Pramāṇa · Search · About · API

Bhukhanda 27: atha saptaviṃśo'dhyāyaḥ

Bhūkhaṇḍa 27

Language
Sanskrit

Contents

atha saptaviṃśo'dhyāyaḥ

27.1

ṛṣaya ūcuḥvistareṇa samākhyāhi janma tasya mahātmanaḥ | pṛthoścaiva mahābhāga śrotukāmā vayaṃ punaḥ

27.2

rājñā tena yathā dugdhā ceyaṃ dhātrī mahātmanā | punardevaiśca pitṛbhirmunibhistattvavedibhiḥ

27.3

yathā daityaiśca nāgaiśca vṛkṣaiśca parvatādikaiḥ | [ śailaiścaiva piśācaiśca gandharvaiḥ puṇyakarmabhiḥ

27.4

brāhmaṇaiśca tathā siddhairbrāhmaṇairbhīmavikramaiḥ | pūrvameva yathā dugdhā hyanyaiścaiva mahātmabhiḥ]
teṣāmeva hi sarveṣāṃ viśeṣaṃ pātradhāraṇam

27.5

kṣīrasyāpi vidhiṃ brūhi viśeṣaṃ ca mahāmate | venasyāpi nṛpasyaiva pāṇiraiva mahātmanaḥ

27.6

mathito munibhiḥ pūrvaṃ kruddhaiścāpi mahātmabhiḥ | akasmātkāraṇaṃ sarvaṃ sūtaputra vadasva naḥ

27.7

vicitreyaṃ mahāpuṇyā kathā pātakanāśinī | śrotukāmo vayaṃ puṇyāṃ tṛptirnaiva prajāyate

27.8

sūta uvāca —
vainyasya ca pṛthoreva tasya vistarameva ca | janma vīryaṃ yathā kṣātraṃ pauruṣaṃ dvijasattamāḥ

27.9

pravakṣyāmi yathā sarvaṃ caritaṃ tasya dhīmataḥ | śṛṇudhvaṃ bho mahābhāgā matto vai dvijasattamāḥ

27.10

abhaktāya na vaktavyamaśraddhāya śaṭhāya ca | sumukhāya sumohāya kuśiṣyāya tathaiva ca

27.11

udāsīnāya kūṭāya dharmanāśāya ca dvijāḥ | anyathā paṭhate yo hi nirayaṃ ca prayāti hi

27.12

bhavanto bhāvayuktāśca satyadharmaparāyaṇāḥ | bhavatāmagrataḥ sarvaṃ caritaṃ pāpanāśanam

27.13

saṃpravakṣyāmyaśeṣeṇa śṛṇvatāṃ sumahātmanām | svargyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ dhanyaṃ vedaiśca saṃmatam

27.14

rahasyamṛṣibhiḥ proktaṃ pravakṣyāmi dvijottamāḥ | yaścainaṃ kathayennityaṃ pṛthorvainyasya vistaram

27.15

brāhmaṇebhyo namaskṛtya naiva śocetkṛtākṛtam | saptajanmārjitaṃ pāpaṃ śrutamātreṇa naśyati

27.17

brāhmaṇo vedavettā ca kṣatriyo vijayī bhavet | vaiśyo dhanasamṛddhaḥ syācchūdrastu śravaṇātsukhī 16
evaṃ phalamavāpnoti paṭhanācchravaṇādapi | pṛthorjanma caritraṃ ca pavitraṃ pāpanāśanam

27.18

dharmagoptā mahāprājño vedaśāstrārthakovidaḥ | atrivaṃśasamutpannaḥ pūrvamatrisamaḥ prabhuḥ

27.19

sraṣṭā sarvasya dharmasya aṅgo nāma prajāpatiḥ | ya āsīttasya putro vai veno nāma prajāpatiḥ

27.20

dharmamevaṃ parityajya sarvadaiva pravartate | mṛtyoḥ kanyā mahābhāgā sunīthā nāma nāmataḥ

27.21

tāṃ tu aṅgo mahābhāgaḥ sunīthāmupayemivān | tasyāmutpādayāmāsa venaṃ dharmapraṇāśanam

27.22

mātāmahasya doṣeṇa venaḥ kālātmajātmajaḥ | nijadharmaṃ parityajya hyadharmanirato'bhavat

27.23

kāmāllobhānmahāmohātpāpameva samācarat | vedācāraṃmayaṃ dharmaṃ parityajya narādhipaḥ

27.24

anvavartata pāpena madamatsaramohitaḥ | vedādhyayanahīnāśca pravartante tadā dvijāḥ

27.25

niḥsvādhyāyavaṣaṭkārāḥ prajāstasminprajāpatau | pravṛttā na papuḥ somaṃ hutaṃ yajñeṣu devatāḥ

27.26

ityuvāca sa duṣṭātmā brāhmaṇānprati nityaśaḥ | nādhyetavyaṃ na hotavyaṃ na deyaṃ dānameva ca

27.27

na yaṣṭavyaṃ nai hotavyamiti tasya prajāpateḥ | āsītpratijñā krūreyaṃ vināśe pratyupasthite

27.28

[ ahamijyaśca yaṣṭā ca yajñaśceti punaḥ punaḥ]| mayi yajñā vidhātavyā mayi hotavyameva ca

27.29

ityabravītsadā veno hyahaṃ viṣṇuḥ sanātanaḥ | ahaṃ brahmā'hamindro'smi rudro mitraḥ sadāgatiḥ
ahameva sadā bhoktā havyakavyasya no paraḥ

27.30

atha te munayaḥ kruddhā venaṃ prati mahābalāḥ | ūcuste saṃgatāḥ sarve rājānaṃ pāpacetanam

27.31

munaya ūcuḥrājā hi pṛthivīnāthaḥ prajāṃ pālayate sadā | dharmamūrtiḥ sa rājendrastasmāddharmānhi rakṣayet

27.32

vayaṃ dīkṣāṃ praviśāmo yajñe dvādaśavārṣikīm | adharmaṃ kuru mā vena naiṣa dharmaḥ satāmiti

27.33

kuru dharmaṃ mahārāja satyapuṇyaṃ samācarai | rājā'haṃ pālayiṣyāmi iti te samayaḥ kṛtaḥ

27.34

tāṃstathā bruvato vīkṣya ṛṣīndurvṛttaceṣṭitaḥ | uvācoddharmagaśvāsau kruddho'ntaka ivāparaḥ

27.35

jñānavīryatapaḥsatyairmayā vā kaḥ samo bhuvi | prabhavaṃ sarvabhūtānāṃ dharmāṇāṃ ca viśeṣataḥ

27.36

saṃmūḍhā na vidurnūnaṃ bhavanto māṃ vicetasaḥ | imāṃ daheyaṃ pṛthivīṃ plāvayeyaṃ jalaistathā

27.37

dyāṃ bhuvaṃ ca rundheyaṃ nātra kāryā vicāraṇā | yadā na śakyate mohādavalepācca pārthivaḥ

27.38

apanetuṃ tadā venaṃ tataḥ kruddhā maharṣayaḥ | visphurantaṃ tato venaṃ balātsaṃgṛhya te ruṣā

27.39

venasya tasya savyoruṃ mamanthurjātamanyavaḥ | kṛṣṇāñjanacayopetamatihrasvaṃ vilakṣaṇam

27.40

dīrghāsyaṃ ca virūpākṣaṃ nīlakañcukavarcasam | lambodaraṃ vyūḍhakarṇamatibāhuṃ durodaram

27.41

dadṛśuste mahātmāno niṣīdetyabruvaṃstataḥ | teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā niṣasāda bhayāturaḥ

27.42

parvateṣu vaneṣveva tasya vaṃśaḥ pratiṣṭhitaḥ | niṣādāśca kirātāśca bhillānāhalakāstathā

27.43

bhramarāśca pulindāśca ye cānye mlecchajātayaḥ | pāpācārāśca te sarve tasmādaṅgātprajajñire

27.44

atha te ṛṣayaḥ sarve prasannamanasastataḥ | gatakalmaṣamevātra jñātvā venaṃ nṛpottamam

27.45

mamanthurdakṣiṇaṃ pāṇiṃ tasyaiva ca mahātmanaḥ | mathite tasya pāṇau tu saṃjātaḥ sveda eva hi

27.46

punarmamanthuste viprā dakṣiṇaṃ pāṇimeva ca | sukarātpuruṣo jajñe dvādaśādityasaṃnibhaḥ

27.47

taptakāñcanavarṇāṅgo divyamālyāmbaro varaḥ | divyābharaṇaśobhāṅgo divyagandhānulepanaḥ

27.48

mukuṭenārkavarṇena kuṇḍalābhyāṃ virājitaḥ | mahākāyo mahābāhū rūpeṇāpratimo bhuvi

27.49

khaḍgabāṇadharo dhanvī kavacī ca mahāprabhuḥ | sarvalakṣaṇasaṃpannaḥ sarvālaṃkārabhūṣaṇaḥ

27.50

tejasā rūpabhāvena varṇaiścaiva mahāmatiḥ | divi candro yathā bhāti bhuvi venātmajastathā

27.51

tasmiñjāte mahābhāge devāśca ṛṣayo'malāḥ | utsavaṃ cakrire sarve venasya tanayaṃ prati

27.52

dīpyamānaḥ svavapuṣā sākṣādagniriva jvalan | ādyamājagavaṃ nāma dhanurgṛhya mahābalaḥ

27.53

śarāṃśca divyāntsarveṣāṃ kavacaṃ ca mahāprabham | jāte sati mahābhāge pṛthau vīre mahātmani

27.54

saṃprahṛṣṭāni bhūtāni samastāni dvijottamāḥ | sarvatīrthāni toyāni puṇyāni vividhāni ca
tasyābhiṣekaṃ viprendrāḥ sarva evopacakrire

27.55

pitāmahastato devā bhūtāni vividhāni ca | sthāvarāṇi carāṇyeva hyabhyaṣiñcannarādhipam

27.56

mahāvīraṃ prajāpālaṃ pṛthumeva dvijottamāḥ | pṛthurvainyo rājarājo hyabhiṣiktaścarācaraiḥ

27.57

devairvipraistathau nāgairabhiṣikto mahāmanāḥ | sa rājyamabhipede vai pṛthurvainyaḥ pratāpavān

27.58

tasya pitrā prajāḥ sarvāḥ kadā naivānurañjitāḥ | tenānurañjitāḥ sarvā mumudire sukhena vai

27.59

asyānsurāgādvīrasya rājarājeti nāma ca | prajajñe'sya suvīrasya samudre'pi dvijottamāḥ

27.61

āpastastambhire sarvā bhayāttasya mahātmanaḥ | [ prayātasya rathasyāpi tasyaiva ca mahātmanaḥ] 60
durgamārgaṃ vilopyeva sumārgaṃ parvatā daduḥ | ājñābhaṅgaṃ na cakruśca girayaḥ sarva eva te

27.62

akṛṣṭapacyā pṛthivī sarvatra kāmadhenavaḥ | parjanyaḥ kāmavarṣī ca devayajñā mahotsavāḥ

27.63

kurvanti brāhmaṇāḥ sarve kṣatriyāśca tathā pare | sarvakāmaphalā vṛkṣāstasmiñchāsati pārthive

27.64

na durbhikṣaṃ na ca vyādhirnākālamaraṇaṃ nṛṇām | sarve sukhena jīvanti lokā dharmaparāyaṇāḥ

27.65

tasmiñchāsati durdharṣe rājarāje nṛpātmaje | etasminnantare kāle yajñe paitāmahe śubhe

27.66

sūtaḥ sūtyāṃ samutpannaḥ saumye'hani mahāmatiḥ | tasminneva mahāyajñe jajñe prājño'tha māgadhaḥ

27.67

pṛthvoḥ stavārthaṃ tau tatra samāhūtau maharṣibhiḥ | sūtasya lakṣaṇaṃ vakṣye mahāpuṇyaṃ dvijottamāḥ

27.68

śikhāsūtreṇa saṃyuktaḥ stotrādhyayanatatparaḥ | sarvaśāstrārthavettā'sāvagnihotramupāsate

27.69

dānādhyayanasaṃyukto bahmācāraparāyaṇaḥ | devānāṃ brāhmaṇānāṃ ca pūjanābhirataḥ sadā

27.70

yācakastāvakaiḥ puṇyairvedamantrairyajetkila | sadācāraparo nityaṃ saṃbhojyo brāhmaṇaiḥ saha

27.71

evaṃ hi māgadho jajñe vedādhyayanavarjitaḥ | vandinaścāraṇāścānye brahmācāravivarjitāḥ

27.72

jñeyāste ca mahābhāgāḥ stāvakāḥ prabhavanti vai | stavanārthamubhau sṛṣṭau nipuṇau vandimāgadhau

27.73

tāvūcurṛṣayaḥ sarve stūyatāmeṣa pārthivaḥ | karmatadanurūpaṃ ca yādṛśo'yaṃ narādhipaḥ

27.74

tāvūcatustadā sarvāṃstānnṛpīnvandimāgadhau | āvāṃ devānṛṣīṃścaiva praṇiyāvaḥ svakarmabhiḥ

27.75

na cāsya vidmo vai karma pratiṣṭālakṣaṇaṃ yaśaḥ | karmaṇā yena kuryāva stotramasya mahātmanaḥ

27.76

jānīvastanna viprendrā avijñātaguṇasya hi | bhaviṣyaiśca guṇaiḥ puṇyaiḥ stotavyo'yaṃ narādhipaḥ

27.77

[ kṛtavānyāni karmāṇi pṛthureva mahāyaśāḥ ] | ūcuste munayastasya guṇāndivyāṃśca bhāvinaḥ

27.78

satyavāñjñānasaṃpanno buddhimāmkhyātavikramaḥ | sadā śūro guṇagrāhī puṇyavāṃstyāgavānguṇī

27.84

dhārmikaḥ satyavādī ca yajñānāṃ yājakottamaḥ | priyavāksatyavāgdānto dhānyavāndhanavānsudhīḥ 79
guṇajñaśca kṛtajñaśca dharmajñaḥ satyavatsalaḥ | sarvagaḥ sarvado vettā brahmaṇyo vedavitsudhīḥ
yajñavāṃśra suśūraśca vedavedāṅgapāragaḥ | dhanyo goptā prajānāṃ ca vijayī samarāṅgaṇe
rājasūyādikānāṃ tu yajvā'yaṃ rājasattamaḥ | āhartā bhūtale caikaḥ sarvadharmasamanvitaḥ
ete guṇā asya cāgre bhaviṣyanti mahātmanaḥ | ṛṣibhistau niyuktau ca kurvāṇau sūtamāgadhau 83
guṇaiścaiva bhaviṣyaiśca stotraṃ tasya mahātmanaḥ | tadāprabhṛti vai lokāḥ stavaiḥ stuṣṭā mahāmate

27.91

purataśca bhaviṣyanti dātāraḥ stāvakairguṇaiḥ | tataḥprabhṛti loke'sminsarveṣu dvijasattamāḥ
māgadhādyāḥ prapūjyante teṣāṃ draviṇamuttamam | sūtāya māgadhāyaiva vandine'tha mahodayam
cāraṇāya tataḥ prādātkāliṅgaṃ deśameva ca | pṛthuḥ prādācca dharmātmā haihayaṃ deśameva ca
revātīre puraṃ kṛtvā svanāmnā nṛpasattamaḥ | brāhmaṇebhyo dvijaśreṣṭhāstadā'dādvipulaṃ vasu
sarvajñaṃ sarvadātāraṃ dharmavīryaṃ narottamam | dadṛśustaṃ prajāḥ sarvā munayaśca tato'malāḥ
ūcuḥ parasparaṃ puṇya eṣa rājā mahāmatiḥ | devādīnāṃ vṛttidātā hyasmākaṃ ca viśeṣataḥ
prajānāṃ pālakaścaiva vṛttido hi bhaviṣyati
iyaṃ dhātrī mahāprājñā usraṃ bījaṃ purā kila | jīvanārthaṃ prajānāṃ tu grasayitvā sthirā'bhavat

27.92

tataḥ pṛthuṃ dvijaśreṣṭhāḥ prajāḥ samabhidudruvuḥ | vidhatsveti suvṛttiṃ no munīnāṃ vacanāttadā

27.93

grasayitvā tadā tāni pṛthivī jātā suniścalā | bhayaṃ prajānāṃ sumahatsa dṛṣṭvā rājasattamaḥ

27.99

maharṣivacanāccāpi pragṛhya saśaraṃ dhanuḥ | abhyadhāvata vegena pṛthivīṃ kruddho narādhipaḥ
kuñjaraṃ rūpamāsthāya bhayāttasya tu medinī | vaneṣu durgadeśeṣu guptā bhūtā cacāra sā
na paśyati mahāprājñaḥ kurūpaṃ dvijasattamāḥ | ācacakṣurmahābhāgaṃ kuñjaraṃ rūpamāsthitā
tataḥ kuñjararūpāṃ tāmabhidudrāva pārthivaḥ | tāḍyamānā ca sā tena niśitairmārgaṇaistadā
harirūpaṃ samāsthāya palāyanaparā'bhavat | harirūpāṃ pārthivastāmabhidudrāva vegavān
tataḥ kruddho mahāprājño roṣādaruṇalocanaḥ | suvarṇairniśitaistīkṣṇairājaghāna sa medinīm

27.100

ākulā vyākulā jātā bāṇāghātahatā tadā | mahiṣīrūpamāsthāya palāyanaparā'bhavat

27.102

tāmapyadhāvadvegena bāṇapāṇirdhanurdharaḥ | sā gaurbhūtvā dvijaśreṣṭhāḥ svargameva gatā drutam
brahmaṇaḥ śaraṇaṃ prāptā viṣṇoścaiva mahātmanaḥ | rudrādīnāṃ ca devānāṃ trāṇasthānaṃ na vindati

27.103

alabhantī ca sā trāṇaṃ vainyamevānvapaśyata | tasya pārśve punaḥ prāptā bāṇaghātasamākulā

27.104

baddhāñjalipuṭā bhūtvā taṃ pṛthuṃ vākyamabravīt | trāhi trāhīti rājendra sā rājānamabhāṣata

27.105

ahaṃ dhātrī mahāprājña sarvvādhārā vasuṃdharā | nihatāyāṃ mayi nṛpa nihataṃ lokasaptakam

27.107

kṛtāñjalipuṭā bhūtvā pūjyā lokaistribhiḥ sadāṃ | anyaddadāmi te bhūpa avadhyā strī sadā bhavet
strīṇāṃ vadhe mahāndoṣo hyuktaḥ pūrvairmahātmabhiḥ | [ gavāṃ vadhe mahatpāpaṃ dṛṣṭamasti dvijottamaiḥ]

27.110

mayā vinā mahārāja kathaṃ dhārayase prajāḥ | ahaṃ yadau syāṃ ca dharā tadā lokāścarācarāḥ 108
sthiratvaṃ yānti te sarve sthirībhūtā yadā hyaham | māṃ vinā ta ime lokā vinaśyeyuścarācarāḥ 109
[+punaḥ prajā vinaśyeyurmama nāśe samāgate| kathaṃ dhārayitā cāsi prajā rājanvinā mayā

27.112

mayi lokāḥ sthirā rājanmayedaṃ dhāryate jagat | madvināśe vinaśyeyuḥ prajāḥ sarvā na saṃśayaḥ] 111
tasmānnārhasi māṃ hantuṃ śreyaścettvaṃ cikīrṣasi | prajānāṃ pṛthivīpāla śṛṇu me tvaṃ hitaṃ vacaḥ

27.114

upāyaiśca mahābhāga susiddhiṃ yāntyupakramāḥ | samālokya hyupāyaṃ tvaṃ prajonāṃ śaṃ vidhatsva ca113
[※māṃ hatvā tvaṃ mahārāja dhāraṇe pālane sadā| poṣaṇe ca mahāprājña madinā hi kathaṃ nṛpa

27.117

dhariṣyasi prajāṃ cemāṃ kopaṃ yaccha tvamātmanaḥ| annamayī bhaviṣyāmi dhariṣyāmi prajāmimām 115
ahaṃ nārī hyavadhyā ca prāyaścitī bhaviṣyasi]| avadhyāṃ ca striyaṃ prāhustiryagyaunigatāmapi 116
vicāryaiva mahārāja dharmeṇa tyaktumarhasi | evaṃ nānāvidhairvākyairukto dhātryā dharādhipaḥ

27.118

kopamenaṃ mahārāja tyaja dāruṇameva hi | prasanne tvayi rājendra tadā svasthā bhavāmyaham

27.119

evamuktastayā rājā pṛthurvainyaḥ pratāpavān | tāmuvāca mahābhāgāṃ dharitrīṃ dvijasattamāḥ

27.119.p1

iti śrīmaddmāpurāṇe pādme bhūmikhaṇḍe pṛthūpākhyāne saptaviṃśo'dhyāyaḥ || 27

Linked texts (7)