Pramāṇa · Search · About · API

Bhavishyapurana 3.2

Bhaviṣyapurāṇa 3.2

Language
Sanskrit

3.2.p1

atha dvitīyo'dhyāyaḥ

3.2.p2

sṛṣṭivarṇanaṃ purāṇānāṃ brahmapañcamāsyādutpattivarṇanañca

3.2.1

sumanturuvāca
śṛṇuṣvedaṃ mahābāho purāṇaṃ pañcalakṣaṇam .
yacchrutvā mucyate rājanpuruṣo brahmahatyayā . . 1

3.2.2

parvāṇi cātra vai pañca kīrtitāni svayambhuvā .
prathamaṃ kathyate brāhmaṃ dvitīyaṃ vaiṣṇavaṃ smṛtam . . 2

3.2.3

tṛtīyaṃ śaivamākhyātaṃ caturthaṃ tvāṣṭramucyate .
pañcamaṃ pratisargākhyaṃ sarvalokaiḥ supūjitam . . 3

3.2.4

etāni tāta parvāṇi lakṣaṇāni nibodha me .
sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvantarāṇi ca . . 4

3.2.5

vaṃśānucaritaṃ caiva purāṇaṃ pañcalakṣaṇam .
caturdaśabhirvidyābhirbhūṣitaṃ kurunandana . . 5

3.2.6

aṅgāni caturo vedā mīmāṃsā nyāyavistaraḥ .
purāṇaṃ dharmaśāstraṃ ca vidyā hyetāścaturdaśa . . 6

3.2.7

āyurvedo dhanurvedo gāndharvaścaiva te trayaḥ .
arthaśāstraṃ caturthaṃ tu vidyā hyaṣṭādaśaiva tāḥ . . 7

3.2.8

prathamaṃ kathyate sargo bhūtānāmiha sarvaśaḥ .
yacchrutvā pāpanirmukto yāti śāntimanuttamām . . 8

3.2.9

jagadāsītpurā tāta tamobhūtamalakṣaṇam .
avijñeyamatarkyaṃ ca prasuptamiva sarvaśaḥ . . 9

3.2.11

tataḥ sa bhagavānīśo hyavyakto vyañjayannidam .
mahābhūtāni vṛttaujāḥ protthitastamanāśanaḥ 1 . . 1.2.10
yo'sāvatīndriyo'grāhyaḥ sūkṣmo'vyaktaḥ sanātanaḥ .
sarvabhūtamayo'cintyaḥ sa eṣa svayamutthitaḥ . . 11

3.2.12

yo'sau ṣaḍviṃśako loke tathā yaḥ puruṣottamaḥ .
bhāskaraśca mahābāho paraṃ brahma ca kathyate . . 12

3.2.13

so'bhidhyāya śarīrātsvātsisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ .
ata eva sasarjādau tāsu vīryamavāsṛjat . . 13

3.2.14

yasmādutpadyate sarvaṃ sadevāsuramānuṣam .
bījaṃ śukraṃ tathā reta ugraṃ vīryaṃ ca kathyate . . 14

3.2.15

vīryasyaitāni nāmāni kathitāni svayambhuvā .
tadaṇḍamabhavaddhaimaṃ jvālāmālākulaṃ vibho . . 15

3.2.16

yasmiñjajñe svayaṃ brahmā sarvalokapitāmahaḥ .
surajyeṣṭhaścaturvaktraḥ parameṣṭhī pitāmahaḥ . . 16

3.2.17

kṣetrajñaḥ puruṣo vedhāḥ śambhurnārāyaṇastathā .
paryāyavācakaiḥ śabdaireva brahmā prakīrtyate . . 17

3.2.18

sadā manīṣibhistāta virañciḥ kañjajastathā2 .
āpo nārā iti proktā āpo vai narasūnavaḥ . . 18

3.2.19

tā yadasyāyanaṃ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ .
aramityeva śīghrāya niyatāḥ kavibhiḥ kṛtāḥ . . 19

3.2.22

āpa 3 evārṇavībhūtvā suśīghrāstena tā narāḥ .
yattatkāraṇamavyaktaṃ nityaṃ sadasadātmakam . . 1.2.20
tadvisṛṣṭaḥ sa puruṣo loke brahmeti kīrttyate .
evaṃ sa bhagavānaṇḍe tattvameva nirūpya vai . .2 1
dhyānamāsthāya rājendra tadaṇḍamakaroddvidhā .
śakalābhyāṃ ca rājendra divaṃ bhūmiṃ ca nirmame . . 22

3.2.23

antarvyoma diśaścāṣṭau vāruṇaṃ sthānameva hi .
ūrdhvaṃ mahāngato rājan samantāllokabhūtaye . . 23

3.2.24

mahataścāpyahaṃkārastasmācca triguṇā api .
triguṇā atisūkṣmāstu buddhigamyā hi bhārata . . 24

3.2.25

utpattihetubhūtā vai bhūtānāṃ mahatāṃ nṛpa .
teṣāmeva gṛhītāni śanaiḥ pañcendriyāṇi tu . . 25

3.2.26

tathaivāvayavāḥ sūkṣmāḥ ṣaṇṇāmapyamitaujasām . . 26

3.2.27

saṃniveśyātmamātrāsu sa rājanbhagavānvibhuḥ .
bhūtāni nirmame tāta sarvāṇi vidhipūrvakam . . 27

3.2.28

yanmūrtyavayavāḥ sūkṣmāstasyemānyāśrayāṇi ṣaṭ .
tasmāccharīramityāhustasya mūrtiṃ manīṣiṇaḥ . . 28

3.2.29

mahānti tāni bhūtāni āviśanti tato vibhum .
karmaṇā saha rājendra saguṇāścāpi vai guṇāḥ . . 29

3.2.31

teṣāmidaṃ tu saptānāṃ puruṣāṇāṃ mahaujasām .
sūkṣmābhyo mūrtimātrābhyaḥ sambhavatyavyayādvayam 1 . . 1.2.30
bhūtādimahatastāta yena vyāptamidaṃ jagat .
tasmādapi mahābāho puruṣāḥ pañca eva hi . . 31

3.2.32

kecidevaṃ parāṃ tāta sṛṣṭimicchanti paṇḍitāḥ .
anye'pyevaṃ mahābāho pravadanti manīṣiṇaḥ . . 32

3.2.33

yo'sāvātmā parastāta kalpādau sṛjate tanum .
prajanaśca mahābāho sisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ . . 33

3.2.34

tena sṛṣṭaḥ pudgalastu pradhānaṃ viśate nṛpa .
pradhānaṃ kṣobhitaṃ tena vikārānyujate bahūn . . 34

3.2.35

utpadyate mahāṃstasmāttato bhūtādireva hi .
utpadyate viśālaṃ ca bhūtādeḥ kurunandana . . 35

3.2.36

viśālācca haristāta hareścāpi vṛkāstathā .
vṛkairmuṣṇanti ca budhāstasmātsarvaṃ bhavennṛpa . . 36

3.2.37

tathaiṣāmeva rājendra prādurbhavati vegataḥ .
mātrāṇāṃ kuruśārdūla vibodhastadanantaram 1 . . 37

3.2.38

tasmādapi hṛṣīkāṇi vividhāni nṛpottama .
tatheyaṃ sṛṣṭirākhyātā''rādhyataḥ kurunandana . . 38

3.2.39

bhūyo nibodha rājendra bhūtānāmiha vistaram .
guṇādhikāni sarvāṇi bhūtāni pṛthivīpate . . 39

3.2.41

ākāśamāditaḥ kṛtvā uttarottarameva hi .
ekaṃ dvau ca tathā trīṇi catvāraścāpi pañca ca . . 1.2.40
tataḥ sa bhagavānbrahmā padmāsanagataḥ prabhuḥ .
sarveṣāṃ tu sa nāmāni karmāṇi ca pṛthakpṛthak . . 41

3.2.42

vedaśabdebhya evādau pṛthaksaṃsthāśca nirmame .
karmodbhavānāṃ devānāṃ so'sṛjaddehināṃ prabhuḥ . . 42

3.2.43

tuṣitānāṃ gaṇaṃ rājanyajñaṃ caiva sanātanam .
dattvā 2 vīra samānebhyo guhyaṃ brahma sanātanam . . 43

3.2.44

dudoha yajñasiddhayarthamṛgyajuḥ sāmalakṣaṇam .
kālaṃ kālavibhaktīśca 3 grahānṛtūṃstathā nṛpa . . 44

3.2.45

saritaḥ sāgarāñchailānsamāni viṣamāṇi ca .
kāmaṃ krodhaṃ tathā vācaṃ ratiṃ cāpi kurudvaha . . 45

3.2.47

sṛṣṭiṃ sasarja rājendra sisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ .
dharmādharmau vivekāya karmaṇāṃ ca tathāsṛjat . .4 6
sukhaduḥkhādibhirdvandvaiḥ prajāścemā nyayojayat .
aṇvyo mātrāvināśinyo daśārdhānāṃ tu yāḥ smṛtāḥ . . 47

3.2.48

tābhiḥ sarvamidaṃ vīra sambhavatyanupūrvaśaḥ .
yatkṛtaṃ tu purā karma sanniyuktena vai nṛpa . . 48

3.2.49

sa tadeva svayaṃ bheje sṛjyamānaṃ punaḥ punaḥ .
hiṃsrāhiṃsre mṛdukrūre dharmādharme ṛtānṛte . . 49

3.2.51

yadyathāsyābhavatsarge tattasya svayamāviśat .
yathā ca liṅgānyṛtavaḥ svayamevānuparyaye . . 1.2.50
svāni svānyabhipadyante tathā karmāṇi dehinaḥ .
lokasyeha vivṛddhyarthaṃ mukhabāhūrupādataḥ . . 51

3.2.52

brahma kṣatraṃ tathā cobhau vaiśyaśūdrau nṛpottama .
mukhāni yāni catvāri tebhyo vedā viniḥsṛtāḥ . . 52

3.2.53

ṛgvedasahitā tāta vasiṣṭhena mahātmanā .
pūrvānmukhānmahābāho dakṣiṇāccāpi vai śṛṇu . . 53

3.2.54

yajurvedo mahārāja yājñavalkyena vai saha .
sāmāni paścimāttāta gautamaśca mahānṛṣiḥ . . 54

3.2.55

atharvavedo rājendra mukhāccāpyuttarānnṛpa .
ṛṣiścāpi tathā rājañchaunako lokapūjitaḥ . . 55

3.2.56

yattanmukhaṃ mahābāho pañcamaṃ lokaviśrutam .
aṣṭādaśapurāṇāni setihāsāni bhārata . . 56

3.2.57

nirgatāni tatastasmānmukhātkurukulodvaha .
tathānyāḥ smṛtayaścāpi yamādyā lokapūjitāḥ . . 57

3.2.58

tataḥ sa bhagavāndevo dvidhā dehamakārayat .
dvidhā kṛtvātmano dehamardhena puruṣo'bhavat . . 58

3.2.59

ardhena nārī tasyāṃ ca virājamasṛjatprabhuḥ .
tapastaptvāsṛjadyaṃ tu sa svayaṃ puruṣo virāṭ . . 59

3.2.61

sa cakāra tapo rājansisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ .
patīnprajānāmasṛjanmaharṣīnādito daśa . . 1.2.60
nāradaṃ ca bhṛguṃ tāta kaṃ pracetasameva hi .
pulahaṃ kratuṃ pulastyaṃ ca atrimaṅgirasaṃ tathā . . 61

3.2.62

marīciṃ cāpi rājendra yo'sāvādyaḥ prajāpatiḥ .
etāṃścānyāṃśca rājendra asṛjad bhūritejasaḥ . . 62

3.2.63

atha devānṛṣīndaityānso'sṛjatkurunandana .
yakṣarakṣaḥ piśācāṃśca gandharvāpsaraso'surān . . 63

3.2.64

manuṣyāṇāṃ pitṝṇāṃ ca sarpāṇāṃ caiva bhārata .
nāgānāṃ ca mahābāho sasarja vividhāngaṇān . . 64

3.2.65

kṣaṇaruco'śanigaṇānrohitendradhanūṃṣi ca .
dhūmaketūṃstathā colkā niryātāñjyotiṣāṃ gaṇān . . 65

3.2.66

manuṣyānkinnarānmatsyānvarāhāṃśca vihaṅgamān .
gajānaśvānatha paśūnmṛgānvyālāṃśca bhārata . . 66

3.2.67

kṛmikīṭapataṅgāṃśca yūkālikṣakamatkuṇān .
sarvaṃ ca daṃśamaśakaṃ sthāvaraṃ1 ca pṛthagvidham . . 67

3.2.68

evaṃ sa bhāskaro devaḥ sasarja bhuvanatrayam .
yeṣāṃ tu yādṛśaṃ karma bhūtānāmiha kīrtitam . . 68

3.2.69

kathayiṣyāmi tatsarvaṃ kramayogaṃ ca janmani .
gajā vyālā mṛgāstāta paśavaśca pṛthagvidhāḥ . . 69

3.2.71

piśācā mānuṣāstāta rakṣāṃsi ca jarāyujāḥ .
dvijāstu aṇḍajāḥ sarpā nakrā matsyāḥ sakacchapāḥ . . 1.2.70
evaṃvidhāni yānīha sthalajānyaudakāni ca .
svedajaṃ daṃśamaśakaṃ yūkālikṣakamatkuṇāḥ . . 71

3.2.72

ūṣmaṇā copajāyante yaccānyatkiñcidīdṛśam .
udbhijjāḥ sthāvarāḥ sarve bījakāṇḍaprarohiṇaḥ . . 72

3.2.73

oṣadhyaḥ phalapākāntā nānāvidhaphalopagāḥ .
apuṣpāḥ phalavanto ye te vanaspatayaḥ smṛtāḥ . . 73

3.2.74

puṣpiṇaḥ phalinaścaiva vṛkṣāstūbhayataḥ smṛtāḥ .
gucchagulmaṃ tu vividhaṃ tathaiva tṛṇajātayaḥ . . 74

3.2.75

bījakāṇḍaruhāṇyeva pratānā 1 vallya eva ca .
tamasā bahurūpeṇa veṣṭitāḥ karmahetunā . . 75

3.2.76

antaḥsaṃjñā bhavantyete sukhaduḥkhasamanvitāḥ .
etāvatyastu gatayaḥ prodbhūtāḥ kurunandana . . 76

3.2.77

tasmāddevāddīptimanto bhāskarācya mahātmanaḥ .
ghore'smiṃstāta saṃsāre nityaṃ satatayāyini . . 77

3.2.78

evaṃ sarvaṃ sa sṛṣṭvedaṃ rājam̐llokaguruṃ param .
tirobhūtaḥ sa bhūtātmā kālaṃ kālena pīḍayan . . 78

3.2.79

yadā sa devo jāgarti tadedaṃ ceṣṭate jagat .
yadā svapiti śāntātmā tadā sarvaṃ nimīlati . . 79

3.2.81

tasminsvapiti rājendra jantavaḥ karmabandhanāḥ .
svakarmabhyo nivartante manaśca glānimṛcchati . . 1.2.80
yugapattu pralīyante yadā tasminmahātmani .
tadāyaṃ sarvabhūtātmā sukhaṃ svapiti bhārata . . 81

3.2.82

tamo yadā samāśritya ciraṃ tiṣṭhati sendriyaḥ .
na navaṃ kurute karma tadotkrāmati mūrtitaḥ . . 82

3.2.83

yadāhaṃmātriko bhūtvā bījaṃ sthāsnu cariṣṇu ca .
samāviśati saṃsṛṣṭastadā mūtiṃ vimuñcati . . 83

3.2.84

evaṃ sa jāgratsvapnābhyāmidaṃ sarvaṃ jagatprabhuḥ .
saṃjīvayati cājasraṃ pramāpayati cāvyayaḥ . . 84

3.2.85

kalpādau sṛjate tāta ante kalpasya saṃharet .
dinaṃ tasyeha yattāta kalpāntamiti kathyate . . 85

3.2.86

kālasaṃkhyāṃ tatastasya 1 kalpasya śṛṇu bhārata .
nimeṣā daśa cāṣṭau ca akṣṇaḥ kāṣṭhā nigadyate . . 86

3.2.87

triṃśatkāṣṭhāḥ kalāmāhuḥ kṣaṇastriṃśatkalāḥ smṛtāḥ .
muhūrtamatha mauhūrtā vadanti dvādaśa kṣaṇam . . 87

3.2.88

triṃśanmuhūrtamuddiṣṭamahorātraṃ manīṣibhiḥ .
māsastriṃśadahorātraṃ dvau dvau māsāvṛtuḥ smṛtaḥ . . 88

3.2.89

ṛtutrayamapyayanamayane dve tu vatsaraḥ .
ahorātre vibhajate sūryo mānuṣadaivike . . 89

3.2.91

rātriḥ svapnāya bhūtānāṃ ceṣṭāyai karmaṇāmahaḥ .
pitrye rātryahanī māsaḥ pravibhāgastu pakṣayoḥ . . 1.2.90
karma ceṣṭāsvahaḥ kṛṣṇaḥ muktaḥ svapnāya śarvarī .
daive rātryahanī varṣaṃ pravibhāgastayoḥ punaḥ . . 91

3.2.92

ahastatrodagayanaṃ rātriḥ syāddakṣiṇāyanam .
brāhmasya tu kṣapāhasya yatpramāṇaṃ mahīpate . . 92

3.2.93

ekaikaśo yugānāṃ tu kramaśastantibodha me .
catvāryāhuḥ sahasrāṇi varṣāṇāṃ tatkṛtaṃ yugam . . 93

3.2.94

tasya tāvacchatī sandhyā sandhyāṃśaśca tathāvidhaḥ .
tretā trīṇi sahasrāṇi varṣāṇi ca vidurbudhāḥ . . 94

3.2.95

śatāni ṣaṭ ca rājendra sandhyāsandhyāṃśayoḥ pṛthak .
varṣāṇāṃ dve sahasre tu dvāpare parikīrtite . . 95

3.2.96

catvāri ca śatānyāhuḥ sandhyāsandhyāṃśayorbudhaḥ .
sahasraṃ kathitaṃ tiṣye śatadvayasamanvitam . . 96

3.2.97

eṣā caturyugasyāpi saṃkhyā proktā nṛpottama .
yadetatparisaṃkhyā tamādāveva caturyugam . . 97

3.2.98

etaddvādaśasāhasraṃ devānāṃ yugamucyate .
daivikānāṃ yugānāṃ tu sahasraparisaṃkhyayā . . 98

3.2.99

brāhmamekamaharjñeyaṃ tāvatī rātrirucyate .
etadyugasahasrāntaṃ brāhmaṃ puṇyamaharviduḥ . . 99

3.2.101

rātriṃ ca tāvatīmeva te'horātravido janāḥ .
tato'sau yugaparyante prasuptaḥ pratibudhyate . . 1.2.100
pratibuddhastu sṛjati manaḥ sadasadātmakam .
manaḥ sṛṣṭiṃ vikurute codyamānaṃ 1 sisṛkṣayā . . 101

3.2.102

vipulaṃ jāyate tasmāttasya śabdaṃ guṇaṃ viduḥ .
vipulāttu vikurvāṇātsarvagandhavahaḥ śuciḥ . . 102

3.2.103

balavāñjāyate vāyuḥ sa vai sparśaguṇo mataḥ .
vāyorapi vikurvāṇādvirociṣṇu tamonudam . . 103

3.2.104

utpadyate vicitrāṃśustasya rūpaṃ guṇaṃ viduḥ .
tasmādapi vikurvāṇādāpo jātāḥ smṛtā budhaiḥ . . 104

3.2.105

tāsāṃ guṇo raso jñeyaḥ sarvalokasya bhāvanaḥ 2 .
adbhyo gandhaguṇā bhūmirityeṣā sṛṣṭirāditaḥ . . 105

3.2.106

yatprāgdvādaśasāhasramuktaṃ saumanasaṃ yugam .
tadekasaptatiguṇaṃ manvantaramihocyate . . 106

3.2.107

manvantarāṇyasaṃkhyāni sargaḥ saṃhāra eva ca .
tathāpyahe sadā brāhme manavastu caturdaśa . . 107

3.2.108

kathyante kuruśārdūla 3 saṃkhyayā paṇḍitaiḥ sadā .
manoḥ svāyambhuvasyeha ṣaḍvaṃśyā 4 manavo'pare . . 108

3.2.109

sṛṣṭavantaḥ prajāḥ svāḥsvāḥ mahātmāno mahaujasaḥ .
sāvarṇeyastathā pañcabhautyo raucyastathāparaḥ . . 109

3.2.111

ete bhaviṣyā manavaḥ sapta proktā nṛpottama .
svasve'ntare sarvamidaṃ pālayanti carācaram . . 1.2.110
evaṃvidhaṃ dinaṃ tasya viriñcestu mahātmanaḥ .
tasyānte kurute sargaṃ yathedaṃ kathitaṃ tava . . 111

3.2.112

krīḍannivaitatkurute parameṣṭhī narādhipa .
catuṣpātsakalo dharmaḥ satyaṃ caiva kṛte yuge . . 112

3.2.113

nādharmeṇāgamaḥ kaścinmanuṣyāṇāṃ pravartate .
itareṣvāgamāstāta dharmaśca kurunandana . . 113

3.2.114

yādṛśāḥ parihīyante yathāha bhagavānmanuḥ 1 .
cauryāccāpyanṛtādrājanmāyābhiramitadyute . . 114

3.2.115

pādena hīyate dharmastretādiṣu yugeṣu vai .
arogāḥ sarvasiddhārthāścaturvarṣaśatāyuṣaḥ . . 115

3.2.116

kṛtatretādiṣu tveṣāṃ vayo hrasati pādaśaḥ .
vedoktamāyurāśīśca martyānāṃ kurunandana . . 116

3.2.117

karmaṇāṃ tu phalaṃ tāta phalatyanuyugaṃ sadā .
prabhāvaśca tathā loke phalatyeva śarīriṇām . . 117

3.2.118

anye kṛtayuge dharmāstretāyāṃ dvāpare pare .
anye kaliyuge nṛṇāṃ yugadharmānurūpataḥ . . 118

3.2.119

tapaḥ paraṃ kṛtayuge tretāyāṃ jñānamucyate .
dvāpare yajñamityāhurdānamekaṃ kalau yuge . . 119

3.2.121

sarvasya rājansargasya guptyarthaṃ ca mahādyute .
mukhabāhūrupādānāṃ pṛthakkarmāṇyakalpayat . . 1.2.120
adhyāpanamadhyayanaṃ yajanaṃ yājanaṃ tathā .
dānaṃ pratigrahaṃ caiva brāhmaṇānāmakalpayat . . 121

3.2.122

prajānāṃ pālanaṃ rājandānamadhyayanaṃ tathā .
viṣayeṣu prasaktiṃ ca tathejyāṃ kṣatriyasya tu . . 122

3.2.123

paśūnāṃ rakṣaṇaṃ dānamijyādhyayanameva ca .
vaṇikpathaṃ 1 kusīdaṃ ca vaiśyasya kṛṣireva ca . . 123

3.2.124

ekameva tu śūdrasya karma loke prakīrtitam .
eteṣāmeva varṇānāṃ śuśrūṣāmanupūrvaśaḥ . . 124

3.2.125

puruṣasya sadā śreṣṭhaṃ nābherūrdhvaṃ nṛpottama .
tasmādapi śucitaraṃ mukhaṃ tāta svayambhuvaḥ . . 125

3.2.126

tasmānmukhāddvijo jāta itīyaṃ vaidikī śrutiḥ .
sarvasyaivāsya dharmasya dharmato brāhmaṇaḥ prabhuḥ . . 126

3.2.127

sa sṛṣṭo brahmaṇā pūrvaṃ tapastaptvā kurūdvaha .
havyānāmiva kavyānāṃ sarvasyāpi ca guptaye . . 127

3.2.128

aśnanti ca mukhenāsya havyāni tridivaukasaḥ .
kavyāni caiva pitaraḥ kimbhūtamadhikaṃ tataḥ . . 128

3.2.129

bhūtānāṃ prāṇinaḥ śreṣṭhāḥ prāṇināṃ buddhijīvinaḥ .
buddhimatsu narāḥ śreṣṭhā nareṣu brāhmaṇāḥ smṛtāḥ . . 129

3.2.131

brāhmaṇeṣu ca vidvāṃso vidvatsu kṛtabuddhayaḥ .
kṛtabuddhiṣu kartāraḥ kartṛṣu brahmavedinaḥ . . 1.2.130
janma viprasya rājendra dhamārthamiha kathyate .
utpannaḥ sarvasiddhayarthaṃ4 yāti brahmasado nṛpa . . 131

3.2.132

sa cāpi jāyamānastu pṛthivyāmiha jāyate .
bhūtānāṃ prabhavāyaiva dharmakośasya guptaye . . 132

3.2.133

sarvaṃ hi brāhmaṇasyedaṃ yatkiñcitpṛthivīgatam .
janmanā cottamenedaṃ sarvaṃ vai brāhmaṇo'rhati . . 133

3.2.134

svakīyaṃ brāhmaṇo bhuṅkte vidadhāti ca suvrata .
karuṇāṃ kurvatastasya bhuñjantī hetare janāḥ . . 134

3.2.135

trayāṇāmiha varṇānāṃ bhāvābhāvāya vai dvijaḥ .
bhavedrājanna sandehastuṣṭo bhāvāya vai dvijaḥ . . 135

3.2.136

abhāvāya bhavetkruddhastasmātpūjyatamo hi saḥ .
brāhmaṇe sati nānyasya prabhutvaṃ vidyate nṛpa . .. 136

3.2.137

kāmātkarotyasau karma kāmagaśca nṛpottama .
tasmādvṛndārakapurī tasmādapi mahaḥ punaḥ . . 137

3.2.138

maharlokājjanolokaṃ brahmalokaṃ ca gacchati .
brahmatvaṃ ca mahābāho yāti vipro na saṃśayaḥ . . 138

3.2.139

śatānīka uvāca
brahmatvaṃ nāma duṣprāpaṃ brahmalokeṣu suvrata . . 139

3.2.141

brahmatvaṃ kīdṛśaṃ vipro brahmalokaṃ ca gacchati .
nāmamātro'tha kiṃ vipro brahmatvaṃ brahmaṇaḥ sadā . .
yāti brahmanguṇāḥ ke syurbrahmaprāptau mamocyatām . . 1.2.140
sumanturuvāca
sādhusādhu mahābāho śṛṇu me paramaṃ vacaḥ . . 141

3.2.142

ye proktā vedaśāstreṣu saṃskārā brāhmaṇasya tu .
garbhādhānādayo ye ca 1 saṃskārā yasya pārthiva . . 142

3.2.143

catvāriṃśatathāṣṭau ca nirvṛttāḥ śāstrato nṛpa .
sa yāti brahmaṇaḥ sthānaṃ brāhmaṇatvaṃ ca mānada 1 ..
saṃskārāḥ sarvathā heturbrahmatve nātra saṃśayaḥ .. 143

3.2.144

śatānīka uvāca
saṃskārāḥ ke matā brahmanbrahmatve brāhmaṇasya tu .
śaṃsa me dvijaśārdūlaṃ kautukaṃ hi mahanmama .. 144

3.2.145

sumanturuvāca
sādhusādhu mahābāho śṛṇu me paramaṃ vacaḥ .
ye proktā vedaśāstreṣu saṃskārā brāhmaṇasya tu ..
manīṣibhirmahābāho śṛṇu sarvānaśeṣataḥ .. 145

3.2.146

garbhādhānaṃ puṃsavanaṃ sīmantonnayanaṃ tathā .
jātakarmānnāśanaṃ ca cūḍopanayanaṃ 2 nṛpa .. 146

3.2.147

brahmavratāni catvāri snānaṃ ca tadanantaram .
sadharmacāriṇīyogo yajñānāṃ 3 karma mānada .. 147

3.2.148

pañcānāṃ kāryamityāhurātmanaḥ śreyase nṛpa .
devapitṛmanuṣyāṇāṃ bhūtānāṃ brāhmaṇastathā .. 148

3.2.149

eteṣāṃ cāṣṭakākarma pārvaṇaśrāddhameva hi .
śrāvaṇī cāgrahāyaṇī caitrī cāśvayujī tathā .. 149

3.2.151

pākayajñāstathā sapta agnyādhānaṃ ca satkriyā .
agnihotraṃ tathā rājandarśaṃ ca vidhusañkṣaye .. 1.2.150
paurṇamāsaṃ ca rājendra cāturmāsyāni cāpi hi .
nirūpaṇaṃ 5 paśuvadhaṃ tathā sautrāmaṇīti ca .. 151

3.2.152

haviryajñāstathā sapta teṣāṃ cāpi hi satkriyā .
agniṣṭomo'tyagniṣṭomastathokthyaḥ ṣoḍaśīṃ viduḥ ..152

3.2.153

vājapeyo'tirātraśca āptoryāmeti vai smṛtaḥ 1 .
saṃskāreṣu sthitāḥ sapta somāḥ kurukulodvaha .. 153

3.2.154

ityete dvijasaṃskārāścatvāriṃśannṛpottama .
aṣṭau cātmaguṇāstāta śṛṇu tānapi bhārata .. 154

3.2.155

anasūyā dayā kṣāntiranāyāsaṃ ca maṅgalam .
akārpaṇyaṃ tathā śaucamaspṛhā ca kurūdvaha .. 155

3.2.156

ya ete'ṣṭaguṇāstāta kīrtyante vai manīṣibhiḥ .
eteṣāṃ lakṣaṇaṃ vīra śṛṇu sarvamaśeṣataḥ .. 156

3.2.157

na guṇānguṇino hanti na stautyātmaguṇānapi .
prahaṣyante nānyadoṣairanasūyā prakīrtitā .. 157

3.2.158

apare bandhuvarge vā mitre dveṣṭari vā sadā .
ātmavadvartanaṃ yatsyātsā dayā parikīrtitā .. 158

3.2.159

vācā manasi kāye ca duḥkhenotpāditena ca .
na kupyati na cāprītiḥ sā kṣamā parikīrtitā .. 159

3.2.161

abhakṣyaparihāraśca saṃsargaścāpyaninditaiḥ .
ācāre ca vyavasthānaṃ śaucametatprakīrtitam .. 1.2.160
śarīraṃ pīḍyate yena śubhenāpi ca karmaṇā .
atyantaṃ tanna kurvīta anāyāsaḥ sa ucyate .. 161

3.2.162

praśastācaraṇaṃ nityamapraśastavivarjanam .
etaddhi maṅgalaṃ proktaṃ munibhirbrahmavādibhiḥ .. 162

3.2.163

stokādapi pradātavyamadīnenāntarātmanā .
ahanyahani yatkiṃcidakārpaṇyaṃ taducyate .. 163

3.2.164

yathotpannena santuṣṭaḥ svalpenāpyatha vastunā .
ahiṃsayā parasveṣu 3 sā'spṛhā parikīrtitā .. 164

3.2.165

vapuryasya tu ityetaiḥ saṃskāraiḥ saṃskṛtaṃ dvijaḥ .
brahmatvamiha samprāpya brahmalokaṃ ca gacchati .. 165

3.2.166

vaidikaiḥ karmabhiḥ puṇyairniṣekādyairdvijanmanām .
kāryaḥ śarīrasaṃskāraḥ pāvanaḥ pretya ceha ca . . 166

3.2.167

garbhaśuddhiṃ tataḥ prāpya dharmaṃ cāśramalakṣaṇam .
yāti muktiṃ na sandehaḥ purāṇe'sminnṛpottama . . 167

3.2.168

uśanti kuruśārdūla brāhmaṇā nātra saṃśayaḥ .
1āśritānāṃ viśeṣeṇa ye nityaṃ svastivādinaḥ . . 168

3.2.169

nikaṭasthāndvijānhitvā yo'nyānpūjayati dvijān .
siddhaṃ pāpaṃ tadapamānāttadvaktuṃ naiva śakyate . . 169

3.2.171

tasmātsadā samīpasthaḥ sampūjyo vidhivannṛpa .
pūjayedatithīṃstadvadannapānādidānataḥ . . 1.2.170
brāhmaṇaḥ sarvavarṇānāṃ jyeṣṭhaḥ śreṣṭhastathottamaḥ .
evamasminpurāṇe tu saṃskārānbrāhmaṇasya tu . . 171

3.2.172

śṛṇoti yaśca jānāti yaścāpi paṭhate sadā .
ṛddhiṃ vṛddhiṃ tathā kīrtiṃ prāpyeha śriyamuttamām . . 172

3.2.173

dhanaṃ dhānyaṃ yaśaścāpi putrānbandhūnsurūpatām .
sāvitraṃ lokamāsādya brahmalokamavāpnuyāt . . 173

3.2.173_3

iti śrībhaviṣya mahāpurāṇe śatārddhasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ
brāhme parvaṇi dvitīyo'dhyāyaḥ . 2 .

Linked texts (7)

Discussed in (2)