Pramāṇa · Search · About · API

Bhukhanda 35

Bhūkhaṇḍa 35

Language
Sanskrit

Contents

35.1

sunīthovācasatyamuktaṃ tvayā bhadra evametatkaromyaham| anayā vidyayā vipraṃ mohayiṣyāmi nānyathā

35.2

sāhāyyaṃ dehi me puṇyaṃ yena gacchāmi sāṃpratam| evamuktā tayā rambhā tāmuvāca yaśasvinī

35.3

kīdṛśaṃ dadmi sāhāyyaṃ tattvaṃ kathaya bhāmini| dūtatvaṃ gaccha me bhadra enaṃ prati susāṃpratam

35.4

evamuktvā tu sā rambhāṃ virarāma sulocanā| evametatpratijñātaṃ rambhayā devabhāryayā

35.5

kariṣye tava sāhāyyamādeśo mama dīyatām| sadbhāvena viśālākṣī rūpayauvanaśālinī

35.6

māyayā divyarūprā sā saṃbabhūva varānanā| rūpeṇāpratimā loke mohayantī jagattrayam

35.7

meroścaiva mahāpuṇye śikhare cārukandare| nānādhātusamākīrṇe nānāratnopaśobhite

35.8

devavṛkṣaiḥ samākīrṇe bahupuṣpopaśobhite| [ devavṛndasamākīrṇe gandharvāpsarasevite]

35.9

manohare suramye ca śītacchāyāsamākule| candanānāmaśokānāṃ tarūṇāṃ cāruhāsinī

35.10

dolāyāṃ sā samārūḍhā sarvaśṛṅgāraśobhitā| kauśeyena sunīlena rājamānā varānanā

35.11

atīvaśobhamānena kañcukena dvijottamāḥ| sarvāṅgasundarī bālā vīṇāṃvādanatatparā

35.12

gāyamānā varāṅgī taṃ susvaraṃ suvimohanam| tābhiḥ parivṛtā bālā sakhībhiḥ sumanoharā

35.13

aṅgastu kandare puṇya ekānte dhyānamāsthitaḥ| kāmakrodhavihīnastu dhyāyamāno janārdanam

35.14

sa śrutvā susvaraṃ gītaṃ madhuraṃ sumanoharam| tālamānakriyopetaṃ sarvasattvavikarṣaṇam

35.15

dhyānāccalitacittastu māyāgītena mohitaḥ| samutthāyā''sanāttūrṇaṃ paśyamāno muhurmuhuḥ

35.16

jagāma tatra vegena māyācalitamānasaḥ | dolāsaṃsthāṃ vipaśyaiva vīṇādaṇḍakadhāriṇīm

35.17

hāsyamānāṃ sugāyantīṃ pūrṇacandranibhānanām | mohitastena gītena rūpeṇāpi mahāyaśāḥ

35.18

tasyā lāvaṇyabhāvena manmathasya śarāhataḥ | ākulavyākulo jāto muniputro dvijottamaḥ

35.19

pralapatyatimohena jṛmbhate ca punaḥ punaḥ | svedaḥ kampo'tha saṃtāpastasyāṅge jāyate kṣaṇāt

35.20

muhyate ca mahāmohairglānaḥ skhalitamānasaḥ | vepamānastaṃtaḥ śuṣko dūyamānaḥ samāgataḥ

35.22

tāmālokya viśālākṣīṃ mṛtyoḥ kanyāṃ yaśasvinīm | athovāca mahātmā sa sunīthāṃ cāruhāsinīm
kā tvaṃ kasya varārohe sakhībhiḥ parivāritā | kena kāryeṇa saṃprāptā kena tvaṃ preṣitā vanam

35.23

tavāṅgaṃ sundaraṃ sarvaṃ samābhāti varānane | samācakṣva mamādyaiva prasādasumukhī bhava

35.24

māyāmohena saṃmugdhastasyāḥ karma na vindati | mārgaṇairmanmathasyāpi parividdho mahāmuniḥ

35.25

evaṃvidhaṃ mahadvākyaṃ samākarṇya mahāmateḥ | novāca kiṃcitsā vipraṃ samālokya sakhīmukham

35.27

rambhāyāḥ sā sunīthā tu saṃjñayā paritoṣitā | samuvāca tato rambhā sādaraṃ taṃ dvijottamam 26
iyaṃ kanyā mahābhāgā mṛtyoścāpi mahātmanaḥ | sunīthā suprasiddheyaṃ sarvalakṣaṇasaṃyutā

35.28

patimanveṣate bālā dharmavantaṃ taponidhim | śāntaṃ dāntaṃ mahāprājñaṃ vedavidyāviśāradam

35.30

tāmuvāca tatastvaṅgo rambhāmapsarasāṃ varām | mayā cā''rādhito viṣṇuḥ sarvaviśvamayo hariḥ 29
tena datto varo mahyaṃ putrākhyaḥ sarvasiddhidaḥ | tannimittamahaṃ bhadre sutārthaṃ nityameva ca

35.31

kasyacitpuṇyavīryasya kanyāmekāmacintayam | sadaivārhaṃ na paśyāmi suśubhāmātmanaḥ kvacit

35.32

iyaṃ dharmasya vai kanyā dharmācārā varānanā | māmeva hi bhajatveṣā yadi kāntāmihecchati

35.33

yaṃ yamiccheddiyaṃ bālā taṃ taṃ dadmi na saṃśayaḥ | deyaṃ vā'deyamevāpi tvasyāḥ saṃgamakāraṇāt

35.34

evameva tvayā deyaṃ rambhovāca dvijottamam | [ viprendra tvaṃ śṛṇuṣvaiva mama vākyaṃ ca sāṃpratam

35.35

eṣā naiva tvayā tyājyā dharmapatnī sadaiva hi | asyā doṣaguṇau caiva grāhyau naiva kadā tvayā
ityarthe pratyayaṃ vipra pratyakṣaṃ paridarśaya

35.36

svahastaṃ dehi viprendra satyapratyayadāyakam | evamastu mayā datto hyasyā hasto na saṃśayaḥ

35.37

evaṃ saṃbandhakaṃ kṛtvā satyapratyayakārakam | gāndharveṇa vivāhena sunīthāmupayemivān

35.39

tasmai dattvā sunīthāṃ tāṃ rambhā hṛṣṭena cetasā | sā tāṃ cā''mantrayitvā vai gatā gehaṃ svakaṃ punaḥ
prahṛṣṭacetasaḥ sakhyaḥ svasthānaṃ pratijagmire | gatāsu tāsu sarvāsu sakhīṣu dvijasattamaḥ

35.40

reme tvaṅgastayā sārdhaṃ priyayā bhāryayā saha | tasyāmutpādya putraikaṃ sarvalakṣaṇasaṃyutam

35.41

cakāra nāma tasyaivaṃ venākhyaṃ tanayasya hi | vavṛdhe sa mahātejāḥ sunīthātanayastadā

35.42

vedaśāstramadhītyaiva dhanurvedaṃ guṇānvitam | sarvāṃsāṃ so'pi medhāvī vidyānāṃ pārameyivān

35.43

sa tasya tanayo venaḥ śiṣṭācāreṇa vartate | sa veno brāhmaṇaśreṣṭhāḥ kṣatrācāraparo'bhavat

35.44

divi cendro yathā bhāti sarvatejaḥsamanvitaḥ | sa bhātyevaṃ mahāprājñaḥ svabalena parākramaiḥ

35.21

nāhuṣasyāntare prāpte vaivasvatasamāgate | prajāpālaṃ vinā loke prajāḥ sīdanti vai sadā
ṛṣayo dharmatattvajñāḥ prajāhatostapodhanāḥ | cintayanti mahīpālaṃ dharmajñaṃ satyapaṇḍitam
taṃ venameva dadṛśuḥ saṃpannaṃ sarvalakṣaṇaiḥ | prājāpatye pade cainamabhyaṣiñcandvijottamāḥ
abhiṣikte mahābhāge tvaṅgaputre tadā nṛpe | te prajāpatayaḥ sarve jagmuste ca tapovanam
gateṣu teṣu sarveṣu veno rājyaṃ karoti saḥ
sā sunīthā sutaṃ dṛṣṭvā sarvarājyaprasādhakam | viśaṅkate prabhāvena śāpāttasya mahātmanaḥ
mamāpatyo mahābhāgo dharmātmā saṃbhaviṣyati | ityevaṃ cintayennityaṃ pūrvapāpāddiśaṅkitā
dharmāṅgāni supuṇyāni sutāṅge paridarśayet | satyabhāvādikānpuṇyānguṇānsā vai prakāśayet
ityuvāca sutaṃ sā hi cāhaṃ dharmasutā suta | pitā te dharmatattvajñastasmāddharmaṃ samācara
ityevaṃ bodhayennityaṃ putraṃ venaṃ tadā satī | mātāpitrostayorvākyaṃ prajñāyuktaṃ sa pālayet
evaṃ venaḥ prajāpālaḥ saṃjātaḥ kṣitimaṇḍale | lokāḥ sukhena jīvanti prajā dharmeṇa rañjitāḥ
evaṃ rājyaprabhāvaṃ tu venasyāpi mahātmanaḥ | dharmaprabhāvā vartante tasmiñchāsati pārthive
evaṃ venasya vai rājñaḥ sṛṣṭireva mahātmanaḥ | dharmācāraṃ parityajya kathaṃ pāpe matirbhavet
jñānavijñānasaṃpannā munayastattvavedinaḥ | śubhāśubhaṃ vadantyenaṃ tanna syādiha cānyathā
tapyamānena tenāpi suśaṅkena mahātmanā | dattaḥ śāpaḥ kathaṃ viprā na yathāvacca jāyate
venasya pātakācāraṃ sarvameva vadāmyaham
tasmiñchāsati dharmajñe prajāpāle mahātmani | puruṣaḥ kaścidāyāṃto brahmaliṅgadharastadā
nagnarūpo mahākāyaḥ sitamuṇḍo mahāprabhaḥ | mārjanīṃ śikhipatrāṇāṃ kakṣāyāṃ sa hi dhārayan
gṛhītvā pānapātraṃ ca nālikeramayaṃ kare | paṭhamāno marucchāstraṃ vedaśāstravidūṣakam
yatra veno mahārājastatropāyāccarānvitaḥ | sabhāyāṃ tasya venasya praviveśa sa pāpavān
taṃ dṛṣṭvā samanuprāptaṃ venaḥ praśnaṃ tadā'karot | bhavānko hi samāyāta īdṛgrūpadharo mama
sabhāyāṃ vada māmatra tūrṇaṃ kasmātsamāgataḥ | ko veṣaḥ kiṃ tu te nāma ko dharmaḥ karma kiṃ tava
ko vedaste ka ācāraḥ ko nayaḥ kā prabhāvanā | kiṃ jñānaṃ kaḥ prabhāvaste kiṃ satyaṃ dharmalakṣaṇam
tattvaṃ sarvaṃ samācakṣva mamāgre satyameva ca | śrutvā venasya tadvākyaṃ pāpo vākyamudāharat
pāpa uvāca —
karoṣyevaṃ vṛthā bhāvaṃ mahāmūḍho na saṃśayaḥ | ahaṃ dharmasya sarvasvamahaṃ pūjyatamaḥ suraiḥ
ahaṃ jñānamahaṃ satyamahaṃ dhātā sanātanaḥ | ahaṃ dharma ahaṃ mokṣaḥ sarvadevamayo hyaham
brahmadehātsamudbhūtaḥ satyasaṃdho'smi nānyathā | jinarūpaṃ vijānīhi satyadharmakalevaram
mama rūpaṃ hi dhyāyanti yogino jñānatatparāḥ
vena uvāca —
tavaiva kīdṛśo dharmaḥ kiṃ te darśanameva ca | kimācāro vadasvaihi ityuktaṃ tena bhūbhujā
pāpa uvāca —
arhanto devatā yatra nirgrantho gururucyate | dayā vai paramo dharmastatra mokṣaḥ pradṛśyate3
īdṛśo'sminna saṃdehe ācāraṃ pravadāmyaham | yajanaṃ yājanaṃ nāpi vedādhyayanameva ca
nāsti saṃdhyā tapo dānaṃ svadhāsvāhāvivarjitam | havyakavyādikaṃ nāsti nāsti yajñādikā kriyā
pitṝṇāṃ tarpaṇaṃ nāsti nātithivaiśvadevikam | kūm̐ṣṇasya na tathā pūjām̐ hyarhantadhyānamuttamam
evaṃ dharmasamācāro jainamārge pradṛśyate | etatte sarvamākhyātaṃ jainadharmasya lakṣaṇam
vena uvāca —
vede prokto yathā dharmo yatra yajñādikāḥ kriyāḥ | pitṝṇāṃ tarpaṇaṃ śrāddhaṃ vaiśvadevaṃ na dṛśyate

35.22-2

na dānaṃ na tapo vā'sti kiṃ vai dharmasya lakṣaṇam | vada satyaṃ mamāgre tvaṃ dayādharmaśca kīdṛśaḥ

35.25-2

pāpa uvāca —
pañcatattvamayaṃ6dbho'yaṃ prāṇināṃ kāya eva ca | ātmām̐ vāyusvarūpo'yaṃ teṣāṃ nāsti prasaṅgataḥ
yathā jaleṣu bhūtānāmapi saṅgamavehi tat | jāyate budbudākāraṃ tadbhūtasamāgamaḥ
pṛthvībhāvo rajaḥsthastu cā''pastatraiva saṃsthitāḥ | jyotistatra pradṛśyeta vāyum̐rāvartate ca trīn

35.29

ākāśamāvṛṇotpaścām̐dbudbudatvaṃ prajāyate | apsu madhye prabhālyeva sutejo vartulaṃ param
kṣaṇamātraṃ pradṛśyeta tatkṣaṇaṃ naiva dṛśyate | tadbhūtasamāyogaḥ sarvatra paridṛśyate
antakāle prayātyātmā pañca pañcasu yānti te | mohamugdhāstato martyā vartante ca parasparam
śrāddhaṃ kurvanti mohena kṣayāhe pitṛtarpaṇam | kā''ste mṛtaḥ samaśnāti kīdṛśo'sau narottamaḥ

35.31-2

kiṃ jñānaṃ kīdṛśaṃ kāryaṃ kena dṛṣṭaṃ vadasva naḥ | miṣṭamannaṃ prabhuktavā tu tṛptiṃ yānti ca brāhmaṇāḥ 30
kasya śrāddhaṃ pradīyeta sā tu śraddhā nirarthikā | anyadevaṃ pravakṣyāmi vedānāṃ karma dāruṇam

35.32-2

yadā'tithirgṛhaṃ yāti bhojanaṃ labhate dhruvam | tadā cā''hatya rājendra atithiṃ paribhojayet

35.37-2

aśvamedhe makhe tvaśvaṃ gomedhe vṛṣameva ca | naramedhe naraṃ rājanvājapeye tathā hyajam
rājasūye mahārāja prāṇināṃ ghātanaṃ bahu | puṇḍarīke gajaṃ hanyāddhajamedhe tu kuñjaram
sautrāmaṇyāṃ paśuṃ medhyamevameva pradṛśyate | nānārūpeṣu sarveṣu śrūyatāṃ nṛpanandana
nānājātiviśeṣāṇāṃ paśūnāṃ ghātanaṃ smṛtam‌ | kasmāddhi dīyate dānaṃ kiṃ nu dānasya lakṣaṇam‌ 36
na dattamuktaṭaṃ jñeyaṃ kriyate yadi bhojanam‌ | atyantadoṣahīnāṃstānhisanti yānmahāmakhe

35.38

tatra kiṃ dṛśyate dharmaḥ kiṃ phalaṃ tatra bhūpate | paśūnāṃ māraṇaṃ yatra nirdiṣṭaṃ vedapaṇḍitaiḥ

35.39-2

tasmāddinaṣṭadharmaṃ ca na puṇyaṃ mokṣadāyakam‌ | dayāṃ vinā hi yo dharmaḥ sa dharmo viphalāyate

35.40-2

jīvānāṃ pālanaṃ yatra tatra dharmo na saṃśayaḥ | svāhākāraḥ svadhākārastapaḥ sadyo'bhijāyate

35.41-2

dayāhīnaṃ niṣphalaṃ syānnāsti dharmastu tatra hi | ete vedā avedāḥ syurdayā yatra na vidyate

35.42-2

dayādānaparo nityaṃ jīvameva parakṣayet‌ | cāṇḍālo vā sa śūdro vā sa vai brāhmaṇa ucyate

35.43-2

brāhmaṇo nirdayo yo vai paśughātaparāyaṇaḥ | sa vai sunirdayaḥ pāpī kaṭhinaḥ krūracetanaḥ

35.44-2

vacanaiḥ kathyate vedaḥ sa vedo jñānavarjitaḥ | yatra jñānaṃ bhavennityaṃ sa vai vedaḥ pratiṣṭhitaḥ

35.45

dayāhīneṣu vedeṣu vipreṣu ca mahāmate | nāsti satyaṃ kriyā tatra vedavipreṣu vai kadā

35.47

vedā avedā rājendra brāhmaṇāḥ satyavarjitāḥ | dānasyāpi phalaṃ nāsti tasmāddānaṃ na dīyate 46
yathā śrāddhasya vai cihnaṃ tathā dānasya lakṣaṇam‌ | jinasyāpi ca yaddharmaṃ bhuktimuktipradāyakam‌

35.48

tavāgre'haṃ pravakṣyāmi bahupuṇyapradāyakam‌ | ādau dayā prakartavyā śāntabhūtena cetasā

35.49

ārādhayeddhadā devaṃ jinamekaṃ carācaram‌ | manasā śuddhabhāvena jinamekaṃ prapūjayet‌

35.50

namaskāraḥ prakartavyastasya devasya nānyathā | mātāpitrostu vai pādau kadā naivābhivandayet‌

35.51

anyeṣāmeva kā vārtā śrūyatāṃ rājasattama

35.52

ete viprāśca hyācāryā gaṅgādyāḥ saritastathā | vadanti puṇyatīrthāni bahupuṇyapradāni ca
tatkiṃ vadasva satyaṃ me yadi dharmamihecchasi

35.53

ākāśādvai mahārāja sadyo varṣanti vai ghanāḥ | bhūmau hi parvateṣveva sarvatra patate jalam‌

35.54

tadāplāvrya tatastiṣṭhennadyāṃ sarvatra bhāvayet‌ | nadyo jalapravāhāstu tāsu tīrthaṃ śrutaṃ katham‌

35.55

jalāśayā mahārāja taḍāgāḥ sāgarāstathā | pṛthivyā dhārakāścaiva girayo hyaśmarāśayaḥ

35.56

nāstyeteṣu ca vai tīrthaṃ jalairjaladamuktamam‌ | snāne dāne yathā puṇyaṃ kasmātsattreṣu naiva hi

35.57

dṛṣṭvā snānenaṃ vai siddhirmīnāḥ sidhyanti nānyathā | yatra jīvastatra tīrthaṃ tatra dharmaḥ sanātanaḥ
tapodānādikaṃ sarvaṃ puṇyaṃ tatra pratiṣṭhitam‌

35.58

eko jinaḥ sarvamayo nṛpendra nāstyeva dharmaṃ paramaṃ hi tīrtham‌
ayaṃ tu loke paramastu tasmāddhyāyasva nityaṃ susukho bhaviṣyāsi

35.58.p1

vinindya dharmaṃ sakalaṃ savedaṃ dānaṃ supuṇyaṃ pariyajñarūpam
pāpasya bhāvairbahubodhito nṛpaistvaṅgasya putro bhuvi tena pāpinā

35.58.p2

iti śrīmahāpurāṇe pādme bhūmikhaṇḍe venopākhyāne ṣaṭtriṃśo'dhyāyaḥ || 36

Linked texts (2)