Pramāṇa · Search · About · API

Ashtamaskandha 34

Aṣṭamaskandha 34

Language
Sanskrit

Contents

34.p1

caturviṃśo'dhyāyaḥ

34.p2

vijayadhvajarītyā trayoviṃśo'dhyāyaḥ

34.1

matsyāvatārakathā prārambhaghaṭṭaḥ
rājovāca
bhagavañchrotumicchāmo hareradbhutakarmaṇaḥ
avatārakathāmādyāṃ māyāmatsyaviḍambanam

34.2

yadarthamadadhādrūpaṃ mātsyaṃ lokajugupsitam
tamaḥprakṛtidurmarṣaṃ karmagrasta iveśvaraḥ

34.3

etanno bhagavansarvaṃ yathāvadvaktumarhasi
uttamaślokacaritaṃ sarvalokasukhāvaham

34.4

sūta uvāca
ityukto viṣṇurātena bhagavānbādarāyaṇiḥ
uvāca caritaṃ viṣṇormātsyarūpeṇa yatkṛtam

34.5

śrīśuka uvāca
goviprasurasādhūnāṃ chandasāmapi ceśvaraḥ
rakṣāmicchaṃstanūrdhatte dharmasyārthasya caiva hi

34.6

uccāvaceṣu bhūteṣu caranvāyuriveśvaraḥ
noccāvacatvaṃ bhajate nirguṇatvādviyo guṇaiḥ

34.7

āsīdatītakalpānte brāhmo naimittiko layaḥ
samudropaplutāstatra lokā bhūryādayo nṛpa

34.8

kālenā''²gatanidrasya dhātuḥ śiśayiṣorjale³
mukhato niḥsrutānvedān⁴ hayagrīvo'ntike'harat

34.9

jñātvā tu⁵ dānavendrasya hayagrīvasya ceṣṭitam
dadhāra śapharīrūpaṃ bhagavānharirīśvaraḥ

34.11

tatra rājaṛṣiḥ kaścinnāmnā satyavrato mahān
nārāyaṇaparo'tapyat sa⁶⁻ nṛpaḥ salilāśanaḥ ||–610
yo'sāvasminmahākalpe tanayaḥ sa vivasvataḥ
śrāddhadeva iti khyāto manutve haraṇā'rpitaḥ

34.12

ekadā kṛtamālāyāṃ kurvato jalatarpaṇam
tasyāñjalyudake kācicchapharyaikā'bhyapadyata

34.13

satyavrato'ñjaligatāṃ saha toyena bhārata !
utsasarja nadītoye śapharīṃ dravir̤eśvaraḥ

34.14

tamāha sātikaruṇaṃ mahākāruṇikaṃ nṛpa !
matsya uvāca
yādobhyo jñātighātibhyo dīnāṃ māṃ dīnabatsala !
kathaṃ visṛjase rājan ! bhītāmasmin sarijjale

34.15

śrīśuka uvāca
saṃ ātmano'nugrahārthaṃ prītyā matsyavapurdharam
ajānanrakṣaṇārthāya śapharyāḥ sa mano dadhe

34.13-2

tato he bhārata! dramiḍadeśādhipaḥ satyavrataḥ tāṃ śapharīṃ añjaligatāṃ toyenāñjalisthena saha nadītoye
tatyāja

34.16

tasyā dīnatamaṃ vākyamāśrutya sa mahīpatiḥ
kalaśāpsu nidhāyaināṃ dayāluninaya āśramam

34.17

sā tu tatraikarārtreṇa vardhamānā kamaṇḍalo
alabdhā''tmāvakāśāsāvidamāha mahīpatim

34.18

matsya uvāca
nāhaṃ kamaṇḍalāvasminkṛcchraṃ vastumihotsahe
kalpayaukaḥ suvipulaṃ yatrāhaṃ nivase sukham

34.19

śrīśuka uvāca
sa enāṃ tata ādāya nyadhādaudañcanodake
tatra kṣiptā muhūrtena hastatrayamavardhata

34.20

na ma etadala rājan ! sukhaṃ vastumudañcanam
pṛthu dehi padaṃ mahyaṃ yattvāhaṃ śaraṇaṅgatā

34.21

tata ādāya sā rājñā kṣittā rājan sarovare
tadāvṛttyātmanā sarvaṃ mahāmīno'nvavardhata

34.22

mīna uvāca
naitanme svastaye rājannudakaṃ salilaukasaḥ
nidhehi rakṣāyogena hṛde māmavidāsini

34.23

śrīśuka uvāca
ityuktaḥ so'nayanmatsyaṃ tatra tatrāvidāsiina
jalāśaye sammitaṃ taṃ samudre prākṣipajjhaṣam

34.24

kṣipyamāṇastamāhedamiha māṃ makarādayaḥ
adantyatibalā vīra na māṃ utsraṣṭumarhasi

34.25

evaṃ vimohitastena vadatā valgubhāratīm
tamāha ko bhavānasmānmatsyarūpeṇa mohayan

34.26

naivaṃvīryo jalacaro dṛṣṭo'smābhiḥ śruto'pi vā
yo bhavān yojanaśatamahnā'bhivyānaśe'maraḥ

34.27

nūnaṃ tvaṃ bhagavansākṣāddharirnārāyaṇo'vyayaḥ
anugrahāya bhūtānāṃ dhatse rūpaṃ jalaukasām

34.28

namaste puruṣaśreṣṭha sthityutpattyapyayeśvara
bhaktānāṃ naḥ prapannānāṃ mukhyo hyātmāgatirvibho

34.29

sarve līlāvatārāraste bhūtānāṃ bhūtihetavaḥ
jñātumicchāmyado rūpaṃ yadarthaṃ bhavatā dhṛtam

34.30

na te'ravindākṣa padopasarpaṇaṃ mṛṣā bhavetsarvasuhṛtpriyātmanaḥ
yathetareṣāṃ pṛthagātmanāṃ satāmadīdṛśo yadvapuradbhutaṃ hi naḥ

34.31

śrīśuka uvāca
iti bruvāṇaṃ nṛpatiṃ jagatpatiḥ satyavrataṃ matsyavapuryugakṣaye
vihartukāmaḥ pralayārṇave'bravīccikīrṣitaṃ kāntajanapriyaḥ prabhuḥ

34.32

śrībhagavānuvāca
saptame'dyatanādūrdhvamahnyetadarindama
nimaṅkṣyatyapyayāmbhodhau trailokyaṃ bhūrbhuvādikam

34.33

trilokyāṃ līyamānāyāṃ saṃvartāmbhasi vai tadā
upasthāsyati naurekā viśālā tvāṃ mayeritā

34.34

tvaṃ tāvadoṣadhīḥ sarvā bījākyuccāvacāni ca
saptarṣibhiḥ parivṛtaḥ sarvasattvopabṛṃhitaḥ

34.35

āruhya bṛhatīṃ nāvaṃ vicariṣyasyaviplavaḥ
ekārṇave nirāloke ṛṣīṇāmeva varcasā

34.36

dodhūyamānāṃ tāṃ nāvaṃ samīreṇa balīyasā
upasthitasya me śṛṅge nibadhnīhi mahāhinā

34.37

ahaṃ tvāmṛṣibhissākaṃ sahanāvamudanvati
vikarṣanvicariṣyāmi yāvadbrāhmī niśā prabho

34.38

madīyaṃ mahimānañca parabrahmeti śabditam
vetsyasyanugṛhītaṃ me sampraśnairvivṛtaṃ hṛdi

34.39

śrīśuka uvāca
itthamādiśya rājānaṃ harirantaradhīyata
so'nvavaikṣata taṃ kālaṃ yaṃ hṛṣīkeśa ādiśat

34.40

āstīrya darbhānāgprākkūlānrājarṣiḥ prāgudaṅmukhaḥ
niṣasāda hareḥ pādau cintayanmatsyarūpiṇaḥ

34.41

tatassamudra udvelaḥ sarvataḥ plāvayan mahīm
vardhamāno mahāmeghairvarṣadbhiḥ samadṛśyata

34.42

dhyāyanbhagavataḥ pādau dadṛśe nāvamāgatām
tāmāruroha viprendrairādāyauṣadhivīrudhaḥ

34.43

tamūcurmunayaḥ prītā rājan dhyāyasva keśavam
sa vai naḥ saṅkaṭādasmādavitā śaṃ vidhāsyati

34.44

so'nudhyātastato rājñā prādurāsīnmahārṇave
ekaśṛṅgadharo matsyo haimo niyutayojanaḥ

34.45

nibadhya nāvaṃ tacchṛṅge yathokto hariṇā purā
varatreṇāhinā tuṣṭastuṣṭāva madhusūdanam

34.46

rājovāca
anādyavidyopahatātmasaṃvidastanmūlasaṃsārapariśramāturāḥ
yadṛcchayehopasṛtā yamāpnuyurvimuktido naḥ paramo gururbhavān

34.47

jano'budho yaṃ nijakarmabandhanaḥ sukhecchayā karma samīhate'sukham
yatsevayā tāṃ vidhunotyasanmatiṃ granthiṃ vibhindyāddhṛdaye sa no guruḥ

34.48

yatsevayā'gneriva rudrarodanaṃ pumānvijahyānmalamatmanastamaḥ
bhajeta varṇaṃ nijameṣa so'vyayo bhūyātsa īśaḥ paramo gurorguruḥ

34.49

na yatprasādāyutabhāgaleśamanye ca devā guravo janāssvayam
kartuṃ sametāḥ prabhavanti puṃsastamīśvaraṃ tvāṃ śaraṇaṃ prapadye

34.50

sañcakṣurandhasya yathāgraṇīḥ kṛtastathā janasyāviduṣo budho guruḥ
tvamarkadṛk sarvadṛśāṃ samīkṣaṇo vṛto gururnaḥ sugatiṃ bubhutsatām

34.51

janasya anā̍dyavidyopahatātmasaṃvit tvaṃ tanmūlakadehasukhārthapravṛttiṃ punarbhagavatsevayā
jano janasyādiśate'satīṃ gatiṃ yayā prapadyeta duratyayaṃ tamaḥ
tvamavyayaṃ jñānamamoghamañjasā prapadyate yena jano nijaṃ padam

34.52

tvaṃ sarvalokasya suhṛtprayeśvaro hyātmā gururjñāna mabhīṣṭasiddhidaḥ
athāpi loko na bhavantamandhadhīrjānāti santaṃ hṛdi baddhakāmaḥ

34.53

taṃ tvāmahaṃ devavaraṃ vareṇyaṃ prapadya īśaṃ pratibodhanāya
chindhyarthadīpai rbhagavanvacobhirgranthīnhṛdavyānyavivṛṇu svamokaḥ

34.54

śrīśuka uvāca
ityuktavantaṃ nṛpatiṃ bhagavānādipūruṣaḥ
matsyarūpī mahāmbhodhau viharaṃstattvamabravīt

34.55

purāṇasahiṃtāṃ divyāṃ sāṃkhyayogakriyāvatīm
satyavratasya rājarṣerātmaguhyamaśeṣataḥ

34.56

so'śroṣīdṛṣibhissākamātmatattvamasaṃśayam
nāvyāsīno bhagavatā proktaṃ brahma sanātanam

34.57

atītapralayāpāya utthitāya ca vedhase
hatvā'suraṃ hayagrīvaṃ vedānpratyāharaddhariḥ

34.58

sa tu satyavrato rājan jñānavijñānasaṃyutaḥ
viṣṇoḥ prasādātkalpe'sminnāsīdvaivasvato manuḥ

34.59

satyavratasya rājarṣermāyāmātsyasya śārṅgiṇaḥ
saṃvādaṃ mahadākhyānaṃ śrutvā mucyeta kilbiṣāt

34.60

avatāraṃ hareryo'yaṃ kīrtayedanvahaṃ naraḥ
saṅkalpāstasya sidhyanti sa yāti paramāṃ gatim

34.61

pralayapayasi dhātuḥ suptaśaktermukhebhyaḥ śrutigaṇamapanītaṃ pratyupādatta hatvā
ditijamakathayacca brahma satyavratānāṃ tamahamakhilahetuṃ jihmamīnaṃ nato'smi

34.61.p1

iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe śrīvaiyāsikyāṃ aṣṭādaśasāhasryāṃ śrīhayagrīvabrahmavidyāyāṃ pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃ aṣṭamaskandhe matsyāvatāracaritānuvarṇanaṃ nāma caturviṃśo'dhyāyaḥ

Linked texts (6)