Bhavishyapurana 3.3
Bhaviṣyapurāṇa 3.3
- Language
- Sanskrit
3.3.p1
atha tṛtīyo'dhyāyaḥ
3.3.p2
garbhādhānādārabhya samāsātsarvasaṃskāravarṇanamācamanādividhivarṇanañca
3.3.1
śatānīka uvāca
jātakarmādisaṃskārānvarṇānāmanupūrvaśaḥ .
āśramāṇāṃ ca me dharmaṃ kathayasva dvijottama . . 1
3.3.2
sumanturuvāca
garbhādhānaṃ puṃsavanaṃ sīmantonnayanaṃ tathā .
jātakarmānnaprāśaśca cūḍāmauñjīnibandhanam . . 2
3.3.3
baijikaṃ gārbhikaṃ caino dvijānāmapamṛjyate .
svādhyāyena vratairhomaistraividyenejyayā śrutaiḥ . . 3
3.3.4
mahāyajñaiśca brāhmīyaṃ yajñaiśca kriyate tanuḥ .
śṛṇuṣvaikamanā rājanyathā sā kriyate tanuḥ . . 4
3.3.5
prāṅnābhikartanātpuṃso jātakarma vidhīyate .
mantravatprāśanaṃ cāsya hiraṇyamadhusarpiṣām . . 5
3.3.6
nāmadheyaṃ daśamyāṃ tu kecidicchanti pārthiva .
dvādaśyāmapare rājanmāsi pūrṇe tathā pare . . 6
3.3.7
aṣṭādaśe'hani tathā'nye vadanti manīṣiṇaḥ .
puṇye tithau muhūrte ca nakṣatre ca guṇānvite . . 7
3.3.9
maṅgalyaṃ tāta viprasya śivaśarmeti pārthiva .
rājanyasya viśiṣṭaṃ 1 tu induvarmeti kathyate 2 . .. 8 ..
vaiśyasya dhanasaṃyuktaṃ śūdrasya ca jugupsitam .
dhanavardhaneti vaiśyasya sarvadāseti hīnaje . . 9
3.3.11
manunā ca tathā proktaṃ nāmno lakṣaṇamuttamam .
śarmavadbrāhmaṇasya syādrājño rakṣāsamanvitam . . 1.3.10
vaiśyasya puṣṭisaṃyuktaṃ śūdrasya preṣyasaṃyutam .
strīṇāṃ sukhodyamakrūraṃ vispaṣṭārthamanoramam . . 11
3.3.12
maṅgalyaṃ dīrghavarṇāntamāśīrvādābhidhānavat .
dvādaśe'hani rājendra śiśorniṣkamaṇaṃ gṛhāt . . 12
3.3.13
caturthe māsi karttavyaṃ tathānyeṣāṃ mataṃ vibho .
ṣaṣṭhe'nnaprāśanaṃ māsi yatheṣṭaṃ maṅgalaṃ kule . . 13
3.3.14
cūḍākarma dvijātīnāṃ sarveṣāmanupūrvaśaḥ .
prathame'bde tṛtīye vā kartavyaṃ kurunandana . . 14
3.3.15
garbhāṣṭame'bde kurvīta brāhmaṇasyopanāyanam .
garbhādekādaśe rājankṣatriyasya vinirdiśet . . 15
3.3.16
dvādaśe'bde'pi garbhāttu vaiśyasya vratamādiśet .
brahmavarcasakāmena kāryaṃ viprasya pañcame . . 16
3.3.17
balārthinā tathā rājñaḥ ṣaṣṭhe 'bde kāryameva hi .
arthakāmena vaiśyasya aṣṭame kurunandana . . 17
3.3.18
āṣoḍaśādbrāhmaṇasya sāvitrī nātivartate .
dvāviṃśateḥ kṣatrabandhorācaturviṃśaterviśaḥ . . 18
3.3.19
ata ūrdhvaṃ tu ye rājanyathākālamasaṃskṛtāḥ .
sāvitrīpatitā vrātyā vrātyastomādṛte 3 kratoḥ . . 19
3.3.21
na cāpyebhirapūtaistu āpadyapi hi karhicit .
brāhmaṃ yaunaṃ ca sambandhamācaredbrāhmaṇaiḥ saha . . 1.3.20
bhavanti rājaṃścarmāṇi vratināṃ trividhāni ca .
kārṣṇarauravavāstāni brahmakṣatraviśāṃ nṛpa . . 21
3.3.22
vaśīraṃścānupūrvyeṇa vastrāṇi vividhāni tu .
brahmakṣatraviśo rājañchāṇakṣaumādikāni ca . . 22
3.3.23
mauñjī trivṛtsamā ślakṣṇā kāryā viprasya mekhalā .
kṣatriyasya ca maurvījyā vaiśyasya śaṇatāntavī . . 23
3.3.24
muñjālābhe tu kartavyā kuśāśmantakabalvajaiḥ .
trivṛttā granthinaikena tribhiḥ pañcabhireva ca . . 24
3.3.25
kārpāsamupavītaṃ syādviprasyordhvavṛtaṃ trivṛt .
śaṇasūtramayaṃ rājño vaiśyasyāvikasautrikam . . 25
3.3.26
puṣkarāṇi tathā caiṣāṃ bhavanti trividhāni tu .
brahmaṇo bailvapālāśau tṛtīyaṃ plakṣajaṃ nṛpa . . 26
3.3.27
vāṭakhādirau kṣatriyastu tathānyaṃ vetasodbhavam .
pailavodumbarau vaiśyastathāśvatthajameva hi . . 27
3.3.28
daṇḍānetānmahābāho dharmato'rhanti dhāritum .
keśāntiko brāhmaṇasya daṇḍaḥ kāryaḥ pramāṇataḥ . . 28
3.3.29
lalāṭasammito rājñaḥ syāttu nāsāntiko viśaḥ .
ṛjavaste tū sarve syurbrāhmaṇāḥ saumyadarśanāḥ . . 29
3.3.31
anudvegakarā nṝṇāṃ satvaco nāgnidūṣitāḥ .
pragṛhya cepsitaṃ daṇḍamupasthāya ca bhāskaram . . 1.3.30
samyagguruṃ tathā pūjya caredbhaikṣyaṃ yathāvidhi .
bhavatpūrvaṃ caredbhaikṣyamupanīto dvijottamaḥ . . 31
3.3.32
bhavanmadhyaṃ tu rājanyo vaiśyasya bhavaduttaram .
mātaraṃ vā svasāraṃ vā māturvā bhaginīṃ nijām . . 32
3.3.33
bhikṣeta bhaikṣyaṃ prathamaṃ yā cainaṃ nāvamānayet .
suvarṇaṃ rajataṃ cānnaṃ sā pātre'sya vinirdiśet . . 33
3.3.34
samāhṛtya tato bhaikṣyaṃ yāvadarthamamāyayā .
nivedya gurave'śnīyādācamya prāṅmukhaḥ śuciḥ . . 34
3.3.35
āyuṣyaṃ prāṅmukho bhuṅkte yaśasyaṃ dakṣiṇāmukhaḥ .
śriyaṃ pratyaṅmukho bhuṅkte ṛtaṃ 1 bhuṅkte udaṅmukhaḥ . . 35
3.3.36
upaspṛśya dvijo rājannannamadyātsamāhitaḥ .
bhuktvā copaspṛśetsamyagadbhiḥ khāni ca saṃspṛśet . . 36
3.3.37
tathānnaṃ pūjayennityamadyāccaitadakutsayan .
darśanāttasya haṣyedvai prasīdeccāpi bhārata. . 37
3.3.38
abhinandya tato'śnīyādityevaṃ manurabravīt .
pūjitaṃ tvaśanaṃ nityaṃ balamojaśca yacchati. . 38
3.3.39
apūjitaṃ tu tadbhuktamubhayaṃ nāśayedidam 6.
nocchiṣṭaṃ kasyaciddadyānnādyāccaitattathāntarā . . 39
3.3.41
yastvannamantarā kṛtvā lobhādatti nṛpottama .
vināśaṃ yāti sa nara iha loke paratra ca . .
yathābhavatpurā vaiśyo dhanavarddhanasaṃjñitaḥ . . 1.3.40
śatānīka uvāca
sa kathamantaraṃ pūrvamannasya dvijasattama .
kimantaraṃ tathānnasya kathaṃ vā tatkṛtaṃ bhavet . . 41
3.3.42
sumanturuvāca
purā kṛtayuge rājanvaiśyo vasati puṣkare .
dhanavardhananāmā vai samṛddhau dhanadhānyataḥ . . 42
3.3.43
nidāghakāle rājendra sa kṛtvā vaiśvadevikam .
saputrabhrātṛbhiḥ sārdhaṃ tathā vai mitrabandhubhiḥ . .
āhāraṃ kurute rājanbhakṣyabhojyasamanvitam 1 . . 43
3.3.44
atha tadbhuñjatastasya 2 annaṃ śabdo mahānabhūt .
karuṇaḥ kuruśārdūla atha taṃ sa pradhāvitaḥ . . 44
3.3.45
tyaktvā sa bhojanaṃ yāvanniṣkrānto gṛhabāhyataḥ .
atha śabdastirobhūtaḥ sa bhūyo gṛhamāgataḥ . . 45
3.3.46
tameva bhājanaṃ gṛhya 3 āhāraṃ kṛtavānnṛpa .
bhuktaśeṣaṃ mahābāho āhāraṃ sa tu bhuktavān . . 46
3.3.47
bhuktvā sa śatadhā jātastasminneva kṣaṇe nṛpa .
tasmādannaṃ na rājendra aśnīyādantarā kvacit . . 47
3.3.48
na caivātyaśanaṃ kuryānna cocchiṣṭaḥ kvacidvrajet .
raso bhavatyatyaśanādrasādrogaḥ pravartate . . 48
3.3.49
snānaṃ dānaṃ japo homaḥ pitṛdevābhipūjanam .
na bhavanti rase jāte narāṇāṃ bharatarṣabha . . 49
3.3.51
anārogyamanāyuṣyamasvargyaṃ cātibhojanam .
apuṇyaṃ lokavidviṣṭaṃ tasmāttatparivarjayet . . 1.3.50
yakṣabhūtapiśācānāṃ rakṣasāṃ ca nṛpottama .
4gamyo bhavati vai vipra ucchiṣṭo nātra saṃśayaḥ . . 51
3.3.52
śucitvamāśrayettasmācchucitvānmodate diti? .
sukhena ceha ramate itīyaṃ vaidikī śrutiḥ . . 52
3.3.53
śatānīka uvāca
śucitāmiyātkathaṃ vipraḥ kathaṃ cāśucitāmiyāt .
etanme ihi viprendra kautukaṃ paramaṃ mama . . 53
3.3.54
sumanturuvāca
upaspṛśya śucirvipro bhavate bharatarṣabha .
vidhivatkuruśārdūla bhavedvidhiparo hyataḥ . . 54
3.3.55
śatānīka uvāca
upasparśavidhiṃ vipra kathaya tvaṃ mamākhilam .
śucitvamāpnuyādyena ācānto brāhmaṇo dvijaḥ . . 55
3.3.56
sumanturuvāca
sādhu pṛṣṭo'smi rājendra śṛṇu vipro yathā bhavet .
śucirbharataśārdūla vidhinā yena vā vibho . . 56
3.3.57
prakṣālya hastau pādau ca prāṅmukhodaṅmukho'pi vā .
upaviśya śucau deśe bāhuṃ kṛtvā ca dakṣiṇam . . 57
3.3.58
jānvantare mahābāho brahmasūtrasamanvitaḥ 1 .
susamau caraṇau kṛtvā tathā baddhaśikho nṛpa . . 58
3.3.59
na tiṣṭhanna ca saṃjalpaṃstathā cānavalokayan .
na tvarankupito vāpi tyaktvā rājansudūrataḥ . . 59
3.3.61
prasannābhistathādbhistu ācāntaḥ śucitāmiyāt .
noṣṇābhirna saphenābhiryuktābhiḥ kaluṣeṇa ca . . 1.3.60
varṇena rasagandhābhyāṃ hīnābhirna ca bhārata .
sabudbudābhiśca tathā nācāmetpaṇḍito nṛpa . . 61
3.3.62
pañcatīrthāni viprasya śrūyante dakṣiṇe kare .
devatīrthaṃ pitṛtīrthaṃ brahmatīrthaṃ ca mānada . . 62
3.3.63
prājāpatyaṃ tathā cānyattathānyatsaumyamucyate .
aṅguṣṭhamūlottarato yeyaṃ rekhā mahīpate . . 63
3.3.64
brāhmaṃ tīrthaṃ vadantyetadvasiṣṭhādyā dvijottamāḥ .
kāyaṃ kaniṣṭhikāmūle aṅgulyagre tu daivatam . . 64
3.3.65
tarjanyaṅguṣṭhayorantaḥ pitryaṃ tīrthamudāhṛtam .
karamadhye sthitaṃ saumyaṃ praśastaṃ devakarmaṇi . . 65
3.3.66
devārcābaliharaṇaṃ pravikṣapaṇameva ca .
etāni devatīrthena kuryātkurukulodvaha . . 66
3.3.67
annanirvapaṇaṃ rājaṃstathā sapavanaṃ 1 nṛpa .
lājāhomaṃ tathā saumyaṃ prājāpatyena kārayet . . 67
3.3.68
kamaṇḍalūpasparśanaṃ dadhiprāśanameva ca .
saumyatīrthena rājendra sadā kuryādvicakṣaṇaḥ . . 68
3.3.69
pitṝṇāṃ tarpaṇaṃ kāryaṃ pitṛtīrthena dhīmatā .
brāhmeṇa cāpi tīrthena sadoṣasparśanaṃ param . . 69
3.3.71
2ghanāṅgulikaraṃ kṛtvā ekāgraḥ sumanā dvijaḥ .
triḥ kṛtvā yaḥ pibedāpo mukhaśabdavivarjitaḥ . . 1.3.70
śṛṇu yatphalamāpnoti prīṇāti ca yathā surān .
prathamaṃ yatpibedāpa ṛgvedastena tṛpyati . . 71
3.3.72
yaddvitīyaṃ yajurvedastena prīṇāti bhārata .
yattṛtīyaṃ sāmavedastena prīṇāti bhārata . . 72
3.3.73
prathamaṃ yanmṛjedāsyaṃ dakṣiṇāṅguṣṭhamūlataḥ .
atharvavedaḥ prīṇāti tena rājannasaṃśayaḥ . . 73
3.3.74
itihāsapurāṇāni yaddvitīyaṃ pramārjati .
yanmūrdhānaṃ hi rājendra abhiṣiñcati vai dvijaḥ . . 74
3.3.75
tena prīṇāti vai rudraṃ śikhāmālabhya vai ṛṣīn .
yadakṣiṇī cālabhate raviḥ prīṇāti tena vai . . 75
3.3.76
nāsikālambhanādvāyuṃ prīṇātyeva na saṃśayaḥ .
yacchrotramālabhedvipro diśaḥ prīṇāti tena vai . . 76
3.3.77
yamaṃ kuberaṃ varuṇaṃ vāsavaṃ cāgnimeva ca .
yadbāhumanvālabhate etānprīṇāti tena 1 vai . . 77
3.3.78
yannābhimanvālabhate prāṇānāṃ granthimeva ca .
tena prīṇāti rājendra itīyaṃ vaidikī śrutiḥ . . 78
3.3.79
abhiṣiñcati yatpādau viṣṇuṃ prīṇāti tena vai .
yadbhūmyācchādakaṃ vāri visarjayati mānada . . 79
3.3.81
vāsukipramukhānnāgāṃstena prīṇāti bhārata .
yadbindavo'ntare bhūmau patantīha narādhipa . . 1.3.80
bhūtagrāmaṃ tatastastu prīṇantīha caturvidham .
aṅguṣṭhena pradeśinyā labheta cākṣiṇī nṛpa . . 81
3.3.82
anāmikāṅguṣṭhikābhyāṃ nāsikāmālabhennṛpa .
madhyamāṅguṣṭhābhyāṃ mukhaṃ saṃspṛśedbharatarṣabha . . 82
3.3.83
kaniṣṭhikāṅguṣṭhakābhyāṃ karṇamālabhate nṛpa .
aṅgulībhistathā bāhumaṅguṣṭhena tu maṅgalam . . 83
3.3.84
nābhiṃ kurukulaśreṣṭha śiraḥ sarvābhireva ca .
aṅguṣṭhognirmahābāho prokto vāyuḥ pradeśinī . . 84
3.3.85
anāmikā tathā sūryaḥ kaniṣṭhā māghavā vibho .
prajāpatirmadhyamā jñeyā tasmādbharatasattama . . 85
3.3.86
evamācamya viprastu prīṇāti satataṃ jagat .
sarvāśca devatāstāta lokāṃścāpi na saṃśayaḥ . . 86
3.3.87
tasmātpūjyaḥ sadā vipraḥ sarvadevamayo hi saḥ .
brāhmeṇa vipratīrthena nityakālamupaspṛśet . . 87
3.3.88
kāyatraideśikābhyāṃ vā na pitryeṇa kadācana .
hṛdgābhiḥ pūyate vipraḥ kaṇṭhagābhistu bhūmipaḥ . . 88
3.3.89
vaiśyodbhiḥ prāśitābhistu śūdraḥ spṛṣṭābhirantataḥ .
uddhṛte dakṣiṇe pāṇāvupavītyucyate budhaḥ . . 89
3.3.91
savyena prācīnāvītī nivītī kaṇṭhasaṃjñite .
mekhalāmajinaṃ daṇḍamupavītaṃ kamaṇḍalum . . 1.3.90
astu prāsya vinaṣṭāni gṛhṇītānyāni mantravit .
upavītyācamennityamantarjānu mahīpate . . 91
3.3.92
evaṃ tu vipro hyācāntaḥ śucitāṃ yāti bhārata .
yāstvetāḥ karamadhye tu rekhā viprasya bhārata . . 92
3.3.93
gaṅgādyāḥ saritaḥ sarvā jñeyā bhāratasattama .
yānyaṅguliṣu parvāṇi girayastāni viddhi vai . . 93
3.3.94
sarvadevamayo rājankaro viprasya dakṣiṇaḥ .
hastopasparśanavidhistavākhyāto mahīpate . . 94
3.3.95
eṣu sarveṣu lokeṣu yenācānto divaṃ vrajet . . 95
3.3.95_3
iti śrībhaviṣye mahāpurāṇe śatārddhasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ
brāhme parvaṇyupasparśanavidhivarṇanaṃ nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ . 3 .
Linked texts (15)
- Mānava Dharmaśāstra — Manu & Bhṛgu, Sanskrit
- Vaiṣṇava Dharmaśāstra — Viṣṇu, Sanskrit
- Kṛtyakalpataru — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit
- Saṃskārasāra — Dalapatirāja, Sanskrit
- Smṛticandrikā — Devaṇṇabhaṭṭa, Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Jyotirnibandha — Śivarāja, Sanskrit
- Madhusūdanasaṃhitā — Madhusūdana Miśra, Sanskrit
- Nityācārapradīpa — Narasiṃha Vājapeyin, Sanskrit
- Saṃskāramālā — Sanskrit
- Saṃskāraratnamālā (Gopīnātha Dīkṣita Oka) — Gopīnātha Dīkṣita Oka 1700, Sanskrit
- Ācārabhūṣaṇa — Tryambaka rāma oka 1794, Sanskrit
- Vaidyanāthīya — Sanskrit
- Āryavidyāsudhākara — Yajñeśvara Cimaṇa Bhaṭṭa, Sanskrit
- Ācāranirṇaya (Bhaṭṭācārya Gopālanyāyapañcānana) — Bhaṭṭācārya Gopālanyāyapañcānana 1570, Sanskrit
Discussed in (3)
- History of Dharmaśāstra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) — Kane 1930, English
- History of Classical Sanskrit Literature — Krishnamachariar 1937, English
- The Geographical Dictionary of Ancient and Mediaeval India — Dey 1899, English