Pramāṇa · Search · About · API

Bhagavatapurana 8

Bhāgavatacandrikā 8

Language
Sanskrit

8.1

uktimevāha - siddha iti| siddho'smi siddhārtho'smi| kutaḥ? yataḥ bhavatā'nugṛhīto'smi ko'sāvanugrahaḥ? me mahyaṃ anādinidhano hariḥ caśabdāt tatprāptyupāyaśca śrāvita iti yadeṣaḥ |

8.2

karuṇātmatāmāviṣkaroti - neti| acyute ātmamano yeṣāṃ teṣāṃ, ata eva mahatāṃ yat vātsalyasauśīlyādi - guṇotkṛṣṭhānāṃ bhavatāṃ, idaṃ nātyadbhutam| kiṃ tat? yadaśeṣu ata eva tāpatrayavapteṣu bhūteṣvanugraha ityetat |

8.8

ātmanaḥ siddhārthatāṃ kṛtajñatāṃ cāviṣkurvannāha rājā ityāha sūta: - etaditi| muninā śukena abhihitaṃ "etat kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi" (bhāga. 12-5-13) ityetanniśamya kathambhūtena sameneti bhāvapradhāno nirdeśaḥ sāmyena nikhilātmanaḥ paśyatīti tathā, tena natena namreṇa mūrdhnā tasya pādapadmamupasṛtya saṃspṛśya sa viṣṇurātaḥ parīkṣit taṃ muniṃ prati idaṃ vakṣyamāṇamāha |

8.16

vīra0 parīkṣidapi iti | ātmani paramātmani, ātmānamātmanaiva samyagādhāya paramātmaśeṣataika rasaṃ svātmānameva dhyātvetyarthaḥ |
gaṅgātīre prāgagradarbheṣu udaṅmukha āsīna yathā taru tadvadaspandāsu tirohitasarvendriyavyāpāraḥ nissaṅgaḥ dehatadanubandhvabhimānarahitaḥ chinnāḥ saṃśayāḥ dehātmajīvaparamātmabhedābhedādisaṃśayāḥ yena sa, mahāyogī mahāsamādhiyukta brahmabhūta saṃśuddhāvasthaḥ brahmaśabdo muktāvastha jīvaparaḥ mukto'bhavaditi yāvat |
tadā he viprāḥ ! kruddhena dvijasūnunā, pracoditaḥ takṣaka nṛpaṃ hantukāmo gacchan pathi kāśyapaṃ dadarśa |
taṃ viṣacikitsayā parīkṣidrakṣaṇena (nirdhārya tat) dravyārjanāya gacchanta svālīḍhasya vṛkṣasya bhasmībhūtasya punaraṅkurādi krameṇotpādanāt viṣahāriṇaṃ tadapekṣitadraviṇaiḥ mantarpya nivartya dvijirūpeṇa tirohita san adaśat |
nirjīvasya śarīrasya daṃśanena bhasmīkaraṇaṃ putrakṛtyamiva jātabhityāha - brahmabhūtasyeti| muktāvasthāṃ prāptasya rājarṣe dehaḥ sarvadehināṃ paśyatāṃ satāṃ sadya eva garalāgninā bhasmasādabhavat |
tat kṣaṇaṃ sarveṣāṃ duḥkhaṃ, tata paramutsavañcāha - dvābhyāma hā hākāra iti | bhuvi kha ākāśe sarvata sarvāsu dikṣu |
devadundubhayaḥ iti| svayameva dhvanu |
prāsaṅgikamāha - janamejaya ityādinā| tadā satre krodhena prārabdha sarpābhicārayāge sarpānājuhāva mantraigacakarṣa sarvasarpāhvāne kāraṇaṃ saṅkruddha iti |

8.24

vīra0 sarpasatra iti| samiddhe prajvalite dahyamānān dṛṣṭvā takṣakākhyaḥ sarpaḥ indraṃ śaraṇaṃ yayau |
apaśyanniti| pārīkṣitaḥ parīkṣitaḥ putraḥ takṣakamapaśyan uvāca| uktimevāha takṣaka iti |
itthaṃ pṛṣṭāḥ prāhuḥ viprāḥ, kimiti? he rājendra! taṃ takṣakaṃ śaraṇaṃ gataṃ śakra indraḥ gopāyati rakṣati tasmāttena śakreṇa saṃstambhitaḥ nivārito'sau takṣakaḥ sarpo'gnau na patati |
iti vipravacaḥ śrutvā pārīkṣita udāradhīḥ vipulabuddhiḥ puna ṛtvijaḥ prāha tadevāha - sahendra iti| he viprāḥ ! indrasahitaḥ takṣakaḥ kimiti na pātyate |
tatpārīkṣitoktaṃ śrutvā viprāḥ ṛtvijaḥ makhe yāge sahendraṃ takṣakamājuhuvuḥ āhvāna prakāraṃ darśayati - takṣaketi| he takṣaka, marutvatā marudgaṇāvṛtenendreṇa sahā'prādyāśu patasveti |
itthaṃbhūtaiḥ brāhmaṇoditākṣepaiḥ brāhmaṇoktaparuṣavākyaiḥ savimānaḥ satakṣakaḥ sthānāt pracyāvitaḥ sambhrānta matiḥ bhītacitto babhūva |
tamiti| tamindramambarātpatantamavalokyāṅgirasaḥ putro bṛhaspati rājānaṃ janamejayaṃ prāha |
tadāha caturbhiḥ - neti| he manuṣyendra! eṣa sarparāṭ takṣaka tvayā vadhaṃ nārhati na vadhya ityarthaḥ| tatra hetuḥ anena takṣakeṇa |

8.28

vīra0 pitṛghātuktakṣakaviṣayakrodhaśāntaye tattvamupadiśati - jīvita miti | jantoḥ prāṇinaḥ gatiḥ svarganarakādigatiśca
ato he rājan, tena svakarmaṇā vinā sukhaduḥkhapradaḥ nānyo'stītyarthaḥ |
nanvaparokṣaṃ takṣakeṇa matpitā dagdho dṛṣṭaḥ na tu karmaṇetyata āha sarpeti | sarpādibhiḥ jantu maraṇamṛcchati prāpnoti iti yattadārabdhaṃ karmaiva bhuṅkte svakṛtakarmaprayuktāḥ sarpādayo na svatantrā iti bhāvaḥ |
tasmāditi | yata evaṃ tasmāddherājan, idamābhicārikaṃ satra saṃsthīyate samāpyatāṃ, vṛthā niraparādhāḥ sarpā dagdhāḥ, kutaḥ ? hi yasmājjanairdiṣṭaṃ prārabdhameva bhujyate |
itīti | sa janamejayaḥ maharṣerbṛhaspatervaco mānayan tathetyāha, sarpasatraṃ samāpyatāṃ ityāha - sarpasatrāditi | vākpatiṃ, bṛhaspatim |

8.32

vīra0 nanu, kathaṃ viduṣāmapyevaṃ saṃmohanaṃ yato brāhmaṇakrodhāt parīkṣito mṛtyuḥ, janamejayakopācca sarpāṇāmityadi tatrāha - saiṣeti | bādhyabādhaketi bhāvapradhāno nirdeśaḥ bādhyatvabādhakatve lakṣayati āpādayati tathā, tattvaṃ na sākṣāt kintu jīvamohanadvārā ityabhipretyāha - yayeti | yayā māyayā nidānabhūtayā, bhūteṣu, krīḍāviṣayeṣu guṇavṛttibhiḥ krīḍādibhiḥ asāvātmā muhyati |
viṣṇormahāmāyeti sambandhoktyā tasyāpi tayā mohādi śaṅkāṃ vārayan samādhidaśāyāṃ anusandheyaṃ paramātmasvarūpamāha - na yatreti | ātmavādibhiḥ paramātmasvarūpanirūpakaiḥ sakṛdadhyātmavāde paramātmasvarūpanirūpaṇe kriyamāṇe durbhāvyatayā durvibhāvyatvena na vibhāvyate na svakāryakaraṇenāvatiṣṭhate sā māyā yatra paramātmasvarūpe na svakāryakṣameti kiṃ punarvaktavyamityarthaḥ | kiṃ ca yadyatra paramātmani tadāśrayaḥ māyāśrayaḥ māyāprayuktamohamūleka vividho vikāraḥ kutarkarūpo nāsti tasya tadaviṣayatvāditi bhāvaḥ | yadyatra saṅkalpavikalpābhyāṃ vartata iti tathā, tanmanaśca nāsti, na tadviṣayīkaroti nivṛttasaṅkalpavikalpayogapariśuddha manoviṣayatvāditi bhāvaḥ |
kiñca neti | sṛjyaṃ śarīraṃ sṛjatīti sṛjat karma tena saha sṛjyaṃ yatra nāsti karma tadāyattaṃ śarīraṃ ca yatra nāstītyarthaḥ | ubhayoḥ karma tatkalpitadehayoḥ paraṃ tābhyāṃ sādhyaṃ sukhaduḥkhādirūpaṃ phalaṃ ca yatra nāstītyarthaḥ | vacaśca devamanuṣyādiśabdajātaṃ ca yatra na vartate taditthaṃbhūtaṃ paramātmasvarūpamityarthaḥ | tataḥ kimata āha - jīvaḥ svayaṃ tribhiranvito'pi guṇatrayavaśyo'pi tanmuniḥ tādṛśaparamātmasvarūpamananaparaḥ etatpṛthivyādyacittvaṃ niṣidhya parihṛtya ūrmīn aśanāyāpipāsā śokamohajarāmṛtyūn ca niṣidhya viramet samāhitamanaskatayā nivṛttavyāpāro bhavet utsāditabādhyabādhakamiti kriyāviśeṣaṇaṃ parasparaṃ udbhavābhibhavahetubhūtaṃ guṇatrayaṃ yathotsāditaṃ syānathā niṣidhyetyarthaḥ |
kiñca tadeva vaiṣṇavaṃ padaṃ paramāmananti vaiṣṇavamityabhedasambandhe viśeṣaṇaṃ paraṃ prakṛtipuruṣavilakṣaṇaṃ paraṃ sarvotkṛṣṭaṃ vā, padyata iti padaṃ svarūpaṃ kiṃ tat yanneti neti prakṛtiprākṛta jaḍājaḍavastu yādṛśaṃ tādṛśaṃ na bhavatītyata utsisṛkṣavaḥ tadvyatirikta cetanācetanaṃ vyāvartayitumicchavaḥ daurātmyaṃ rāgadveṣādikaṃ ahamamābhimānaṃ vā visṛjya ananyasauhṛdāḥ nānyasmin bhagavadvyatirikte sauhṛdaṃ yeṣāṃ te, hṛdopagūhya dhyānādinā saṃśliṣya samāhitaiḥ samādhiniṣṭhaiḥ avasitaṃ niścitam |

8.40

vīra0 daurātmyaṃ visṛjyetyuktvā tattyāgasya sādhananiṣpādanadvārā bhagavatprāptisādhanatvaṃ sūcitaṃ tatspaṣṭamevāha - etaditi| yeṣāṃ dehagehajaṃ dehagehaviṣayaṃ ahamameti daurjanyaṃ nāstīti ete tadviṣṇoḥ paramaṃ padaṃ adhigacchanti upāsanayā sākṣātkurvanti gatyarthāḥ buddhyarthāḥ yadvā prāpnuvanti |
tadevaṃ bādhyabādhakabhāvasya bhāgavanmāyāprayuktatvaṃ abhidhāyā'tha tadanuprasaktaṃ ca parihṛtaṃ tanmāyā titīrṣūṇāṃ vṛttimāha - ativādāniti| atikrāntavādān viruddhavādān paruṣavacāṃsīti yāvat imaṃ martyaṃ dehamāśritya ātmatvena (ātmīyatvena) abhisandhāya kenacidapi vairaṃ na kuryāt |
śāstrasamāptau gurunamaskārātmakaṃ maṅgalamācarati - nama iti| kṛṣṇāya kṛṣṇadvaipāyanāya akuṇṭhamedhase asaṅkucitabuddhaye adhyagāṃ adhigatavānasmi |
praṇavalakṣaṇaṃ dhvaniṃ śṛṇoti, ka iva śroteva bhagavāniva, "śrotā mantā" iti śruteḥ | anenāsya sattve pramāṇamuktaṃ bhavati| kiñca, yenauṅkāreṇa vāgvedalakṣaṇā vyajyate akārasya praṇavātmakatvāt 'akāro vai sarvā vāk' (aita. 3.3-6-7) iti śruteḥ | praṇavasya vedāditvāt akārasyāpi sarvāditvāt āprerādimattvāddheti śruteḥ | ātmana paramātmanaḥ utpadyamāna ākāśo yasya, vyaktiḥ sthānaṃ "ātmana ākāśassambhūtaḥ" (taitti 3.2-1-1) iti śrutiḥ | ākāśāt sarvamutpadyate iti ca |

8.48

vīra0 svadhāmnaḥ svamahimni| pratiṣṭhitasya brahmaṇaḥ paramātmano vācakaḥ| kiñca sa iti sarveṣāṃ mantrāṇāmupaniṣadāṃ vedānāṃ ca bījaṃ kāraṇaṃ sanātanaṃ ityanena tasya hṛdayākāśe'bhivyakti mātraṃ na tu utpattirityabhipretam |
tasyeti| he bhṛgūdvaha, tasya praṇavasya avayavāḥ trayaḥ akārādyāḥ, akārokāramakārāḥ varṇā āsan āvirbabhūvuḥ, yadvā tasya praṇavasya prakṛtibhūtāstrayo varṇāḥ, tān viśinaṣṭi - dhāryante iti| yairakārādibhiḥ trayo bhāvā arthāḥ ananyārha śeṣatvānanyaśaraṇatvānanyabhogyatvarūpāḥ guṇanāmnāṃ prāpyatvaprāpakatvādhāratvādiyugapratipādakānāṃ nārāyaṇādināmnāṃ svārtheṣu yā vṛttayo'bhidhāśca dhāryante prakāśakatayā kāraṇatayā veti bhāvaḥ |
tataḥ praṇavāt akṣarasamnānāyaṃ akṣarasamāhāraṃ asṛjat | ajaḥ caturmukhaśarīrakaḥ paramapuruṣaḥ akṣarasamnānāyameva vibhajya viśinaṣṭi - antaḥstheti| yaralavā antassthāḥ, śaṣasahā ūṣmāṇaḥ, acaḥ svarāḥ, kādayo māvasānāḥ sparśāḥ, hrasvadīrghaśabdau bhāvapradhānau ādiśabdena plutatvodāttatvasvaritatvādikhardharmasaṃgrahaḥ jihvāmūlīyopadhmānīya saṅgrahaśca antaḥ sthādayo lakṣaṇaṃ svarūpaṃ yasya tam| akṣarasamnānāyamiti sambandhaḥ |
tenaiveti| tenākṣarasamāmnāyenaivāsau caturmukhaśarīrako vibhuścaturo vedānaviṣkṛtavāniti śeṣaḥ| tataścāturhotravivakṣayā catvāro hotāraḥ adhvaryūpalakṣitā ṛtvijaḥ tairanuṣṭheyaṃ karma cāturhotraṃ, tadvivakṣayā yajñaprakāśanecchayā ityarthaḥ | sabyāhṛtikān sapraṇavān caturo vedān, putrān marīcyādīnadhyāpayat |
putrāniti| "gati buddhi" (aṣṭāḥ1-4-52) ityādinā karmatve dvitīyā| putrān viśinaṣṭi - brahmakovidān vedoccāraṇādinipuṇān | te tu marīcyādayo'pi vaidikadharmopadeṣṭāraḥ svaputrebhyaḥ kaśyapādiśya samādiśan upadidiśuḥ |
evaṃ paramparayā tattacchiṣyaiḥ teṣāṃ teṣāṃ śiṣyaiḥ dhṛtavratai maharṣibhi caturṣu yugeṣu praticaturyugaparyāyaṃ prāptāstatra pratidvāparādau pratidvāparamādiryasya tatsambandhitalakṣaṇakālasya tasmin dvāparānte vedavibhāgaprasiddhe śantanusamakālaṃ vyāsāvatāraprasiddheśca |
kālataḥ yugadharmataḥ kṣīṇāyuṣaḥ alpāyuṣkān kṣīṇasattvān alpabalān alpabuddhīṃśca janānavalokya vyastā vibhaktā ityanvayaḥ| vyasanaṃ nāmā'pārebhyaḥ caturbhyo vedarāśibhya uddhṛtya saṃhitākaraṇena pravartanam | tarhi puruṣabuddhi prabhavatvāt anādaraṇīyatvaṃ syādityāśaṅkyāha vedāniti | hṛdisthena acyutena coditāḥ vedān vyasyan vibhaktavanta na tu svabuddhyoti bhāvaḥ |
tatra vaivasvatamanvantaradvāparādau vedavibhāgakramaṃ viśeṣato nirūpayati - etasminnityādinā| etasminnanto vaivasvatamanvantare aṣṭāviṃśatituyuṃgadvāparādau ityarthaḥ | lokabhāvanaḥ lokān bhāvayati abhyuditān karotīti tathā hetugarbhamidaṃ ataḥ brāhmaṃ śāstairityarthaḥ |

8.56

vīra0 ataḥ satyavatyāṃ aṃśāṃśakalayā'vatīrṇaḥ he mahābhāga, śaunaka! |
cāturvidhyamevāha - ṛgiti| ṛgādīnāṃ rāśān svayaṃ sākṣātkṛtyeti śeṣaḥ| vargaśaḥ prakaraṇabhedena rāśibhyaḥ uddhṛtya catasraḥ saṃhitāścakre | rāśeruddhṛtyeti pāṭhaḥ sugamaḥ| dṛṣṭānte tathā darśanāt| yathānekavidhamaṇiśermaṇigaṇānuddhṛtya mālāḥ kurvanti tadvat |
atha tāsāṃ saṃhitānāṃ catasṛṇāṃ madhye ekaikāṃ saṃhitāṃ caturaḥ śiṣyānupāhūya tatraikaikasmai ekaikāṃ saṃhitāṃ mahāmatiḥ pārāśaryaḥ dadau upadiṣṭavān |
kasmai kāṃ dadau ityatrāha - pailāyeti dvābhyām| anekaṛksamudāyarūpatvādbahvṛcākhyāṃ "teṣāṃ ṛṅmātrārthavaśena pādavyavasthā" iti ṛglakṣaṇaṃ teṣāṃ mantrabrāhmaṇātmakavedaikadeśarūpāṇāṃ madhye yatra yeṣvarthabhedena viśiṣṭaikārtha pratipādakatvepyavāntarārthabhedavaśāt pādavyavasthā sā ṛgiti tadarthaḥ| yajurgaṇasya nitarāṃ gadyamānatvāt nigadākhyatvam| yadyapi ṛksāmabhyāṃ anyat yad praliṣṭapaṭhitaṃ mantrajātaṃ tadeva yajustathā ca sūcitam śeṣe yajuḥ śabdaḥ iti 'uccairṛcā kriyate upāṃśu yajuṣā' iti yajuṣa upāṃśupāṭhasyaiva śravaṇānnigadākhyasaṃjñāvirodhaśca tathā'pi nigadatvamatra na yajuṣaḥ lakṣaṇaṃ ucyate kintu yajussaṃjñeṣveva keṣucinmantreṣu parasambodhanarūpeṣu 'prokṣaṇīrāsādaya 'tyevamādiṣvarasamvodhanāya nitarāṃ gadyante iti vyutpattyā vācanikopāṃśutvabādhena kāryabalāduccairdharma yoga uktaḥ |
sāmnāmiti| atra gītyādhārabhūtā ṛcaḥ sāmaśabdavivakṣitāḥ 'gītiṣu sāma' iti gītimātrasya sāmatvasūtrāt sāmnāṃ sambandhinīṃ chandogasaṃhitāṃ chandogākhyāṃ saṃhitāṃ jaiminaye prāha, atharvāṃgirasaṃ nāma śākhāṃ sumantave, pailādayo'pi sva svaśākhāṃ svaśiṣyebhyaḥ ūcurityāha - paila iti | svasaṃhitāṃ bahvṛcākhyāṃ dvedhā vibhajya svaputrāya indrapramitaye śiṣyāya bāṣkalāya ca ūce, sa ca bāṣkalo'pi svikāṃ saṃhitām ||53,54||
caturddhā vyasya vibhajya, he bhārgava ! bodhyādibhyaḥ caturbhya āha ātmavān dhīmān indrapramitirapi |
svāṃ saṃhitāṃ svasutaṃ kaviṃ vidvāṃsaṃ maṇḍūkeyamṛṣi adhyāpayāmāsa tasya maṇḍūkeyasya śiṣyo vedamitraḥ saubharyādibhyaḥ śiṣyebhyaḥ |

8.64

vīra0 tatsutaḥ māṇḍūkeyasutaḥ | śākalyastu svāṃ saṃhitāṃ pañcadhā vibhajya vātsyādiṣu pañcasvadhāt tānadhyāpayāmāsetyarthaḥ |
tacchiṣyaḥ śākalyaśiṣyo jātukarṇyastu niruktāṃ saṃhitāṃ vibhajya niruktaṃ nāma vaidikapadavyākhyānaṃ tena sākaṃ caturdhā vibhajyetyarthaḥ| bālākādibhyaścaturbhyo dadau |
bāṣkaliḥ pūrvoktabāṣkalasya putraḥ pratiśākhābhyaḥ ukta sarvaśākhābhyaḥ, uddhṛtyeti śeṣaḥ | vālakhilyākhyāṃ śākhāṃ cakre tāśca pailāyanyādayaḥ traya ādaduḥ |
evamṛkśākhāvibhāgaprakāramabhidhāya tacchravaṇaphalamāha bahvṛcā iti | etacchandasāṃ eteṣāṃ chandasāṃ vyāsaṃ vibhāgaṃ śrutvā sarvaiḥ pāpaiḥ pramucyate |

8.72

vīra0 atha munayaḥ charditānāmādānaṃ viprarūpeṇā'nucitaṃ iti manvānāḥ tittirākhya pakṣiviśeṣā bhūtvālaulupatayā''daduḥ jagṛhu | ataḥ yajuśśākhāḥ taittirīyasaṃjñā āsan supeśālā atiramyāḥ bahuvacanamavāntarabhedavivakṣayā |
kāṇvamādhyandinaśākhāpravṛttiṃ prastauti yājñavalkya ityādinā| he brahman! gurordhītāni cchandāṃsyadhigaveṣayan anveṣayaṃnnapyapaśyan, charditatvāditi bhāvaḥ| arkamādityamaṇḍalāntarvartinamīśvaraṃ suṣṭhu upatasthe tuṣṭāva |
stutimevāha - oṃ nama ityādinā | yo lokayātrāmanuvahati tasmai bhagavate ādityāya tubhyaṃ namaḥ iti sambandhaḥ | tadeva
mātmanaḥ paramātmano'vasthāṃ prāptiryasmāttattathā tasmin svadharmākhye śreyasi pravartayatyeva "citraṃ devānāmudagādanīkaṃ cakṣurmitrasya varuṇasyāgneḥ" (ṛk. maṇḍa. 1-115-1) iti śruteḥ| kālapraṇāyane yaśca bhavānāśāpālairindrādibhiḥ kamalakuṭmalāñjalibhiḥ tatra tatra samupacito'sādhūnāṃ maraṇabhayamudīrayan paritaḥ aṭati parivartate "āprādyāvāpṛthivī antarikṣaṃ" (ṛk. maṇḍa 1-115-1) iti śrutiḥ| tasmai tubhyaṃ nama iti pūrveṇānvayaḥ |
svābhiprāyamudgalayati - atheti| yasmādayātayāmayajuṣkāmo'tha tasmāttribhuvanagurubhirabhivanditaṃ tava caraṇanalinayugalamupasarāmi śaraṇaṃ gato'smīti tuhyavetyarthaḥ |

8.76

vīra0 evamiti | stutaḥ prasāditaśca | harirādityaśarīrakaḥ bhagavān vājirūpadharo munaye yājñavalkyāya adāt upadideśa |
yajurbhiriti | vibhuryājñavalkyaḥ śatairaparimitaiḥ yajurbhiḥ daśapañca pañcadaśa śākhā akarot | sa tairiti pāṭhe tu sa vibhustaiḥ vājirūpeṇa hariṇā dattairyajurbhiḥ akarot | tato vājinā saṃyastāḥ samyak yājñavalkye nihitāḥ śākhāstatastā kāṇvā mādhyandināśca jagṛhuradhītavantaḥ |
jaimineḥ sāmnāṃ vibhāgamāha jaimineriti | sāmagasya jaiminermunestanayaḥ sumanturnāmāsīt, tatsutaḥ sumantusutaḥ sutanvāṃstābhyāṃ tatputrapautrābhyāṃ caturthyantāmidaṃ, dvedhā vibhajyaikaikāṃ prāhaityarthaḥ |
tacchiṣyaḥ tasya jaimineḥ śiṣyaḥ mahān māhātmyayuktaḥ sukarmanāma sāmaveda eva tarustasmātsāmnāṃ sahasraṃ saṃhitānāṃ śākhānāṃ bhedaṃ cakre ! he dvija ! |

8.77

udīcyā iti | pauṣpiñjāvantyayoścāpi, apiśabdāddhiraṇmanābhasyāpi pañcaśatāni śiṣyā āsan | tāṃścodīcyān sataḥ kāṃścit prācyāṃśca pracakṣata ityarthaḥ| yathoktaṃ vaiṣṇave - "udīcyāssāmagāśśiṣyāḥ tasya pañcaśataṃ smṛtāḥ | hiraṇyanābhaścāvantyaḥ

8.80

vīra0 hiraṇyanābha iti kausalya iti hiraṇyanāmaviśeṣaṇam pauṣpiñjo nāmaikaḥ tau sukarmaṇaḥ śiṣyau jagṛhatuḥ | tathā āvantyaścānyastasyaiva śiṣyaḥ, sa ca brahmavittama so'pi jagrāhetyarthaḥ |
saṃhitā yairdvijottamaiḥ || gṛhītāste'pi cocyante paṇḍitaiḥ prācyasāmagā" (viṣṇu.pu.3-6-4-5) iti |
punarapyeteṣāṃ trayāṇāṃ sukarmaṇaḥ śiṣyāṇāṃ śiṣyāntaraiḥ śākhābāhulyaṃ darśayati -lokākṣiriti dvābhyām| lokākṣyādayaḥ catvāraḥ pauṣyañjiśiṣyāḥ śataṃ śataṃ saṃhitā jagṛhurityarthaḥ |
kṛto nāma hiraṇyanābhasya śiṣyaḥ sa ca svaśiṣyebhyaḥ caturviṃśati saṃhitā ūce| śeṣā anyā api yāḥ prasiddhāśśākhāḥ tā āvantyaḥ svaśiṣyebhyaḥ ūce |
iti śrīmadbhāgavate dvādaśaskandhe śrīvīrarāghavaviduṣā likhitāyāṃ bhāgavatacandracandrikāyāṃ vyākhyāyāṃ ṣaṣṭho'dhyāyaḥ |

Linked texts (1)