Pramāṇa · Search · About · API

Bhukhanda 28: athāṣṭāviṃśo'dhyāyaḥ

Bhūkhaṇḍa 28

Language
Sanskrit

Contents

athāṣṭāviṃśo'dhyāyaḥ

28.1

pṛthuruvāca —
hate tasminmahāpāpa ekasminpāpacāriṇi | lokāḥ sukhena jīvanti sādhavaḥ puṇyadarśinaḥ

28.2

tasmādekaṃ praharttavyaṃ pāpiṣṭhaṃ pāpacetanam | tasmāttvāṃ hi haniṣyāmi sarvvārthasya praṇāśinīm

28.4

tvayā bījāni sarvāṇi grastānyetāni sāṃpratam | grāsaṃ kṛtvā sthirī bhūtvā prajā hatvā kva yāsyasi 3
hate pāpe durācāre sukhaṃ jīvanti sādhavaḥ | tasmātpāpaṃ praharttavyaṃ satyameva na saṃśayaḥ

28.5

pālitavyaṃ prayatnena yasmāddharmaḥ pravarttate | [+bhavatyā tu mahatpāpaṃ prajāsaṃkṣayakārakam

28.6

ekasyārthe na yo hanyādātmano vā parasya vā]| lokopatāpakaṃ hatvā na bhavettasya pātakam

28.7

yasmiṃstu nihate pāpa ekasminsve pare tathā | bahavaḥ sukhamedhante hanyādduṣṭaṃ na pātakam

28.23

prajānimittaṃ tvāmeva haniṣyāmi na saṃśayaḥ | yadi me puṇyasaṃyuktaṃ vacanaṃ na kariṣyasi
jagato'sya hitārthāya sādhu caivaṃ vasuṃdhare | haniṣye tvāṃ śitairbāṇairmadvākyāttu parāṅmukhīm
svīyena tejasā caiva prajāstrailokyavāsinīḥ | puṇyāścāhaṃ dhariṣyāmi dharmeṇāpi na saṃśayaḥ
macchāsanaṃ samāsthāya dharmayuktaṃ vasuṃdhare | imāḥ prajā̍ ājñayā me saṃjīvaya sadaiva hi
evaṃ me śāsanaṃ bhadre hyadyaiva hi kariṣyasi | tataḥ prīto'smi te nityaṃ gopayiṣyāmi sarvadā
tvāmeva hi na saṃdohamanthe caiva nṛpottamāḥ
dhenurūpeṇa sā devī bāṇāśritakalevarā | uvācedaṃ pṛthuṃ vainyaṃ dharmātmānaṃ mahāmatim
tavā''deśaṃ mahārāja satyapuṇyārthasaṃyutam | prajānimittamatyarthaṃ vidhāsyāmi na saṃśayaḥ
udyamenāpi puṇyena nṛpāyaiste nareśvara | samārambhāḥ prasidhyanti puṇyāścaivāpyupakramāḥ
upāyaṃ paśya rājendra yena tvaṃ satyavānbhaveḥ | dhārayethāḥ prajāścemā yathā sarvāḥ pravardhaye
saṃlagnāścottamā bāṇā mamāṅge tām̐nsamuddhara | samāṃ kuru mahārāja tiṣṭhenmayi yathā payaḥ
dhanu ragreṇa tāñśailānāntārūgāngurūṃstadā | utsārayaṃstato'sau hi samarūpāṃ cakāra ha
tataḥprabhṛti te śailā vṛddhimāpurdvijottamāḥ | tasyā aṅgātsvayaṃ bāṇānsvakīyānnṛpanandanaḥ
[ samuddhṛtya tato vainyaḥ prītena manasā tadā | gartāśca kaṃdarāścaiva bāṇāghātaiḥ samīkṛtāḥ
evaṃ pṛthvīṃ samāṃ sarvāṃ cakāra puṇyavardhanaḥ] | samāṃ kṛtvā mahābhāgāṃ vatsa masyā hyakalpayat
manuṃ svāyaṃbhuvaṃ pūrvaṃ paricintya punaḥ punaḥ | atīteṣveva sarveṣu manuṣu dvijasattamāḥ
viṣamatvaṃ gatā bhūmiḥ panthā nā''sīcca kutrācit | samāne viṣamāṇyevaṃ svayamāsīdvijottamāḥ

28.27

pūrvaṃ manoścākṣuṣasya prāpte caivāntare tathā | jāte pūrvavisarge ca viṣame ca dharātale
grāmāṇāṃ ca purāṇāṃ ca pattanānāṃ tathaiva ca | deśānāṃ kṣetrapannānāṃ maryādā na hi dṛśyate
kṛṣirnaiva ca vāṇijyaṃ na gorakṣā pravartate | nānṛtaṃ bhāṣate kaścinna lobho na ca matsaraḥ
nābhimānaṃ ca vai pāpaṃ na karoti kadā'pi ca | vaivasvatasya ca manoḥ prāpte caivāntare dvijāḥ

28.31

vainyasya saṃbhavātpūrvaṃ prajānāmeva saṃbhavaḥ | imāḥ prajā dvijaḥ sarvā nivāsaṃ samarocayan
kvacidbhūmī girau vā'pi nadītīreṣu vai tadā | kuñjeṣu sarvatīrtheṣu sāgarasya taṭeṣu ca
nivāsaṃ cakrire sarvāḥ prajāḥ puṇyena vai tadā | tāsāmāhāraḥ saṃjātaḥ phalaṃ puṣpaṃ tathā madhu
tāsāṃ kṛcchreṇa mahatā cā''hāraḥ syādvijottamāḥ | pṛthurvainyaḥ samālokya prajānāṃ kaṣṭameva hi

28.37

svāyaṃbhuvo manurvatsaḥ kalpitastena bhūbhujā | svapāṇiḥ kalpitastena pātramevaṃ mahāmate
sa pṛthuḥ puruṣavyāghro dudoha vasudhāṃ tadā | sarvasasyamayaṃ kṣīraṃ sasarvānnaṃ guṇānvitam
tena puṇyena cānnena sudhākalpena tāḥ prajāḥ | pitṝnyajanti devānvai prajāpatimukhāṃstathā
prasādāttasya vainyasya sukhaṃ jīvanti tāḥ prajāḥ | devebhyaśca pitṛbhyaśca dattvā cānnaṃ prajāstathā 35
brāhmaṇebhyo viśeṣeṇa cātithibhyastathaiva ca| paścādbhuñjanti puṇyāstāḥ prajāḥ sarvā dvijottamāḥ 36
yajñaiścānyairyajante ca tarpayanti janārdanam| tenānnenaiva deveśaṃ tṛptiṃ gacchanti devatāḥ

28.38

punarvarṣati parjanyaḥ preṣito mādhavena ca| tasmātpuṇyā mahauṣadhyaḥ saṃbhavanti supuṇyadāḥ

28.39

sasyajātāni sarvāṇi pṛthoḥ prabhṛti nānyadā| tato'nnena prajāḥ sarvā vartante'dyāpi nityaśaḥ

28.40

ṛṣibhiścaiva militairdugdhā ceyaṃ vasuṃdharā| punārvaprairmahābhāgaiḥ satyevādbhiḥ suraistathā

28.41

somo vatsasvarūpo'bhūd dogdhā devaguruḥ svayam| ūrje kṣīraṃ payaḥkalpaṃ yena jīvanti cāmarāḥ

28.42

teṣāmannena puṇyena sarve jīvanti jantavaḥ| satyapuṇyaiḥ pravartante ṛṣidugdhā vasuṃdharā

28.43

athātaḥ saṃpravakṣyāmi yathā dugdhā vasuṃdharā| [ pitṛbhiśca purā vatsavidhinā yena vai tadā

28.45

supātraṃ rajataṃ kṛtvā svadhākṣīraṃ dvijottamāḥ| parikalpya yamaṃ vatsaṃ dogdhā cāntaka eva ca] 44
nāgaiḥ sarpaistato dugdhā takṣakaṃ vatsameva ca| alābupātramādāya viṣaṃ kṣīraṃ dvijottamāḥ

28.46

nāgānāṃ tu tathā dogdhā dhṛtarāṣṭraḥ pratāpavān| sarpā nāgā dvijaśreṣṭhāstena vartanti cātulāḥ

28.47

[ nāgā vartanti tenāpi hyatyugreṇa dvijottamāḥ| viṣeṇa ghorarūpeṇa sarpāścaiva bhayānakāḥ

28.48

tenaiva vartantyuprā mahākāyā mahābalāḥ]| tadādhaurāstadācārāstadvīryāstatparākramāḥ

28.49

athātaḥ saṃpravakṣyāmi yathā dugdhā vasuṃdharā| asurairdānavaiḥ sarvaiḥ kalpayitvā dvijottamāḥ

28.50

pātramantrāñjanasadṛśamāyasaṃ sarvakāmikam| kṣīraṃ māyāmayaṃ kṛtvā sarvārativināśanam

28.51

teṣāmabhūtsa vai vatso virocanaḥ pratāpavān| [ ṛtvigdvimūrdhā daityānāṃ madhudogdhā mahābalaḥ

28.53

tayā''dimāyayā daityāḥ pravartante mahābalāḥ| mahāprajñā mahākāyā mahātejaḥparākramāḥ||] 52
tadvalaṃ pauruṣaṃ teṣāṃ tena jīvanti dānavāḥ| tayaite syurathādyāpi sarve māyāvido dvijāḥ
[ vartantyamitaprajñāste tadeṣāmamitaṃ balam]

28.55

tathā tu dugdhā yakṣaiḥ sā sarvādhārā sumedinī| [ iti śuśruma viprendrāḥ purā kalpe mahātmabhiḥ]
antardhānamayaṃ kṣīraṃ ayaspātreṣu vistare| vaiśravaṇo mahāprājñastadā vatsaḥ prakalpitaḥ

28.57

pitā maṇivarasyāpi prājño buddhimatāṃ varaḥ| [ dogdhā rajatanābhastu tasyāścā''sīnmahāmatiḥ
sarvajñaḥ sarvadharmajño yakṣarājasuto balī| aṣṭabāhurmahātejā dviśīrṣaḥ sumahātapāḥ

28.58

yakṣā vartanti tenāpi sarvadaiva dvijottamāḥ| punardugdhā tviyaṃ pṛthvī rākṣasaiśca mahābalaiḥ

28.59

tathā caiṣā piśācaiśca mārutairduṣṭacāribhiḥ| utplutaṃ tatra kapālaṃ śāvaṃ pātramayaṃ kṛtam

28.60

suprajāṃ bhoktukāmāste tīvrakopaparākramāḥ]| dogdhā rajatanābhastu teṣāmāsīnmahābalaḥ
sumālī nāma vatsaśca śoṇitaṃ kṣīrameva ca

28.61

rakṣāṃsi yātudhānāśca piśācāśca mahābalāḥ| tena yakṣāśca jīvanti bhūtasaṃghāśca dāruṇāḥ

28.85

gandharvairapsarobhiśca punardugdhā vasuṃdharā | kṛtvā vatsaṃ suvidvāṃsaṃ te ca citrarathaṃ punaḥ
duduhuḥ padmapātre tu gāndharvaṃ gītasaṃkulam | surucirnāma gandharvasteṣāmāsīnmahāmatiḥ
dogdhā puṇyatamaścaiva tasyāśca dvijasattamāḥ | [ śucīnāṃ tāmahātmānaḥ sukṣīraṃ duduhustadā || ]
gandharvāstena jīvanti yakṣāścāpsarasastathā
parvataiśca mahāpuṇyairdugdhā ceyaṃ vasuṃdharā | ratnāni vividhānyeva cauṣadhīścāmṛtopamāḥ ||]
vatsaścaiva mahābhāgo himavānparikalpitaḥ | merurdogdhā ca saṃjātaḥ pātraṃ kṛtvām̐ susānu ca
tena kṣīreṇa saṃvṛddhāḥ śailāḥ sarve maihocchrayāḥ | punardugdhā mahāvṛkṣaiḥ puṇyaiḥ kalpadrumādibhiḥ
pālāśaṃ pātramāninyuśchinbadgadhaprarohaṇam | śālo dudòha pum̐ṇyāṅgaḥ plakṣo vatso'bhavattadā
guhyakaiścāraṇaiḥ siddhairvidyādharagaṇaistathā | dugdhā ceyaṃ sarvadhātrī sarvakāmapradāyinī
yaṃ yamicchanti ye lokā pātravatsaviśeṣaṇaiḥ | taistaisteṣāṃ dadātyeva kṣīraṃ sadbhāvamīdṛśam
iyaṃ dhātrī vidhātrī ca tviyaṃ śreṣṭhā vasuṃdharā | sarvakāmadughā dhenuriyaṃ puṇyairalaṃkṛtā
iyaṃ jyeṣṭhā kam̐niṣṭhā tu ceyaṃ sṛṣṭiriyaṃ prajā | pāvanī puṇyadā puṇyā sarvasasyaprarohiṇī
[† carācarasya sarvasya pratiṣṭhā yonirèva ca | mahālakṣmīriyaṃ vidyā sarvaviśvamayī sadā
sarvakāmadughā dogdhrī sarvabījaprarohiṇī] | sarveṣāṃ śreyasāṃ mātā sarvalokadharā tviyam
pañcānāmapi bhūtānāṃ prakāśo rūpameva ca | āsīdiyaṃ samudrāntā medinīti pariśrutā
madhukaiṭabhayoḥ kṛptā medasā samabhiplutā | teneyaṃ medinī devī procyate brahmavādibhiḥ
tam̐taśca prītimadvāṅgaḥ pṛthorvainyasya sattamāḥ | duhitṛtvamanuprāptā devī pṛthvīti cocyate
tena rājñā dvijaśreṣṭhāḥ pāliteyaṃ vasuṃdharā | [ grāmādhāraṃ gṛhāṇāṃ ca purapattanamālinī ]
sasyākaravatī sphītā sarvatīrthamayī dvijāḥ | evaṃ vasumatī devī sarvalokamayī sadā
evaṃprabhāvò rājendvaḥ purāṇe paripaṭhyate | pṛthurvainyo mahābhāgaḥ sarvadharmaprakāśakaḥ
yathā viṣṇuryathā brahmā yathā rudraḥ sanātanaḥ | namaskāryāstrayo devā devādyairbrahmavādibhiḥ
brāhmaṇairṛṣibhiḥ sarvairnamaskāryo nṛpottamaḥ | varṇānāmāśramāṇāṃ yaḥ sthāpakaḥ sarvalokadhṛk
pārthivaiśca mahābhāgaiḥ pārthivatvamihepsubhiḥ | ādirājo namaskāryaḥ pṛthurvainyaḥ pratāpavān
dhanurvedāthibhiryo vai sadaiva jayakāṅkṣibhiḥ | namaskāryo mahārājo vṛttidātā mahībhṛtām
evaṃ pātraviśeṣāśca mayā''khyātā dvijottamāḥ | vatsānāṃ suviśeṣāśca dogdhṛṇāṃ bhavadagrajaḥ

28.85.p1

kṣīrasyāpi viśeṣaṃ tu yathoddiṣṭaṃ hi bhūbhujaḥ | samākhyātaṃ tathā'gre ca bhavatāṃ vai yathārthataḥ
dhanyaṃ yaśasyamārogyaṃ puṇyaṃ pāpapraṇāśanam | yaḥ śṛṇoti caritraṃ tu pṛthostasya dvijottamāḥ
tasya bhāgīrathīsnānamahanyahani jāyate | sarvapāpaviśuddhātmā viṣṇulokaṃ pragacchati

28.85.p2

iti śrīmahāpurāṇe pādme bhūmikhaṇḍe pṛthūpākhyānaṃ nāmāṣṭāviṃśo'dhyāyaḥ || 28

Linked texts (5)