Bhukhanda 41: atha dvicatvāriṃśo'dhyāyaḥ
Bhūkhaṇḍa 41
- Language
- Sanskrit
Contents
- 41.73 — 1 part
atha dvicatvāriṃśo'dhyāyaḥ
41.1
yā sudevā tvayā proktā kimācārā vadasva naḥ| tvayā proktaṃ mahābhāge vada naḥ satyameva ca
41.2
ayodhyāyāṃ mahārājā sa āsīddharmakovidaḥ| manuputro mahābhāgaḥ sarvadharmārthatatparaḥ
41.3
ikṣvākurnāma sarvajño devabrāhmaṇapūjakaḥ| tasya bhāryā sadā puṇyā pativrataparāyaṇā
41.4
tayā sārdhaṃ yajedyajñāṃstīrthāni vividhāni ca| devarājasya vīrasya kāśīśasya mahātmanaḥ
41.5
sudevā nāma vai kanyā satyācāraparāyaṇā| upayeme mahārāja ikṣvākustāṃ mahīpatiḥ
41.6
sudevāṃ cārusarvāṅgīṃ satyavrataparāyaṇām| tayā sārdhaṃ yajedyajñānsupuṇyānpuṇyanāyakaḥ
41.7
sa reme nṛpaśārdūlo gṛhe ca priyayā tadā| ekadā tu mahārājastayā sārdhaṃ vanaṃ yayau
41.8
gaṅgāraṇyaṃ samāsādya gam̐yāyāṃ krīḍate sadā| siṃhānhatvā varāhāṃśca gajānsamahiṣāṃstataḥ
41.9
krīḍamānasya tasyāpi varāhaśca samāgataḥ| bahuśūkarayūthena putrapautrairalaṃkṛtaḥ
41.10
ekā ca śūkarī tasya priyā pārśve pratiṣṭhati| dṛṣṭvā'tha śūkaraścainaṃ rājānaṃ mṛgayāratam
41.11
parvatādhāramāśritya bhāryayā saham̐ śūkaraḥ| tiṣṭhatyekaḥ suvīryeṇa putrānpautrāngurūñchiśūn
41.12
jñātvā teṣāṃ mahārāja mṛgāṇāṃ kadanaṃ mahat| tānuvāca sutānpautrānbhāryāṃ tāṃ ca sa śūkaraḥ
41.13
kośalādhipatirvīro manuputro mahābalaḥ | krīḍate mṛgayāṃ kānte mṛgānsaṃharate bahūn
41.14
sa māṃ dṛṣṭvā mahārāja eṣyate nātra saṃśayaḥ | anyeṣāṃ laghukānāṃ me nāsti prāṇabhayaṃ dhruvam
41.15
mama rūpaṃ nṛpo dṛṣṭvā kṣamāṃ naiva kariṣyati | harṣeṇa mahatā''viṣṭo bāṇapāṇirdhanurdharaḥ
41.16
śvabhiryukto mahātejā lubdhakaiḥ parivāritaḥ | priye kariṣyate ghātaṃ mamāpyeva na saṃśayaḥ
41.17
sūkaryuvāca—
yadā yadā paśyasi lubdhakānbahūnmahāvane kānta samāyudhānbahūn
ebhistu putrairmama pautrakaiḥ samaṃ dūraṃ paraṃ yāhi palāyamānaḥ
41.18
tyaktvā sudhairyaṃ balapauruṣaṃ mahānmahābhayenāpi viṣaṇṇacetanaḥ
dṛṣṭvā nṛpendraṃ puruṣārthamuttamaṃ karoṣi kiṃ kānta vadasva kāraṇam
41.19
tasyāstu vākyaṃ sa niśamya kola uvāca tāṃ śūkararāja uttaram
yadarthabhīto'smi sulubdhakātpriye dṛṣṭvā gato dūraṃ niśamya śūkarān
41.20
sulubdhakāḥ pāpaśaṭhā mahāpriye kurvanti pāpaṃ paridurgakandare
sadaiva duṣṭā bahupāpacittakā jātāśca sarve paripāpināṃ kule
41.21
teṣāṃ hi hastānmaraṇādvibhemi mṛto'pi yāsyāmi punareva pāpam
dūraṃ giri parvatakandaraṃ ca vrajāmi kānte apamṛtyubhītaḥ
41.22
ayaṃ hi puṇyo nṛpanātha āgato viśvādhipaḥ keśavarūpabhūpaḥ
yuddhaṃ kariṣye samare mahātmanā sārdhaṃ priye pauruṣavikrameṇa
41.23
jeṣyāmi bhūpaṃ yadi svena tejasā bhokṣyāmi kīrti tvatulāṃ pṛthivyām
no vā hato vīravareṇa saṃgare yāsyāmi lokaṃ madhusūdanasya
41.24
mamāṅgabhūtena palena medasā tṛptiṃ parāṃ yāsyati bhūmināthaḥ
tṛptā bhaviṣyanti sulokadevatā yasmādayaṃ cā''gato vajrapāṇiḥ
41.25
asyaiva hastānmaraṇaṃ yadā bhavellābhaśca me sundari kīrtiruttamā
tasmādyaśo bhūmitale jagattraye vrajāmi lokaṃ madhusūdanasya
41.27
naivaṃ bhīto'smi kṣubdho'smi gato'haṃ girisānuṣu | pāpāddhīto gataḥ kānte dharmaṃ dṛṣṭvā sthiro hyaham
na jāne pātakaṃ pūrvamanyajanmani cārjitam | yenāhaṃ śūkarīṃ yoniṃ gato'haṃ pāpasaṃcayāt
41.28
kṣālayiṣyāmyahaṃ ghoraṃ pātakaṃ pūrvasaṃcayam | bāṇodakairmahāghoraistīkṣṇaiśca niśitaiḥ śataiḥ
41.29
putrānpautrānvarāṃ kanyāṃ kuṭumbaṃ bālavṛddhakam | giriṃ gaccha gṛhītvā tvaṃ mama mohamamaṃ tyaja
41.30
mama snehaṃ parityajya harireṣa samāgataḥ | asya hastātprayāsyāmi tadviṣṇoḥ paramaṃ padam
41.32
devenāpi mamādyaiva svargadvāramanuttamam | udghāṭitakapāṭaṃ tu yāsyāmi sumahaddivam 31
sukalovāca—
tacchrutvā vacanaṃ tasya śūkarasya mahātmanaḥ | uvāca tatpriyā sakhyaḥ sīdamānāntarā tadā
41.33
śūkaryuvāca—
yasminyūthe bhavetsvāmī putrapautrairalaṃkṛtaḥ | mitraiśca bhrātṛbhiścaiva anyaiḥ svajanabāndhavaiḥ
41.34
tathaivālaṃkṛto yūtho bhavatā pariśobhate | tvāṃ vinā'yaṃ mahābhāga kīdṛgyūtho bhaviṣyati
41.35
tavaiva subalenāpi garjamānāśca śūkarāḥ | vicaranti girau kānta tanayā mama bālakāḥ
41.36
mṛdūnmūlāṃstu bhakṣanti nirbhayāstava tejasā | durgeṣu vanakuñjeṣu parvatāntardarīṣu ca
41.37
na kurvanti bhayaṃ tīvraṃ siṃhānāmiha parvate | mānavānāṃ mahābhāga pālitāstava tejasā
41.39
tvayā tyaktā amī sarve bālakā mama dārakāḥ | di(dī)nāścaiva varākāśca bhaviṣyanti vicetanāḥ 38
nityaṃ caiva sukhaṃ karma gatvā paśyanti bālakāḥ | patihīnā yathā nārī śobhate naiva śobhanā
41.40
alaṃkṛtā cāpi divyairalaṃkāraiḥ sukāñcanaiḥ | ratnaiḥ paricchadairvastraiḥ pitṛmātṛsahodaraiḥ
41.41
śvaśrūśvaśurakaiścānyaiḥ patihīnā na bhāti sā | candrahīnā yathā rātriḥ putrahīnaṃ yathā kulam
41.42
dīpahīnaṃ yathā gehaṃ naiva bhāti kadā kila | tvāṃ vinā'yaṃ tathā yūtho naiva śobhati mānada
41.43
ācāreṇa yathā martyo jñānahīno yatiḥ kila̍ | maṃtrahīnaṃ yathā rājyaṃ tathā'yaṃ naiva śobhate
41.44
kaivartena vinā nāvaḥ saṃpūrṇāḥ parisāmare | na bhāntyeva yathā sārthaḥ sārthavāhena vai tathā
41.46
senādhyakṣeṇa ca vinā yathā sainyaṃ na bhāti ca | tvāṃ vinā vai tathā sainyaṃ śūkarāṇāṃ mahāmate
dīno bhaviṣyati yathā vedahīno yathā dvijaḥ | mayi bhāraṃ kuṭumbasya viniveśya pragacchasi
41.47
maraṇaṃ jñātvā sulabhaṃ kā pratijñā tavedaśī | tvāṃ vinā'haṃ na śaknomi dhartuṃ prāṇānniyeśvara
41.48
tvayaiva sahitā svargaṃ bhūmiṃ vā'pi mahāmateai | narakaṃ vā prabhokṣyāmi satyaṃ satyaṃ vadāmyaham
41.49
atha putrānsaputrāṃśca gṛhītvā yūthamuttamam | āvāṃ vrajāva yūtheśa durgamevaṃ sukandaram
41.50
jīvitavyaṃ parityajya maraṇāyābhigamyate | tatra kiṃ dṛśyate lābho maraṇe vada sāṃpratam
41.52
vīrāṇāṃ tvaṃ na jānāsi sudharmaṃ śṛṇu sāṃpratam | yuddhārthinā hi vīreṇa vīraṃ gatvā prayācitam
dehi me yodhanaṃ saṃkhye yuddhārthī tvahamāgataḥ | pareṇa yācitaṃ yuddhaṃ na dadāti yadā bhaṭaḥ
41.53
kāmāllobhādbhayādvā'pi mohādvā śṛṇu vallabheai | kumbhīpāke sa narake vasedyugasahasrakam
41.54
kṣatriyāṇāṃ paro dharmo yuddhaṃ deyaṃ na saṃśayaḥ | tadyuddhaṃ dīyamānena raṅgabhūmiṃ gatena vai
41.56
jitvā śatruṃ punastatra yaśaḥ kīrtiṃ prabhuñjate | no vā hato'pi yuddhe'sminyudhyamānaḥ sunirbhayaḥ
vīralokamavāpnoti divyām̐llokānprabhuñjate | yāvadvarṣasahasrāṇāṃ viṃśatyekā priye śṛṇu̍
41.57
vīraloke vasettāvaddevavīrairmahīyate | manuputraḥ samāyātaḥ svayaṃ vīro na saṃśayaḥ
41.58
saṃgrāmaṃ yācamānastu yuddhaṃ deyaṃ mayā dhruvam | yuddhātithiḥ samāyāto viṣṇurūpaḥ sanātanaḥ
satkāro yuddharūpeṇa kartavyaśca mayā śubhe
41.59
yadā yuddhaṃ tvayā deyaṃ rājñe caiva mahātmane | tato'haṃ pauruṣaṃ kānta paśye vai tava kīdṛśam
41.60
evamuktvā priyānputrānsamāhūya tvarānvitā | uvāca putrakā yūyaṃ śṛṇudhvaṃ vacanaṃ mama
41.61
yuddhātithiḥ samāyāto viṣṇurūpaḥ sanātanaḥ | mayā tatra pragantavyaṃ yatrāyaṃ hi gamiṣyati
41.62
yāvattiṣṭhati vai nāṃtho bhavatāṃ pratipālakaḥ | yūyaṃ gacchantu vai dūraṃ durgaṃ giriguhāmukham
41.63
sukhaṃ jīvata me vatsā varjayitvā sulubdhakān | mayā tatra pragantavyaṃ yam̐traiṣa hi gamiṣyati
41.64
bhavatāṃ śreṣṭho'yaṃ bhrātā yūtharakṣāṃ kariṣyati | ete pitṛvyakāḥ sarve bhavatāṃ trāṇakārakāḥ
dūraṃ prayāntu vai sarve māṃ vihāya suputrakāḥ
41.65
ayaṃ hi parvataḥ śreṣṭho bahumūlaphalodakaḥ | bhayaṃ tu kasya vai nāsti sukhaṃ jīvanamasti vai
41.66
yuvābhyāṃ hi akasmāddhi yuddhamuktaṃ bhayaṃkaram | tanno hi kāraṇaṃ mātarvada satyamihaiva hi
41.67
ayaṃ rājā mahāraudraḥ kālarūpaḥ samāgataḥ | krīḍate mṛgayā lubdho mṛgānhatvā bahūnvane
41.68
ikṣvākūnāṃma durdharṣo manuputro mahābalaḥ | saṃhariṣyati kālo'yaṃ dūraṃ yāntu suputrakāḥ
41.69
mātaraṃ pitaraṃ tyaktvā yaḥ prayātim̐ sa pāpadhīḥ | mahāraudraṃ sughoraṃ tu narakaṃ yāti nām̐nyathā
41.70
mātuḥ puṇyaṃ payaḥ pītvā puṣṭo bhavati nirghṛṇaḥ | mātaraṃ pitaraṃ tyajya yaḥ prayāti sudurbalaḥ
41.71
pūyaṃ narakaṃ pibennityaṃ kṛmidurgandhasaṃkulam | mātastasmānna yāsyāmo guruṃ tyaktvā ihaiva ca
41.72
evaṃ vedādasaṃjātaṃ (?) teṣāṃ dharmārthasaṃyutaṃ | vyūhaṃ kṛtvā sthitāḥ sarve balatejaḥsamākulāḥ
41.73
sāhasotsāhasaṃhṛṣṭāḥ paśyanti nṛpanandanam | nadantaḥ pauruṣairyuktāḥ krīḍamānā vane tadā
41.73.p1
iti śrīmahāpurāṇe pādme bhūmikhaṇḍe venopākhyāne sukalācarite dvicatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ || 42
Linked texts (3)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bhūmikhaṇḍa — Sanskrit
- Puruṣārthasudhānidhi — Sāyaṇācārya, Sanskrit