Ashtamaskandha 34
Aṣṭamaskandha 34
- Language
- Sanskrit
Contents
- 34.61 — 1 part
34.p1
caturviṃśo'dhyāyaḥ
34.p2
vijayadhvajarītyā trayoviṃśo'dhyāyaḥ
34.1
matsyāvatārakathā prārambhaghaṭṭaḥ
rājovāca
bhagavañchrotumicchāmo hareradbhutakarmaṇaḥ
avatārakathāmādyāṃ māyāmatsyaviḍambanam
34.2
yadarthamadadhādrūpaṃ mātsyaṃ lokajugupsitam
tamaḥprakṛtidurmarṣaṃ karmagrasta iveśvaraḥ
34.3
etanno bhagavansarvaṃ yathāvadvaktumarhasi
uttamaślokacaritaṃ sarvalokasukhāvaham
34.4
sūta uvāca
ityukto viṣṇurātena bhagavānbādarāyaṇiḥ
uvāca caritaṃ viṣṇormātsyarūpeṇa yatkṛtam
34.5
śrīśuka uvāca
goviprasurasādhūnāṃ chandasāmapi ceśvaraḥ
rakṣāmicchaṃstanūrdhatte dharmasyārthasya caiva hi
34.6
uccāvaceṣu bhūteṣu caranvāyuriveśvaraḥ
noccāvacatvaṃ bhajate nirguṇatvādviyo guṇaiḥ
34.7
āsīdatītakalpānte brāhmo naimittiko layaḥ
samudropaplutāstatra lokā bhūryādayo nṛpa
34.8
kālenā''²gatanidrasya dhātuḥ śiśayiṣorjale³
mukhato niḥsrutānvedān⁴ hayagrīvo'ntike'harat
34.9
jñātvā tu⁵ dānavendrasya hayagrīvasya ceṣṭitam
dadhāra śapharīrūpaṃ bhagavānharirīśvaraḥ
34.11
tatra rājaṛṣiḥ kaścinnāmnā satyavrato mahān
nārāyaṇaparo'tapyat sa⁶⁻ nṛpaḥ salilāśanaḥ ||–610
yo'sāvasminmahākalpe tanayaḥ sa vivasvataḥ
śrāddhadeva iti khyāto manutve haraṇā'rpitaḥ
34.12
ekadā kṛtamālāyāṃ kurvato jalatarpaṇam
tasyāñjalyudake kācicchapharyaikā'bhyapadyata
34.13
satyavrato'ñjaligatāṃ saha toyena bhārata !
utsasarja nadītoye śapharīṃ dravir̤eśvaraḥ
34.14
tamāha sātikaruṇaṃ mahākāruṇikaṃ nṛpa !
matsya uvāca
yādobhyo jñātighātibhyo dīnāṃ māṃ dīnabatsala !
kathaṃ visṛjase rājan ! bhītāmasmin sarijjale
34.15
śrīśuka uvāca
saṃ ātmano'nugrahārthaṃ prītyā matsyavapurdharam
ajānanrakṣaṇārthāya śapharyāḥ sa mano dadhe
34.13-2
tato he bhārata! dramiḍadeśādhipaḥ satyavrataḥ tāṃ śapharīṃ añjaligatāṃ toyenāñjalisthena saha nadītoye
tatyāja
34.16
tasyā dīnatamaṃ vākyamāśrutya sa mahīpatiḥ
kalaśāpsu nidhāyaināṃ dayāluninaya āśramam
34.17
sā tu tatraikarārtreṇa vardhamānā kamaṇḍalo
alabdhā''tmāvakāśāsāvidamāha mahīpatim
34.18
matsya uvāca
nāhaṃ kamaṇḍalāvasminkṛcchraṃ vastumihotsahe
kalpayaukaḥ suvipulaṃ yatrāhaṃ nivase sukham
34.19
śrīśuka uvāca
sa enāṃ tata ādāya nyadhādaudañcanodake
tatra kṣiptā muhūrtena hastatrayamavardhata
34.20
na ma etadala rājan ! sukhaṃ vastumudañcanam
pṛthu dehi padaṃ mahyaṃ yattvāhaṃ śaraṇaṅgatā
34.21
tata ādāya sā rājñā kṣittā rājan sarovare
tadāvṛttyātmanā sarvaṃ mahāmīno'nvavardhata
34.22
mīna uvāca
naitanme svastaye rājannudakaṃ salilaukasaḥ
nidhehi rakṣāyogena hṛde māmavidāsini
34.23
śrīśuka uvāca
ityuktaḥ so'nayanmatsyaṃ tatra tatrāvidāsiina
jalāśaye sammitaṃ taṃ samudre prākṣipajjhaṣam
34.24
kṣipyamāṇastamāhedamiha māṃ makarādayaḥ
adantyatibalā vīra na māṃ utsraṣṭumarhasi
34.25
evaṃ vimohitastena vadatā valgubhāratīm
tamāha ko bhavānasmānmatsyarūpeṇa mohayan
34.26
naivaṃvīryo jalacaro dṛṣṭo'smābhiḥ śruto'pi vā
yo bhavān yojanaśatamahnā'bhivyānaśe'maraḥ
34.27
nūnaṃ tvaṃ bhagavansākṣāddharirnārāyaṇo'vyayaḥ
anugrahāya bhūtānāṃ dhatse rūpaṃ jalaukasām
34.28
namaste puruṣaśreṣṭha sthityutpattyapyayeśvara
bhaktānāṃ naḥ prapannānāṃ mukhyo hyātmāgatirvibho
34.29
sarve līlāvatārāraste bhūtānāṃ bhūtihetavaḥ
jñātumicchāmyado rūpaṃ yadarthaṃ bhavatā dhṛtam
34.30
na te'ravindākṣa padopasarpaṇaṃ mṛṣā bhavetsarvasuhṛtpriyātmanaḥ
yathetareṣāṃ pṛthagātmanāṃ satāmadīdṛśo yadvapuradbhutaṃ hi naḥ
34.31
śrīśuka uvāca
iti bruvāṇaṃ nṛpatiṃ jagatpatiḥ satyavrataṃ matsyavapuryugakṣaye
vihartukāmaḥ pralayārṇave'bravīccikīrṣitaṃ kāntajanapriyaḥ prabhuḥ
34.32
śrībhagavānuvāca
saptame'dyatanādūrdhvamahnyetadarindama
nimaṅkṣyatyapyayāmbhodhau trailokyaṃ bhūrbhuvādikam
34.33
trilokyāṃ līyamānāyāṃ saṃvartāmbhasi vai tadā
upasthāsyati naurekā viśālā tvāṃ mayeritā
34.34
tvaṃ tāvadoṣadhīḥ sarvā bījākyuccāvacāni ca
saptarṣibhiḥ parivṛtaḥ sarvasattvopabṛṃhitaḥ
34.35
āruhya bṛhatīṃ nāvaṃ vicariṣyasyaviplavaḥ
ekārṇave nirāloke ṛṣīṇāmeva varcasā
34.36
dodhūyamānāṃ tāṃ nāvaṃ samīreṇa balīyasā
upasthitasya me śṛṅge nibadhnīhi mahāhinā
34.37
ahaṃ tvāmṛṣibhissākaṃ sahanāvamudanvati
vikarṣanvicariṣyāmi yāvadbrāhmī niśā prabho
34.38
madīyaṃ mahimānañca parabrahmeti śabditam
vetsyasyanugṛhītaṃ me sampraśnairvivṛtaṃ hṛdi
34.39
śrīśuka uvāca
itthamādiśya rājānaṃ harirantaradhīyata
so'nvavaikṣata taṃ kālaṃ yaṃ hṛṣīkeśa ādiśat
34.40
āstīrya darbhānāgprākkūlānrājarṣiḥ prāgudaṅmukhaḥ
niṣasāda hareḥ pādau cintayanmatsyarūpiṇaḥ
34.41
tatassamudra udvelaḥ sarvataḥ plāvayan mahīm
vardhamāno mahāmeghairvarṣadbhiḥ samadṛśyata
34.42
dhyāyanbhagavataḥ pādau dadṛśe nāvamāgatām
tāmāruroha viprendrairādāyauṣadhivīrudhaḥ
34.43
tamūcurmunayaḥ prītā rājan dhyāyasva keśavam
sa vai naḥ saṅkaṭādasmādavitā śaṃ vidhāsyati
34.44
so'nudhyātastato rājñā prādurāsīnmahārṇave
ekaśṛṅgadharo matsyo haimo niyutayojanaḥ
34.45
nibadhya nāvaṃ tacchṛṅge yathokto hariṇā purā
varatreṇāhinā tuṣṭastuṣṭāva madhusūdanam
34.46
rājovāca
anādyavidyopahatātmasaṃvidastanmūlasaṃsārapariśramāturāḥ
yadṛcchayehopasṛtā yamāpnuyurvimuktido naḥ paramo gururbhavān
34.47
jano'budho yaṃ nijakarmabandhanaḥ sukhecchayā karma samīhate'sukham
yatsevayā tāṃ vidhunotyasanmatiṃ granthiṃ vibhindyāddhṛdaye sa no guruḥ
34.48
yatsevayā'gneriva rudrarodanaṃ pumānvijahyānmalamatmanastamaḥ
bhajeta varṇaṃ nijameṣa so'vyayo bhūyātsa īśaḥ paramo gurorguruḥ
34.49
na yatprasādāyutabhāgaleśamanye ca devā guravo janāssvayam
kartuṃ sametāḥ prabhavanti puṃsastamīśvaraṃ tvāṃ śaraṇaṃ prapadye
34.50
sañcakṣurandhasya yathāgraṇīḥ kṛtastathā janasyāviduṣo budho guruḥ
tvamarkadṛk sarvadṛśāṃ samīkṣaṇo vṛto gururnaḥ sugatiṃ bubhutsatām
34.51
janasya anā̍dyavidyopahatātmasaṃvit tvaṃ tanmūlakadehasukhārthapravṛttiṃ punarbhagavatsevayā
jano janasyādiśate'satīṃ gatiṃ yayā prapadyeta duratyayaṃ tamaḥ
tvamavyayaṃ jñānamamoghamañjasā prapadyate yena jano nijaṃ padam
34.52
tvaṃ sarvalokasya suhṛtprayeśvaro hyātmā gururjñāna mabhīṣṭasiddhidaḥ
athāpi loko na bhavantamandhadhīrjānāti santaṃ hṛdi baddhakāmaḥ
34.53
taṃ tvāmahaṃ devavaraṃ vareṇyaṃ prapadya īśaṃ pratibodhanāya
chindhyarthadīpai rbhagavanvacobhirgranthīnhṛdavyānyavivṛṇu svamokaḥ
34.54
śrīśuka uvāca
ityuktavantaṃ nṛpatiṃ bhagavānādipūruṣaḥ
matsyarūpī mahāmbhodhau viharaṃstattvamabravīt
34.55
purāṇasahiṃtāṃ divyāṃ sāṃkhyayogakriyāvatīm
satyavratasya rājarṣerātmaguhyamaśeṣataḥ
34.56
so'śroṣīdṛṣibhissākamātmatattvamasaṃśayam
nāvyāsīno bhagavatā proktaṃ brahma sanātanam
34.57
atītapralayāpāya utthitāya ca vedhase
hatvā'suraṃ hayagrīvaṃ vedānpratyāharaddhariḥ
34.58
sa tu satyavrato rājan jñānavijñānasaṃyutaḥ
viṣṇoḥ prasādātkalpe'sminnāsīdvaivasvato manuḥ
34.59
satyavratasya rājarṣermāyāmātsyasya śārṅgiṇaḥ
saṃvādaṃ mahadākhyānaṃ śrutvā mucyeta kilbiṣāt
34.60
avatāraṃ hareryo'yaṃ kīrtayedanvahaṃ naraḥ
saṅkalpāstasya sidhyanti sa yāti paramāṃ gatim
34.61
pralayapayasi dhātuḥ suptaśaktermukhebhyaḥ śrutigaṇamapanītaṃ pratyupādatta hatvā
ditijamakathayacca brahma satyavratānāṃ tamahamakhilahetuṃ jihmamīnaṃ nato'smi
34.61.p1
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe śrīvaiyāsikyāṃ aṣṭādaśasāhasryāṃ śrīhayagrīvabrahmavidyāyāṃ pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃ aṣṭamaskandhe matsyāvatāracaritānuvarṇanaṃ nāma caturviṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (6)
- Bhāgavatapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Anvitārthaprakāśikā — Gaṅgāsahāya Śarman, Sanskrit
- Bhāgavatamāhātmya — Kṛṣṇacandra, Sanskrit
- Toḍararāja — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Ṭoḍarānanda — Ṭoḍaramalla 1564, Sanskrit
- Matsyastotra — Sanskrit