Pramāṇa · Search · About · API

Bhukhanda 11: athaikādaśo'dhyāyaḥ

Bhūkhaṇḍa 11

Language
Sanskrit

athaikādaśo'dhyāyaḥ

11.1

ṛṣaya ūcuḥsarvajñena tvayā proktaṃ daityadānavasaṃgaram | idānīṃ śrotumicchāmaḥ suvratasya mahātmanaḥ

11.2

kasya putro mahāprājñaḥ kasya gotrasamudbhavaḥ | kiṃ tapastasya viprasya kathamārārthito hariḥ

11.3

sūta uvāca —
mayā prajñāprabhāvena pūrvameva yathāśrutam | tathā viprāḥ pravakṣyāmi suvratasya mahātmanaḥ

11.4

caritaṃ pāvanaṃ divyaṃ vaiṣṇavaṃ śreyaāvaham | bhavatāmagrataḥ sarvaṃ viṣṇoścaiva prasādataḥ

11.5

pūrvakalpe mahābhāgāḥ sukṣetre pāpanāśane | revātīre supuṇye ca tīrthe vāmanasaṃjñake

11.6

kauśikasya kule jātaḥ somaśarmā dvijottamaḥ | sa tu putravihīnastu bahuduḥkhasamanvitaḥ

11.7

dāridryeṇa suduḥkhena sarvadaiva prapīḍitaḥ | putropāyaṃ dhanasyāpi divārātrau pracintayet

11.8

ekadā tu priyā tasya sumanā nāma suvratā | bhartāraṃ cintayopetamadhomukhamalakṣayat

11.9

samālokya tadā kāntaṃ tamuvāca yaśasvinī | duḥkhajālairasaṃkhyaistu tava cittaṃ pradharṣitam

11.10

vyāmohena pramūḍho'si tyaja cintāṃ mahāmate | mama duḥkhaṃ samācakṣva svastho bhava sukhaṃ vraja

11.11

nāsti cintāsamaṃ duḥkhaṃ kāyaśoṣaṇameva hi | yastāṃ saṃtyajya varteta sa sukhena pramodte

11.12

cintāyāḥ kāraṇaṃ vipra kathayasva mamāgrataḥ | priyāvākyaṃ samākarṇya somaśarmā'bravītpriyām

11.13

somaśarmovācaicchayā cintanaṃ bhadre cintā duḥkhasya kāraṇam | tatsarvaṃ tu pravakṣyāmi śrutvā caivāvadhāryatām

11.14

na jāne kena pāpena dhanahīno'smi suvrate | tathā putravihīnaśca hyetadduḥkhasya kāraṇam

11.15

sumanovācaśrūyatāmabhidhāsyāmi sarvasaṃdehanāśakam | svarūpamupadeśasya sarvavijñānadarśanam

11.17

lobhaḥ pāpasya bījaṃ hi moho mūlaṃ ca tasya hi | asatyaṃ tasya skandho vai māyā śākhāsuvistaraḥ16
dambhakauṭilyapatrāṇi kubuddhyā puṣpitaḥ sadā | nṛśaṃsaṃ tasya saugandhyaṃ phalamajñānameva ca

11.18

chadmapākhaṇḍacauryerṣyāḥ krūrāḥ kūṭāya pāpināḥ | pakṣiṇo mohavṛkṣasya māyāśākhāsamāśritāḥ

11.19

ajñānaṃ yatphalaṃ tasya raso'dharmaḥ prakīrtitaḥ| bhāvodakena saṃvṛddhistasyāśraddhā ṛtuḥ priya

11.20

adharmaḥ surasastasya cotkaṭairmadhurāyate | yādṛśaiśca phalaiścaiva suphalo lobhapādapaḥ

11.21

tasya cchāyāṃ samāśritya yo naraḥ parituṣyate | phalāni tasya cāśnāti supakvāni dine dine

11.22

phalānāṃ tu rasenāpi hyadharmeṇa tu pālitaḥ | sa saṃtuṣṭo bhavenmartyaḥ patanāyābhigacchati

11.23

tasmāccintāṃ parityajya pumāṃllobhaṃ na kārayet | dhanaputrakalatrāṇāṃ cintāmeva na kārayet

11.24

yo hi vidvānbhavetkānta mūrkhāṇāṃ pathameti hi | subhāryāmiha vindāmi kathaṃ putrānahaṃ labhe

11.25

evaṃ cintayate nityaṃ divārātrau vimohitaḥ | kṣaṇamekaṃ prapaśyeta cintāmadhye mahatsukham

11.26

punaścaitanyamāyāti mahāduḥkhena pīḍyate | cintāmohau parityajya hyanuvartasva ca dvija
saṃsāre nāsti saṃbandhaḥ kena sārdhaṃ mahāmate

11.27

mitrāṇi bāndhavāḥ putrāḥ pitṛmātṛsabhṛtyakāḥ | saṃbandhino bhavantyete kalatrāṇi tathaiva ca

11.28

somaśarmovāca—
saṃbandhaḥ kīdṛśo bhadre mama vistarato vada | yena saṃbandhinaḥ sarve dhanaputrāptabāndhavāḥ

11.29

sumanovāca—
ṛṇasaṃbandhinaḥ kecitkecinnyāsāpahārakāḥ | bhedaiścaturbhirjāyante putramitrāḥ striyastathā

11.31

bhāryā pitā ca mātā ca bhṛtyāḥ svajanabāndhavāḥ | svena svena hi jāyante saṃbandhena mahītale30
nyāsāpahāro bhāvena yasya yena kṛtaṃ bhuvi | nyāsasvāmī bhavetputro guṇavānrūpavānbhuvi

11.32

yenaivāpahṛtaṃ hyetattasya dehe na saṃśayaḥ | nyāsāpaharaṇādduḥkhaṃ sa dattvā dāruṇaṃ gataḥ

11.33

nyāsasvāmī sa putro'bhūnnyāsāpahārakasya ca | guṇavānrūpavāṃścaiva sarvalakṣaṇasaṃyutaḥ

11.34

bhaktiṃ ca darśayettasya putro bhūtvā dine dine | priyavānmadhuro vāgmī bahusnehaṃ vidarśayan

11.36

svīyaṃ dravyaṃ samudgṛhya prītimutpādya cottamam | yathā yena pradattaṃ syānnyāsasya haraṇātpurā 35
duḥkhameva mahābhāga dāruṇaṃ [ prāṇanāśanam | tādṛśaṃ tasya sauhṛdyātputro bhūtvā mahāguṇaiḥ

11.38

alpāyuṣastathā bhū(tvā) maraṇaṃ] copagacchati | duḥkhaṃ dattvā prayātyeva bhūtvā bhūtvā punaḥ punaḥ 37
yadāha putra putreti praisādaṃ hi karoti saḥ | tadā hāsyaṃ karotyeva kasya putro hi kaścana

11.39

anenāpahṛtaṃ nyāsaṃ madīyaṃ pāpacāriṇā | dravyāpaharaṇenāpi mama prāṇā gatāḥ kila

11.40

duḥkhena mahatā caiva hyasahyena ca vai purā | tathā duḥkhamahaṃ dattvā dravyamuddhṛtya uttamam
gantāsmi subhṛśaṃ cādya kasyāhaṃ suta īdṛśaḥ

11.41

na caiṣa me pitā putraḥ pūrvameva na kasyacit | piśācatvaṃ mayā dattamasyaiveti durātmanaḥ

11.42

evamuktvā prayātyeva taṃ prahasya punaḥ punaḥ | prayātyanena mārgeṇa duḥkhaṃ dattvā sudāruṇam

11.43

evaṃ nyāsaṃ samagraṃ tu putrāḥ kānta bhavanti vai | saṃsāre duḥkhabahulā dṛśyante yatra tatra ca

11.44

ṛṇasaṃbandhinaḥ putrānvravakṣyāmi tavāgrataḥ

Linked texts (3)