Bhukhanda 28: athāṣṭāviṃśo'dhyāyaḥ
Bhūkhaṇḍa 28
- Language
- Sanskrit
Contents
- 28.85 — 2 parts
athāṣṭāviṃśo'dhyāyaḥ
28.1
pṛthuruvāca —
hate tasminmahāpāpa ekasminpāpacāriṇi | lokāḥ sukhena jīvanti sādhavaḥ puṇyadarśinaḥ
28.2
tasmādekaṃ praharttavyaṃ pāpiṣṭhaṃ pāpacetanam | tasmāttvāṃ hi haniṣyāmi sarvvārthasya praṇāśinīm
28.4
tvayā bījāni sarvāṇi grastānyetāni sāṃpratam | grāsaṃ kṛtvā sthirī bhūtvā prajā hatvā kva yāsyasi 3
hate pāpe durācāre sukhaṃ jīvanti sādhavaḥ | tasmātpāpaṃ praharttavyaṃ satyameva na saṃśayaḥ
28.5
pālitavyaṃ prayatnena yasmāddharmaḥ pravarttate | [+bhavatyā tu mahatpāpaṃ prajāsaṃkṣayakārakam
28.6
ekasyārthe na yo hanyādātmano vā parasya vā]| lokopatāpakaṃ hatvā na bhavettasya pātakam
28.7
yasmiṃstu nihate pāpa ekasminsve pare tathā | bahavaḥ sukhamedhante hanyādduṣṭaṃ na pātakam
28.23
prajānimittaṃ tvāmeva haniṣyāmi na saṃśayaḥ | yadi me puṇyasaṃyuktaṃ vacanaṃ na kariṣyasi
jagato'sya hitārthāya sādhu caivaṃ vasuṃdhare | haniṣye tvāṃ śitairbāṇairmadvākyāttu parāṅmukhīm
svīyena tejasā caiva prajāstrailokyavāsinīḥ | puṇyāścāhaṃ dhariṣyāmi dharmeṇāpi na saṃśayaḥ
macchāsanaṃ samāsthāya dharmayuktaṃ vasuṃdhare | imāḥ prajā̍ ājñayā me saṃjīvaya sadaiva hi
evaṃ me śāsanaṃ bhadre hyadyaiva hi kariṣyasi | tataḥ prīto'smi te nityaṃ gopayiṣyāmi sarvadā
tvāmeva hi na saṃdohamanthe caiva nṛpottamāḥ
dhenurūpeṇa sā devī bāṇāśritakalevarā | uvācedaṃ pṛthuṃ vainyaṃ dharmātmānaṃ mahāmatim
tavā''deśaṃ mahārāja satyapuṇyārthasaṃyutam | prajānimittamatyarthaṃ vidhāsyāmi na saṃśayaḥ
udyamenāpi puṇyena nṛpāyaiste nareśvara | samārambhāḥ prasidhyanti puṇyāścaivāpyupakramāḥ
upāyaṃ paśya rājendra yena tvaṃ satyavānbhaveḥ | dhārayethāḥ prajāścemā yathā sarvāḥ pravardhaye
saṃlagnāścottamā bāṇā mamāṅge tām̐nsamuddhara | samāṃ kuru mahārāja tiṣṭhenmayi yathā payaḥ
dhanu ragreṇa tāñśailānāntārūgāngurūṃstadā | utsārayaṃstato'sau hi samarūpāṃ cakāra ha
tataḥprabhṛti te śailā vṛddhimāpurdvijottamāḥ | tasyā aṅgātsvayaṃ bāṇānsvakīyānnṛpanandanaḥ
[ samuddhṛtya tato vainyaḥ prītena manasā tadā | gartāśca kaṃdarāścaiva bāṇāghātaiḥ samīkṛtāḥ
evaṃ pṛthvīṃ samāṃ sarvāṃ cakāra puṇyavardhanaḥ] | samāṃ kṛtvā mahābhāgāṃ vatsa masyā hyakalpayat
manuṃ svāyaṃbhuvaṃ pūrvaṃ paricintya punaḥ punaḥ | atīteṣveva sarveṣu manuṣu dvijasattamāḥ
viṣamatvaṃ gatā bhūmiḥ panthā nā''sīcca kutrācit | samāne viṣamāṇyevaṃ svayamāsīdvijottamāḥ
28.27
pūrvaṃ manoścākṣuṣasya prāpte caivāntare tathā | jāte pūrvavisarge ca viṣame ca dharātale
grāmāṇāṃ ca purāṇāṃ ca pattanānāṃ tathaiva ca | deśānāṃ kṣetrapannānāṃ maryādā na hi dṛśyate
kṛṣirnaiva ca vāṇijyaṃ na gorakṣā pravartate | nānṛtaṃ bhāṣate kaścinna lobho na ca matsaraḥ
nābhimānaṃ ca vai pāpaṃ na karoti kadā'pi ca | vaivasvatasya ca manoḥ prāpte caivāntare dvijāḥ
28.31
vainyasya saṃbhavātpūrvaṃ prajānāmeva saṃbhavaḥ | imāḥ prajā dvijaḥ sarvā nivāsaṃ samarocayan
kvacidbhūmī girau vā'pi nadītīreṣu vai tadā | kuñjeṣu sarvatīrtheṣu sāgarasya taṭeṣu ca
nivāsaṃ cakrire sarvāḥ prajāḥ puṇyena vai tadā | tāsāmāhāraḥ saṃjātaḥ phalaṃ puṣpaṃ tathā madhu
tāsāṃ kṛcchreṇa mahatā cā''hāraḥ syādvijottamāḥ | pṛthurvainyaḥ samālokya prajānāṃ kaṣṭameva hi
28.37
svāyaṃbhuvo manurvatsaḥ kalpitastena bhūbhujā | svapāṇiḥ kalpitastena pātramevaṃ mahāmate
sa pṛthuḥ puruṣavyāghro dudoha vasudhāṃ tadā | sarvasasyamayaṃ kṣīraṃ sasarvānnaṃ guṇānvitam
tena puṇyena cānnena sudhākalpena tāḥ prajāḥ | pitṝnyajanti devānvai prajāpatimukhāṃstathā
prasādāttasya vainyasya sukhaṃ jīvanti tāḥ prajāḥ | devebhyaśca pitṛbhyaśca dattvā cānnaṃ prajāstathā 35
brāhmaṇebhyo viśeṣeṇa cātithibhyastathaiva ca| paścādbhuñjanti puṇyāstāḥ prajāḥ sarvā dvijottamāḥ 36
yajñaiścānyairyajante ca tarpayanti janārdanam| tenānnenaiva deveśaṃ tṛptiṃ gacchanti devatāḥ
28.38
punarvarṣati parjanyaḥ preṣito mādhavena ca| tasmātpuṇyā mahauṣadhyaḥ saṃbhavanti supuṇyadāḥ
28.39
sasyajātāni sarvāṇi pṛthoḥ prabhṛti nānyadā| tato'nnena prajāḥ sarvā vartante'dyāpi nityaśaḥ
28.40
ṛṣibhiścaiva militairdugdhā ceyaṃ vasuṃdharā| punārvaprairmahābhāgaiḥ satyevādbhiḥ suraistathā
28.41
somo vatsasvarūpo'bhūd dogdhā devaguruḥ svayam| ūrje kṣīraṃ payaḥkalpaṃ yena jīvanti cāmarāḥ
28.42
teṣāmannena puṇyena sarve jīvanti jantavaḥ| satyapuṇyaiḥ pravartante ṛṣidugdhā vasuṃdharā
28.43
athātaḥ saṃpravakṣyāmi yathā dugdhā vasuṃdharā| [ pitṛbhiśca purā vatsavidhinā yena vai tadā
28.45
supātraṃ rajataṃ kṛtvā svadhākṣīraṃ dvijottamāḥ| parikalpya yamaṃ vatsaṃ dogdhā cāntaka eva ca] 44
nāgaiḥ sarpaistato dugdhā takṣakaṃ vatsameva ca| alābupātramādāya viṣaṃ kṣīraṃ dvijottamāḥ
28.46
nāgānāṃ tu tathā dogdhā dhṛtarāṣṭraḥ pratāpavān| sarpā nāgā dvijaśreṣṭhāstena vartanti cātulāḥ
28.47
[ nāgā vartanti tenāpi hyatyugreṇa dvijottamāḥ| viṣeṇa ghorarūpeṇa sarpāścaiva bhayānakāḥ
28.48
tenaiva vartantyuprā mahākāyā mahābalāḥ]| tadādhaurāstadācārāstadvīryāstatparākramāḥ
28.49
athātaḥ saṃpravakṣyāmi yathā dugdhā vasuṃdharā| asurairdānavaiḥ sarvaiḥ kalpayitvā dvijottamāḥ
28.50
pātramantrāñjanasadṛśamāyasaṃ sarvakāmikam| kṣīraṃ māyāmayaṃ kṛtvā sarvārativināśanam
28.51
teṣāmabhūtsa vai vatso virocanaḥ pratāpavān| [ ṛtvigdvimūrdhā daityānāṃ madhudogdhā mahābalaḥ
28.53
tayā''dimāyayā daityāḥ pravartante mahābalāḥ| mahāprajñā mahākāyā mahātejaḥparākramāḥ||] 52
tadvalaṃ pauruṣaṃ teṣāṃ tena jīvanti dānavāḥ| tayaite syurathādyāpi sarve māyāvido dvijāḥ
[ vartantyamitaprajñāste tadeṣāmamitaṃ balam]
28.55
tathā tu dugdhā yakṣaiḥ sā sarvādhārā sumedinī| [ iti śuśruma viprendrāḥ purā kalpe mahātmabhiḥ]
antardhānamayaṃ kṣīraṃ ayaspātreṣu vistare| vaiśravaṇo mahāprājñastadā vatsaḥ prakalpitaḥ
28.57
pitā maṇivarasyāpi prājño buddhimatāṃ varaḥ| [ dogdhā rajatanābhastu tasyāścā''sīnmahāmatiḥ
sarvajñaḥ sarvadharmajño yakṣarājasuto balī| aṣṭabāhurmahātejā dviśīrṣaḥ sumahātapāḥ
28.58
yakṣā vartanti tenāpi sarvadaiva dvijottamāḥ| punardugdhā tviyaṃ pṛthvī rākṣasaiśca mahābalaiḥ
28.59
tathā caiṣā piśācaiśca mārutairduṣṭacāribhiḥ| utplutaṃ tatra kapālaṃ śāvaṃ pātramayaṃ kṛtam
28.60
suprajāṃ bhoktukāmāste tīvrakopaparākramāḥ]| dogdhā rajatanābhastu teṣāmāsīnmahābalaḥ
sumālī nāma vatsaśca śoṇitaṃ kṣīrameva ca
28.61
rakṣāṃsi yātudhānāśca piśācāśca mahābalāḥ| tena yakṣāśca jīvanti bhūtasaṃghāśca dāruṇāḥ
28.85
gandharvairapsarobhiśca punardugdhā vasuṃdharā | kṛtvā vatsaṃ suvidvāṃsaṃ te ca citrarathaṃ punaḥ
duduhuḥ padmapātre tu gāndharvaṃ gītasaṃkulam | surucirnāma gandharvasteṣāmāsīnmahāmatiḥ
dogdhā puṇyatamaścaiva tasyāśca dvijasattamāḥ | [ śucīnāṃ tāmahātmānaḥ sukṣīraṃ duduhustadā || ]
gandharvāstena jīvanti yakṣāścāpsarasastathā
parvataiśca mahāpuṇyairdugdhā ceyaṃ vasuṃdharā | ratnāni vividhānyeva cauṣadhīścāmṛtopamāḥ ||]
vatsaścaiva mahābhāgo himavānparikalpitaḥ | merurdogdhā ca saṃjātaḥ pātraṃ kṛtvām̐ susānu ca
tena kṣīreṇa saṃvṛddhāḥ śailāḥ sarve maihocchrayāḥ | punardugdhā mahāvṛkṣaiḥ puṇyaiḥ kalpadrumādibhiḥ
pālāśaṃ pātramāninyuśchinbadgadhaprarohaṇam | śālo dudòha pum̐ṇyāṅgaḥ plakṣo vatso'bhavattadā
guhyakaiścāraṇaiḥ siddhairvidyādharagaṇaistathā | dugdhā ceyaṃ sarvadhātrī sarvakāmapradāyinī
yaṃ yamicchanti ye lokā pātravatsaviśeṣaṇaiḥ | taistaisteṣāṃ dadātyeva kṣīraṃ sadbhāvamīdṛśam
iyaṃ dhātrī vidhātrī ca tviyaṃ śreṣṭhā vasuṃdharā | sarvakāmadughā dhenuriyaṃ puṇyairalaṃkṛtā
iyaṃ jyeṣṭhā kam̐niṣṭhā tu ceyaṃ sṛṣṭiriyaṃ prajā | pāvanī puṇyadā puṇyā sarvasasyaprarohiṇī
[† carācarasya sarvasya pratiṣṭhā yonirèva ca | mahālakṣmīriyaṃ vidyā sarvaviśvamayī sadā
sarvakāmadughā dogdhrī sarvabījaprarohiṇī] | sarveṣāṃ śreyasāṃ mātā sarvalokadharā tviyam
pañcānāmapi bhūtānāṃ prakāśo rūpameva ca | āsīdiyaṃ samudrāntā medinīti pariśrutā
madhukaiṭabhayoḥ kṛptā medasā samabhiplutā | teneyaṃ medinī devī procyate brahmavādibhiḥ
tam̐taśca prītimadvāṅgaḥ pṛthorvainyasya sattamāḥ | duhitṛtvamanuprāptā devī pṛthvīti cocyate
tena rājñā dvijaśreṣṭhāḥ pāliteyaṃ vasuṃdharā | [ grāmādhāraṃ gṛhāṇāṃ ca purapattanamālinī ]
sasyākaravatī sphītā sarvatīrthamayī dvijāḥ | evaṃ vasumatī devī sarvalokamayī sadā
evaṃprabhāvò rājendvaḥ purāṇe paripaṭhyate | pṛthurvainyo mahābhāgaḥ sarvadharmaprakāśakaḥ
yathā viṣṇuryathā brahmā yathā rudraḥ sanātanaḥ | namaskāryāstrayo devā devādyairbrahmavādibhiḥ
brāhmaṇairṛṣibhiḥ sarvairnamaskāryo nṛpottamaḥ | varṇānāmāśramāṇāṃ yaḥ sthāpakaḥ sarvalokadhṛk
pārthivaiśca mahābhāgaiḥ pārthivatvamihepsubhiḥ | ādirājo namaskāryaḥ pṛthurvainyaḥ pratāpavān
dhanurvedāthibhiryo vai sadaiva jayakāṅkṣibhiḥ | namaskāryo mahārājo vṛttidātā mahībhṛtām
evaṃ pātraviśeṣāśca mayā''khyātā dvijottamāḥ | vatsānāṃ suviśeṣāśca dogdhṛṇāṃ bhavadagrajaḥ
28.85.p1
kṣīrasyāpi viśeṣaṃ tu yathoddiṣṭaṃ hi bhūbhujaḥ | samākhyātaṃ tathā'gre ca bhavatāṃ vai yathārthataḥ
dhanyaṃ yaśasyamārogyaṃ puṇyaṃ pāpapraṇāśanam | yaḥ śṛṇoti caritraṃ tu pṛthostasya dvijottamāḥ
tasya bhāgīrathīsnānamahanyahani jāyate | sarvapāpaviśuddhātmā viṣṇulokaṃ pragacchati
28.85.p2
iti śrīmahāpurāṇe pādme bhūmikhaṇḍe pṛthūpākhyānaṃ nāmāṣṭāviṃśo'dhyāyaḥ || 28
Linked texts (5)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brahmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vulgate — Sanskrit
- Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bhūmikhaṇḍa — Sanskrit