Bhukhanda 114
Bhūkhaṇḍa 114
- Language
- Sanskrit
114.1
kuñjalo dharmapakṣī sa ityuktvā tānsutānprati | virarāma mahāprājñaḥ kiṃcinnovāca tānpunaḥ
114.2
vaṭādhastho dvijaśreṣṭhastamuvāca mahāśukam | ko bhavāndharmavaktā hi pakṣirūpeṇa vartate
114.3
kiṃvā devo'tha gandharvaḥ kiṃvā vidyādharo bhavān | kasya śāpādimāṃ prāpto yoniṃ kīrasya pātakīm
114.4
kasmācca īdṛśaṃ jñānaṃ vartate'tīndriyaṃ śuka | supuṇyasya tu kasyāpi kasya vai tapasaḥ phalam
114.5
kiṃvā pracchannarūpeṇa anenāpi mahāmate | kastvaṃ siddho'tha devo vā tanme kathaya kāraṇam
114.7
bhoḥ siddha tvāmahaṃ jāne kulaṃ te gotramuttamam | vidyāṃ tapaḥ prabhāvaṃ ca yasmāddrumasi medinīm 6
sarvaṃ vipra pravakṣyāmi svāgataṃ tava suvrata | upaviśyā''sane puṇye chāyāmāśraya śītalām
114.8
avyaktaprabhavo brahmā tasmājjajñe prajāpatiḥ | brahmaṇastu guṇairyukto bhṛgurbrahmasamo dvijaḥ
114.10
bhārgavo nāma tasyā''sītsarvadharmārthatattvavit | tasyānvaye bhavānvipra cyavanaḥ khyātimānbhuvi 9
nāhaṃ devo na gandharvo nāhaṃ vidyādharaḥ punaḥ | yo'haṃ vipra pravakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu
114.11
kaśyapasya kule jātaḥ kaścidbrāhmaṇasattamaḥ | vedavedāṅgatattvajñaḥ sarvadharmaprakāśakaḥ
114.12
vidyādhara iti khyātaḥ kulaśīlaguṇairyutaḥ | rājamānaḥ sadā vipraḥ prabhāvaistapasaḥ sadā
114.13
saṃbabhūvuḥ sutāstasya trayo vidyādharasya vai | vasuśarmā nāmaśarmā dharmaśarmā tu te trayaḥ
114.14
[† teṣāmahaṃ dharmaśarmā kaniṣṭho guṇavarjitaḥ | vasuśarmā mama bhrātā vedaśāstrārthapāragaḥ]
114.15
ācāraiśca samāyukto vidyādbhikhaguṇaiḥ punaḥ | nāmaśarmā mahāprājñastadvannā''sīdguṇādhikaḥ
114.16
ahameva mahāmūrkhaḥ saṃjātaḥ śṛṇu sattama | vidyānāmuttamaṃ vipra bhāvamarthaṃ śubhaṃ kadā
114.17
na śṛṇomi na vai yāmi gurugehamanuttamam | tatastu janako me tu māmeva paricintayet
114.18
dharmaśarmeti me putro hyasya nāma nirarthakam | saṃjātaḥ kṣitimadhye tu na vidvānme guṇākaraḥ
114.19
iti cintya sa dharmātmā māmuvāca suduḥkhitaḥ | vraja putra gurorgehaṃ vidyārthaṃ parisādhaya
114.20
evamākarṇya tattasya piturvākyaṃ mayā śubham | [ nāhaṃ tāta gamiṣyāmi gurorgehaṃ suduḥkhadam
114.21
yatraiva tāḍanaṃ nityaṃ bhrūbhaṅgādi ca krodhanam | annaṃ na dṛśyate tatra karmaṇā śṛṇu sattama
114.25
divā rātrau na nidrā'sti nāsti sukhasya sādhanam ]| tasmāddhi kāraṇāttāta na yāsye gurumandiram22
vidyākāryaṃ na kariṣye krīḍārthamutsukaḥ pitaḥ | bhokṣye svapsye prasādātte kariṣye krīḍanaṃ punaḥ23
ḍimbhaiḥ sārdhaṃ sukhenāpi divārātrāvatandritaḥ | [+māmuvāca sa dharmātmā mūḍhaṃ jñātvā suduḥkhitaḥ]24
mā putra sāhasaṃ kārṣīrvidyārthamudyamaṃ kuru | vidyayā prāpyate saukhyaṃ yaśaḥ kīrtistathā'tulā
114.26
jñānaṃ svargaḥ sumokṣaśca tasmādvidyāṃ prasādhaya | pūrvaṃ suduḥkhamūlā tu paścādvidyā sukhapradā
114.27
tasmātsādhaya putra tvaṃ vidyāṃ gurugṛhaṃ vraja | piturvākyamakurvāṇo hyahamevaṃ dine dine
114.28
yatra tatra sthito nityamarthahāniṃ karomyaham | upahāsaḥ kṛto lokairmama vipra prakutsanam
114.29
mama lajjā samutpannā jīvanāśakarī tadā | vidyārthamudyato vipra kaṃ guruṃ prārthayāmyaham
114.30
iticintāparo jāto duḥkhaśokasamākulaḥ | kathaṃ vidyāmahaṃ jāne kathaṃ vindāmyahaṃ guṇān
114.31
kathaṃ me jāyate svargaḥ kathaṃ mokṣaṃ vrajāmyaham | ityevaṃ cintayanvipraṃ vārdhakyamagamaṃ punaḥ
114.32
devatāyatane duḥkhī upaviṣṭastvahaṃ kadā | madbhāgyaiḥ preṣitaḥ kaścitsiddho'kasmātsanāgataḥ
114.33
nirāśrayo nirāhāraḥ sadānandastu nispṛhaḥ | ekāntamāsthito vipra daiṃyāyukto jitendriyaḥ
114.34
parabrahmaṇi saṃlīno jñānadhyānasamādhimān | tamahaṃ saṃśrito vipra jñānarūpaṃ mahāmatim
114.35
ahaṃ siddhaprabhāvena bhaktyā namitakaṃdharaḥ | namaskṛtya mahātmānaṃ puratastasya saṃsthitaḥ
114.36
dīnarūpo hyahaṃ jāto mandabhāgyastvahaṃ yataḥ | tenāhaṃ pṛcchito vipra kathaṃ bhavānpraśocati
114.37
kenābhiprāyabhāvena duḥkhamevaṃ bhunakti vai | tenaivamukto viprendra ghṛṇinā yoginā tadā
114.38
sumūḍhatvaṃ mayā tasya pūrvavṛttāntameva hi | tasmai saṃśrāvitaṃ sarvaṃ sarvajñatvaṃ kathaṃ vrajet
114.39
etadarthamahaṃ duḥkhī bhavānmama gatirbhuvam | sa covāca mahātmā me sarvaṃ jñānasya kāraṇam
Linked texts (1)
- Bhūmikhaṇḍa — Sanskrit