Pramāṇa · Search · About · API

Bhukhanda 38: athaikonacatvāriṃśo'dhyāyaḥ

Bhūkhaṇḍa 38

Language
Sanskrit

athaikonacatvāriṃśo'dhyāyaḥ

38.1

vena uvāca —
kālasya tasya me brūhi lakṣaṇaṃ buddhipūrvakam | [ tīrthasyāpi ca yadrūpaṃ pātrasyāpi sulakṣaṇam]

38.2

dānasyāpi jagannātha vidhiṃ vistarato vada | prasādasumukho bhūtvā śraddhā śrotuṃ pravarttate

38.3

viṣṇuruvāca-dānakālaṃ pravakṣyāmi nityanaimittikaṃ nṛpa | kāmyaṃ cāpi mahārāja caturthaṃ prāyikaṃ punaḥ

38.4

sūryasyodayavelāyāṃ pāpaṃ naśyati sarvataḥ | andhakārādikānāṃ ca ghorāṇāṃ nāśakārakaḥ

38.5

divi sūryo mamāṃśo'yaṃ tejasāṃ kalpito nidhiḥ | tasyaiva tejasā dagdhaṃ bhasmatāṃ yāti kilviṣam

38.6

udyantaṃ mamāṃśaṃ yo dṛṣṭvā datte tu vāryapi | tasya kiṃ kathyate bhūpa nityaṃ puṇyavivardhakam

38.8

prāptāyāṃ hi suvelāyāṃ tasyāṃ dānaṃ karoti yaḥ | snātvā'bhyarcya pitṝndevāñchraddhābhaktisamanvitaḥ
yathāśaktiprabhāvena dayāyuktena cetasā | annaṃ phalaṃ payaḥ puṣpaṃ vastraṃ tāmbūlabhūṣaṇam

38.9

hemaratnādikaṃ caiva tasya puṇyamanantakam | madhyāhne ca tathā rājannaparāhne tathaiva ca

38.10

māmuddiśya hi yo dadyāttasya puṇyamanantakam | khānapānādikaṃ sarvamiṣṭaṃ lepanakuṅkumam

38.11

karpūro(rā)dikamevāpi vastrālaṃkārabhūṣaṇam | avicchinnaṃ dadātyevaṃ bhogasaukhyapradāyakam

38.13

nityakālo mayā''khyāto dānapūjārthināṃ śubhaḥ | athātaḥ saṃpravakṣyāmi naimittikamanuttamam 12
trikāleṣvapi dātavyaṃ dānameva na saṃśayaḥ | śūnyaṃ dinaṃ na kartavyamātmano hitamicchatā

38.14

yasminkāle pradattaṃ hi kiṃciddānaṃ narādhipa | tatprabhāvānmahāprājño bahusāmarthyasaṃyutaḥ

38.15

dhanāḍhyo guṇavānyuktaḥ paṇḍito'tivicakṣaṇaḥ | pakṣamāsadinaṃ yāvanna dattaṃ vai yadā'śanam

38.16

tāvadvai vārayāmyenaṃ bhakṣyāccaiva narottamam | svamalaṃ bhakṣitaṃ caiva hyadattvā dānamuttamam

38.17

utpādayāmyahaṃ rogaṃ sarvabhoganivāraṇam | teṣāṃ kāyeṣu saṃsṛṣṭaṃ bahupīḍāpradāyakam

38.18

[†mandānalena saṃyuktaṃ jvaraṃ saṃtāpakārakam |] trikāleṣu na datte yo brāhmaṇeṣu sureṣu ca

38.19

svayamaśnāti miṣṭaṃ tu tena pāpaṃ mahatkṛtam | prāyaścittena raudreṇa tamevaṃ pariśoṣayet

38.20

upavāsairmahārāja kāyaśoṣakarādibhiḥ | carmakāro yathā carma kuṇḍasyopari nirghṛṇaḥ

38.21

śodhayecca kaṣāyaiśca taiścarma sphoṭayatyatha | tathā'haṃ pāpakarttāraṃ śodhayāmi na saṃśayaḥ

38.22

oṣadhīnāṃ prayogaiśca kaṣāyaiḥ kaṭukairbhṛvam | uṣṇodakaiśca saṃtāpairvāyusūveṇa nānyathā

38.23

sukhaṃ bhuṅkte tataḥ so'gre bhogānpuṇyānmanogatān | na karoti samarthaḥ sansarvadānamanuttamam

38.24

mahatā pāparogeṇa tamevaṃ paritāpaye | nityakāle hi yaddattamātmārthe dānamarthine

38.25

na taddattaṃ hi rājendra śraddhāpūtena cetasā | tathā tāṃstārayāmyetānupāyairdāruṇaiḥ kila

38.26

vāsudeva uvāca —
naimittikāṃstathā kālānpuṇyāṃścaiva tavāgrataḥ | pravakṣyāmi naraśreṣṭha svabuddhyā śṛṇu tattvataḥ

38.27

amāvāsyā mahārāja paurṇamāsī tathaiva ca | yadā bhavati saṃkrāntirvyatīpāto nareśvara

38.29

vaidhṛtiśca tathā proktā hyekādaśī tathā bhavet | mahāmāghī tathā''ṣāḍhī vaiśākhī kārttikī tathā 28
amāsomasamāyoge manvādiṣu yugādiṣu | gajacchāyā tathā proktā pitṛkṣayatithistathā

38.30

ete naimittikāḥ proktāstavāre nṛpasattama | eteṣu dīyate dānaṃ tasya dānasya yatphalam

38.31

tatphalaṃ tu pravakṣyāmi śrūyatāṃ nṛpasattama | māmuddiśya tu yo bhaktyā brāhmaṇāya prayacchati

38.32

tasyāhaṃ nirvikalpena prayacchāmi na saṃśayaḥ | mahatsaukhyaṃ mahārāja svargamokṣādikaṃ bahu

38.33

kāmyaṃ kālaṃ pravakṣyāmi dānasya phaladāyakam | vratānāmeva sarveṣāṃ [ devādīnāṃ tathaiva ca

38.34

dānasya puṇyakālaṃ taṃ saṃproktaṃ dvijasattamaiḥ | ābhyudayikamevāpi kālaṃ vakṣyāmi te nṛpa

38.35

śubhānāmeva sarveṣāṃ ] vaivāhikamanuttamam | putrasya jātamātrasya caulamauñjyādikaṃ tathā

38.36

prāsādadhvajadevānāṃ pratiṣṭhādikakarmaṇi | vāpīkūpataḍāgānāṃ gṛhārāmasya yatnataḥ

38.37

tadā''bhyudayikaṃ proktaṃ mātṛṇāṃ yatra pūjanam | tasminkāle dadeddānaṃ sarvasiddhipradāyakam

38.38

trividho ya stu te kālaḥ proktaścaiva nṛpottama | anyaccaiva pravakṣyāmi pāpapīḍānivāraṇam

38.39

mṛtyukāle ca saṃprāpte kṣayaṃ jñātvā nṛpottama | tatra dānaṃ pradātavyaṃ yamamārgasukhapradam

38.40

nityanaimittikātkālātkāmyābhyudayikāttathā | antyaḥ kālaḥ samākhyāto mahārāja tavāgrataḥ

38.41

ete kālāḥ samākhyātāḥ svakarmaphaladāyakāḥ | tīrthasya lakṣaṇaṃ rājanpravakṣyāmi tavāgrataḥ

38.42

sutīrthānāmidaṃ gaṅgā bhāti puṇyā sarasvatī | revā ca yamunā tāpī tathā carmaṇvatī nadī

38.43

sarayūrghargharā veṇā puṇyā pāpapraṇāśinī | kāverī kapilā cānyā viśālā viśvapāvanī

38.44

godāvarī samākhyātā tuṅgabhadrā narottama | [†pāpānāṃ bhītidā nityaṃ bhīmarathī prapaṭhyate

38.45

vedikā kṛṣṇagaṅgā ca hyanyāḥ saridvarottamāḥ ] | etāsāṃ puṇyakāleṣu santi tīrthānyanekaṃśaḥ

38.47

grāme vā yadi vā'raṇye nadyaḥ sarvatra pāvanāḥ | tatra tatra prakarttavyāḥ snānadānādikāḥ kriyāḥ
yadā na jñāyate nāma tāsāṃ tīrthasya sattama | nāma caitra prakarttavyaṃ viṣṇutīrthamidaṃ nṛpa

38.48

tīrtheṣu tadgadevo'haṃ tīrthaṃ cāpi na saṃśayaḥ | māmevoccārayedyo vai tīrthadeveṣu sādhakaḥ

38.49

tasya puṇyaphalaṃ jātaṃ mannāmnā nṛpanandana | ajñātānāṃ ca tīrthānāṃ devānāṃ nṛpasattamai

38.50

snāne dāne mahārāja mannāmaiva samuccaret | tīrthānāmeva rājendra dhātrā nāma idaṃ kṛtam

38.51

sindhavaḥ sapta puṇyākhyāḥ sarvasthāḥ kṣitimaṇḍale | yatra tatra prakarttavyaṃ snānadānādikaṃ nṛpa

38.52

akṣayaṃ phalamāpnoti sutīrthānāṃ prasādataḥ

38.53

tīrtharūpā mahārūpāḥ sāgarāḥ sapta eva ca | mānasādyāstathā rājansarasyaśca prakīrtitāḥ

38.55

nirjalā api tāḥ proktāstīrtharūpā na saṃśayaḥ | svalpā nadyo mahārāja tāsu tīrthaṃ pratiṣṭhitam
khāteṣveva ca sarveṣu varjayitvā ca kūpakam | parvatāstīrtharūpāśca [ mervādadyāśca mahītale

38.56

yajñabhūmiśca yajñaśca ] agnihotre yathā sthitaḥ | śrāddhabhūmistathā śuddhā devaśālā tathā punaḥ

38.57

homaśālā tathā proktā vedādhyayanaveśma ca | gṛheṣu puṇyasaṃyuktaṃ gosthānaṃ varamuttamam

38.58

somapāyī vasedyatra tīrthaṃ tatra pratiṣṭhitam | ārāmā yatra vai puṇyā aśvattho yatra tiṣṭhati

38.59

brahmavṛkṣo bhavedyatra vaṭavṛkṣastathaiva ca | [†anye ca vanyasaṃghāte tathā tīrthaṃ pratiṣṭhitam]

38.60

[ ete tīrthāḥ samākhyātāḥ pitā mātā tathaiva ca] | purāṇaṃ paṭhyate yatra gururyatra ca tiṣṭhati
subhāryā vidyate yatra tatra tīrthaṃ na saṃśayaḥ

38.61

pitā caiva suputraśca vidyate yatra tīrthakam | etānyapi ca tīrthāni rājaveśma tathaiva ca

38.62

pātrasya lakṣaṇaṃ brūhi yasmai deyaṃ surottama | prasādasumukho bhūtvā kṛpāṃ kṛtvā ca mādhava

38.63

śṛṇu rājanmahāprājña pātrasyāpi sulakṣaṇam | yasmai deyaṃ tu dānaṃ ca śraddhāpūtairmahātmabhiḥ

38.64

brāhmaṇaṃ sukulopetaṃ vedādhyayanatatparam | śāṃtaṃ dāntaṃ dayopetaṃ śuddhameva viśeṣataḥ

38.65

prajñāvantaṃ jñānavantaṃ devapūjanatatparam | tapasyantaṃ mahābhāgaṃ vaiṣṇavaṃ jñānapaṇḍitam

38.66

dharmajñaṃ ca suśīlaṃ ca pākhaṇḍaistu vivarjitam | evaṃ pātraṃ samāsādya deyamanyadvadāmyaham

38.67

evametairguṇairyuktaṃ svasṛputraṃ tathaiva ca | evaṃ pātraṃ vijānīhi duhitātanayaṃ tataḥ

38.68

jāmātaraṃ mahārāja bhāvairetaistu saṃyutam | guruṃ ca dīkṣitaṃ caiva pātrabhūtaṃ narottama

38.69

etānyeva supātrāṇi dānayogyāni sattama | vedācārasamopetaḥ pātratvaṃ caiva gacchati

38.70

varjayetkitavaṃ vipraṃ tathā kāṇaṃ ca varjayet | atikṛṣṇaṃ mahārāja kapilaṃ parivarjayet

38.71

karkaṭākṣaṃ sunīlaṃ ca śyāvadantaṃ vivarjayet | nīladantaṃ tathā rājanpītadantaṃ tathaiva ca

38.72

godantaṃ kṛṣṇadantaṃ ca barbaraṃ vātarogiṇam | hīnāṅgamadhikāṅgaṃ ca kuṣṭhinaṃ kunakhaṃ tathā

38.73

duścarmāṇaṃ mahārāja khalvāṭaṃ parivarjayet | anyāyeṣu ratā yasya jāyā viprasya bhūpate

38.74

tasya dānaṃ na dātavyaṃ yadi brahmasamo bhavet | strījitāya na dātavyaṃ śokārtāya mahāmate

38.75

vyādhitāya na dātavyaṃ mṛtabhojiṣu bhūpate | caurāya ca na dātavyaṃ sadyaḥ stenasamo bhavet

38.76

atistabdhāya no deyaṃ śaṭhāya ca viśeṣataḥ| vedaśāstrasamāyuktaḥ sadācāreṇa varjitaḥ
śrāddhe dāne ca rājendra naiva yuktaḥ kadācana

38.77

atha dānaṃ pravakṣyāmi yatphalaṃ puṇyadāyakam| kāle tīrtheṣu pātrāṇāṃ śraddhāyogācca jāyate

38.79

nāsti śraddhāsamaṃ puṇyaṃ nāsti śraddhāsamaṃ sukham| nāsti śraddhāsamaṃ tīrthaṃ saṃsāre prāṇināṃ nṛpa
śraddhābhāvena saṃyukto māmeva parisaṃsmaret | pātrahaste pradātavyaṃ dravyameva nṛpottama

38.80

evaṃvidhasya dānasya vidhiyuktasya yatphalam | anantaṃ tadavāpnoti matprasādātsukhī bhavet

Linked texts (2)