Pramāṇa · Search · About · API

Bhukhanda 41: atha dvicatvāriṃśo'dhyāyaḥ

Bhūkhaṇḍa 41

Language
Sanskrit

Contents

atha dvicatvāriṃśo'dhyāyaḥ

41.1

yā sudevā tvayā proktā kimācārā vadasva naḥ| tvayā proktaṃ mahābhāge vada naḥ satyameva ca

41.2

ayodhyāyāṃ mahārājā sa āsīddharmakovidaḥ| manuputro mahābhāgaḥ sarvadharmārthatatparaḥ

41.3

ikṣvākurnāma sarvajño devabrāhmaṇapūjakaḥ| tasya bhāryā sadā puṇyā pativrataparāyaṇā

41.4

tayā sārdhaṃ yajedyajñāṃstīrthāni vividhāni ca| devarājasya vīrasya kāśīśasya mahātmanaḥ

41.5

sudevā nāma vai kanyā satyācāraparāyaṇā| upayeme mahārāja ikṣvākustāṃ mahīpatiḥ

41.6

sudevāṃ cārusarvāṅgīṃ satyavrataparāyaṇām| tayā sārdhaṃ yajedyajñānsupuṇyānpuṇyanāyakaḥ

41.7

sa reme nṛpaśārdūlo gṛhe ca priyayā tadā| ekadā tu mahārājastayā sārdhaṃ vanaṃ yayau

41.8

gaṅgāraṇyaṃ samāsādya gam̐yāyāṃ krīḍate sadā| siṃhānhatvā varāhāṃśca gajānsamahiṣāṃstataḥ

41.9

krīḍamānasya tasyāpi varāhaśca samāgataḥ| bahuśūkarayūthena putrapautrairalaṃkṛtaḥ

41.10

ekā ca śūkarī tasya priyā pārśve pratiṣṭhati| dṛṣṭvā'tha śūkaraścainaṃ rājānaṃ mṛgayāratam

41.11

parvatādhāramāśritya bhāryayā saham̐ śūkaraḥ| tiṣṭhatyekaḥ suvīryeṇa putrānpautrāngurūñchiśūn

41.12

jñātvā teṣāṃ mahārāja mṛgāṇāṃ kadanaṃ mahat| tānuvāca sutānpautrānbhāryāṃ tāṃ ca sa śūkaraḥ

41.13

kośalādhipatirvīro manuputro mahābalaḥ | krīḍate mṛgayāṃ kānte mṛgānsaṃharate bahūn

41.14

sa māṃ dṛṣṭvā mahārāja eṣyate nātra saṃśayaḥ | anyeṣāṃ laghukānāṃ me nāsti prāṇabhayaṃ dhruvam

41.15

mama rūpaṃ nṛpo dṛṣṭvā kṣamāṃ naiva kariṣyati | harṣeṇa mahatā''viṣṭo bāṇapāṇirdhanurdharaḥ

41.16

śvabhiryukto mahātejā lubdhakaiḥ parivāritaḥ | priye kariṣyate ghātaṃ mamāpyeva na saṃśayaḥ

41.17

sūkaryuvāca—
yadā yadā paśyasi lubdhakānbahūnmahāvane kānta samāyudhānbahūn
ebhistu putrairmama pautrakaiḥ samaṃ dūraṃ paraṃ yāhi palāyamānaḥ

41.18

tyaktvā sudhairyaṃ balapauruṣaṃ mahānmahābhayenāpi viṣaṇṇacetanaḥ
dṛṣṭvā nṛpendraṃ puruṣārthamuttamaṃ karoṣi kiṃ kānta vadasva kāraṇam

41.19

tasyāstu vākyaṃ sa niśamya kola uvāca tāṃ śūkararāja uttaram
yadarthabhīto'smi sulubdhakātpriye dṛṣṭvā gato dūraṃ niśamya śūkarān

41.20

sulubdhakāḥ pāpaśaṭhā mahāpriye kurvanti pāpaṃ paridurgakandare
sadaiva duṣṭā bahupāpacittakā jātāśca sarve paripāpināṃ kule

41.21

teṣāṃ hi hastānmaraṇādvibhemi mṛto'pi yāsyāmi punareva pāpam
dūraṃ giri parvatakandaraṃ ca vrajāmi kānte apamṛtyubhītaḥ

41.22

ayaṃ hi puṇyo nṛpanātha āgato viśvādhipaḥ keśavarūpabhūpaḥ
yuddhaṃ kariṣye samare mahātmanā sārdhaṃ priye pauruṣavikrameṇa

41.23

jeṣyāmi bhūpaṃ yadi svena tejasā bhokṣyāmi kīrti tvatulāṃ pṛthivyām
no vā hato vīravareṇa saṃgare yāsyāmi lokaṃ madhusūdanasya

41.24

mamāṅgabhūtena palena medasā tṛptiṃ parāṃ yāsyati bhūmināthaḥ
tṛptā bhaviṣyanti sulokadevatā yasmādayaṃ cā''gato vajrapāṇiḥ

41.25

asyaiva hastānmaraṇaṃ yadā bhavellābhaśca me sundari kīrtiruttamā
tasmādyaśo bhūmitale jagattraye vrajāmi lokaṃ madhusūdanasya

41.27

naivaṃ bhīto'smi kṣubdho'smi gato'haṃ girisānuṣu | pāpāddhīto gataḥ kānte dharmaṃ dṛṣṭvā sthiro hyaham
na jāne pātakaṃ pūrvamanyajanmani cārjitam | yenāhaṃ śūkarīṃ yoniṃ gato'haṃ pāpasaṃcayāt

41.28

kṣālayiṣyāmyahaṃ ghoraṃ pātakaṃ pūrvasaṃcayam | bāṇodakairmahāghoraistīkṣṇaiśca niśitaiḥ śataiḥ

41.29

putrānpautrānvarāṃ kanyāṃ kuṭumbaṃ bālavṛddhakam | giriṃ gaccha gṛhītvā tvaṃ mama mohamamaṃ tyaja

41.30

mama snehaṃ parityajya harireṣa samāgataḥ | asya hastātprayāsyāmi tadviṣṇoḥ paramaṃ padam

41.32

devenāpi mamādyaiva svargadvāramanuttamam | udghāṭitakapāṭaṃ tu yāsyāmi sumahaddivam 31
sukalovāca—
tacchrutvā vacanaṃ tasya śūkarasya mahātmanaḥ | uvāca tatpriyā sakhyaḥ sīdamānāntarā tadā

41.33

śūkaryuvāca—
yasminyūthe bhavetsvāmī putrapautrairalaṃkṛtaḥ | mitraiśca bhrātṛbhiścaiva anyaiḥ svajanabāndhavaiḥ

41.34

tathaivālaṃkṛto yūtho bhavatā pariśobhate | tvāṃ vinā'yaṃ mahābhāga kīdṛgyūtho bhaviṣyati

41.35

tavaiva subalenāpi garjamānāśca śūkarāḥ | vicaranti girau kānta tanayā mama bālakāḥ

41.36

mṛdūnmūlāṃstu bhakṣanti nirbhayāstava tejasā | durgeṣu vanakuñjeṣu parvatāntardarīṣu ca

41.37

na kurvanti bhayaṃ tīvraṃ siṃhānāmiha parvate | mānavānāṃ mahābhāga pālitāstava tejasā

41.39

tvayā tyaktā amī sarve bālakā mama dārakāḥ | di(dī)nāścaiva varākāśca bhaviṣyanti vicetanāḥ 38
nityaṃ caiva sukhaṃ karma gatvā paśyanti bālakāḥ | patihīnā yathā nārī śobhate naiva śobhanā

41.40

alaṃkṛtā cāpi divyairalaṃkāraiḥ sukāñcanaiḥ | ratnaiḥ paricchadairvastraiḥ pitṛmātṛsahodaraiḥ

41.41

śvaśrūśvaśurakaiścānyaiḥ patihīnā na bhāti sā | candrahīnā yathā rātriḥ putrahīnaṃ yathā kulam

41.42

dīpahīnaṃ yathā gehaṃ naiva bhāti kadā kila | tvāṃ vinā'yaṃ tathā yūtho naiva śobhati mānada

41.43

ācāreṇa yathā martyo jñānahīno yatiḥ kila̍ | maṃtrahīnaṃ yathā rājyaṃ tathā'yaṃ naiva śobhate

41.44

kaivartena vinā nāvaḥ saṃpūrṇāḥ parisāmare | na bhāntyeva yathā sārthaḥ sārthavāhena vai tathā

41.46

senādhyakṣeṇa ca vinā yathā sainyaṃ na bhāti ca | tvāṃ vinā vai tathā sainyaṃ śūkarāṇāṃ mahāmate
dīno bhaviṣyati yathā vedahīno yathā dvijaḥ | mayi bhāraṃ kuṭumbasya viniveśya pragacchasi

41.47

maraṇaṃ jñātvā sulabhaṃ kā pratijñā tavedaśī | tvāṃ vinā'haṃ na śaknomi dhartuṃ prāṇānniyeśvara

41.48

tvayaiva sahitā svargaṃ bhūmiṃ vā'pi mahāmateai | narakaṃ vā prabhokṣyāmi satyaṃ satyaṃ vadāmyaham

41.49

atha putrānsaputrāṃśca gṛhītvā yūthamuttamam | āvāṃ vrajāva yūtheśa durgamevaṃ sukandaram

41.50

jīvitavyaṃ parityajya maraṇāyābhigamyate | tatra kiṃ dṛśyate lābho maraṇe vada sāṃpratam

41.52

vīrāṇāṃ tvaṃ na jānāsi sudharmaṃ śṛṇu sāṃpratam | yuddhārthinā hi vīreṇa vīraṃ gatvā prayācitam
dehi me yodhanaṃ saṃkhye yuddhārthī tvahamāgataḥ | pareṇa yācitaṃ yuddhaṃ na dadāti yadā bhaṭaḥ

41.53

kāmāllobhādbhayādvā'pi mohādvā śṛṇu vallabheai | kumbhīpāke sa narake vasedyugasahasrakam

41.54

kṣatriyāṇāṃ paro dharmo yuddhaṃ deyaṃ na saṃśayaḥ | tadyuddhaṃ dīyamānena raṅgabhūmiṃ gatena vai

41.56

jitvā śatruṃ punastatra yaśaḥ kīrtiṃ prabhuñjate | no vā hato'pi yuddhe'sminyudhyamānaḥ sunirbhayaḥ
vīralokamavāpnoti divyām̐llokānprabhuñjate | yāvadvarṣasahasrāṇāṃ viṃśatyekā priye śṛṇu̍

41.57

vīraloke vasettāvaddevavīrairmahīyate | manuputraḥ samāyātaḥ svayaṃ vīro na saṃśayaḥ

41.58

saṃgrāmaṃ yācamānastu yuddhaṃ deyaṃ mayā dhruvam | yuddhātithiḥ samāyāto viṣṇurūpaḥ sanātanaḥ
satkāro yuddharūpeṇa kartavyaśca mayā śubhe

41.59

yadā yuddhaṃ tvayā deyaṃ rājñe caiva mahātmane | tato'haṃ pauruṣaṃ kānta paśye vai tava kīdṛśam

41.60

evamuktvā priyānputrānsamāhūya tvarānvitā | uvāca putrakā yūyaṃ śṛṇudhvaṃ vacanaṃ mama

41.61

yuddhātithiḥ samāyāto viṣṇurūpaḥ sanātanaḥ | mayā tatra pragantavyaṃ yatrāyaṃ hi gamiṣyati

41.62

yāvattiṣṭhati vai nāṃtho bhavatāṃ pratipālakaḥ | yūyaṃ gacchantu vai dūraṃ durgaṃ giriguhāmukham

41.63

sukhaṃ jīvata me vatsā varjayitvā sulubdhakān | mayā tatra pragantavyaṃ yam̐traiṣa hi gamiṣyati

41.64

bhavatāṃ śreṣṭho'yaṃ bhrātā yūtharakṣāṃ kariṣyati | ete pitṛvyakāḥ sarve bhavatāṃ trāṇakārakāḥ
dūraṃ prayāntu vai sarve māṃ vihāya suputrakāḥ

41.65

ayaṃ hi parvataḥ śreṣṭho bahumūlaphalodakaḥ | bhayaṃ tu kasya vai nāsti sukhaṃ jīvanamasti vai

41.66

yuvābhyāṃ hi akasmāddhi yuddhamuktaṃ bhayaṃkaram | tanno hi kāraṇaṃ mātarvada satyamihaiva hi

41.67

ayaṃ rājā mahāraudraḥ kālarūpaḥ samāgataḥ | krīḍate mṛgayā lubdho mṛgānhatvā bahūnvane

41.68

ikṣvākūnāṃma durdharṣo manuputro mahābalaḥ | saṃhariṣyati kālo'yaṃ dūraṃ yāntu suputrakāḥ

41.69

mātaraṃ pitaraṃ tyaktvā yaḥ prayātim̐ sa pāpadhīḥ | mahāraudraṃ sughoraṃ tu narakaṃ yāti nām̐nyathā

41.70

mātuḥ puṇyaṃ payaḥ pītvā puṣṭo bhavati nirghṛṇaḥ | mātaraṃ pitaraṃ tyajya yaḥ prayāti sudurbalaḥ

41.71

pūyaṃ narakaṃ pibennityaṃ kṛmidurgandhasaṃkulam | mātastasmānna yāsyāmo guruṃ tyaktvā ihaiva ca

41.72

evaṃ vedādasaṃjātaṃ (?) teṣāṃ dharmārthasaṃyutaṃ | vyūhaṃ kṛtvā sthitāḥ sarve balatejaḥsamākulāḥ

41.73

sāhasotsāhasaṃhṛṣṭāḥ paśyanti nṛpanandanam | nadantaḥ pauruṣairyuktāḥ krīḍamānā vane tadā

41.73.p1

iti śrīmahāpurāṇe pādme bhūmikhaṇḍe venopākhyāne sukalācarite dvicatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ || 42

Linked texts (3)