Bhukhanda 42: atha tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ
Bhūkhaṇḍa 42
- Language
- Sanskrit
Contents
- 42.79 — 1 part
atha tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ
42.1
evaṃ te śūkarāḥ sarve yuddhāya samupasthitāḥ | [※puraḥ sthitasya te rājño hyavatasthuśca lubdhakāḥ
42.2
mahāvarāho rājendra girisānuṃ samāśritaḥ | mahatā yūthabhāvena vyūhaṃ kṛtvā pratiṣṭhati
42.3
kapilaḥ sthūlapīnāṅgo mahārdaṃṣṭro maṃhāmukhaḥ | duḥsahaḥ śūkaro rājangarjate cātibhairavam ]
42.4
sa taṃ paśya mahārāja śālatālavanāśrayam | teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā manuputraḥ pratāpavān
42.5
[† gṛhyatāṃ śūravārāhaṃ vidhyatāṃ baladarpitam | evamābhāṣya tānvīro manuputraḥ pratāpavān ]
42.6
atha te lubdhakāḥ sarve mṛgayāmaṃdamohitāḥ | saṃnaddhā daṃśitāḥ sarve śvānaiḥ sārdhaṃ prajagmire
42.7
harṣeṇa mahatā''viṣṭo rājarājo mahābalaḥ | aśvārūḍhaḥ svasainyena caturaṅgena saṃyutaḥ
42.8
gaṅgātīraṃ samāsādya meruṃ girivarottamam | ratnadhātusamākīrṇaṃ nānāvṛkṣairalaṃkṛtam
42.15
sukalovāca[ yo baladhāmamarīcayakaranikaramayaṃmottuṅgo'tyuccaṃ gaganameva saṃprāpto nānānagācaritaśobho
girirājo bhāti
yojanabahalīvabhalagaṅgāpravāhasamuccarattīravīcītaraṅgabhaṅgairmuktāphalasadṛśanirmalāmbukaṇaiḥ sarvatraprakṣālitaśilātalo] girīndraḥ suśriyaḥ (śrīkaḥ)
devaiścāraṇakinnaraiḥ parivṛto gandharvavidyādharaiḥ
siddhairapsarasāṃ gaṇairmunijanairnāgendraividyādharaiḥ
śrīkhaṇḍairbahucandanaistu saralaiḥ śālaistamālairgiriḥ
punnāgairbahusiddhidāyakavanaiḥ kalpadrumaiḥ śobhate
nānādhātuvicitro vai nānāratnavicitritaiḥ | vimānaiḥ kāñcanairdaṇḍaiḥ kalaitrairupaśobhate
nālīkeravanairdivyaiḥ pūgavṛkṣairvirājate | divyapunnāgabakulaiḥ kadalīkhaṇḍamaṇḍitaiḥ
supuṣpaiścampakairadriḥ pāṭalaiḥ ketakaistathā | nānāvallīvitānaiśca puṣpitaiḥ padmakaistathā
nānā [varṇaiḥ supuṇyaiśca nānāvṛkṣairalaṃkṛtaḥ | divya]vṛkṣaiḥ samākīrṇaḥ sphāṭikaiśca śilātalaiḥ
42.26
yogiyogīndrasaṃsiddhaiḥ kandarāntarnivāsibhiḥ | nirjharaiścaiva ramyaiśca bahuprasravaṇairgiriḥ
nadīpravāhasaṃhṛṣṭaiḥ saṃgamairupaśobhate | hradaiśca palvalaiḥ kuṇḍairnirmalodakadhāribhiḥ
girirājo vibhātyekaḥ sānubhiḥ saha saṃsthitaiḥ | śarabhaiścaiva śārdūlairmṛgayūthairalaṃkṛtaḥ
mahāmattaiśca mātaṅgairmahiṣai rurubhiḥ sadā | anekairdivyabhāvaiśca girirājo vibhāti saḥ
ayodhyādhipatirvīra ikṣvākurmanunandanaḥ | tayā subhāryayā yuktaścaturaṅgabalena vai
purato lubdhakā yānti śvānaḥ śūrāśca śīghragāḥ | yatrā''ste śūkaraḥ śūro bhāryayā sahito balī 21
bahubhiḥ śūkarairgupto gurubhiḥ śiśubhistathā | merubhūmiṃ samāśritya gaṅgātīrāśramaṃ tataḥ
sukalovācatāmuvāca varām̐hastu supriyāṃ harṣasaṃyutaḥ | priye paśya samāyātaḥ kosalādhipatirbalī
māmuddiśya mahāprājño mṛgayāṃ krīḍate nṛpaḥ | yuddhamekaḥ kariṣyāmi surāsurapraharṣaṇam
atha bhūpo mahātejā bāṇapāṇirdhanurdharaḥ | sudevāṃ satyadharmāṅgīṃ tāmuvāca praharṣitaḥ
paśya kānte mahākālaṃ garjamānaṃ yathā ghanam | [ parivārasamāyuktaṃ duḥsahaṃ mṛgaghātibhiḥ
42.27
adyaivāhaṃ haniṣyāmi subāṇairniśitaiḥ priye | māmeva hi mahāśūro śu(yu)ddhāya samupāśrayet
42.42
evamuktvā priyo bhāryāṃ lubdhakānvākyamabravīt | yathā śūro mahāśūrāḥ preṣayadhvaṃ hi śūkaram28
atha te preṣitāḥ śūrā balatejaḥparākramāḥ ] | garjamānāḥ pradhāvanti balatejaḥparākramāḥ
kolaṃ prati gatāḥ sarve vāyuvegena sāṃpratam | vidhyanti bāṇajālaiste niśitairvanacārakāḥ
nānāśastraiśca śum̐bhraistu varāhaṃ vīrarūpiṇam
[ sukalovāca—
patanti bāṇatomarā vimuktā lubdhakaiḥ śarā
ghanā giriṃ pravarṣiṇo yathā tathā dharāntare
hato dṛḍhaprahāribhiḥ saṃ nirjitastatastathā
śataistu yūthapālakaḥ sa kolaḥ saṃgaraṃ gataḥ
svaputrapautrabāndhavaiḥ parāṃśca saṃharetsa vai
patanti te svadaṃṣṭrayā hatā have'valubdhakāḥ
patanti pādahastakāḥ sthitasya vegabhrāmaṇaiḥ
sa lubdhagarjameva taṃ varāho'paśyadāgatam
svatejasā vināśitaṃ mukhāgradaṃṣṭrayā hataṃ
gataḥ sa yatra bhūpatiḥ svatejasā mahāmatiḥ
vivakṣaye svaputrakānpriyāṃśca putrabāndhavān
ikṣvākunāthaṃ sumahatprasahya saṃtrāsya kruddhaḥ sa hi śūka̍reśaḥ
yuddhaṃ vane vāñchati tena sārdhamikṣvākuṇā saṃgaraharṣayuktaḥ
vārāhaḥ punareva yuddhakuśalaḥ saṃvāñchate saṃgaraṃ
tuṇḍāgreṇa sutīkṣṇadantanakharaiḥ kruddho dharāṃ kṣobhayan
huṅkāroccāragarvātpraharati vimalaṃ bhūpatiṃ taṃ ca rājañjñātvā viṣṇuparākramaṃ manusutastvānandaraumāśritaḥ
dṛṣṭvā śūkarapauruṣaṃ yamatulaṃ mene patirdevarāḍ
devāriṃ manasā vicintya sahasā vārāharūpeṇa vai
saṃprekṣyaiva mahābalaṃ bahutaraṃ yuktaṃ tvarervāraṇaṃ
sainyaṃ kolavināśanāya sahasā saṃgṛhya saṃgṛhyatām
preṣitāśca vāraṇā rathāśca vegavattarāḥ
subāṇakhaḍgadhāriṇo bhuśuṇḍibhiśca mudgaraiḥ
sapāśapāṇilubdhakā nadanti tatra tatparā
nivārito na tiṣṭhate hayā gajāśca yaddhatāḥ
kvacitkvacinna dṛśyate kvacitkvacitpradṛśyate [ kvacidvayaṃ pradarśayetkvacidvayānramardayet ]
mardayitvā bhaṭāñśūrānvārāho raṇadurjayaḥ | śabdaṃ cakāra durdharṣaḥ krodhāruṇitalocanaḥ
kośalādhipatirvīrastaṃ dṛṣṭvā raṇadurjayam | yudhyamānaṃ mahākāyaṃ muñcantaṃ meghavatsvanam
garjati samaraṃ vicarati vilasati vīrānsvatejasā vīraḥ
taḍidiva mukhe sudaṃṣṭrasta(ṣṭrā ta)sya vibhātyullasatyeva
manuputrastathā dṛṣṭvā kolaṃ ca niśitaiḥ śaraiḥ | pratibhinnamekaikaṃ śastrāhataṃ ca bandhubhiḥ
42.43
punarapi yuddhaṃ pravāñchati ....................
narapatiruvāca sainyāḥ kimiha na gṛhvantu( ?) ojasā śūrāḥ
yudhyadhvaṃ tatra niśitairbāṇaistīkṣṇairanenāpi
42.44
samākarṇya tato vākyaṃ kruddhasyāpi mahātmanaḥ | tataste sainikāḥ sarve yuddhāya samupasthitāḥ
42.45
anekairabhaṭasāhasrairvane taṃ samare sthitam | dikṣu sarvāsu saṃhṛtya bibhiduḥ śūkaraṃ raṇe
42.46
(pra) viddhaśca kaiścittadā bāṇajālaiḥ suyodhaiśca saṃgrāmabhūmau viśālaiḥ
kvaciccakraghātaiḥ kvacidvajrapātairhataṃ durjayaṃ saṅgaraṃ taṃ mahāntaiḥ
42.47
tataḥ pauruṣaiḥ krodhayuktaḥ sa kolaḥ suvicchidya pāśānraṇe prasthitaḥ saḥ
mahāśūkaraiḥ sārdhameva prayātastataḥ śoṇitasyāpi dhārābhiriktaḥ
42.49
karoti prahāraṃ ca tuṇḍena vīro hayānāṃ dvipānāṃ ca viccheda vīraḥ
svadaṃṣṭrāgrabhāgena(ṇa) tīkṣṇena vīrānpadātīnhi saṃpātayedroṣabhāvaiḥ
jaghānāsya śuṇḍaṃ gajasyāpi ruṣṭo bhaṭānhatānpādanakhaistu hṛṣṭaḥ ||] 48
tataste śūkarāḥ sarve lubdhakāśca parasparam | yuyudhuḥ saṅgaraṃ kṛtvā roṣāruṇavilocanāḥ
42.52
lubdhakaiśca hatāḥ kolāḥ kolaiścāpi suluddhakāḥ| nihatāḥ pātitā bhūmau kṣatajenāpi sāruṇāḥ 50
jīvaṃ tyaktvā hatāḥ kolairlubdhakāḥ patitā raṇe | mṛtāśca śūkarāstatra śūrāḥ prāṇāṃśca tatyajuḥ 51
yatra yatra mṛtā bhūmau pātitā mṛgaghātakāḥ | bahavaḥ śūkarā rājansvavyāpārairnipātitāḥ
42.53
kati naṣṭā hatāḥ kolā nītā durgeṣu saṃśritāḥ | kuñjeṣu kandarānteṣu gṛhānteṣu nṛpottama
42.54
lubdhakāśca mṛtāḥ kecicchinnā daṃṣṭrāgraśūkaraiḥ | prāṇāṃstyaktvā gatāḥ svargaṃ khaṇḍaśo vidalīkṛtāḥ
42.55
vāgurāpāśajālāścai kṛtakāpañjarāstataḥ | nāḍīśca pātitā bhūmau yatra tatra samantataḥ
42.56
eko'pi dayitāsārdhaṃ vārāhaḥ paritiṣṭhati | pautrakaiḥ saptapañcaiśca(?) yuddhārthī baladarpitaḥ
42.57
tamuvāca tadā kāntaṃ śūkaraṃ śūkrī punaḥ | gaccha kānta mayā sārdhamebhistu bālakaiḥ saha
42.58
prāha prītastu tāṃ tatra svapriyāṃ tu kiriḥkiṭiḥ(?) | kva gacchāmi prabhagno'haṃ sthānaṃ nāsti mahītale
mayi naṣṭe mahābhāge kolayūthaṃ vinaśyati
42.59
dvayośca siṃhayormadhye śūkaraḥ pibate jalam | dvayoḥ śūkarayormadhye siṃho naiva pibetpayaḥ
42.60
evaṃ śūkarajātīṣu dṛśyate balamuttamam | tadahaṃ nāśayāmyeva yadā bhagno vrajāmyaham
42.61
jāne dharmaṃ mahābhāge bahuśreyovidāyakam | kāmāllobhādbhayādvā'pi yum̐dhyamānaḥ praṇaśyati
42.62
raṇatīrthaṃ parityajya sa syātpāpī na saṃśayaḥ | niśitaṃ śastrasaṃvyūhaṃ dṛṣṭvā harṣaṃ pragacchati
42.63
avagāhyā''śu sindhuṃ sa tīrthapāraṃ pragacchati | sa yāti vaiṣṇavaṃ lokaṃ pum̐trāṇāṃ śatamuddharet
42.65
[†samāyāntaṃ ca(tañca)tadahaṃ kathaṃ bhagno vrajāmyaham ] | yodhanaṃ śastrasaṃkīrṇaṃ pravīrānandadāyakam 64
dṛṣṭvā prayāti saṃhṛṣṭastasya puṇyaphalaṃ śṛṇu | pade pade mahatsnānaṃ bhāgīrathyāḥ prajāyate
42.66
raṇāṅgaṇo gṛhaṃ yāti kāmāllobhātpriye śṛṇu | mātṛdoṣaṃ prakāśetsa kriyājātaśca kathyate
42.67
atra yajñāśca tīrthāṃśca atra devā mahaujasaḥ | paśyanti kautukaṃ kānte munayaḥ siddhacāraṇāḥ
42.68
trailokyaṃ vartate tatra yatra vīraprakāśanam | samarāṅgaṇaṃ prapaśyanti sarve trailokyavāsinaḥ
42.69
śapanti nirghṛṇaṃ pāpaṃ prahasanti punaḥ punaḥ | durgatiṃ darśayettasya dharmarājo na saṃśayaḥ
42.70
saṃmukhaḥ samare yuddhe svaśirācchoṇitaṃ pibet | aśvamedhaphalaṃ bhuṅkte indralokaṃ pragacchati
42.71
yadā jayati saṃgrāme śatrūñśūro varānane | tadā prabhuñjate lakṣmīṃ nānābhogānna saṃśayaḥ
42.72
yadā tatra tyajetprāṇānsaṃmukhaśca nirāśrayaḥ | sa gacchetparamaṃ lokaṃ devakanyāḥ prabhuñjate
42.73
evaṃ dharmaṃ vijānāmi kathaṃ bhagno vrajāmyaham | anena samare yuddhaṃ kariṣye nātra saṃśayaḥ
42.74
manoḥ putreṇa vīreṇa rājñā ikṣvākuṇā saha | ḍimbhāngṛhya prayāhi tvaṃ sukhaṃ jīva varānane
42.75
tasya śrutvā vacaḥ prāha baddhā'haṃ tava bandhanaiḥ | snehamānaprahāsyaiśca ratikrīḍanakaiḥ priya
42.76
purataste sutaiḥ sārdhaṃ prāṇāṃstyakṣyāmi mānada | evameva susaṃbhāṣya parasparahitaiṣiṇau
42.77
yuddhāya niścitau bhūtvā samālokayato ripūn | kośalādhipatirvīraṃ tamiśvākurmahāmatim
42.78
yathaiva meghaḥ parigarjate divi prāvṛṭsukāle sutaḍitprakāśaiḥ
tathaiva saṃgarjati kāntayā samaṃ samāhvayedrājavaraṃ khurāgraiḥ
42.79
taṃ garjamānaṃ dadṛśe mahātmā varāhamekaṃ puruṣārthayuktam
sasāra svenaiva javena yuktaḥ susaṃmukhastasya nṛvīradhīraḥ
42.79.p1
iti śrīmadbhāpurāṇe pādme bhūmikhaṇḍe venopākhyāne sukalācarite tricatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ || 43
Linked texts (3)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bhūmikhaṇḍa — Sanskrit
- Puruṣārthasudhānidhi — Sāyaṇācārya, Sanskrit