Bhukhanda 115
Bhūkhaṇḍa 115
- Language
- Sanskrit
115.1
siddha uvāca —
śrūyatāmabhidhāsyāmi jñānarūpaṃ tavāgrataḥ | na sto jñānasya vai hastau na ca pādau na cakṣuṣī
115.2
nāsākarṇau ca jñānasya nāsti vai prāṇasaṃgrahaḥ | kena dṛṣṭaṃ tu vai jñānaṃ kāni liṅgāni tasya ca
115.3
ākārairvarjitaṃ nityaṃ sarvaṃ vetti sa sarvavit | divā prakāśakaḥ sūryo rātrau prakāśayecchaśī
115.4
gṛhe prakāśako dīpo lokamadhye sthitā hyamī | tatpadaṃ kena vai dhātrā dṛśyate śṛṇu sattama
115.5
na vindanti ca mūḍhāste mohitāṃ viṣṇumāyayā | kāyamadhye sthitaṃ jñānaṃ dhyānadīptamanaupamam
115.6
tatpadaṃ tena dṛśyeta candrasūryādibhirna ca | hastapādaṃ vinā jñānamacakṣuḥ karṇavarjitam
115.7
sarvatra gatimaccāsti sarvaṃ gṛhṇāti paśyati | sarvamāghrāti viprendra śṛṇotyeva na saṃśayaḥ
115.8
nāsti jñānasamo dīpaḥ sarvāndhakāranāśane | svarge bhūmau ca pātāle sthāne sthāne ca dṛśyate
115.9
kāyamadhye sthitaṃ jñānaṃ na vindanti kubuddhayaḥ | jñānasthānaṃ pravakṣyāmi yasmājjñānaṃ prajāyate
115.10
prāṇināṃ hṛdaye nityaṃ nihitaṃ sarvadā dvija | kāmādīnsumahābhogānmahāmohādikāṃstataḥ
115.11
vivekavahninā sarvāndidhakṣati sadaiva yaḥ | sarvaśāntimayo bhūtvā cendriyārthānpramardayet
115.12
tatastu jāyate jñānaṃ sarvatattvārthadarśakam | śāntimūlamidaṃ jñānaṃ nirmalaṃ pāpanāśanam
115.14
tasmācchānti kuruṣva tvaṃ sarvasaukhyapravardhinīm | samaḥ śatrau ca mitre ca yathā''tmani tathā pare
bhavasva niyato nityaṃ jitāhāro jitendriyaḥ | maitraṃ naiva prakartavyaṃ vairaṃ dūraṃ parityaja
115.15
niḥsaṅgo nispṛho bhūtvā ekāntasthānasaṃśrayaḥ | sarvaprakāśako jñānī sarvadarśī bhaviṣyasi
115.16
ekasthānasthito vatsa trailokye yadbhaviṣyati | vṛttāntaṃ vetsyasi tvaṃ tu matprasādānna saṃśayaḥ
115.18
siddhena tena me vipra jñānarūpaṃ prakāśitam | tasya vākye sthito nityaṃ tadbhāvenāpi bhāvitaḥ 17
trailokye vartate yadyadekasthānasthito hyaham | tattadeva prajānāmi prasādāttasya sadguroḥ
115.19
tatte sarvaṃ samākhyātamātmavṛttāntameva hi | anyātkiṃ te pravakṣyāmi tadbrūhi dvijasattama
115.20
kīrayoniṃ kathaṃ prāpto bhavāñjñānavatāṃ varaḥ | tanme tvaṃ kāraṇaṃ brūhi sarvasaṃdehanāśanam
115.21
saṃsargājjāyate pāpaṃ saṃsargātpuṇyameva vā | tasmāddhi varjayecchuddho bhavyo viruddhameva ca
115.22
lubdhakenāpi pāpena kenāpyekaḥ śukaḥ śiśuḥ | bandhayitvā samānīto vikrayārthaṃ samudyataḥ
115.23
cāṭukāraṃ surūpaṃ taṃ cāṭuvākyaṃ samīkṣya ca | gṛhīto brāhmaṇekena mama dattaḥ suprītaye
115.24
jñānadhyānasthito nityamahamevaṃ dvijottama | sa me bālasvabhāvena kautukātkarasaṃsthitaḥ
115.25
tasya kautukavākyairvā mugdho'haṃ dvijasattama | śukasya putrarūpasya nityaṃ tatparamānasaḥ
115.26
māmevaṃ vadate so'pi tāta māmehi āsyatām | sthānaṃ gaccha mahābhāga devānarcaya sāṃpratam
115.27
ityādicāṭukervākyairmāmevaṃ paribhāṣate | tasya vākyavinodena vismṛtaṃ jñānamuttamam
115.28
puṣpārthaṃ phalabhogārthaṃ gato'haṃ vanameva hi | nītaḥ śuko biḍālena mama duḥkhāya kevalam
115.29
anuśaṃsairnṛbhiḥ sarvairvayasyaiḥ sādhukāribhiḥ | biḍālena hataḥ pakṣī tenaiva bhakṣito hi me
115.30
śrutvā mṛtyuṃ gataṃ vipra śukaṃ taṃ cāṭukārakam | mahatā duḥkhabhāvena asahyenātipīḍitaḥ
115.32
[ tasya duḥkhena mugdho'smi tīvreṇāpi supīḍitaḥ ] | mahatā mohajālena baddho'haṃ dvijapuṃgava 31
prālapaṃ rāmacandreti śukarājeti paṇḍita | ślokarājeti taṃ vipra mohāccalitamānasaḥ
115.33
tato'haṃ duḥkhasaṃtaptaḥ saṃjātaḥ svena karmaṇā | viyogenāpi viprendra śukasya śṛṇu sāṃpratam
115.34
vismṛtaṃ tanmayā jñānaṃ siddhenāpi prakāśitam | saṃsmarañchukasaṃjñānaṃ taṃ śukaṃ cāṭukārakam
115.35
vatsa vatseti nityaṃ vai prālapaṃ śṛṇu bhārgava | gadyapadyamayairvākyaiḥ saṃskṛtākṣarasaṃyutaiḥ
115.37
tvāṃ vinā kaśca māṃ vatsa bodhayiṣyati sāṃpratam | kathābhistu vicitrābhiḥ pakṣirāja prasādya mām
asminsunirjanodyāne vihāya kva gato bhavān | kena vai vatsa doṣeṇa tanme kathaya sāṃpratam
115.38
evaṃvidhairahaṃ vākyaiḥ karuṇaistaistu mohitaḥ | evamādi pralapyāhaṃ śokenāpi supīḍitaḥ
115.39
mṛto'haṃ tena duḥkhena tadbhāvenāpi mohitaḥ | maraṇe yādṛśo bhāvo matiścā''sīcca yādṛśī
115.40
tādṛśenāpi bhāvena jāto'haṃ dvijasattama | garbhavāso mayā prāpto jñānasmṛtividhāyakaḥ
115.41
smṛtaṃ pūrvakṛtaṃ karma svayameva praceṣṭitam | mayā pāpena mūḍhena kiṃ kṛtaṃ hyakṛtātmanā
115.42
garbheyogasamārūḍhaḥ punastaṃ cintayāmyaham | tena me nirmalaṃ jñānaṃ jātaṃ tu sarvadarśakam
115.44
gurostasya prasādācca prāptaṃ jñānamanuttamam | tasya vākyodakaiḥ svacchaiḥ kāyasya malameva me 43
sabāhyābhyantaraṃ vipra kṣālitaṃ nirmalaṃ kṛtam | tiryaktvaṃ ca mayā prāptaṃ śukajātisamudbhavam
115.45
śukasya dhyānabhāvena maraṇe samupasthite | tasminkāle mṛto vipra tadbhāvenāpi bhāvitaḥ
115.46
tādṛśo'smi punarjātaḥ śukarūpo mahītale | maraṇe yādṛśo bhāvaḥ prāṇināṃ parijāyate
115.48
tādṛśāḥ syustu sattvāste tadrūpāstatparākramāḥ | tadguṇāstatsvarūpāśca bhāvabhūtā bhavanti hi 47
mṛtyukālasya viprendrabhāvenāpi na saṃśayaḥ | [†atulaṃ prāptavāñjñānamahamatra mahāmate
115.49
tena sarvaṃ vipaśyāmi yadbhūtaṃ yadbhaviṣyati | vartamānaṃ mahāprājña jñānenāpi mahāmate
115.50
sarvaṃ vidāmyahaṃ hyatra saṃsthito'pi na saṃśayaḥ |] tāraṇāya manuṣyāṇāṃ saṃsāre parivartatām
nāsti tīrthaṃ gurusamaṃ bandhacchedakaraṃ dvija
115.51
etatte sarvamākhyātaṃ śṛṇu bhārgavanandana | yattvayā pṛcchitaṃ vipra tatte sarvaṃ prakāśitam
115.52
sthalajāttodakātsarvaṃ bāhyaṃ malaṃ praṇaśyati | janmāntarakṛtānyāpāngurutīrthaṃ praṇāśayet
saṃsāre tāraṇāccaiva jaṅgamaṃ tīrthamuttamam
115.53
viṣṇuruvāca —
śuka evaṃ mahāprājñaścyavanāya mahātmane | tattvaṃ prakāśayitvā tu virarāma nṛpottama
115.54
[+etatte sarvamākhyātaṃ jaṅgamaṃ tīrthamuttamam ] | varaṃ varaya bhadraṃ te yadvai manasi vartate
115.55
vena uvāca —
nāhaṃ rājyasya kāmārthī nānyatkiṃcitprakāmaye | sadeho gantumicchāmi tava kāryaṃ janārdana
evaṃ varamahaṃ manye yadi dātumihecchasi
115.56
viṣṇuruvāca —
yaja tvamaśvamedhena rājasūyena bhūpate 1| gobhūsvarṇāmbudhānyānāṃ kuru dānaṃ mahāmate
115.57
dānānnaśyati vai pāpaṃ brahmavadhyādighorakam | caturvargastu dānena sidhyatyeva na saṃśayaḥ
115.58
tasmāddānaṃ prakartavyaṃ māmuddiśya ca bhūpate | yādṛśenāpi bhāvena māmuddiśya dadāti yaḥ
115.59
tādṛśaṃ tasya vai bhāvaṃ satyamevaṃ karomyaham | ṛṣīṇāṃ darśanātsparśādbhraṣṭaste pāpasaṃcayaḥ
115.60
āgamiṣyasi yajñānte mama dehaṃ na saṃśayaḥ | evamābhāṣya taṃ venamantardhānaṃ gato hariḥ
Linked texts (2)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bhūmikhaṇḍa — Sanskrit