Pramāṇa · Search · About · API

Ashtamaskandha 19

Aṣṭamaskandha 19

Language
Sanskrit

Contents

19.1

dvādaśo'dhyāyaḥ
śrīśuka uvāca
vṛṣadhvajo niśamyedaṃ yoṣitkūpeṇa dānavān
mohayitvā suragaṇān hari ssoma mapāyayat

19.2

vṛṣa māruhya giriśa ssarvabhūtagaṇairvṛtaḥ
saha devyā yayau draṣṭuṃ yatrāste madhusūdanaḥ

19.3

sabhājito bhagavatā sādaraṃ somayā bhavaḥ
sūpaviṣṭa uvācedaṃ pratipūjya smayanharim

19.4

śrīmahādeva uvāca
deva deva jagadvyāpin! jagadīśa jaganmaya
sarveṣāmapi bhāvānāṃ tvamātmā heturiśvaraḥ

19.5

ādyanto cāsya yanmadhyamidamanyadahaṃ bahiḥ
yasyāvyayasya naitāni tatsatyaṃ brahma cidbhavān

19.6

tavaiva caraṇāmbhojaṃ śreyaskāmā nirāśiṣaḥ
visṛjyobhayatassaṅgaṃ munayassamupāsate

19.7

tvaṃ brahma pūrṇamamṛtaṃ viguṇaṃ viśokamānanda mātra mavikāra mananya danyat
viśvasya hetu rudayasthiti saṃyamānā mātmeśvaraśca tadapekṣatayā'napekṣaḥ

19.8

ekastvameva sadasadvayamadvayañca svarṇaṃ kṛtākṛta miveha na vastubhedaḥ
ajñānatastvayi janairvihito vikalpo yasmādguṇavyatikaro nirūpādhikasyai

19.9

tvāṃ brahma kecidavayantyuta dharmameke eke paraṃ sadasatoḥ puruṣaṃ pareśam
anyè vadanti navaśaktiyutaṃ paraṃ tvāṃ kecinmahāpuruṣamavyayamātmatattvam

19.10

nā'haṃ parāyuṣaṛṣayo na marīcimukhyāḥ jānanti yadviracitaṃ khalu sattvasargāḥ
yanmāyayā muṣitacetasa īśa daityamartyādayaḥ kimuta śaśvadabhadravṛttāḥ

19.11

sa tvaṃ samīhitamadaḥsthitioriginnāśaṃ bhūtehitajña jagato bhavabandhamokṣau
vāyuryathā viśati khañca carācarākhyaṃ sarvaṃ tadātmakatayā'vagamo'varuntse

19.12

avadārā mayā dṛṣṭā ramamāṇasya te guṇaiḥ
so'haṃ taddraṣṭu micchāmi yatte yoṣidvapurdhṛtam

19.13

yena sammohitā daityāḥ pāyitāścā'mṛtaṃ surāḥ
taṃ didṛkṣava āyātāḥ paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ

19.14

śrīśuka uvāca
evaṃ sabhyarthito viṣṇu rbhagavān śūlapāṇinā
prahasya bhāvagambhīraṃ giriśaṃ pratyabhāṣata

19.15

śrīhariḥ uvācaṃ^1
kautūhalāya daityānāṃ yoṣidveṣo mayā dhṛtaḥ^2
paśyatā surakāryāṇi gate^3 pīyūṣabhājane

19.16

tatte'haṃ darśayiṣyāmi didṛkṣo smurasattama
kāmināṃ bahu^4 mantavyaṃ saṅkalpaprabhavodayam

19.17

śrīśuka uvāca
iti bruvāṇo bhagavāṃ statraivā'ntaradhīyata
sarvataścāraṇaṃ śṛṇvanbhava āste sahomayā

19.18

tato dadarśāpavane varastriyaṃ vicitrapuṣpāruṇapallavadrume
vikrīḍatīṃ kandukalīlayā lasaddukūlaparyastanitambamekhalām

19.19

āvarttanodvarttanakampitastanaprakṛṣṭahārorubharaiḥ pade pade
prabhajyamānāmiva madhyataścalatpadaprabālaṃ nayatīṃ tatastataḥ

19.20

dikṣu bhramatkandukacāpalerbhṛśaṃ prodvignatārāyatalolalocanām
svakaṇarvibhrājitakuṇḍalollasatkapolanīlālakamaṇḍitānanām

19.21

ślathaddukūlaṃ kabarīñca vicyutāṃ sannahratīṃ vāmakareṇa valgunā
vinighnatī ma̍nyakareṇa̍ kandukaṃ vimohayantīṃ jagadātmamāyayā

19.22

tāṃ vīkṣya deva iti kandukalīlayeṣadvīḍāsphuṭasmitavisṛṣṭakaṭākṣamuṣṭaḥ
strīprekṣaṇapratisamīkṣaṇavihvalātmā nātmānamantika umāṃ svagaṇāṃśca veda

19.23

tasyāḥ karāgrāttut kasako yadā gato vidūraṃ tamanuvrajantyāḥ
vāsassasūtraṃ laghu māruto'haradbhavasya devasya kilānu paśyataḥ

19.24

evaṃ tāṃ rucirāpāṅgīṃ darśanīyāṃ manoramām
dṛṣṭvā tasyāṃ manaścakre visṛjantyāṃ bhavaḥ kila

19.17-2

itthaṃ bruvāṇo'bhidadhāno ² bhagavān tatraivāntarhito babhūvarudrastu umayā bhavānyā saha sarvataḥ paritaḥ ³ cakṣuḥ prasārayan
paritaḥ paśyannāste tatrai ⁴ vāsāñcakre

19.18-2

tata statra vicitrāṇi puṣpāṇi aruṇāḥ pallavāśca yeṣāṃ te drumā yasmin tasminnupavane varastriyaṃ śreṣṭhāṃ striyaṃ
dadarśa bhava iti anuṣaṅgaḥ ⁵ | bhagavannirmitā kācidiyaṃ strī na tu svayaṃ puruṣottama eva strīrūpaṃ, parijagrāheti
vijñāyate| "prādravatsā pṛthuśroṇī māyā devavinirmitā'' ( bhāga. 8-12-30 ) "ātmānaṃ devamāyayā jaḍīkṛtaṃ''
(bhāga. 8-12-35 ) "yanme dustarayā svairaṃ mohito'syaṅga māyayā'' (bhāga.8-12-38 ) ityanantaroktibhiḥ
tathā'vagamāt| ⁷ kaṃthambhūtām varastriyaṃ kandukalīlayām̐ ⁸ kandukasya krīḍayā vikrīḍatīm, pākaṃ pacatītivat
nirdeśaḥ| kandukakrīḍāṃ kurvatīmityarthaḥ| yadvā kandukalīlayyeti hetvarthe tṛtīyā kandukakrīḍājanyarasānubhavārthaṃ
kandukakrīḍāṃ kurvatīmityarthaḥ| lasaddukūlena paryaste parivīte nitambe mekhalā yasyā stām

19.19-2

utpatatkandukalīlāvaśena ye āvartanodvartane namanonnamane, tābhyāṃ kampitayoḥ stanayoḥ prakṛṣṭahārāṇāñca
urubharaiḥ pade pade pratipadaṃ ⁹ madhye prabhajyamānāmiva sthitāṃ calatpadaṃ ¹⁰ pravālamiva padapravālaṃ, ⁻⁻¹⁰ taditastataḥ
nayantīm

19.20-2

dikṣūdbhramataḥ ¹¹ kandukasya cāpale śvāñcalyaiḥ bhṛśaṃ prodvigne tāre kanīnike yayo ste āyate locane
yasyāstāṃ svakarṇābhyāṃ vibhrājite kuṇḍale tābhyām tām ullasanto kapolo tābhyāñca nīlāDownloadkaiśca maṇḍitamānanaṃ
yasyā stām

19.21-2

ślathadvicyutaṃ dukūlaṃ vicyutāṃ kabarīṃ dhammillañca valgunā sundareṇa vāmahastena sannahyatīṃ badhnatīm| anyatareṇa dakṣiṇakareṇa ¹² kandukaṃ nighnatīm ātmanaḥ svasambandhinyāmāyayā kapaṭavṛttyā jagat
vimohayantīm

19.25

tāṃ vīkṣya devo rudraḥ ātmānam, antikasthitāmumāṃ svagaṇāṃśca na veda kathambhūtaḥ ¹³ devaḥ iti? yā
kandukalīlā tayā īṣadvrīḍā tayā asphuṭaṃ aprakaṭaṃ ¹⁴ smitaṃ tena saha visṛṣṭo yaḥ kaṭākṣaḥ tena muṣṭo vañcitaḥ
tato'pahṛtavijñānastatkṛtasmaravihvalaḥ
bhavānyā api paśyantyā gatahrīstatpadaṃ yayau

19.26

sā tamāyāntamālokya vivastrā vrīḍitā bhṛśam
nilīyamānā vṛkṣeṣu hasantī nā'nvatiṣṭhata

19.27

tāmanvagacchadbhagavān bhavaḥ pramathitendriyaḥ
kāmasya ca vaśaṃ nītaḥ kareṇumiva yūthapaḥ

19.28

so'nuvrajyātivegena gṛhītvānicchatīṃ striyam
keśabandha upānīya bāhubhyāṃ pariṣasvaje

19.29

sopagūḍhā bhagavatā kariṇā kariṇī yathā
itastataḥ prasarpantī viprakīrṇaśiroruhā

19.30

ātmānaṃ mocayitvā'ṅga surarṣabhabhujāntarāt
prādravatsā pṛthuśroṇī māyā deva vinirmitā

19.31

tasyāsau padavīṃ rudro viṣṇoradbhutakarmaṇaḥ
pratyapadyata kāmena vairiṇeva vinirjitaḥ

19.32

tasyānudhāvato retaścaskandāmogharetasaḥ
śuṣmiṇo yūthapasyeva vāśitāmanudhāvataḥ

19.33

yatra yatrāpatanmārge retastasya mahātmanaḥ
tāni raupyasya hemraśca kṣetrāṇyāsanmahīpate

19.34

saritsarassu śaileṣu vaneṣūpavaneṣu ca
yatra kva cāsanṛṣayastatra sannihito haraḥ

19.35

skanne retasi yo'paśya dātmānaṃ devamāyayā
jaḍīkṛtaṃ nṛpaśreṣṭha sannyavartata kaśmalāt

19.36

athāvagatamāhātmya ātmano jagadātmanaḥ
aparijyeyavīryasya na mene taduhādbhutam

19.37

tamaviklaba mavīḍamālakṣya madhusūdanaḥ
uvāca paramaprīto bibhratsvāṃ pauruṣīṃ tanum

19.38

śrībhagavānuvāca
diṣṭyā tvaṃ vibudhaśreṣṭha! svāṃ niṣṭhāmātmanā sthitaḥ
yanme strīrūpayāṃ svairaṃ mohito'syaṅga māyayā

19.39

ko nu me'titarenmāyāṃ viṣaktastvadṛte pumān
tāṃstānvissṛjatīṃ bhāvāndustarāmakṛtātmabhiḥ

19.40

seyaṃ guṇamayī māyā na tvāmabhibhaviṣyati
mayā sametā kālena kālarūpeṇa bhāgaśaḥ

19.35-2

evaṃ retasi skanne sati devamāyayā yoṣitā jaḍīkṛtamātmānaṃ sa rudro' paśyat| tataḥ he naraśreṣṭha !
kaśmalātkāmāt sandhvartata

19.36-2

athānantaram, aparijñeyaṃ parito jñātumaśakyaṃ vīryaṃ ceṣṭitaṃ yasya tasya jagadātmanaḥ paramātmano
yanmāhātmyaṃ tadavagataṃ jñātaṃ yena sa tathābhūto rudraḥ taduha taddhi yoṣidrūpaṃ tacceṣṭitañca mahadadbhutaṃ adṛṣṭāśrutapūrvaṃ
mene'manyata

19.37-2

tato bhagavānmadhusūdanaḥ svāṃ tirodhāpitāṃ pauruṣīṃ tanuṃ bibhradāvirbhāvayan, svayamāvirbhūta ityarthaḥ
aviklubaṃ dṛṣṭamavrīḍaṃ nirlajjañca taṃ rudra mālakṣya nitarāṃ prīta ssan jagāda

19.38-2

tadevāha - diṣṭyetyādibhiḥ tribhiḥ| he vibudhaśreṣṭha! tvaṃ svāṃ niṣṭhāṃ prakṛtiṃ kāmavikārarāhityaṃ daivā
dātmanā svenaivāvasthitaḥ sthitaḥ labdhavān manmāyāyā duratyayatvāditibhāvaḥ| tadduratyayatvamevāha - yadirti| aṅga
he rudra ! yadyasmāttvaṃ me mama māyayā dustarayā svairaṃ yathe cchaṃ, nitarāmityarthaḥ| mohito'si, mohaṃ prāpito'si
ityarthaḥ| evaṃ mohitasya svaniṣṭhālābho daivātsampanna iti bhāvaḥ

19.39-2

dustaratva mevāha - konviti| tvāṃ vinā ko nu pumān mama māyāṃ viṣaktaḥ āsaktaḥ, viṣayāsakto'
titaret? viṣaktaḥ ityanena jitendriyastu matprapanno'titaredeveti sūcitam| kathambhūtām? akṛtātmabhiḥ
ajitendriyaiḥ dustarāṃstāṃstān bhāvān kāmakrodhādīn visṛrjantīm

19.40-2

evaṃ svamāyayā dustaratvamabhidhāya tāṃ viśiṣan tayā tasya anabhibhavamanugṛhṇāti - seyamiti| seya
muktavidhā triguṇātmikā kālena kālaśarīrekeṇa mayā sṛṣṭyādyucitakālena bhāgaśaḥ raja ādyaṃśena sametā vyāptā
māyā tvāṃ nābhibhaviṣyati mohitaṃ na kariṣyatītyarthaḥ

19.41

śrīśuka uvāca
evaṃ bhagavatā rājan ! śrīvatsāṅkena satkṛtaḥ
āmantrya taṃ parikramya sagaṇaḥ svālayaṃ yayo

19.42

ātmāṃśabhūtāṃ tāṃ māyāṃ bhavānīṃ bhagavānbhavaḥ
śṛṇvatāṃ ṛṣimukhyānāṃ prītyā''caṣṭātha bhārata !

19.43

śrīrudra uvāca
ayi hyapaśya stvamajasya māyāṃ parasya puṃsaḥ paradevatāyāḥ
ahaṃ kalānāmṛṣabho vimuhye yayāvaśo'nye kimutāsvatantrāḥ

19.44

yaṃ māmapṛcchastvamupetya yogāt samāsasahasrānta upārataṃ vai
sa eṣa sākṣātpuruṣaḥ purāṇo na yatra kālo viśate na vedaḥ

19.45

śrīśuka uvāca
iti te'bhihitastāta ! vikramaśśārṅgadhanvanaḥ
sindhornirmathane yena dhṛtaḥ pṛṣṭhe mahācalaḥ

19.46

etanmuhuḥ kīrtayato'nuśṛṇvato na riṣyate jātu samudyamaḥ kvacit
yaduttamaślokaguṇānuvarṇanaṃ samastasaṃsārapariśramāpaham

19.47

asadaviṣayamakiṃcidbhāvagamyaṃ prapannān amṛtamamaravaryānāśaya tsindhumadhyam
kapaṭayuvativeṣo mohayansrasurārīn tamahamupasṛtānāṃ kāmapūraṃ nato'smi

19.47.p1

iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe śrīvaiyāsikyāṃ aṣṭādaśasāhasryāṃ śrīhayagrīvabrahmavidyāyāṃ pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃ aṣṭamaskandhe śaṅkaramohanaṃ nāma dvādaśo'dhyāyaḥ

Linked texts (5)