Bhavishyapurana 3.2
Bhaviṣyapurāṇa 3.2
- Language
- Sanskrit
3.2.p1
atha dvitīyo'dhyāyaḥ
3.2.p2
sṛṣṭivarṇanaṃ purāṇānāṃ brahmapañcamāsyādutpattivarṇanañca
3.2.1
sumanturuvāca
śṛṇuṣvedaṃ mahābāho purāṇaṃ pañcalakṣaṇam .
yacchrutvā mucyate rājanpuruṣo brahmahatyayā . . 1
3.2.2
parvāṇi cātra vai pañca kīrtitāni svayambhuvā .
prathamaṃ kathyate brāhmaṃ dvitīyaṃ vaiṣṇavaṃ smṛtam . . 2
3.2.3
tṛtīyaṃ śaivamākhyātaṃ caturthaṃ tvāṣṭramucyate .
pañcamaṃ pratisargākhyaṃ sarvalokaiḥ supūjitam . . 3
3.2.4
etāni tāta parvāṇi lakṣaṇāni nibodha me .
sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvantarāṇi ca . . 4
3.2.5
vaṃśānucaritaṃ caiva purāṇaṃ pañcalakṣaṇam .
caturdaśabhirvidyābhirbhūṣitaṃ kurunandana . . 5
3.2.6
aṅgāni caturo vedā mīmāṃsā nyāyavistaraḥ .
purāṇaṃ dharmaśāstraṃ ca vidyā hyetāścaturdaśa . . 6
3.2.7
āyurvedo dhanurvedo gāndharvaścaiva te trayaḥ .
arthaśāstraṃ caturthaṃ tu vidyā hyaṣṭādaśaiva tāḥ . . 7
3.2.8
prathamaṃ kathyate sargo bhūtānāmiha sarvaśaḥ .
yacchrutvā pāpanirmukto yāti śāntimanuttamām . . 8
3.2.9
jagadāsītpurā tāta tamobhūtamalakṣaṇam .
avijñeyamatarkyaṃ ca prasuptamiva sarvaśaḥ . . 9
3.2.11
tataḥ sa bhagavānīśo hyavyakto vyañjayannidam .
mahābhūtāni vṛttaujāḥ protthitastamanāśanaḥ 1 . . 1.2.10
yo'sāvatīndriyo'grāhyaḥ sūkṣmo'vyaktaḥ sanātanaḥ .
sarvabhūtamayo'cintyaḥ sa eṣa svayamutthitaḥ . . 11
3.2.12
yo'sau ṣaḍviṃśako loke tathā yaḥ puruṣottamaḥ .
bhāskaraśca mahābāho paraṃ brahma ca kathyate . . 12
3.2.13
so'bhidhyāya śarīrātsvātsisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ .
ata eva sasarjādau tāsu vīryamavāsṛjat . . 13
3.2.14
yasmādutpadyate sarvaṃ sadevāsuramānuṣam .
bījaṃ śukraṃ tathā reta ugraṃ vīryaṃ ca kathyate . . 14
3.2.15
vīryasyaitāni nāmāni kathitāni svayambhuvā .
tadaṇḍamabhavaddhaimaṃ jvālāmālākulaṃ vibho . . 15
3.2.16
yasmiñjajñe svayaṃ brahmā sarvalokapitāmahaḥ .
surajyeṣṭhaścaturvaktraḥ parameṣṭhī pitāmahaḥ . . 16
3.2.17
kṣetrajñaḥ puruṣo vedhāḥ śambhurnārāyaṇastathā .
paryāyavācakaiḥ śabdaireva brahmā prakīrtyate . . 17
3.2.18
sadā manīṣibhistāta virañciḥ kañjajastathā2 .
āpo nārā iti proktā āpo vai narasūnavaḥ . . 18
3.2.19
tā yadasyāyanaṃ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ .
aramityeva śīghrāya niyatāḥ kavibhiḥ kṛtāḥ . . 19
3.2.22
āpa 3 evārṇavībhūtvā suśīghrāstena tā narāḥ .
yattatkāraṇamavyaktaṃ nityaṃ sadasadātmakam . . 1.2.20
tadvisṛṣṭaḥ sa puruṣo loke brahmeti kīrttyate .
evaṃ sa bhagavānaṇḍe tattvameva nirūpya vai . .2 1
dhyānamāsthāya rājendra tadaṇḍamakaroddvidhā .
śakalābhyāṃ ca rājendra divaṃ bhūmiṃ ca nirmame . . 22
3.2.23
antarvyoma diśaścāṣṭau vāruṇaṃ sthānameva hi .
ūrdhvaṃ mahāngato rājan samantāllokabhūtaye . . 23
3.2.24
mahataścāpyahaṃkārastasmācca triguṇā api .
triguṇā atisūkṣmāstu buddhigamyā hi bhārata . . 24
3.2.25
utpattihetubhūtā vai bhūtānāṃ mahatāṃ nṛpa .
teṣāmeva gṛhītāni śanaiḥ pañcendriyāṇi tu . . 25
3.2.26
tathaivāvayavāḥ sūkṣmāḥ ṣaṇṇāmapyamitaujasām . . 26
3.2.27
saṃniveśyātmamātrāsu sa rājanbhagavānvibhuḥ .
bhūtāni nirmame tāta sarvāṇi vidhipūrvakam . . 27
3.2.28
yanmūrtyavayavāḥ sūkṣmāstasyemānyāśrayāṇi ṣaṭ .
tasmāccharīramityāhustasya mūrtiṃ manīṣiṇaḥ . . 28
3.2.29
mahānti tāni bhūtāni āviśanti tato vibhum .
karmaṇā saha rājendra saguṇāścāpi vai guṇāḥ . . 29
3.2.31
teṣāmidaṃ tu saptānāṃ puruṣāṇāṃ mahaujasām .
sūkṣmābhyo mūrtimātrābhyaḥ sambhavatyavyayādvayam 1 . . 1.2.30
bhūtādimahatastāta yena vyāptamidaṃ jagat .
tasmādapi mahābāho puruṣāḥ pañca eva hi . . 31
3.2.32
kecidevaṃ parāṃ tāta sṛṣṭimicchanti paṇḍitāḥ .
anye'pyevaṃ mahābāho pravadanti manīṣiṇaḥ . . 32
3.2.33
yo'sāvātmā parastāta kalpādau sṛjate tanum .
prajanaśca mahābāho sisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ . . 33
3.2.34
tena sṛṣṭaḥ pudgalastu pradhānaṃ viśate nṛpa .
pradhānaṃ kṣobhitaṃ tena vikārānyujate bahūn . . 34
3.2.35
utpadyate mahāṃstasmāttato bhūtādireva hi .
utpadyate viśālaṃ ca bhūtādeḥ kurunandana . . 35
3.2.36
viśālācca haristāta hareścāpi vṛkāstathā .
vṛkairmuṣṇanti ca budhāstasmātsarvaṃ bhavennṛpa . . 36
3.2.37
tathaiṣāmeva rājendra prādurbhavati vegataḥ .
mātrāṇāṃ kuruśārdūla vibodhastadanantaram 1 . . 37
3.2.38
tasmādapi hṛṣīkāṇi vividhāni nṛpottama .
tatheyaṃ sṛṣṭirākhyātā''rādhyataḥ kurunandana . . 38
3.2.39
bhūyo nibodha rājendra bhūtānāmiha vistaram .
guṇādhikāni sarvāṇi bhūtāni pṛthivīpate . . 39
3.2.41
ākāśamāditaḥ kṛtvā uttarottarameva hi .
ekaṃ dvau ca tathā trīṇi catvāraścāpi pañca ca . . 1.2.40
tataḥ sa bhagavānbrahmā padmāsanagataḥ prabhuḥ .
sarveṣāṃ tu sa nāmāni karmāṇi ca pṛthakpṛthak . . 41
3.2.42
vedaśabdebhya evādau pṛthaksaṃsthāśca nirmame .
karmodbhavānāṃ devānāṃ so'sṛjaddehināṃ prabhuḥ . . 42
3.2.43
tuṣitānāṃ gaṇaṃ rājanyajñaṃ caiva sanātanam .
dattvā 2 vīra samānebhyo guhyaṃ brahma sanātanam . . 43
3.2.44
dudoha yajñasiddhayarthamṛgyajuḥ sāmalakṣaṇam .
kālaṃ kālavibhaktīśca 3 grahānṛtūṃstathā nṛpa . . 44
3.2.45
saritaḥ sāgarāñchailānsamāni viṣamāṇi ca .
kāmaṃ krodhaṃ tathā vācaṃ ratiṃ cāpi kurudvaha . . 45
3.2.47
sṛṣṭiṃ sasarja rājendra sisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ .
dharmādharmau vivekāya karmaṇāṃ ca tathāsṛjat . .4 6
sukhaduḥkhādibhirdvandvaiḥ prajāścemā nyayojayat .
aṇvyo mātrāvināśinyo daśārdhānāṃ tu yāḥ smṛtāḥ . . 47
3.2.48
tābhiḥ sarvamidaṃ vīra sambhavatyanupūrvaśaḥ .
yatkṛtaṃ tu purā karma sanniyuktena vai nṛpa . . 48
3.2.49
sa tadeva svayaṃ bheje sṛjyamānaṃ punaḥ punaḥ .
hiṃsrāhiṃsre mṛdukrūre dharmādharme ṛtānṛte . . 49
3.2.51
yadyathāsyābhavatsarge tattasya svayamāviśat .
yathā ca liṅgānyṛtavaḥ svayamevānuparyaye . . 1.2.50
svāni svānyabhipadyante tathā karmāṇi dehinaḥ .
lokasyeha vivṛddhyarthaṃ mukhabāhūrupādataḥ . . 51
3.2.52
brahma kṣatraṃ tathā cobhau vaiśyaśūdrau nṛpottama .
mukhāni yāni catvāri tebhyo vedā viniḥsṛtāḥ . . 52
3.2.53
ṛgvedasahitā tāta vasiṣṭhena mahātmanā .
pūrvānmukhānmahābāho dakṣiṇāccāpi vai śṛṇu . . 53
3.2.54
yajurvedo mahārāja yājñavalkyena vai saha .
sāmāni paścimāttāta gautamaśca mahānṛṣiḥ . . 54
3.2.55
atharvavedo rājendra mukhāccāpyuttarānnṛpa .
ṛṣiścāpi tathā rājañchaunako lokapūjitaḥ . . 55
3.2.56
yattanmukhaṃ mahābāho pañcamaṃ lokaviśrutam .
aṣṭādaśapurāṇāni setihāsāni bhārata . . 56
3.2.57
nirgatāni tatastasmānmukhātkurukulodvaha .
tathānyāḥ smṛtayaścāpi yamādyā lokapūjitāḥ . . 57
3.2.58
tataḥ sa bhagavāndevo dvidhā dehamakārayat .
dvidhā kṛtvātmano dehamardhena puruṣo'bhavat . . 58
3.2.59
ardhena nārī tasyāṃ ca virājamasṛjatprabhuḥ .
tapastaptvāsṛjadyaṃ tu sa svayaṃ puruṣo virāṭ . . 59
3.2.61
sa cakāra tapo rājansisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ .
patīnprajānāmasṛjanmaharṣīnādito daśa . . 1.2.60
nāradaṃ ca bhṛguṃ tāta kaṃ pracetasameva hi .
pulahaṃ kratuṃ pulastyaṃ ca atrimaṅgirasaṃ tathā . . 61
3.2.62
marīciṃ cāpi rājendra yo'sāvādyaḥ prajāpatiḥ .
etāṃścānyāṃśca rājendra asṛjad bhūritejasaḥ . . 62
3.2.63
atha devānṛṣīndaityānso'sṛjatkurunandana .
yakṣarakṣaḥ piśācāṃśca gandharvāpsaraso'surān . . 63
3.2.64
manuṣyāṇāṃ pitṝṇāṃ ca sarpāṇāṃ caiva bhārata .
nāgānāṃ ca mahābāho sasarja vividhāngaṇān . . 64
3.2.65
kṣaṇaruco'śanigaṇānrohitendradhanūṃṣi ca .
dhūmaketūṃstathā colkā niryātāñjyotiṣāṃ gaṇān . . 65
3.2.66
manuṣyānkinnarānmatsyānvarāhāṃśca vihaṅgamān .
gajānaśvānatha paśūnmṛgānvyālāṃśca bhārata . . 66
3.2.67
kṛmikīṭapataṅgāṃśca yūkālikṣakamatkuṇān .
sarvaṃ ca daṃśamaśakaṃ sthāvaraṃ1 ca pṛthagvidham . . 67
3.2.68
evaṃ sa bhāskaro devaḥ sasarja bhuvanatrayam .
yeṣāṃ tu yādṛśaṃ karma bhūtānāmiha kīrtitam . . 68
3.2.69
kathayiṣyāmi tatsarvaṃ kramayogaṃ ca janmani .
gajā vyālā mṛgāstāta paśavaśca pṛthagvidhāḥ . . 69
3.2.71
piśācā mānuṣāstāta rakṣāṃsi ca jarāyujāḥ .
dvijāstu aṇḍajāḥ sarpā nakrā matsyāḥ sakacchapāḥ . . 1.2.70
evaṃvidhāni yānīha sthalajānyaudakāni ca .
svedajaṃ daṃśamaśakaṃ yūkālikṣakamatkuṇāḥ . . 71
3.2.72
ūṣmaṇā copajāyante yaccānyatkiñcidīdṛśam .
udbhijjāḥ sthāvarāḥ sarve bījakāṇḍaprarohiṇaḥ . . 72
3.2.73
oṣadhyaḥ phalapākāntā nānāvidhaphalopagāḥ .
apuṣpāḥ phalavanto ye te vanaspatayaḥ smṛtāḥ . . 73
3.2.74
puṣpiṇaḥ phalinaścaiva vṛkṣāstūbhayataḥ smṛtāḥ .
gucchagulmaṃ tu vividhaṃ tathaiva tṛṇajātayaḥ . . 74
3.2.75
bījakāṇḍaruhāṇyeva pratānā 1 vallya eva ca .
tamasā bahurūpeṇa veṣṭitāḥ karmahetunā . . 75
3.2.76
antaḥsaṃjñā bhavantyete sukhaduḥkhasamanvitāḥ .
etāvatyastu gatayaḥ prodbhūtāḥ kurunandana . . 76
3.2.77
tasmāddevāddīptimanto bhāskarācya mahātmanaḥ .
ghore'smiṃstāta saṃsāre nityaṃ satatayāyini . . 77
3.2.78
evaṃ sarvaṃ sa sṛṣṭvedaṃ rājam̐llokaguruṃ param .
tirobhūtaḥ sa bhūtātmā kālaṃ kālena pīḍayan . . 78
3.2.79
yadā sa devo jāgarti tadedaṃ ceṣṭate jagat .
yadā svapiti śāntātmā tadā sarvaṃ nimīlati . . 79
3.2.81
tasminsvapiti rājendra jantavaḥ karmabandhanāḥ .
svakarmabhyo nivartante manaśca glānimṛcchati . . 1.2.80
yugapattu pralīyante yadā tasminmahātmani .
tadāyaṃ sarvabhūtātmā sukhaṃ svapiti bhārata . . 81
3.2.82
tamo yadā samāśritya ciraṃ tiṣṭhati sendriyaḥ .
na navaṃ kurute karma tadotkrāmati mūrtitaḥ . . 82
3.2.83
yadāhaṃmātriko bhūtvā bījaṃ sthāsnu cariṣṇu ca .
samāviśati saṃsṛṣṭastadā mūtiṃ vimuñcati . . 83
3.2.84
evaṃ sa jāgratsvapnābhyāmidaṃ sarvaṃ jagatprabhuḥ .
saṃjīvayati cājasraṃ pramāpayati cāvyayaḥ . . 84
3.2.85
kalpādau sṛjate tāta ante kalpasya saṃharet .
dinaṃ tasyeha yattāta kalpāntamiti kathyate . . 85
3.2.86
kālasaṃkhyāṃ tatastasya 1 kalpasya śṛṇu bhārata .
nimeṣā daśa cāṣṭau ca akṣṇaḥ kāṣṭhā nigadyate . . 86
3.2.87
triṃśatkāṣṭhāḥ kalāmāhuḥ kṣaṇastriṃśatkalāḥ smṛtāḥ .
muhūrtamatha mauhūrtā vadanti dvādaśa kṣaṇam . . 87
3.2.88
triṃśanmuhūrtamuddiṣṭamahorātraṃ manīṣibhiḥ .
māsastriṃśadahorātraṃ dvau dvau māsāvṛtuḥ smṛtaḥ . . 88
3.2.89
ṛtutrayamapyayanamayane dve tu vatsaraḥ .
ahorātre vibhajate sūryo mānuṣadaivike . . 89
3.2.91
rātriḥ svapnāya bhūtānāṃ ceṣṭāyai karmaṇāmahaḥ .
pitrye rātryahanī māsaḥ pravibhāgastu pakṣayoḥ . . 1.2.90
karma ceṣṭāsvahaḥ kṛṣṇaḥ muktaḥ svapnāya śarvarī .
daive rātryahanī varṣaṃ pravibhāgastayoḥ punaḥ . . 91
3.2.92
ahastatrodagayanaṃ rātriḥ syāddakṣiṇāyanam .
brāhmasya tu kṣapāhasya yatpramāṇaṃ mahīpate . . 92
3.2.93
ekaikaśo yugānāṃ tu kramaśastantibodha me .
catvāryāhuḥ sahasrāṇi varṣāṇāṃ tatkṛtaṃ yugam . . 93
3.2.94
tasya tāvacchatī sandhyā sandhyāṃśaśca tathāvidhaḥ .
tretā trīṇi sahasrāṇi varṣāṇi ca vidurbudhāḥ . . 94
3.2.95
śatāni ṣaṭ ca rājendra sandhyāsandhyāṃśayoḥ pṛthak .
varṣāṇāṃ dve sahasre tu dvāpare parikīrtite . . 95
3.2.96
catvāri ca śatānyāhuḥ sandhyāsandhyāṃśayorbudhaḥ .
sahasraṃ kathitaṃ tiṣye śatadvayasamanvitam . . 96
3.2.97
eṣā caturyugasyāpi saṃkhyā proktā nṛpottama .
yadetatparisaṃkhyā tamādāveva caturyugam . . 97
3.2.98
etaddvādaśasāhasraṃ devānāṃ yugamucyate .
daivikānāṃ yugānāṃ tu sahasraparisaṃkhyayā . . 98
3.2.99
brāhmamekamaharjñeyaṃ tāvatī rātrirucyate .
etadyugasahasrāntaṃ brāhmaṃ puṇyamaharviduḥ . . 99
3.2.101
rātriṃ ca tāvatīmeva te'horātravido janāḥ .
tato'sau yugaparyante prasuptaḥ pratibudhyate . . 1.2.100
pratibuddhastu sṛjati manaḥ sadasadātmakam .
manaḥ sṛṣṭiṃ vikurute codyamānaṃ 1 sisṛkṣayā . . 101
3.2.102
vipulaṃ jāyate tasmāttasya śabdaṃ guṇaṃ viduḥ .
vipulāttu vikurvāṇātsarvagandhavahaḥ śuciḥ . . 102
3.2.103
balavāñjāyate vāyuḥ sa vai sparśaguṇo mataḥ .
vāyorapi vikurvāṇādvirociṣṇu tamonudam . . 103
3.2.104
utpadyate vicitrāṃśustasya rūpaṃ guṇaṃ viduḥ .
tasmādapi vikurvāṇādāpo jātāḥ smṛtā budhaiḥ . . 104
3.2.105
tāsāṃ guṇo raso jñeyaḥ sarvalokasya bhāvanaḥ 2 .
adbhyo gandhaguṇā bhūmirityeṣā sṛṣṭirāditaḥ . . 105
3.2.106
yatprāgdvādaśasāhasramuktaṃ saumanasaṃ yugam .
tadekasaptatiguṇaṃ manvantaramihocyate . . 106
3.2.107
manvantarāṇyasaṃkhyāni sargaḥ saṃhāra eva ca .
tathāpyahe sadā brāhme manavastu caturdaśa . . 107
3.2.108
kathyante kuruśārdūla 3 saṃkhyayā paṇḍitaiḥ sadā .
manoḥ svāyambhuvasyeha ṣaḍvaṃśyā 4 manavo'pare . . 108
3.2.109
sṛṣṭavantaḥ prajāḥ svāḥsvāḥ mahātmāno mahaujasaḥ .
sāvarṇeyastathā pañcabhautyo raucyastathāparaḥ . . 109
3.2.111
ete bhaviṣyā manavaḥ sapta proktā nṛpottama .
svasve'ntare sarvamidaṃ pālayanti carācaram . . 1.2.110
evaṃvidhaṃ dinaṃ tasya viriñcestu mahātmanaḥ .
tasyānte kurute sargaṃ yathedaṃ kathitaṃ tava . . 111
3.2.112
krīḍannivaitatkurute parameṣṭhī narādhipa .
catuṣpātsakalo dharmaḥ satyaṃ caiva kṛte yuge . . 112
3.2.113
nādharmeṇāgamaḥ kaścinmanuṣyāṇāṃ pravartate .
itareṣvāgamāstāta dharmaśca kurunandana . . 113
3.2.114
yādṛśāḥ parihīyante yathāha bhagavānmanuḥ 1 .
cauryāccāpyanṛtādrājanmāyābhiramitadyute . . 114
3.2.115
pādena hīyate dharmastretādiṣu yugeṣu vai .
arogāḥ sarvasiddhārthāścaturvarṣaśatāyuṣaḥ . . 115
3.2.116
kṛtatretādiṣu tveṣāṃ vayo hrasati pādaśaḥ .
vedoktamāyurāśīśca martyānāṃ kurunandana . . 116
3.2.117
karmaṇāṃ tu phalaṃ tāta phalatyanuyugaṃ sadā .
prabhāvaśca tathā loke phalatyeva śarīriṇām . . 117
3.2.118
anye kṛtayuge dharmāstretāyāṃ dvāpare pare .
anye kaliyuge nṛṇāṃ yugadharmānurūpataḥ . . 118
3.2.119
tapaḥ paraṃ kṛtayuge tretāyāṃ jñānamucyate .
dvāpare yajñamityāhurdānamekaṃ kalau yuge . . 119
3.2.121
sarvasya rājansargasya guptyarthaṃ ca mahādyute .
mukhabāhūrupādānāṃ pṛthakkarmāṇyakalpayat . . 1.2.120
adhyāpanamadhyayanaṃ yajanaṃ yājanaṃ tathā .
dānaṃ pratigrahaṃ caiva brāhmaṇānāmakalpayat . . 121
3.2.122
prajānāṃ pālanaṃ rājandānamadhyayanaṃ tathā .
viṣayeṣu prasaktiṃ ca tathejyāṃ kṣatriyasya tu . . 122
3.2.123
paśūnāṃ rakṣaṇaṃ dānamijyādhyayanameva ca .
vaṇikpathaṃ 1 kusīdaṃ ca vaiśyasya kṛṣireva ca . . 123
3.2.124
ekameva tu śūdrasya karma loke prakīrtitam .
eteṣāmeva varṇānāṃ śuśrūṣāmanupūrvaśaḥ . . 124
3.2.125
puruṣasya sadā śreṣṭhaṃ nābherūrdhvaṃ nṛpottama .
tasmādapi śucitaraṃ mukhaṃ tāta svayambhuvaḥ . . 125
3.2.126
tasmānmukhāddvijo jāta itīyaṃ vaidikī śrutiḥ .
sarvasyaivāsya dharmasya dharmato brāhmaṇaḥ prabhuḥ . . 126
3.2.127
sa sṛṣṭo brahmaṇā pūrvaṃ tapastaptvā kurūdvaha .
havyānāmiva kavyānāṃ sarvasyāpi ca guptaye . . 127
3.2.128
aśnanti ca mukhenāsya havyāni tridivaukasaḥ .
kavyāni caiva pitaraḥ kimbhūtamadhikaṃ tataḥ . . 128
3.2.129
bhūtānāṃ prāṇinaḥ śreṣṭhāḥ prāṇināṃ buddhijīvinaḥ .
buddhimatsu narāḥ śreṣṭhā nareṣu brāhmaṇāḥ smṛtāḥ . . 129
3.2.131
brāhmaṇeṣu ca vidvāṃso vidvatsu kṛtabuddhayaḥ .
kṛtabuddhiṣu kartāraḥ kartṛṣu brahmavedinaḥ . . 1.2.130
janma viprasya rājendra dhamārthamiha kathyate .
utpannaḥ sarvasiddhayarthaṃ4 yāti brahmasado nṛpa . . 131
3.2.132
sa cāpi jāyamānastu pṛthivyāmiha jāyate .
bhūtānāṃ prabhavāyaiva dharmakośasya guptaye . . 132
3.2.133
sarvaṃ hi brāhmaṇasyedaṃ yatkiñcitpṛthivīgatam .
janmanā cottamenedaṃ sarvaṃ vai brāhmaṇo'rhati . . 133
3.2.134
svakīyaṃ brāhmaṇo bhuṅkte vidadhāti ca suvrata .
karuṇāṃ kurvatastasya bhuñjantī hetare janāḥ . . 134
3.2.135
trayāṇāmiha varṇānāṃ bhāvābhāvāya vai dvijaḥ .
bhavedrājanna sandehastuṣṭo bhāvāya vai dvijaḥ . . 135
3.2.136
abhāvāya bhavetkruddhastasmātpūjyatamo hi saḥ .
brāhmaṇe sati nānyasya prabhutvaṃ vidyate nṛpa . .. 136
3.2.137
kāmātkarotyasau karma kāmagaśca nṛpottama .
tasmādvṛndārakapurī tasmādapi mahaḥ punaḥ . . 137
3.2.138
maharlokājjanolokaṃ brahmalokaṃ ca gacchati .
brahmatvaṃ ca mahābāho yāti vipro na saṃśayaḥ . . 138
3.2.139
śatānīka uvāca
brahmatvaṃ nāma duṣprāpaṃ brahmalokeṣu suvrata . . 139
3.2.141
brahmatvaṃ kīdṛśaṃ vipro brahmalokaṃ ca gacchati .
nāmamātro'tha kiṃ vipro brahmatvaṃ brahmaṇaḥ sadā . .
yāti brahmanguṇāḥ ke syurbrahmaprāptau mamocyatām . . 1.2.140
sumanturuvāca
sādhusādhu mahābāho śṛṇu me paramaṃ vacaḥ . . 141
3.2.142
ye proktā vedaśāstreṣu saṃskārā brāhmaṇasya tu .
garbhādhānādayo ye ca 1 saṃskārā yasya pārthiva . . 142
3.2.143
catvāriṃśatathāṣṭau ca nirvṛttāḥ śāstrato nṛpa .
sa yāti brahmaṇaḥ sthānaṃ brāhmaṇatvaṃ ca mānada 1 ..
saṃskārāḥ sarvathā heturbrahmatve nātra saṃśayaḥ .. 143
3.2.144
śatānīka uvāca
saṃskārāḥ ke matā brahmanbrahmatve brāhmaṇasya tu .
śaṃsa me dvijaśārdūlaṃ kautukaṃ hi mahanmama .. 144
3.2.145
sumanturuvāca
sādhusādhu mahābāho śṛṇu me paramaṃ vacaḥ .
ye proktā vedaśāstreṣu saṃskārā brāhmaṇasya tu ..
manīṣibhirmahābāho śṛṇu sarvānaśeṣataḥ .. 145
3.2.146
garbhādhānaṃ puṃsavanaṃ sīmantonnayanaṃ tathā .
jātakarmānnāśanaṃ ca cūḍopanayanaṃ 2 nṛpa .. 146
3.2.147
brahmavratāni catvāri snānaṃ ca tadanantaram .
sadharmacāriṇīyogo yajñānāṃ 3 karma mānada .. 147
3.2.148
pañcānāṃ kāryamityāhurātmanaḥ śreyase nṛpa .
devapitṛmanuṣyāṇāṃ bhūtānāṃ brāhmaṇastathā .. 148
3.2.149
eteṣāṃ cāṣṭakākarma pārvaṇaśrāddhameva hi .
śrāvaṇī cāgrahāyaṇī caitrī cāśvayujī tathā .. 149
3.2.151
pākayajñāstathā sapta agnyādhānaṃ ca satkriyā .
agnihotraṃ tathā rājandarśaṃ ca vidhusañkṣaye .. 1.2.150
paurṇamāsaṃ ca rājendra cāturmāsyāni cāpi hi .
nirūpaṇaṃ 5 paśuvadhaṃ tathā sautrāmaṇīti ca .. 151
3.2.152
haviryajñāstathā sapta teṣāṃ cāpi hi satkriyā .
agniṣṭomo'tyagniṣṭomastathokthyaḥ ṣoḍaśīṃ viduḥ ..152
3.2.153
vājapeyo'tirātraśca āptoryāmeti vai smṛtaḥ 1 .
saṃskāreṣu sthitāḥ sapta somāḥ kurukulodvaha .. 153
3.2.154
ityete dvijasaṃskārāścatvāriṃśannṛpottama .
aṣṭau cātmaguṇāstāta śṛṇu tānapi bhārata .. 154
3.2.155
anasūyā dayā kṣāntiranāyāsaṃ ca maṅgalam .
akārpaṇyaṃ tathā śaucamaspṛhā ca kurūdvaha .. 155
3.2.156
ya ete'ṣṭaguṇāstāta kīrtyante vai manīṣibhiḥ .
eteṣāṃ lakṣaṇaṃ vīra śṛṇu sarvamaśeṣataḥ .. 156
3.2.157
na guṇānguṇino hanti na stautyātmaguṇānapi .
prahaṣyante nānyadoṣairanasūyā prakīrtitā .. 157
3.2.158
apare bandhuvarge vā mitre dveṣṭari vā sadā .
ātmavadvartanaṃ yatsyātsā dayā parikīrtitā .. 158
3.2.159
vācā manasi kāye ca duḥkhenotpāditena ca .
na kupyati na cāprītiḥ sā kṣamā parikīrtitā .. 159
3.2.161
abhakṣyaparihāraśca saṃsargaścāpyaninditaiḥ .
ācāre ca vyavasthānaṃ śaucametatprakīrtitam .. 1.2.160
śarīraṃ pīḍyate yena śubhenāpi ca karmaṇā .
atyantaṃ tanna kurvīta anāyāsaḥ sa ucyate .. 161
3.2.162
praśastācaraṇaṃ nityamapraśastavivarjanam .
etaddhi maṅgalaṃ proktaṃ munibhirbrahmavādibhiḥ .. 162
3.2.163
stokādapi pradātavyamadīnenāntarātmanā .
ahanyahani yatkiṃcidakārpaṇyaṃ taducyate .. 163
3.2.164
yathotpannena santuṣṭaḥ svalpenāpyatha vastunā .
ahiṃsayā parasveṣu 3 sā'spṛhā parikīrtitā .. 164
3.2.165
vapuryasya tu ityetaiḥ saṃskāraiḥ saṃskṛtaṃ dvijaḥ .
brahmatvamiha samprāpya brahmalokaṃ ca gacchati .. 165
3.2.166
vaidikaiḥ karmabhiḥ puṇyairniṣekādyairdvijanmanām .
kāryaḥ śarīrasaṃskāraḥ pāvanaḥ pretya ceha ca . . 166
3.2.167
garbhaśuddhiṃ tataḥ prāpya dharmaṃ cāśramalakṣaṇam .
yāti muktiṃ na sandehaḥ purāṇe'sminnṛpottama . . 167
3.2.168
uśanti kuruśārdūla brāhmaṇā nātra saṃśayaḥ .
1āśritānāṃ viśeṣeṇa ye nityaṃ svastivādinaḥ . . 168
3.2.169
nikaṭasthāndvijānhitvā yo'nyānpūjayati dvijān .
siddhaṃ pāpaṃ tadapamānāttadvaktuṃ naiva śakyate . . 169
3.2.171
tasmātsadā samīpasthaḥ sampūjyo vidhivannṛpa .
pūjayedatithīṃstadvadannapānādidānataḥ . . 1.2.170
brāhmaṇaḥ sarvavarṇānāṃ jyeṣṭhaḥ śreṣṭhastathottamaḥ .
evamasminpurāṇe tu saṃskārānbrāhmaṇasya tu . . 171
3.2.172
śṛṇoti yaśca jānāti yaścāpi paṭhate sadā .
ṛddhiṃ vṛddhiṃ tathā kīrtiṃ prāpyeha śriyamuttamām . . 172
3.2.173
dhanaṃ dhānyaṃ yaśaścāpi putrānbandhūnsurūpatām .
sāvitraṃ lokamāsādya brahmalokamavāpnuyāt . . 173
3.2.173_3
iti śrībhaviṣya mahāpurāṇe śatārddhasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ
brāhme parvaṇi dvitīyo'dhyāyaḥ . 2 .
Linked texts (7)
- Mānava Dharmaśāstra — Manu & Bhṛgu, Sanskrit
- Mokṣakāṇḍa — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit
- Vaidyanāthīya — Sanskrit
- Smṛticandrikā — Devaṇṇabhaṭṭa, Sanskrit
- Vaikhānasasmārtasūtra (तिरुमलतिरुपतिदेवस्थानम्, 1997) — Sanskrit
- Saṃskārasāra — Dalapatirāja, Sanskrit
- Āryavidyāsudhākara — Yajñeśvara Cimaṇa Bhaṭṭa, Sanskrit
Discussed in (2)
- Historical Geography of Ancient India — Law 1954, English
- The Geographical Dictionary of Ancient and Mediaeval India — Dey 1899, English