Bhukhanda 27: atha saptaviṃśo'dhyāyaḥ
Bhūkhaṇḍa 27
- Language
- Sanskrit
Contents
- 27.119 — 1 part
atha saptaviṃśo'dhyāyaḥ
27.1
ṛṣaya ūcuḥvistareṇa samākhyāhi janma tasya mahātmanaḥ | pṛthoścaiva mahābhāga śrotukāmā vayaṃ punaḥ
27.2
rājñā tena yathā dugdhā ceyaṃ dhātrī mahātmanā | punardevaiśca pitṛbhirmunibhistattvavedibhiḥ
27.3
yathā daityaiśca nāgaiśca vṛkṣaiśca parvatādikaiḥ | [ śailaiścaiva piśācaiśca gandharvaiḥ puṇyakarmabhiḥ
27.4
brāhmaṇaiśca tathā siddhairbrāhmaṇairbhīmavikramaiḥ | pūrvameva yathā dugdhā hyanyaiścaiva mahātmabhiḥ]
teṣāmeva hi sarveṣāṃ viśeṣaṃ pātradhāraṇam
27.5
kṣīrasyāpi vidhiṃ brūhi viśeṣaṃ ca mahāmate | venasyāpi nṛpasyaiva pāṇiraiva mahātmanaḥ
27.6
mathito munibhiḥ pūrvaṃ kruddhaiścāpi mahātmabhiḥ | akasmātkāraṇaṃ sarvaṃ sūtaputra vadasva naḥ
27.7
vicitreyaṃ mahāpuṇyā kathā pātakanāśinī | śrotukāmo vayaṃ puṇyāṃ tṛptirnaiva prajāyate
27.8
sūta uvāca —
vainyasya ca pṛthoreva tasya vistarameva ca | janma vīryaṃ yathā kṣātraṃ pauruṣaṃ dvijasattamāḥ
27.9
pravakṣyāmi yathā sarvaṃ caritaṃ tasya dhīmataḥ | śṛṇudhvaṃ bho mahābhāgā matto vai dvijasattamāḥ
27.10
abhaktāya na vaktavyamaśraddhāya śaṭhāya ca | sumukhāya sumohāya kuśiṣyāya tathaiva ca
27.11
udāsīnāya kūṭāya dharmanāśāya ca dvijāḥ | anyathā paṭhate yo hi nirayaṃ ca prayāti hi
27.12
bhavanto bhāvayuktāśca satyadharmaparāyaṇāḥ | bhavatāmagrataḥ sarvaṃ caritaṃ pāpanāśanam
27.13
saṃpravakṣyāmyaśeṣeṇa śṛṇvatāṃ sumahātmanām | svargyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ dhanyaṃ vedaiśca saṃmatam
27.14
rahasyamṛṣibhiḥ proktaṃ pravakṣyāmi dvijottamāḥ | yaścainaṃ kathayennityaṃ pṛthorvainyasya vistaram
27.15
brāhmaṇebhyo namaskṛtya naiva śocetkṛtākṛtam | saptajanmārjitaṃ pāpaṃ śrutamātreṇa naśyati
27.17
brāhmaṇo vedavettā ca kṣatriyo vijayī bhavet | vaiśyo dhanasamṛddhaḥ syācchūdrastu śravaṇātsukhī 16
evaṃ phalamavāpnoti paṭhanācchravaṇādapi | pṛthorjanma caritraṃ ca pavitraṃ pāpanāśanam
27.18
dharmagoptā mahāprājño vedaśāstrārthakovidaḥ | atrivaṃśasamutpannaḥ pūrvamatrisamaḥ prabhuḥ
27.19
sraṣṭā sarvasya dharmasya aṅgo nāma prajāpatiḥ | ya āsīttasya putro vai veno nāma prajāpatiḥ
27.20
dharmamevaṃ parityajya sarvadaiva pravartate | mṛtyoḥ kanyā mahābhāgā sunīthā nāma nāmataḥ
27.21
tāṃ tu aṅgo mahābhāgaḥ sunīthāmupayemivān | tasyāmutpādayāmāsa venaṃ dharmapraṇāśanam
27.22
mātāmahasya doṣeṇa venaḥ kālātmajātmajaḥ | nijadharmaṃ parityajya hyadharmanirato'bhavat
27.23
kāmāllobhānmahāmohātpāpameva samācarat | vedācāraṃmayaṃ dharmaṃ parityajya narādhipaḥ
27.24
anvavartata pāpena madamatsaramohitaḥ | vedādhyayanahīnāśca pravartante tadā dvijāḥ
27.25
niḥsvādhyāyavaṣaṭkārāḥ prajāstasminprajāpatau | pravṛttā na papuḥ somaṃ hutaṃ yajñeṣu devatāḥ
27.26
ityuvāca sa duṣṭātmā brāhmaṇānprati nityaśaḥ | nādhyetavyaṃ na hotavyaṃ na deyaṃ dānameva ca
27.27
na yaṣṭavyaṃ nai hotavyamiti tasya prajāpateḥ | āsītpratijñā krūreyaṃ vināśe pratyupasthite
27.28
[ ahamijyaśca yaṣṭā ca yajñaśceti punaḥ punaḥ]| mayi yajñā vidhātavyā mayi hotavyameva ca
27.29
ityabravītsadā veno hyahaṃ viṣṇuḥ sanātanaḥ | ahaṃ brahmā'hamindro'smi rudro mitraḥ sadāgatiḥ
ahameva sadā bhoktā havyakavyasya no paraḥ
27.30
atha te munayaḥ kruddhā venaṃ prati mahābalāḥ | ūcuste saṃgatāḥ sarve rājānaṃ pāpacetanam
27.31
munaya ūcuḥrājā hi pṛthivīnāthaḥ prajāṃ pālayate sadā | dharmamūrtiḥ sa rājendrastasmāddharmānhi rakṣayet
27.32
vayaṃ dīkṣāṃ praviśāmo yajñe dvādaśavārṣikīm | adharmaṃ kuru mā vena naiṣa dharmaḥ satāmiti
27.33
kuru dharmaṃ mahārāja satyapuṇyaṃ samācarai | rājā'haṃ pālayiṣyāmi iti te samayaḥ kṛtaḥ
27.34
tāṃstathā bruvato vīkṣya ṛṣīndurvṛttaceṣṭitaḥ | uvācoddharmagaśvāsau kruddho'ntaka ivāparaḥ
27.35
jñānavīryatapaḥsatyairmayā vā kaḥ samo bhuvi | prabhavaṃ sarvabhūtānāṃ dharmāṇāṃ ca viśeṣataḥ
27.36
saṃmūḍhā na vidurnūnaṃ bhavanto māṃ vicetasaḥ | imāṃ daheyaṃ pṛthivīṃ plāvayeyaṃ jalaistathā
27.37
dyāṃ bhuvaṃ ca rundheyaṃ nātra kāryā vicāraṇā | yadā na śakyate mohādavalepācca pārthivaḥ
27.38
apanetuṃ tadā venaṃ tataḥ kruddhā maharṣayaḥ | visphurantaṃ tato venaṃ balātsaṃgṛhya te ruṣā
27.39
venasya tasya savyoruṃ mamanthurjātamanyavaḥ | kṛṣṇāñjanacayopetamatihrasvaṃ vilakṣaṇam
27.40
dīrghāsyaṃ ca virūpākṣaṃ nīlakañcukavarcasam | lambodaraṃ vyūḍhakarṇamatibāhuṃ durodaram
27.41
dadṛśuste mahātmāno niṣīdetyabruvaṃstataḥ | teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā niṣasāda bhayāturaḥ
27.42
parvateṣu vaneṣveva tasya vaṃśaḥ pratiṣṭhitaḥ | niṣādāśca kirātāśca bhillānāhalakāstathā
27.43
bhramarāśca pulindāśca ye cānye mlecchajātayaḥ | pāpācārāśca te sarve tasmādaṅgātprajajñire
27.44
atha te ṛṣayaḥ sarve prasannamanasastataḥ | gatakalmaṣamevātra jñātvā venaṃ nṛpottamam
27.45
mamanthurdakṣiṇaṃ pāṇiṃ tasyaiva ca mahātmanaḥ | mathite tasya pāṇau tu saṃjātaḥ sveda eva hi
27.46
punarmamanthuste viprā dakṣiṇaṃ pāṇimeva ca | sukarātpuruṣo jajñe dvādaśādityasaṃnibhaḥ
27.47
taptakāñcanavarṇāṅgo divyamālyāmbaro varaḥ | divyābharaṇaśobhāṅgo divyagandhānulepanaḥ
27.48
mukuṭenārkavarṇena kuṇḍalābhyāṃ virājitaḥ | mahākāyo mahābāhū rūpeṇāpratimo bhuvi
27.49
khaḍgabāṇadharo dhanvī kavacī ca mahāprabhuḥ | sarvalakṣaṇasaṃpannaḥ sarvālaṃkārabhūṣaṇaḥ
27.50
tejasā rūpabhāvena varṇaiścaiva mahāmatiḥ | divi candro yathā bhāti bhuvi venātmajastathā
27.51
tasmiñjāte mahābhāge devāśca ṛṣayo'malāḥ | utsavaṃ cakrire sarve venasya tanayaṃ prati
27.52
dīpyamānaḥ svavapuṣā sākṣādagniriva jvalan | ādyamājagavaṃ nāma dhanurgṛhya mahābalaḥ
27.53
śarāṃśca divyāntsarveṣāṃ kavacaṃ ca mahāprabham | jāte sati mahābhāge pṛthau vīre mahātmani
27.54
saṃprahṛṣṭāni bhūtāni samastāni dvijottamāḥ | sarvatīrthāni toyāni puṇyāni vividhāni ca
tasyābhiṣekaṃ viprendrāḥ sarva evopacakrire
27.55
pitāmahastato devā bhūtāni vividhāni ca | sthāvarāṇi carāṇyeva hyabhyaṣiñcannarādhipam
27.56
mahāvīraṃ prajāpālaṃ pṛthumeva dvijottamāḥ | pṛthurvainyo rājarājo hyabhiṣiktaścarācaraiḥ
27.57
devairvipraistathau nāgairabhiṣikto mahāmanāḥ | sa rājyamabhipede vai pṛthurvainyaḥ pratāpavān
27.58
tasya pitrā prajāḥ sarvāḥ kadā naivānurañjitāḥ | tenānurañjitāḥ sarvā mumudire sukhena vai
27.59
asyānsurāgādvīrasya rājarājeti nāma ca | prajajñe'sya suvīrasya samudre'pi dvijottamāḥ
27.61
āpastastambhire sarvā bhayāttasya mahātmanaḥ | [ prayātasya rathasyāpi tasyaiva ca mahātmanaḥ] 60
durgamārgaṃ vilopyeva sumārgaṃ parvatā daduḥ | ājñābhaṅgaṃ na cakruśca girayaḥ sarva eva te
27.62
akṛṣṭapacyā pṛthivī sarvatra kāmadhenavaḥ | parjanyaḥ kāmavarṣī ca devayajñā mahotsavāḥ
27.63
kurvanti brāhmaṇāḥ sarve kṣatriyāśca tathā pare | sarvakāmaphalā vṛkṣāstasmiñchāsati pārthive
27.64
na durbhikṣaṃ na ca vyādhirnākālamaraṇaṃ nṛṇām | sarve sukhena jīvanti lokā dharmaparāyaṇāḥ
27.65
tasmiñchāsati durdharṣe rājarāje nṛpātmaje | etasminnantare kāle yajñe paitāmahe śubhe
27.66
sūtaḥ sūtyāṃ samutpannaḥ saumye'hani mahāmatiḥ | tasminneva mahāyajñe jajñe prājño'tha māgadhaḥ
27.67
pṛthvoḥ stavārthaṃ tau tatra samāhūtau maharṣibhiḥ | sūtasya lakṣaṇaṃ vakṣye mahāpuṇyaṃ dvijottamāḥ
27.68
śikhāsūtreṇa saṃyuktaḥ stotrādhyayanatatparaḥ | sarvaśāstrārthavettā'sāvagnihotramupāsate
27.69
dānādhyayanasaṃyukto bahmācāraparāyaṇaḥ | devānāṃ brāhmaṇānāṃ ca pūjanābhirataḥ sadā
27.70
yācakastāvakaiḥ puṇyairvedamantrairyajetkila | sadācāraparo nityaṃ saṃbhojyo brāhmaṇaiḥ saha
27.71
evaṃ hi māgadho jajñe vedādhyayanavarjitaḥ | vandinaścāraṇāścānye brahmācāravivarjitāḥ
27.72
jñeyāste ca mahābhāgāḥ stāvakāḥ prabhavanti vai | stavanārthamubhau sṛṣṭau nipuṇau vandimāgadhau
27.73
tāvūcurṛṣayaḥ sarve stūyatāmeṣa pārthivaḥ | karmatadanurūpaṃ ca yādṛśo'yaṃ narādhipaḥ
27.74
tāvūcatustadā sarvāṃstānnṛpīnvandimāgadhau | āvāṃ devānṛṣīṃścaiva praṇiyāvaḥ svakarmabhiḥ
27.75
na cāsya vidmo vai karma pratiṣṭālakṣaṇaṃ yaśaḥ | karmaṇā yena kuryāva stotramasya mahātmanaḥ
27.76
jānīvastanna viprendrā avijñātaguṇasya hi | bhaviṣyaiśca guṇaiḥ puṇyaiḥ stotavyo'yaṃ narādhipaḥ
27.77
[ kṛtavānyāni karmāṇi pṛthureva mahāyaśāḥ ] | ūcuste munayastasya guṇāndivyāṃśca bhāvinaḥ
27.78
satyavāñjñānasaṃpanno buddhimāmkhyātavikramaḥ | sadā śūro guṇagrāhī puṇyavāṃstyāgavānguṇī
27.84
dhārmikaḥ satyavādī ca yajñānāṃ yājakottamaḥ | priyavāksatyavāgdānto dhānyavāndhanavānsudhīḥ 79
guṇajñaśca kṛtajñaśca dharmajñaḥ satyavatsalaḥ | sarvagaḥ sarvado vettā brahmaṇyo vedavitsudhīḥ
yajñavāṃśra suśūraśca vedavedāṅgapāragaḥ | dhanyo goptā prajānāṃ ca vijayī samarāṅgaṇe
rājasūyādikānāṃ tu yajvā'yaṃ rājasattamaḥ | āhartā bhūtale caikaḥ sarvadharmasamanvitaḥ
ete guṇā asya cāgre bhaviṣyanti mahātmanaḥ | ṛṣibhistau niyuktau ca kurvāṇau sūtamāgadhau 83
guṇaiścaiva bhaviṣyaiśca stotraṃ tasya mahātmanaḥ | tadāprabhṛti vai lokāḥ stavaiḥ stuṣṭā mahāmate
27.91
purataśca bhaviṣyanti dātāraḥ stāvakairguṇaiḥ | tataḥprabhṛti loke'sminsarveṣu dvijasattamāḥ
māgadhādyāḥ prapūjyante teṣāṃ draviṇamuttamam | sūtāya māgadhāyaiva vandine'tha mahodayam
cāraṇāya tataḥ prādātkāliṅgaṃ deśameva ca | pṛthuḥ prādācca dharmātmā haihayaṃ deśameva ca
revātīre puraṃ kṛtvā svanāmnā nṛpasattamaḥ | brāhmaṇebhyo dvijaśreṣṭhāstadā'dādvipulaṃ vasu
sarvajñaṃ sarvadātāraṃ dharmavīryaṃ narottamam | dadṛśustaṃ prajāḥ sarvā munayaśca tato'malāḥ
ūcuḥ parasparaṃ puṇya eṣa rājā mahāmatiḥ | devādīnāṃ vṛttidātā hyasmākaṃ ca viśeṣataḥ
prajānāṃ pālakaścaiva vṛttido hi bhaviṣyati
iyaṃ dhātrī mahāprājñā usraṃ bījaṃ purā kila | jīvanārthaṃ prajānāṃ tu grasayitvā sthirā'bhavat
27.92
tataḥ pṛthuṃ dvijaśreṣṭhāḥ prajāḥ samabhidudruvuḥ | vidhatsveti suvṛttiṃ no munīnāṃ vacanāttadā
27.93
grasayitvā tadā tāni pṛthivī jātā suniścalā | bhayaṃ prajānāṃ sumahatsa dṛṣṭvā rājasattamaḥ
27.99
maharṣivacanāccāpi pragṛhya saśaraṃ dhanuḥ | abhyadhāvata vegena pṛthivīṃ kruddho narādhipaḥ
kuñjaraṃ rūpamāsthāya bhayāttasya tu medinī | vaneṣu durgadeśeṣu guptā bhūtā cacāra sā
na paśyati mahāprājñaḥ kurūpaṃ dvijasattamāḥ | ācacakṣurmahābhāgaṃ kuñjaraṃ rūpamāsthitā
tataḥ kuñjararūpāṃ tāmabhidudrāva pārthivaḥ | tāḍyamānā ca sā tena niśitairmārgaṇaistadā
harirūpaṃ samāsthāya palāyanaparā'bhavat | harirūpāṃ pārthivastāmabhidudrāva vegavān
tataḥ kruddho mahāprājño roṣādaruṇalocanaḥ | suvarṇairniśitaistīkṣṇairājaghāna sa medinīm
27.100
ākulā vyākulā jātā bāṇāghātahatā tadā | mahiṣīrūpamāsthāya palāyanaparā'bhavat
27.102
tāmapyadhāvadvegena bāṇapāṇirdhanurdharaḥ | sā gaurbhūtvā dvijaśreṣṭhāḥ svargameva gatā drutam
brahmaṇaḥ śaraṇaṃ prāptā viṣṇoścaiva mahātmanaḥ | rudrādīnāṃ ca devānāṃ trāṇasthānaṃ na vindati
27.103
alabhantī ca sā trāṇaṃ vainyamevānvapaśyata | tasya pārśve punaḥ prāptā bāṇaghātasamākulā
27.104
baddhāñjalipuṭā bhūtvā taṃ pṛthuṃ vākyamabravīt | trāhi trāhīti rājendra sā rājānamabhāṣata
27.105
ahaṃ dhātrī mahāprājña sarvvādhārā vasuṃdharā | nihatāyāṃ mayi nṛpa nihataṃ lokasaptakam
27.107
kṛtāñjalipuṭā bhūtvā pūjyā lokaistribhiḥ sadāṃ | anyaddadāmi te bhūpa avadhyā strī sadā bhavet
strīṇāṃ vadhe mahāndoṣo hyuktaḥ pūrvairmahātmabhiḥ | [ gavāṃ vadhe mahatpāpaṃ dṛṣṭamasti dvijottamaiḥ]
27.110
mayā vinā mahārāja kathaṃ dhārayase prajāḥ | ahaṃ yadau syāṃ ca dharā tadā lokāścarācarāḥ 108
sthiratvaṃ yānti te sarve sthirībhūtā yadā hyaham | māṃ vinā ta ime lokā vinaśyeyuścarācarāḥ 109
[+punaḥ prajā vinaśyeyurmama nāśe samāgate| kathaṃ dhārayitā cāsi prajā rājanvinā mayā
27.112
mayi lokāḥ sthirā rājanmayedaṃ dhāryate jagat | madvināśe vinaśyeyuḥ prajāḥ sarvā na saṃśayaḥ] 111
tasmānnārhasi māṃ hantuṃ śreyaścettvaṃ cikīrṣasi | prajānāṃ pṛthivīpāla śṛṇu me tvaṃ hitaṃ vacaḥ
27.114
upāyaiśca mahābhāga susiddhiṃ yāntyupakramāḥ | samālokya hyupāyaṃ tvaṃ prajonāṃ śaṃ vidhatsva ca113
[※māṃ hatvā tvaṃ mahārāja dhāraṇe pālane sadā| poṣaṇe ca mahāprājña madinā hi kathaṃ nṛpa
27.117
dhariṣyasi prajāṃ cemāṃ kopaṃ yaccha tvamātmanaḥ| annamayī bhaviṣyāmi dhariṣyāmi prajāmimām 115
ahaṃ nārī hyavadhyā ca prāyaścitī bhaviṣyasi]| avadhyāṃ ca striyaṃ prāhustiryagyaunigatāmapi 116
vicāryaiva mahārāja dharmeṇa tyaktumarhasi | evaṃ nānāvidhairvākyairukto dhātryā dharādhipaḥ
27.118
kopamenaṃ mahārāja tyaja dāruṇameva hi | prasanne tvayi rājendra tadā svasthā bhavāmyaham
27.119
evamuktastayā rājā pṛthurvainyaḥ pratāpavān | tāmuvāca mahābhāgāṃ dharitrīṃ dvijasattamāḥ
27.119.p1
iti śrīmaddmāpurāṇe pādme bhūmikhaṇḍe pṛthūpākhyāne saptaviṃśo'dhyāyaḥ || 27
Linked texts (7)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Critical edition (BORI) — Sanskrit
- Brahmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vulgate — Sanskrit
- Bhūmikhaṇḍa — Sanskrit