Pramāṇa · Search · About · API

Bhukhanda 40

Bhūkhaṇḍa 40

Language
Sanskrit

40.1

vena uvāca-putro bhāryā kathaṃ tīrthaṃ mātā pitā kathaṃ vada | guruścaiva kathaṃ tīrthaṃ tanme vistarato vada

40.2

viṣṇuruvāca -
asti vārāṇasī ramyā gaṅgāyuktā mahāpurī | tasyāṃ vasati vaiśyo hi kṛkalo nāma nāmataḥ

40.3

tasya bhāryā mahāsādhvī sādhuvrataparāyaṇā | dharmācāraparā nityaṃ sā vai patiparāyaṇā

40.4

sukalā nāma puṇyāṅgī suputrā cārumaṅgalā | satyaṃvadā śubhā śuddhā priyākārā priyavratā

40.5

evaṃ‍guṇasamāyuktā subhagā cāruhāsinī | sa vaiśya uttamo vāgmī dharmajño jñānavānguṇī

40.6

purāṇe śrautadharme ca sadā śravaṇatatparaḥ | tīrthayātrāprasaṅgena bahupuṇyapradāyakam

40.7

śraddhayā nirgato yātrāṃ tīrthānāṃ puṇyamaṅgalam | brāhmaṇānāṃ prasaṅgena sārthavāhena tena vai

40.8

prasthito dharmamārgaṃ tu tamuvāca pativratā | patisnehena saṃmugdhā bhartāraṃ vākyamabravīt

40.9

sukalovācaahaṃ te dharmataḥ patnī sahapuṇyakarā priya | patimārge prayātā'haṃ patidevaṃ yajāmyaham

40.10

kadā naivaṃ bhavāṃstyājyaḥ sadbhāvācca dvijottama | tava chāyāṃ samāśritya kariṣye vratamuttamam

40.11

pativratākhyaṃ pāpaghnaṃ nārīṇāṃ gatidāyakam | puṇyā strī kathyate loke yā syātpatiparāyaṇā

40.12

yuvatīnāṃ pṛthaktīrthaṃ vinā bharturdvijottama | sukhadaṃ nāsti vai loke svargamokṣapradāyakam

40.13

savyaṃ pādaṃ svabhartuśca prayāgaṃ viddhi sattama | vāmaṃ ca puṣkaraṃ tasya yā nārī parikalpayet

40.14

tasya pādodakasnānāttatpuṇyaṃ parijāyate | prayāgapuṣkarasamaṃ snānaṃ strīṇāṃ na saṃśayaḥ

40.15

sarvatīrthasamo bhartā sarvadharmamayaḥ patiḥ | makhānāṃ yajanātpuṇyaṃ yadvai bhavati dīkṣite
tatpuṇyaṃ samavāpnoti bhartuścaiva hi sāṃpratam

40.16

prayāgaṃ puṣkaraṃ caiva yātrāṃ kṛtvā hi yadbhavet | tatphalaṃ samavāpnoti bhartuḥ śuśrūṣaṇādapi

40.17

samāsena pravakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu | nāstyasyā hi pṛthagdharmaḥ patiśuśrūṣaṇaṃ vinā

40.19

tasmātkānta sahāyaṃ te kurvāṇā sukhadāyinī | tava cchāyāṃ samāśritya tvāgamiṣyāmi nānyathā 18
viṣṇuruvāca —
rūpaṃ śīlaṃ guṇaṃ bhaktiṃ samālokya ca sarvathā | saukumāryaṃ vicāryaiva kṛkalaḥ sa punaḥ punaḥ

40.20

yadyevaṃ syādgamiṣyāmi durgamārgaṃ suduḥkhadam | rūpameva bhaveccāsyāḥ śītātapavilo1ḍitam

40.21

padmapatrapratīkāśamasyāścāṅgaṃ pravarṇakam | mahāvātena śītena kṛṣṇavarṇaṃ bhaviṣyati

40.22

pathi karkaśasugrāvaiḥ pādau cāsyāḥ sukomalau | eṣyete vedanāṃ tīvrāṃ ryathā gantuṃ na ca kṣamā

40.23

kṣuttṛṣṇābhiḥ parītāṅgī kīdṛkveyaṃ bhaviṣyati | vāmāṅgī mama ca sthānaṃ dharmasthānaṃ varānanā

40.24

mama prāṇapriyā nityaṃ nityaṃ dharmasya cā''śrayaḥ| nāśameti yadā bālā mama nāśo bhavediha

40.25

iyaṃ me jīvikā nityamiyaṃ prāṇasya ceśvarī | na nayiṣye ca tattārthamekaścaiva vrajāmyaham

40.26

cintayitvā kṣaṇaṃ tena kṛkalena mahātmanā | tasya cittānugo bhāvastayā jñāto nṛpottama

40.27

punaścovāca sukalā bhartāraṃ prasthitaṃ tadā | ॲnaghā naiva saṃtyājyā puruṣaiḥ śṛṇu sattama

40.28

mūlameva hi dharmasya puruṣasya mahāmate | jñātvā caivaṃ mahābhāga naya māmapi sāṃpratam

40.29

viṣṇuruvāca —
śrutvā sarvaṃ hi tenāpi priyayā bahubhāṣitam | prahasyaiva vaco brūte mā maivaṃ kṛpaṇaṃ vada

40.30

naiva tyājyā bhavedbhāryā prāptā dharmeṇa vai priye | yena bhāryā parityaktā sunītā dharmacāriṇī

40.31

daśāṅgaradharmastenāpi parityakto varānane | tasmāttvāmeva bhadraṃ te naiva tyakṣye kadā priye

40.32

evamābhāṣya tāṃ bhāryāṃ saṃbodhya ca punaḥ punaḥ | tayā cājñātamātreṇa sārthena sa tu saṃgataḥ

40.33

gate tasminmahābhāge kṛkale puṇyakarmaṇi | devakarmasuvelāyāṃ kāle puṇye śubhānanā

40.34

naiva paśyati bhartāramāgataṃ mandiraṃ nijam | samutthāya tvarāyuktā rudantī sukalā tadau

40.37

pṛcchati smārtha sā bālā bhartuḥ śokātipīḍitā | yuṣmābhirvai mahābhāgā dṛṣṭo'sau kṛkalo mama 35
prāṇeśvaro gataḥ kvāpi bhavanto mama bāndhavāḥ | [ yadi dṛṣṭo mahābhāgāḥ kṛkalo mama sāṃpratam 36
bhartā me puṇyakartā vai sarvajñaḥ satyapaṇḍitaḥ ] | kathayantu mahātmāno yadi dṛṣṭo mahāmatiḥ

40.38

tasyāstadbhāṣitaṃ śrutvā tāmūcuste mahāmatim | dharmayātrāprasaṅgena nāthaste kṛkalaḥ śubhe

40.39

tīrthayātrāṃ gato bhadre kasmācchocasi suvrate | sādhayitvā mahātīrthaṃ punareṣyati śobhane

40.40

evamāśvāsitām̐ rbharuḥ puruṣairāptakāribhiḥ | punargehaṃ gatā rājansuklā cārubhāṣiṇī

40.41

ruroda karuṇaṃ duḥkhaṃ sukalā'pi parāyaṇā | yāvadāyāti me bhartā bhūmau svapsyāmi saṃstare

40.42

ghṛtaṃ tailaṃ na bhokṣye'haṃ dadhi kṣīraṃ tathaiva ca | lavaṇaṃ ca parityaktaṃ tāmbūlaṃ hi tathaiva ca

40.43

madhuraṃ ca tathā rājaṃstyaktaṃ guḍādikaṃ tathā | ekāhārā nirādhārā tāvatsthāsye na saṃśayaḥ

40.44

[† yāvaccā''gamanaṃ bhartuḥ punareva bhaviṣyati | evaṃ duḥkhānvitā bhūtvā ekaveṇīdharā punaḥ]

40.45

ekakañcukasaṃvītaum̐ malinā ca babhūva sā | malinenāpi vastreṇa tvekenaiva sthitā punaḥ

40.46

hāhākāraṃ pramuñcantī niḥśvasantī suduḥkhitā | viyogavahninā dagdhā kṛṣṇāṅgī maladhāriṇī

40.47

evaṃ duḥkhasamācārā sukṛśā vihvalā tadā | rodamānā divārātrau nidrāṃ lebhe na vai niśi

40.48

kṣudhā na vindate rājanduḥkhena vidalī kṛtā| atha sakhyaḥ samāyātāḥ papracchuḥ sukalāṃ tadā

40.49

sakhya ūcuḥ —
sukale cārusarvāṅge kasmādrodiṣi sāṃpratam | tato naḥ kāraṇaṃ brūhi duḥkhasya ca varānane

40.50

sukalovāca —
sa māṃ tyaktvā gato bharttā dharmārthaṃ dharmatatparaḥ | tīrthayātrāprasaṅgena tvaṭate medinīṃ tataḥ

40.52

māṃ tyaktvā sa gataḥ svāmī nirdoṣāṃ pāpavarjitām | ahaṃ sādhvī samācārā sadāpuṇyā pativratā51
māṃ tyaktvā sa gato bharttā tīrthasādhanatatparaḥ| tenāhaṃ duḥkhitā sakhyo viyogenāpi pīḍitā

40.53

jīvanāśo varaṃ śreṣṭhaṃ varaṃ vai viṣabhakṣaṇam | varamagnipraveśo vai varaṃ kāyavināśanam

40.54

nārīṃ priyāṃ parityajya bharttā yāti suniṣṭhuraḥ | bhartṛtyāgo varaṃ naiva prāṇatyāgo varaṃ sakhi

40.55

viyogaṃ na samarthā'haṃ sahituṃ nityadāruṇam | tenāhaṃ duḥkhitā sakhyo viyogenāpi nityaśaḥ

40.56

sakhya ūcuḥ —
tīrthayātrāṃ gato bharttā punareṣyati te patiḥ | vṛthā śoṣayase kāyaṃ vṛthā śokaṃ karoṣi vai

40.57

vṛthā tvaṃ tapase bāle vṛthā bhogānparityajeḥ | pibasva cānnaṃ bhuṅkṣva svaṃ yaddattaṃ pūrvajanmani

40.59

kasya bharttā sutāḥ kasya kasya svajanabāndhavāḥ| kaḥ kasya nāsti saṃsāre saṃbandhaṃ kena vai na hi
bhakṣyate bhujyate bāle saṃsārasya hi tatphalam | mṛte prāṇini ko'śnāti ko hi paśyati tatphalam
pīyate bhujyate bāla etatsaṃsārasatphalam

40.60

sukalovāca —
bhavatībhiḥ prayuktaṃ tanna syādbhedena saṃmatam | [ svabharturvā pṛthagbhūtā tiṣṭhatyekā sadaiva hi

40.61

pāparūpā bhavennārī tāṃ na manyanti sajjanāḥ| ] bhartuḥ sārdhaṃ sadā sakhyo dṛṣṭo vedeṣu sarvadā

40.62

saṃbandhaḥ puṇyasaṃsargājjāyate nānyakāraṇāt | nārīṇāṃ ca sadā tīrthaṃ bharttā śāstreṣu paṭhyate

40.63

yamevā''vāhayennityaṃ vācā kāyena karmabhiḥ | manasā pūjayennityaṃ satyabhāvena tatparā

40.64

etatpārśve mahātīrthaṃ dakṣiṇāṅgaṃ sadaiva hi | tamāśritya yadā nārī gṛhasthā parivartate

40.65

yajate dānapuṇyaiśca tasya dānasya yatphalam | vārāṇasyāṃ ca gaṅgāyāṃ yatphalaṃ na ca puṣkare

40.66

dvārakāyāṃ na cāvantyāṃ kedāre śaśibhūṣaṇe | labhate naiva sā nārī yajamānā sadā kila

40.67

tādṛśaṃ phalamevaṃ sā na prāpnoti kadā sakhi | susukhaṃ putrasaubhāgyaṃ snānaṃ dānaṃ ca bhūṣaṇam

40.68

vastrālaṃkārasaubhāgyaṃ rūpaṃ tejaḥphalaṃ sadā | yaśaḥ kīrtimavāpnoti guṇaṃ ca varavarṇini
bhartuḥ prasādācca sarvaṃ labhate nātra saṃśayaḥ

40.69

vidyamāne yadā kānte anyadharmaṃ karoti yā | niṣphalaṃ jāyate tasyāḥ puṃścalī parikathyate

40.70

nārīṇāṃ yauvanaṃ rūpamavatāraṃ smṛtaṃ dhruvam | ekaścāpi hi bhartuśca tasyārthe bhūmamaṇḍale

40.71

suputrā suyaśā nārī parikathyeta vai sadā | tuṣṭe bhartari saṃsāre dṛśyā nārī na saṃśayaḥ

40.72

patihīnā yadā nārī bhavetsā bhūmimaṇḍale| kutastasyāḥ sukhaṃ rūpaṃ yaśaḥ kīrtiḥ sutā bhuvi

40.73

sudaurbhāgyaṃ mahāduḥkhaṃ saṃsāre paribhujyate| pāpabhāgā bhavetsā ca duḥkhācārā sadaiva hi

40.74

tuṣṭe bhartari tasyāstu tuṣṭāḥ syuḥ sarvadevatāḥ| tuṣṭe bhartari tuṣyanti ṛṣayo devamānavāḥ

40.75

bhartā nātho gururbhartā devatā daivataiḥ saha| bhartā tīrthaśca puṇyaśca nārīṇāṃ nṛpanandana

40.76

śṛṅgāraṃ bhūṣaṇaṃ rūpaṃ varṇasaugandhyameva ca| kṛtvā saṃtiṣṭhate nityaṃ varjayitvā suparvasu

40.77

śṛṅgārairbhūṣaṇaiḥ sā tu śuśubhe sā yadā patiḥ| [ patyā vinā bhavetyevaṃ kṣīraṃ sarpamukhe yathā

40.78

bharturarthe mahābhāgā suvratā cārumaṅgalā| gate bhartari yā nārī śṛṅgāraṃ kurute yadi

40.79

rūpaṃ varṇaṃ ca tatsarvaṃ śramarūpeṇa jāyate| vadanti bhūtale lokāḥ puṃścalīyaṃ na saṃśayaḥ]
tasmādbharturviyuktāyā nāryāḥ śṛṇuta bhūtale

40.80

icchantyā vai mahāsaukhyaṃ bhavitavyaṃ kadācana| sutāpāyāḥ paro dharmo bhartā śāstreṣu gīyate

40.81

tasmādvai śāśvato dharmo na tyājyo bhāryayā kila| evaṃ dharmaṃ vijānāmi kathaṃ bhartā parityajet

40.82

ityarthe śrūyate sakhya itihāsa prācīnam| sudevāyāśca caritaṃ supuṇyaṃ pāpanāśanam

Linked texts (3)