Bhukhanda 11: athaikādaśo'dhyāyaḥ
Bhūkhaṇḍa 11
- Language
- Sanskrit
athaikādaśo'dhyāyaḥ
11.1
ṛṣaya ūcuḥsarvajñena tvayā proktaṃ daityadānavasaṃgaram | idānīṃ śrotumicchāmaḥ suvratasya mahātmanaḥ
11.2
kasya putro mahāprājñaḥ kasya gotrasamudbhavaḥ | kiṃ tapastasya viprasya kathamārārthito hariḥ
11.3
sūta uvāca —
mayā prajñāprabhāvena pūrvameva yathāśrutam | tathā viprāḥ pravakṣyāmi suvratasya mahātmanaḥ
11.4
caritaṃ pāvanaṃ divyaṃ vaiṣṇavaṃ śreyaāvaham | bhavatāmagrataḥ sarvaṃ viṣṇoścaiva prasādataḥ
11.5
pūrvakalpe mahābhāgāḥ sukṣetre pāpanāśane | revātīre supuṇye ca tīrthe vāmanasaṃjñake
11.6
kauśikasya kule jātaḥ somaśarmā dvijottamaḥ | sa tu putravihīnastu bahuduḥkhasamanvitaḥ
11.7
dāridryeṇa suduḥkhena sarvadaiva prapīḍitaḥ | putropāyaṃ dhanasyāpi divārātrau pracintayet
11.8
ekadā tu priyā tasya sumanā nāma suvratā | bhartāraṃ cintayopetamadhomukhamalakṣayat
11.9
samālokya tadā kāntaṃ tamuvāca yaśasvinī | duḥkhajālairasaṃkhyaistu tava cittaṃ pradharṣitam
11.10
vyāmohena pramūḍho'si tyaja cintāṃ mahāmate | mama duḥkhaṃ samācakṣva svastho bhava sukhaṃ vraja
11.11
nāsti cintāsamaṃ duḥkhaṃ kāyaśoṣaṇameva hi | yastāṃ saṃtyajya varteta sa sukhena pramodte
11.12
cintāyāḥ kāraṇaṃ vipra kathayasva mamāgrataḥ | priyāvākyaṃ samākarṇya somaśarmā'bravītpriyām
11.13
somaśarmovācaicchayā cintanaṃ bhadre cintā duḥkhasya kāraṇam | tatsarvaṃ tu pravakṣyāmi śrutvā caivāvadhāryatām
11.14
na jāne kena pāpena dhanahīno'smi suvrate | tathā putravihīnaśca hyetadduḥkhasya kāraṇam
11.15
sumanovācaśrūyatāmabhidhāsyāmi sarvasaṃdehanāśakam | svarūpamupadeśasya sarvavijñānadarśanam
11.17
lobhaḥ pāpasya bījaṃ hi moho mūlaṃ ca tasya hi | asatyaṃ tasya skandho vai māyā śākhāsuvistaraḥ16
dambhakauṭilyapatrāṇi kubuddhyā puṣpitaḥ sadā | nṛśaṃsaṃ tasya saugandhyaṃ phalamajñānameva ca
11.18
chadmapākhaṇḍacauryerṣyāḥ krūrāḥ kūṭāya pāpināḥ | pakṣiṇo mohavṛkṣasya māyāśākhāsamāśritāḥ
11.19
ajñānaṃ yatphalaṃ tasya raso'dharmaḥ prakīrtitaḥ| bhāvodakena saṃvṛddhistasyāśraddhā ṛtuḥ priya
11.20
adharmaḥ surasastasya cotkaṭairmadhurāyate | yādṛśaiśca phalaiścaiva suphalo lobhapādapaḥ
11.21
tasya cchāyāṃ samāśritya yo naraḥ parituṣyate | phalāni tasya cāśnāti supakvāni dine dine
11.22
phalānāṃ tu rasenāpi hyadharmeṇa tu pālitaḥ | sa saṃtuṣṭo bhavenmartyaḥ patanāyābhigacchati
11.23
tasmāccintāṃ parityajya pumāṃllobhaṃ na kārayet | dhanaputrakalatrāṇāṃ cintāmeva na kārayet
11.24
yo hi vidvānbhavetkānta mūrkhāṇāṃ pathameti hi | subhāryāmiha vindāmi kathaṃ putrānahaṃ labhe
11.25
evaṃ cintayate nityaṃ divārātrau vimohitaḥ | kṣaṇamekaṃ prapaśyeta cintāmadhye mahatsukham
11.26
punaścaitanyamāyāti mahāduḥkhena pīḍyate | cintāmohau parityajya hyanuvartasva ca dvija
saṃsāre nāsti saṃbandhaḥ kena sārdhaṃ mahāmate
11.27
mitrāṇi bāndhavāḥ putrāḥ pitṛmātṛsabhṛtyakāḥ | saṃbandhino bhavantyete kalatrāṇi tathaiva ca
11.28
somaśarmovāca—
saṃbandhaḥ kīdṛśo bhadre mama vistarato vada | yena saṃbandhinaḥ sarve dhanaputrāptabāndhavāḥ
11.29
sumanovāca—
ṛṇasaṃbandhinaḥ kecitkecinnyāsāpahārakāḥ | bhedaiścaturbhirjāyante putramitrāḥ striyastathā
11.31
bhāryā pitā ca mātā ca bhṛtyāḥ svajanabāndhavāḥ | svena svena hi jāyante saṃbandhena mahītale30
nyāsāpahāro bhāvena yasya yena kṛtaṃ bhuvi | nyāsasvāmī bhavetputro guṇavānrūpavānbhuvi
11.32
yenaivāpahṛtaṃ hyetattasya dehe na saṃśayaḥ | nyāsāpaharaṇādduḥkhaṃ sa dattvā dāruṇaṃ gataḥ
11.33
nyāsasvāmī sa putro'bhūnnyāsāpahārakasya ca | guṇavānrūpavāṃścaiva sarvalakṣaṇasaṃyutaḥ
11.34
bhaktiṃ ca darśayettasya putro bhūtvā dine dine | priyavānmadhuro vāgmī bahusnehaṃ vidarśayan
11.36
svīyaṃ dravyaṃ samudgṛhya prītimutpādya cottamam | yathā yena pradattaṃ syānnyāsasya haraṇātpurā 35
duḥkhameva mahābhāga dāruṇaṃ [ prāṇanāśanam | tādṛśaṃ tasya sauhṛdyātputro bhūtvā mahāguṇaiḥ
11.38
alpāyuṣastathā bhū(tvā) maraṇaṃ] copagacchati | duḥkhaṃ dattvā prayātyeva bhūtvā bhūtvā punaḥ punaḥ 37
yadāha putra putreti praisādaṃ hi karoti saḥ | tadā hāsyaṃ karotyeva kasya putro hi kaścana
11.39
anenāpahṛtaṃ nyāsaṃ madīyaṃ pāpacāriṇā | dravyāpaharaṇenāpi mama prāṇā gatāḥ kila
11.40
duḥkhena mahatā caiva hyasahyena ca vai purā | tathā duḥkhamahaṃ dattvā dravyamuddhṛtya uttamam
gantāsmi subhṛśaṃ cādya kasyāhaṃ suta īdṛśaḥ
11.41
na caiṣa me pitā putraḥ pūrvameva na kasyacit | piśācatvaṃ mayā dattamasyaiveti durātmanaḥ
11.42
evamuktvā prayātyeva taṃ prahasya punaḥ punaḥ | prayātyanena mārgeṇa duḥkhaṃ dattvā sudāruṇam
11.43
evaṃ nyāsaṃ samagraṃ tu putrāḥ kānta bhavanti vai | saṃsāre duḥkhabahulā dṛśyante yatra tatra ca
11.44
ṛṇasaṃbandhinaḥ putrānvravakṣyāmi tavāgrataḥ
Linked texts (3)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Mahāsubhāṣitasaṃgraha — Sanskrit
- Bhūmikhaṇḍa — Sanskrit