaṃ viśvagaṃ ca paraṃtapa || devakulyāṃ hareḥ pādaśaucādyā'bhūtsariddivaḥ

73.15

atreḥ patnyanasūyā trīñjajñe suyaśasaḥ sutān || dattaṃ durvāsasaṃ
somamātmeśabrahmasaṃbhavān

73.16

vidura uvāca || atrergṛhe suraśreṣṭhāḥ sthityutpattyantahetavaḥ || kiṃciccikīrṣavo jātā etadākhyāhi me guro

73.17

maitreya uvāca || brahmaṇā coditaḥ sṛṣṭāvatrirrahmavidāṃ varaḥ || saha patnyā yayāvṛkṣaṃ kulādriṃ tapasi sthitaḥ

73.18

tasminprasūnastabakapalāśaśokakānane || vāribhiḥ sravadbhirudghuṣṭe nirvindhyāyāḥ samantataḥ

73.19

prāṇāyāmena saṃyamya mano varṣaśataṃ muniḥ || atiṣṭhadekapādena nirdvandvo'nilabhojanaḥ

73.20

śaraṇaṃ taṃ prapadye'haṃ ya eko jagadīśvaraḥ || prajāmātmasamāṃ mahyaṃ prayacchatviti cintayan

73.21

tapyamānaṃ tribhuvanaṃ
prāṇāyāmaidhasā'gninā || nirgatena munermūrddhaḥ samīkṣya prabhavastrayaḥ

73.22

apsaromunigandharvasiddhavidyādharoragaiḥ || vitāyamānayaśasastadāśramapadaṃ
yayuḥ

73.23

tatprādurbhāvasaṃyogavidyotitamanā muniḥ || uttiṣṭhannekapādena dadṛśe vibudharṣabhān

73.24

praṇamya daṇḍavadbhūma़āvupatasthe'rhaṇāñjaliḥ
vṛṣahaṃsasuparṇasthānsvaiḥ svaiścihnaiśca cihnitān || kṛpā'valokena hasadvadanenopalambhitān

73.25

tadrociṣā pratihate nimīlya munirakṣiṇī

73.26

cetastatpravaṇaṃ yuñjanmastāvītsaṃhatāñjaliḥ || ślakṣṇayā sūktayā vācā sarvalokagarīyasaḥ

73.27

atriruvāca || viśvodbhavasthitilayeṣu vibhajyamānairmāyāguṇairanuyugaṃ vigṛhītadehāḥ || te brahmaviṣṇugiriśāḥ praṇato'smyahaṃ vastrebhyaḥ ka eva bhavatāṃ ma ihopahūtaḥ

73.28

eko mayeha bhagavānvividhapradhānaiścittīkṛtaḥ prajananāya kathaṃ nu yūyam || atrāgatāstanubhṛtāṃ manaso'pi dūrā brūta prasīdata mahāniha vismayo me

73.29

maitreya uvāca
iti tasya vacaḥ śrutvā trayaste vibudharṣabhāḥ || pratyūhuḥ ślakṣṇayā vācā prahasya tamṛṣiṃ prabho

73.30

devā ūcuḥ || yathā kṛtaste saṃkalpo bhāvyaṃ
tenaiva nānyathā || vatsaṃkalpasya te brahantyaddhe dhyāyati te vayam

73.31

athāsmadaṃśabhūtāsta ātmajā lokaviśrutāḥ || bhavitāro'ṅga bhadraṃ
te visrapsyanti ca te yaśaḥ

73.32

evaṃ kāmavaraṃ dattvā pratijagmuḥ sureśvarāḥ || sabhājitāstayoḥ samyag dampatyormiṣatostataḥ

73.33

somo'bhūd brahmaṇo'śena datto viṣṇostu yogavit || durvāsāḥ śaṃkarasyāṃśo nibodhāṅgirasaḥ prajāḥ

73.34

śraddhā tvaṅgirasaḥ patnī catasro'sūta
kanyakāḥ || sinīvālī kuhū rākā caturthyanumatistathā

73.35

tatputrāvaparāvāstāṃ khyātau svārociṣe'ntare || utathyo bhagavānsākṣād brahmiṣṭhaśca
bṛhaspatiḥ

73.36

pulastyo'janayatpatnyāmagastyaṃ ca havirbhuvi || so'nyajanmani dahāgnirviśravāśca mahātapāḥ

73.37

tasya yakṣapatirdevaḥ kuberastviḍaviḍāsutaḥ || rāvaṇaḥ kumbhakarṇaśca tathā'nyasyāṃ bibhīṣaṇaḥ

73.38

pulahasya gatirbhāryā trīnasūta satī sutān || karmaśreṣṭhaṃ varīyāṃsaṃ sahiṣṇuṃ
ca mahāmate

73.39

kratorapi kriyā bhāryā vālakhilyānasūyata || ṛṣīnṣaṣṭisahasrāṇi jvalato brahmatejasā

73.40

ūrjāyāṃ jajñire putrā
vasiṣṭhasya paraṃtapa || citraketupradhānāste sapta brahmarṣayo'malāḥ

73.41

citraketuḥ surociśca virajā mitra eva ca || ulbaṇo vasubhṛdyāno dyumān
śaktyādayo'pare

73.42

cittistvatharvaṇaḥ patnī lebhe putraṃ dhṛtavratam || dadhyañcamaśvaśirasaṃ bhṛgorvaṃśaṃ nibodha me

73.43

bhṛguḥ khyātayāṃ mahābhāgaḥ
patnyāṃ putrānajījanat || dhātāraṃ ca vidhātāraṃ śriyaṃ ca bhagavatparām

73.44

āyatiṃ niyatiṃ caiva sute merustayoradāt || tābhyāṃ tayorabhavatāṃ
mṛkaṇḍaḥ prāṇa eva ca

73.45

mārkaṇḍeyo mṛkaṇḍasya prāṇādvedaśirā muniḥ || kaviśca bhārgavo yasya bhagavānuśanāḥ sutaḥ

73.46

sarve te munayaḥ kṣattarlokānsargairabhāvayan || eṣa kardamadauhitrasaṃtānaḥ kathitastava || śṛṇvataḥ śraddadhānasya sadyaḥ pāpaharaḥ paraḥ

73.47

prasūtiṃ
mānavīṃ dakṣa upayeme hyātmajaḥ || tasyāṃ sasarja duhitṛḥ ṣoḍaśāmalalocanāḥ

73.48

trayodaśā'dāddharmāya tathaikāmagnaye vibhuḥ || pitṛbhya
ekāṃ yuktebhyo bhavārthaikāṃ bhavacchide

73.49

śraddhā maitrī dayā śāntistuṣṭiḥ puṣṭiḥ kriyonnatiḥ || buddhimaiṃdhā titikṣā hīrmūrtirdharmasya patnayaḥ

73.50

śraddhā'sūta śubhaṃ maitrī prasādamabhayaṃ dayā || śāntiḥ sukhaṃ mudaṃ tuṣṭiḥ smayaṃ puṣṭirasūta

73.51

yogaṃ kriyonnatirdarpamarthaṃ buddhirasūta
medhā smṛtiṃ titikṣā tu kṣemaṃ hīḥ praśrayaṃ sutam

73.52

mūrtiḥ sarvaguṇotpattirnaranārāyaṇāvṛṣī

73.53

yayorjanmanyado viśvamabhyanandatsunirvṛtam || manāṃsi kakubho vātāḥ praseduḥ sarito'drayaḥ

73.54

divyavādyanta tūryāṇi petuḥ kusumavṛṣṭayaḥ || munayastuṣṭuvustuṣṭā jagurgandharvakinnarāḥ

73.55

nṛtyantisma striyo devya āsītparamamaṅgalam || devā brahmādayaḥ sarve upatasthurabhiṣṭavaiḥ

73.56

devā ūcuḥ || yo māyayā
viracitaṃ nijayā''tmanīdaṃ khe rūpabhedamiva tatpraticakṣaṇāya || etena dharmasadane ṛṣimūrtinā'dya prāduścakāra puruṣāya namaḥ parasmai

73.57

so'yaṃ
sthitivyatikaropaśamāya sṛṣṭānsattvena naḥ suragaṇānanumeyasattvaḥ || dṛśyādadaśrakaruṇena vilokanena yacchrīniketamamalaṃ kṣipatā'ravindam

73.58

evaṃ suragaṇaistāta bhagavantāvabhiṣṭutau || labdhāvalokairyayaturarcitau gandhamādanam

73.59

tāvimau vai bhagavato hareraṃśāvihāgatau || bhāravyayāya
ca bhuvaḥ kṛṣṇau yadukurūdvahau

73.60

svāhābhimāninaścāgnerātmajāṃstrīnajījanat || pāvakaṃ pavamānaṃ ca śuciṃ ca hutabhojanam

73.61

tebhyo'gnayaḥ samabhavaṃścatvāriṃśacca pañca ca || ta evaikonapañcāśatsākaṃ pitṛpitāmahaiḥ

73.62

vaitānike karmaṇi yannāmabhirbrahmavādibhiḥ || āgneyya
iṣṭayo yajñe nirūpyante'gnayastu te

73.63

agniṣvāttā barhiṣadaḥ saumyāḥ pitara ājyapāḥ || sāgnayo'nagnayasteṣāṃ patnī dākṣāyaṇī svadhā

73.64

tebhyo dadhāra kanye dve vayunāṃ dhāriṇīṃ svadhā || ubhe te brahmavādinyau jñānavijñānapārage

73.65

bhavasya patnī tu satī bhavaṃ devamanuvratā
ātmanaḥ sadṛśaṃ putraṃ na lebhe guṇaśīlataḥ

73.66

pitaryapratirūpe sve bhavāyānāgase ruṣā || aprauḍhaivātmanātmānamajahādyogasaṃyutā

73.66.p1

iti śrībhāgavate mahāpurāṇe caturthaskandhe manukanyānvaye naranārāyaṇāvatāravarṇanaṃ nāma prathamo'dhyāyaḥ

Linked texts (8)