Pramāṇa · Search · About · API

Bhukhanda 13: atha trayodaśo'dhyāyaḥ

Bhūkhaṇḍa 13

Language
Sanskrit

Contents

atha trayodaśo'dhyāyaḥ

13.1

somaśarmovācalakṣaṇaṃ brahmacaryasya tanme vistarato vada | kīdṛśaṃ brahmacaryaṃ ca yadi jānāsi bhāmini

13.2

sumanovācanityaṃ satye ratiryasya puṇyātmā sum̐ṣṭhutāṃ vrajet | ṛtau prāpte vrajennārīṃ svīyāṃ doṣavivarjitaḥ

13.3

svakulasya sadācāraṃ kadā naiva vimuñcati | etatte hi samākhyātaṃ gṛhasthasya dvijottama

13.4

brahmacaryaṃ mayā proktaṃ gṛhiṇāṃ muktidaṃ kila | yatīnāṃ tu pravakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu

13.5

damasatyasamāyuktaḥ pāpādbhītastu sarvadā | bhāryāsaṅgaṃ varjayitvā dhyānajñānapratiṣṭhitaḥ

13.6

yatīnāṃ brahmacaryaṃ ca samākhyātaṃ tavāgrataḥ | vānaprasthasya vakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu

13.7

ācāreṇa pravarteta kāmakrodhavivarjitaḥ | prāṇināmupakārāya saṃsthita uñchavṛttimān

13.8

vanasthasya samākhyātaṃ satyameva vadāmyaham | paradravyeṣu lolatvātparastrīṣu tathaiva ca

13.9

dṛṣṭvā matirna yasya syātsa satyaḥ parikīrtitaḥ | dānameva pravakṣyāmi yena jīvanti mānavāḥ

13.10

ātmasaukhyaṃ pratīcchedyaḥ sa gacchetparamaṃ padam | annasyāpi mahādānaṃ sukhasya madhurasya ca

13.11

grāsamātraṃ tathā deyaṃ kṣudhārtāya na saṃśayaḥ | datte sati mahatpuṇyamamṛtaṃ so'śnute sadā

13.12

dine dine pradātavyaṃ yathāvibhavavistaram | vacanaṃ ca tṛṇaṃ śayyāṃ gṛhacchāyāṃ suśītalām

13.13

bhūmimapastathā cānnaṃ priyavākyamanuttamam | āsanaṃ vasanaṃ pādyaṃ kauṭilyena vivarjitaḥ

13.14

ātmano jīvanārthāya nityamevaṃ karoti yaḥ | [ devānpitṝnsamabhyarcya evaṃ dānaṃ dadāti yaḥ]
ityevaṃ modate'sau vai paratreha tathaiva ca

13.15

avandhyaṃ divasaṃ yo vai dānādhyayanakarmabhiḥ | prakuryānmānuṣo bhūtvā sa devo nātra saṃśayaḥ

13.16

niyamaṃ ca pravakṣyāmi dharmasādhanamuttamam | devānāṃ brāhmaṇānāṃ ca pūjāsvabhirato'tha yaḥ

13.17

nityaṃ niyamasaṃyukto dānaṃ vrateṣu suvrata | upakāreṣu sarveṣu niyamaśca prakīrtitaḥ

13.18

kṣamārūpaṃ pravakṣyāmi śrūyatāṃ dvijasattama | parākrośaṃ hi saṃśrutya tāḍite sati kenacit

13.19

krodhaṃ caiva na gacchecca tāḍito'pi na tāḍayet | sahiṣṇuḥ syātsa dharmātmā na hi rāgaṃ prayāti ca

13.20

samaśnāti paraṃ saukhyamiha cāmutra tena ca | evaṃ kṣamā samākhyātā śaucamevaṃ vadāmyaham

13.21

sa bāhyābhyantare yo vai śuddho rāgavivarjitaḥ | snānācamanakaiścaiva vyavahāreṇa vartate

13.22

śaucamevaṃ samākhyātamahiṃsāṃ tu vadāmyaham | tṛṇameva hyakāryādvai chettavyaṃ na vijānatā

13.23

ahiṃsraḥ saṃyato bhūyādyathā''tmani tathā pare | śāntimevaṃ pravakṣyāmi śāntyā sukhaṃ samaśnute

13.24

śāntireṣā prakartavyā khedaṃ naiva parivrajet | bhūtavairaṃ visṛjyaiva manasā na prakāśayet

13.25

[ evaṃ śāntiḥ samākhyātā'pyasteyaṃ ca vadāmyaham | parasvaṃ naiva hartavyaṃ parayoṣā tathaiva ca

13.26

vacanairmanobhiḥ kāyaiśca na prameyaṃ prakāśayet | damamevaṃ pravakṣyāmi tavāgre ca dvijottama

13.28

damanādindriyāṇāṃ vai manasā nityaṃ prakāśayet] | auddhatyaṃ nāśayetteṣāṃ sacaitanyo bhavetsadā 27
śuśrūṣāṃ hi pravakṣyāmi dharmaśāstreṣu yādṛśī | pūrvācāryairyathā proktā tathā'haṃ pravadāmyaham

13.29

vācā dehena manasā gurukāryaṃ prasādhayet | jāyate'nugraho yatra śuśrūṣā sā nigadyate

13.30

sāṅgo dharmaḥ samākhyātastavāgre dvijasattama | anyacca te pravakṣyāmi śrotumicchasi yatpate

13.31

īdṛśe cāpi dharme tu vartate yo naraḥ sadā | saṃsāre tasya saṃbhūtiḥ punarevaṃ na jāyate

13.32

svargaṃ gacchati dharmeṇa satyaṃ satyaṃ vadāmyaham | evaṃ jñātvā mahāprājña dharmamevaṃ vrajasva hi

13.33

sarvaṃ hi prāpyate kānta yadasādhyaṃ mahītale | dharmaprasādatastasmātkuru vākyaṃ mamaiva hi

13.33.p1

bhāryāyāstu vacaḥ śrutvā somaśarmā subuddhimān| [ punaḥ provāca tāṃ bhāryāṃ sumanāṃ dharmavādinīm]34

13.33.p2

iti śrīmadbhāpurāṇe pādme bhūmikhaṇḍe sumanopākhyāne trayodaśo'dhyāyaḥ || 13

Linked texts (2)