Ashtamaskandha 19
Aṣṭamaskandha 19
- Language
- Sanskrit
Contents
- 19.47 — 1 part
19.1
dvādaśo'dhyāyaḥ
śrīśuka uvāca
vṛṣadhvajo niśamyedaṃ yoṣitkūpeṇa dānavān
mohayitvā suragaṇān hari ssoma mapāyayat
19.2
vṛṣa māruhya giriśa ssarvabhūtagaṇairvṛtaḥ
saha devyā yayau draṣṭuṃ yatrāste madhusūdanaḥ
19.3
sabhājito bhagavatā sādaraṃ somayā bhavaḥ
sūpaviṣṭa uvācedaṃ pratipūjya smayanharim
19.4
śrīmahādeva uvāca
deva deva jagadvyāpin! jagadīśa jaganmaya
sarveṣāmapi bhāvānāṃ tvamātmā heturiśvaraḥ
19.5
ādyanto cāsya yanmadhyamidamanyadahaṃ bahiḥ
yasyāvyayasya naitāni tatsatyaṃ brahma cidbhavān
19.6
tavaiva caraṇāmbhojaṃ śreyaskāmā nirāśiṣaḥ
visṛjyobhayatassaṅgaṃ munayassamupāsate
19.7
tvaṃ brahma pūrṇamamṛtaṃ viguṇaṃ viśokamānanda mātra mavikāra mananya danyat
viśvasya hetu rudayasthiti saṃyamānā mātmeśvaraśca tadapekṣatayā'napekṣaḥ
19.8
ekastvameva sadasadvayamadvayañca svarṇaṃ kṛtākṛta miveha na vastubhedaḥ
ajñānatastvayi janairvihito vikalpo yasmādguṇavyatikaro nirūpādhikasyai
19.9
tvāṃ brahma kecidavayantyuta dharmameke eke paraṃ sadasatoḥ puruṣaṃ pareśam
anyè vadanti navaśaktiyutaṃ paraṃ tvāṃ kecinmahāpuruṣamavyayamātmatattvam
19.10
nā'haṃ parāyuṣaṛṣayo na marīcimukhyāḥ jānanti yadviracitaṃ khalu sattvasargāḥ
yanmāyayā muṣitacetasa īśa daityamartyādayaḥ kimuta śaśvadabhadravṛttāḥ
19.11
sa tvaṃ samīhitamadaḥsthitioriginnāśaṃ bhūtehitajña jagato bhavabandhamokṣau
vāyuryathā viśati khañca carācarākhyaṃ sarvaṃ tadātmakatayā'vagamo'varuntse
19.12
avadārā mayā dṛṣṭā ramamāṇasya te guṇaiḥ
so'haṃ taddraṣṭu micchāmi yatte yoṣidvapurdhṛtam
19.13
yena sammohitā daityāḥ pāyitāścā'mṛtaṃ surāḥ
taṃ didṛkṣava āyātāḥ paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ
19.14
śrīśuka uvāca
evaṃ sabhyarthito viṣṇu rbhagavān śūlapāṇinā
prahasya bhāvagambhīraṃ giriśaṃ pratyabhāṣata
19.15
śrīhariḥ uvācaṃ^1
kautūhalāya daityānāṃ yoṣidveṣo mayā dhṛtaḥ^2
paśyatā surakāryāṇi gate^3 pīyūṣabhājane
19.16
tatte'haṃ darśayiṣyāmi didṛkṣo smurasattama
kāmināṃ bahu^4 mantavyaṃ saṅkalpaprabhavodayam
19.17
śrīśuka uvāca
iti bruvāṇo bhagavāṃ statraivā'ntaradhīyata
sarvataścāraṇaṃ śṛṇvanbhava āste sahomayā
19.18
tato dadarśāpavane varastriyaṃ vicitrapuṣpāruṇapallavadrume
vikrīḍatīṃ kandukalīlayā lasaddukūlaparyastanitambamekhalām
19.19
āvarttanodvarttanakampitastanaprakṛṣṭahārorubharaiḥ pade pade
prabhajyamānāmiva madhyataścalatpadaprabālaṃ nayatīṃ tatastataḥ
19.20
dikṣu bhramatkandukacāpalerbhṛśaṃ prodvignatārāyatalolalocanām
svakaṇarvibhrājitakuṇḍalollasatkapolanīlālakamaṇḍitānanām
19.21
ślathaddukūlaṃ kabarīñca vicyutāṃ sannahratīṃ vāmakareṇa valgunā
vinighnatī ma̍nyakareṇa̍ kandukaṃ vimohayantīṃ jagadātmamāyayā
19.22
tāṃ vīkṣya deva iti kandukalīlayeṣadvīḍāsphuṭasmitavisṛṣṭakaṭākṣamuṣṭaḥ
strīprekṣaṇapratisamīkṣaṇavihvalātmā nātmānamantika umāṃ svagaṇāṃśca veda
19.23
tasyāḥ karāgrāttut kasako yadā gato vidūraṃ tamanuvrajantyāḥ
vāsassasūtraṃ laghu māruto'haradbhavasya devasya kilānu paśyataḥ
19.24
evaṃ tāṃ rucirāpāṅgīṃ darśanīyāṃ manoramām
dṛṣṭvā tasyāṃ manaścakre visṛjantyāṃ bhavaḥ kila
19.17-2
itthaṃ bruvāṇo'bhidadhāno ² bhagavān tatraivāntarhito babhūvarudrastu umayā bhavānyā saha sarvataḥ paritaḥ ³ cakṣuḥ prasārayan
paritaḥ paśyannāste tatrai ⁴ vāsāñcakre
19.18-2
tata statra vicitrāṇi puṣpāṇi aruṇāḥ pallavāśca yeṣāṃ te drumā yasmin tasminnupavane varastriyaṃ śreṣṭhāṃ striyaṃ
dadarśa bhava iti anuṣaṅgaḥ ⁵ | bhagavannirmitā kācidiyaṃ strī na tu svayaṃ puruṣottama eva strīrūpaṃ, parijagrāheti
vijñāyate| "prādravatsā pṛthuśroṇī māyā devavinirmitā'' ( bhāga. 8-12-30 ) "ātmānaṃ devamāyayā jaḍīkṛtaṃ''
(bhāga. 8-12-35 ) "yanme dustarayā svairaṃ mohito'syaṅga māyayā'' (bhāga.8-12-38 ) ityanantaroktibhiḥ
tathā'vagamāt| ⁷ kaṃthambhūtām varastriyaṃ kandukalīlayām̐ ⁸ kandukasya krīḍayā vikrīḍatīm, pākaṃ pacatītivat
nirdeśaḥ| kandukakrīḍāṃ kurvatīmityarthaḥ| yadvā kandukalīlayyeti hetvarthe tṛtīyā kandukakrīḍājanyarasānubhavārthaṃ
kandukakrīḍāṃ kurvatīmityarthaḥ| lasaddukūlena paryaste parivīte nitambe mekhalā yasyā stām
19.19-2
utpatatkandukalīlāvaśena ye āvartanodvartane namanonnamane, tābhyāṃ kampitayoḥ stanayoḥ prakṛṣṭahārāṇāñca
urubharaiḥ pade pade pratipadaṃ ⁹ madhye prabhajyamānāmiva sthitāṃ calatpadaṃ ¹⁰ pravālamiva padapravālaṃ, ⁻⁻¹⁰ taditastataḥ
nayantīm
19.20-2
dikṣūdbhramataḥ ¹¹ kandukasya cāpale śvāñcalyaiḥ bhṛśaṃ prodvigne tāre kanīnike yayo ste āyate locane
yasyāstāṃ svakarṇābhyāṃ vibhrājite kuṇḍale tābhyām tām ullasanto kapolo tābhyāñca nīlāDownloadkaiśca maṇḍitamānanaṃ
yasyā stām
19.21-2
ślathadvicyutaṃ dukūlaṃ vicyutāṃ kabarīṃ dhammillañca valgunā sundareṇa vāmahastena sannahyatīṃ badhnatīm| anyatareṇa dakṣiṇakareṇa ¹² kandukaṃ nighnatīm ātmanaḥ svasambandhinyāmāyayā kapaṭavṛttyā jagat
vimohayantīm
19.25
tāṃ vīkṣya devo rudraḥ ātmānam, antikasthitāmumāṃ svagaṇāṃśca na veda kathambhūtaḥ ¹³ devaḥ iti? yā
kandukalīlā tayā īṣadvrīḍā tayā asphuṭaṃ aprakaṭaṃ ¹⁴ smitaṃ tena saha visṛṣṭo yaḥ kaṭākṣaḥ tena muṣṭo vañcitaḥ
tato'pahṛtavijñānastatkṛtasmaravihvalaḥ
bhavānyā api paśyantyā gatahrīstatpadaṃ yayau
19.26
sā tamāyāntamālokya vivastrā vrīḍitā bhṛśam
nilīyamānā vṛkṣeṣu hasantī nā'nvatiṣṭhata
19.27
tāmanvagacchadbhagavān bhavaḥ pramathitendriyaḥ
kāmasya ca vaśaṃ nītaḥ kareṇumiva yūthapaḥ
19.28
so'nuvrajyātivegena gṛhītvānicchatīṃ striyam
keśabandha upānīya bāhubhyāṃ pariṣasvaje
19.29
sopagūḍhā bhagavatā kariṇā kariṇī yathā
itastataḥ prasarpantī viprakīrṇaśiroruhā
19.30
ātmānaṃ mocayitvā'ṅga surarṣabhabhujāntarāt
prādravatsā pṛthuśroṇī māyā deva vinirmitā
19.31
tasyāsau padavīṃ rudro viṣṇoradbhutakarmaṇaḥ
pratyapadyata kāmena vairiṇeva vinirjitaḥ
19.32
tasyānudhāvato retaścaskandāmogharetasaḥ
śuṣmiṇo yūthapasyeva vāśitāmanudhāvataḥ
19.33
yatra yatrāpatanmārge retastasya mahātmanaḥ
tāni raupyasya hemraśca kṣetrāṇyāsanmahīpate
19.34
saritsarassu śaileṣu vaneṣūpavaneṣu ca
yatra kva cāsanṛṣayastatra sannihito haraḥ
19.35
skanne retasi yo'paśya dātmānaṃ devamāyayā
jaḍīkṛtaṃ nṛpaśreṣṭha sannyavartata kaśmalāt
19.36
athāvagatamāhātmya ātmano jagadātmanaḥ
aparijyeyavīryasya na mene taduhādbhutam
19.37
tamaviklaba mavīḍamālakṣya madhusūdanaḥ
uvāca paramaprīto bibhratsvāṃ pauruṣīṃ tanum
19.38
śrībhagavānuvāca
diṣṭyā tvaṃ vibudhaśreṣṭha! svāṃ niṣṭhāmātmanā sthitaḥ
yanme strīrūpayāṃ svairaṃ mohito'syaṅga māyayā
19.39
ko nu me'titarenmāyāṃ viṣaktastvadṛte pumān
tāṃstānvissṛjatīṃ bhāvāndustarāmakṛtātmabhiḥ
19.40
seyaṃ guṇamayī māyā na tvāmabhibhaviṣyati
mayā sametā kālena kālarūpeṇa bhāgaśaḥ
19.35-2
evaṃ retasi skanne sati devamāyayā yoṣitā jaḍīkṛtamātmānaṃ sa rudro' paśyat| tataḥ he naraśreṣṭha !
kaśmalātkāmāt sandhvartata
19.36-2
athānantaram, aparijñeyaṃ parito jñātumaśakyaṃ vīryaṃ ceṣṭitaṃ yasya tasya jagadātmanaḥ paramātmano
yanmāhātmyaṃ tadavagataṃ jñātaṃ yena sa tathābhūto rudraḥ taduha taddhi yoṣidrūpaṃ tacceṣṭitañca mahadadbhutaṃ adṛṣṭāśrutapūrvaṃ
mene'manyata
19.37-2
tato bhagavānmadhusūdanaḥ svāṃ tirodhāpitāṃ pauruṣīṃ tanuṃ bibhradāvirbhāvayan, svayamāvirbhūta ityarthaḥ
aviklubaṃ dṛṣṭamavrīḍaṃ nirlajjañca taṃ rudra mālakṣya nitarāṃ prīta ssan jagāda
19.38-2
tadevāha - diṣṭyetyādibhiḥ tribhiḥ| he vibudhaśreṣṭha! tvaṃ svāṃ niṣṭhāṃ prakṛtiṃ kāmavikārarāhityaṃ daivā
dātmanā svenaivāvasthitaḥ sthitaḥ labdhavān manmāyāyā duratyayatvāditibhāvaḥ| tadduratyayatvamevāha - yadirti| aṅga
he rudra ! yadyasmāttvaṃ me mama māyayā dustarayā svairaṃ yathe cchaṃ, nitarāmityarthaḥ| mohito'si, mohaṃ prāpito'si
ityarthaḥ| evaṃ mohitasya svaniṣṭhālābho daivātsampanna iti bhāvaḥ
19.39-2
dustaratva mevāha - konviti| tvāṃ vinā ko nu pumān mama māyāṃ viṣaktaḥ āsaktaḥ, viṣayāsakto'
titaret? viṣaktaḥ ityanena jitendriyastu matprapanno'titaredeveti sūcitam| kathambhūtām? akṛtātmabhiḥ
ajitendriyaiḥ dustarāṃstāṃstān bhāvān kāmakrodhādīn visṛrjantīm
19.40-2
evaṃ svamāyayā dustaratvamabhidhāya tāṃ viśiṣan tayā tasya anabhibhavamanugṛhṇāti - seyamiti| seya
muktavidhā triguṇātmikā kālena kālaśarīrekeṇa mayā sṛṣṭyādyucitakālena bhāgaśaḥ raja ādyaṃśena sametā vyāptā
māyā tvāṃ nābhibhaviṣyati mohitaṃ na kariṣyatītyarthaḥ
19.41
śrīśuka uvāca
evaṃ bhagavatā rājan ! śrīvatsāṅkena satkṛtaḥ
āmantrya taṃ parikramya sagaṇaḥ svālayaṃ yayo
19.42
ātmāṃśabhūtāṃ tāṃ māyāṃ bhavānīṃ bhagavānbhavaḥ
śṛṇvatāṃ ṛṣimukhyānāṃ prītyā''caṣṭātha bhārata !
19.43
śrīrudra uvāca
ayi hyapaśya stvamajasya māyāṃ parasya puṃsaḥ paradevatāyāḥ
ahaṃ kalānāmṛṣabho vimuhye yayāvaśo'nye kimutāsvatantrāḥ
19.44
yaṃ māmapṛcchastvamupetya yogāt samāsasahasrānta upārataṃ vai
sa eṣa sākṣātpuruṣaḥ purāṇo na yatra kālo viśate na vedaḥ
19.45
śrīśuka uvāca
iti te'bhihitastāta ! vikramaśśārṅgadhanvanaḥ
sindhornirmathane yena dhṛtaḥ pṛṣṭhe mahācalaḥ
19.46
etanmuhuḥ kīrtayato'nuśṛṇvato na riṣyate jātu samudyamaḥ kvacit
yaduttamaślokaguṇānuvarṇanaṃ samastasaṃsārapariśramāpaham
19.47
asadaviṣayamakiṃcidbhāvagamyaṃ prapannān amṛtamamaravaryānāśaya tsindhumadhyam
kapaṭayuvativeṣo mohayansrasurārīn tamahamupasṛtānāṃ kāmapūraṃ nato'smi
19.47.p1
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe śrīvaiyāsikyāṃ aṣṭādaśasāhasryāṃ śrīhayagrīvabrahmavidyāyāṃ pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃ aṣṭamaskandhe śaṅkaramohanaṃ nāma dvādaśo'dhyāyaḥ
Linked texts (5)
- Bhāgavatapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Anvitārthaprakāśikā — Gaṅgāsahāya Śarman, Sanskrit
- Bhāgavatamāhātmya — Kṛṣṇacandra, Sanskrit
- Vāsudevarasānanda (Śivaśarman Sūri) — Śivaśarman Sūri, Sanskrit
- Vāsudevarasānanda (Śiva) — Śiva, Sanskrit