Pramāṇa · Search · About · API

Bhukhanda 115

Bhūkhaṇḍa 115

Language
Sanskrit

115.1

siddha uvāca —
śrūyatāmabhidhāsyāmi jñānarūpaṃ tavāgrataḥ | na sto jñānasya vai hastau na ca pādau na cakṣuṣī

115.2

nāsākarṇau ca jñānasya nāsti vai prāṇasaṃgrahaḥ | kena dṛṣṭaṃ tu vai jñānaṃ kāni liṅgāni tasya ca

115.3

ākārairvarjitaṃ nityaṃ sarvaṃ vetti sa sarvavit | divā prakāśakaḥ sūryo rātrau prakāśayecchaśī

115.4

gṛhe prakāśako dīpo lokamadhye sthitā hyamī | tatpadaṃ kena vai dhātrā dṛśyate śṛṇu sattama

115.5

na vindanti ca mūḍhāste mohitāṃ viṣṇumāyayā | kāyamadhye sthitaṃ jñānaṃ dhyānadīptamanaupamam

115.6

tatpadaṃ tena dṛśyeta candrasūryādibhirna ca | hastapādaṃ vinā jñānamacakṣuḥ karṇavarjitam

115.7

sarvatra gatimaccāsti sarvaṃ gṛhṇāti paśyati | sarvamāghrāti viprendra śṛṇotyeva na saṃśayaḥ

115.8

nāsti jñānasamo dīpaḥ sarvāndhakāranāśane | svarge bhūmau ca pātāle sthāne sthāne ca dṛśyate

115.9

kāyamadhye sthitaṃ jñānaṃ na vindanti kubuddhayaḥ | jñānasthānaṃ pravakṣyāmi yasmājjñānaṃ prajāyate

115.10

prāṇināṃ hṛdaye nityaṃ nihitaṃ sarvadā dvija | kāmādīnsumahābhogānmahāmohādikāṃstataḥ

115.11

vivekavahninā sarvāndidhakṣati sadaiva yaḥ | sarvaśāntimayo bhūtvā cendriyārthānpramardayet

115.12

tatastu jāyate jñānaṃ sarvatattvārthadarśakam | śāntimūlamidaṃ jñānaṃ nirmalaṃ pāpanāśanam

115.14

tasmācchānti kuruṣva tvaṃ sarvasaukhyapravardhinīm | samaḥ śatrau ca mitre ca yathā''tmani tathā pare
bhavasva niyato nityaṃ jitāhāro jitendriyaḥ | maitraṃ naiva prakartavyaṃ vairaṃ dūraṃ parityaja

115.15

niḥsaṅgo nispṛho bhūtvā ekāntasthānasaṃśrayaḥ | sarvaprakāśako jñānī sarvadarśī bhaviṣyasi

115.16

ekasthānasthito vatsa trailokye yadbhaviṣyati | vṛttāntaṃ vetsyasi tvaṃ tu matprasādānna saṃśayaḥ

115.18

siddhena tena me vipra jñānarūpaṃ prakāśitam | tasya vākye sthito nityaṃ tadbhāvenāpi bhāvitaḥ 17
trailokye vartate yadyadekasthānasthito hyaham | tattadeva prajānāmi prasādāttasya sadguroḥ

115.19

tatte sarvaṃ samākhyātamātmavṛttāntameva hi | anyātkiṃ te pravakṣyāmi tadbrūhi dvijasattama

115.20

kīrayoniṃ kathaṃ prāpto bhavāñjñānavatāṃ varaḥ | tanme tvaṃ kāraṇaṃ brūhi sarvasaṃdehanāśanam

115.21

saṃsargājjāyate pāpaṃ saṃsargātpuṇyameva vā | tasmāddhi varjayecchuddho bhavyo viruddhameva ca

115.22

lubdhakenāpi pāpena kenāpyekaḥ śukaḥ śiśuḥ | bandhayitvā samānīto vikrayārthaṃ samudyataḥ

115.23

cāṭukāraṃ surūpaṃ taṃ cāṭuvākyaṃ samīkṣya ca | gṛhīto brāhmaṇekena mama dattaḥ suprītaye

115.24

jñānadhyānasthito nityamahamevaṃ dvijottama | sa me bālasvabhāvena kautukātkarasaṃsthitaḥ

115.25

tasya kautukavākyairvā mugdho'haṃ dvijasattama | śukasya putrarūpasya nityaṃ tatparamānasaḥ

115.26

māmevaṃ vadate so'pi tāta māmehi āsyatām | sthānaṃ gaccha mahābhāga devānarcaya sāṃpratam

115.27

ityādicāṭukervākyairmāmevaṃ paribhāṣate | tasya vākyavinodena vismṛtaṃ jñānamuttamam

115.28

puṣpārthaṃ phalabhogārthaṃ gato'haṃ vanameva hi | nītaḥ śuko biḍālena mama duḥkhāya kevalam

115.29

anuśaṃsairnṛbhiḥ sarvairvayasyaiḥ sādhukāribhiḥ | biḍālena hataḥ pakṣī tenaiva bhakṣito hi me

115.30

śrutvā mṛtyuṃ gataṃ vipra śukaṃ taṃ cāṭukārakam | mahatā duḥkhabhāvena asahyenātipīḍitaḥ

115.32

[ tasya duḥkhena mugdho'smi tīvreṇāpi supīḍitaḥ ] | mahatā mohajālena baddho'haṃ dvijapuṃgava 31
prālapaṃ rāmacandreti śukarājeti paṇḍita | ślokarājeti taṃ vipra mohāccalitamānasaḥ

115.33

tato'haṃ duḥkhasaṃtaptaḥ saṃjātaḥ svena karmaṇā | viyogenāpi viprendra śukasya śṛṇu sāṃpratam

115.34

vismṛtaṃ tanmayā jñānaṃ siddhenāpi prakāśitam | saṃsmarañchukasaṃjñānaṃ taṃ śukaṃ cāṭukārakam

115.35

vatsa vatseti nityaṃ vai prālapaṃ śṛṇu bhārgava | gadyapadyamayairvākyaiḥ saṃskṛtākṣarasaṃyutaiḥ

115.37

tvāṃ vinā kaśca māṃ vatsa bodhayiṣyati sāṃpratam | kathābhistu vicitrābhiḥ pakṣirāja prasādya mām
asminsunirjanodyāne vihāya kva gato bhavān | kena vai vatsa doṣeṇa tanme kathaya sāṃpratam

115.38

evaṃvidhairahaṃ vākyaiḥ karuṇaistaistu mohitaḥ | evamādi pralapyāhaṃ śokenāpi supīḍitaḥ

115.39

mṛto'haṃ tena duḥkhena tadbhāvenāpi mohitaḥ | maraṇe yādṛśo bhāvo matiścā''sīcca yādṛśī

115.40

tādṛśenāpi bhāvena jāto'haṃ dvijasattama | garbhavāso mayā prāpto jñānasmṛtividhāyakaḥ

115.41

smṛtaṃ pūrvakṛtaṃ karma svayameva praceṣṭitam | mayā pāpena mūḍhena kiṃ kṛtaṃ hyakṛtātmanā

115.42

garbheyogasamārūḍhaḥ punastaṃ cintayāmyaham | tena me nirmalaṃ jñānaṃ jātaṃ tu sarvadarśakam

115.44

gurostasya prasādācca prāptaṃ jñānamanuttamam | tasya vākyodakaiḥ svacchaiḥ kāyasya malameva me 43
sabāhyābhyantaraṃ vipra kṣālitaṃ nirmalaṃ kṛtam | tiryaktvaṃ ca mayā prāptaṃ śukajātisamudbhavam

115.45

śukasya dhyānabhāvena maraṇe samupasthite | tasminkāle mṛto vipra tadbhāvenāpi bhāvitaḥ

115.46

tādṛśo'smi punarjātaḥ śukarūpo mahītale | maraṇe yādṛśo bhāvaḥ prāṇināṃ parijāyate

115.48

tādṛśāḥ syustu sattvāste tadrūpāstatparākramāḥ | tadguṇāstatsvarūpāśca bhāvabhūtā bhavanti hi 47
mṛtyukālasya viprendrabhāvenāpi na saṃśayaḥ | [†atulaṃ prāptavāñjñānamahamatra mahāmate

115.49

tena sarvaṃ vipaśyāmi yadbhūtaṃ yadbhaviṣyati | vartamānaṃ mahāprājña jñānenāpi mahāmate

115.50

sarvaṃ vidāmyahaṃ hyatra saṃsthito'pi na saṃśayaḥ |] tāraṇāya manuṣyāṇāṃ saṃsāre parivartatām
nāsti tīrthaṃ gurusamaṃ bandhacchedakaraṃ dvija

115.51

etatte sarvamākhyātaṃ śṛṇu bhārgavanandana | yattvayā pṛcchitaṃ vipra tatte sarvaṃ prakāśitam

115.52

sthalajāttodakātsarvaṃ bāhyaṃ malaṃ praṇaśyati | janmāntarakṛtānyāpāngurutīrthaṃ praṇāśayet
saṃsāre tāraṇāccaiva jaṅgamaṃ tīrthamuttamam

115.53

viṣṇuruvāca —
śuka evaṃ mahāprājñaścyavanāya mahātmane | tattvaṃ prakāśayitvā tu virarāma nṛpottama

115.54

[+etatte sarvamākhyātaṃ jaṅgamaṃ tīrthamuttamam ] | varaṃ varaya bhadraṃ te yadvai manasi vartate

115.55

vena uvāca —
nāhaṃ rājyasya kāmārthī nānyatkiṃcitprakāmaye | sadeho gantumicchāmi tava kāryaṃ janārdana
evaṃ varamahaṃ manye yadi dātumihecchasi

115.56

viṣṇuruvāca —
yaja tvamaśvamedhena rājasūyena bhūpate 1| gobhūsvarṇāmbudhānyānāṃ kuru dānaṃ mahāmate

115.57

dānānnaśyati vai pāpaṃ brahmavadhyādighorakam | caturvargastu dānena sidhyatyeva na saṃśayaḥ

115.58

tasmāddānaṃ prakartavyaṃ māmuddiśya ca bhūpate | yādṛśenāpi bhāvena māmuddiśya dadāti yaḥ

115.59

tādṛśaṃ tasya vai bhāvaṃ satyamevaṃ karomyaham | ṛṣīṇāṃ darśanātsparśādbhraṣṭaste pāpasaṃcayaḥ

115.60

āgamiṣyasi yajñānte mama dehaṃ na saṃśayaḥ | evamābhāṣya taṃ venamantardhānaṃ gato hariḥ

Linked texts (2)