Bhukhanda 46
Bhūkhaṇḍa 46
- Language
- Sanskrit
Contents
- 46.64 — 1 part
46.1
suśravā cārusarvāṅgī tāmuvācātha śūkarīm | paśuyoniṃ gatā tvaṃ hi [kathaṃ vadasi saṃskṛtam
46.2
evaṃvidhaṃ mahājñānaṃ kasmādbhūtaṃ vadasva me | kathaṃ jānāsi vai bhartuścaritamātmanaḥ śubhe
46.3
pāśobhāvena mohena muṣṭā'ha varavarṇini ] | nihatā khaṅgabāṇaiśca patitā raṇamūrdhani
46.4
mūrchayā'bhipariklinnā jñānahīnā varānane | tvayā'bhiṣiktā toyena puṇyahastena sundari
46.5
puṇyodakena śītena tava hastagatena vai | abhiṣikte hi me kāye moho naṣṭo vihāya mām
46.6
yathā bhānoḥ sutejobhirandhakāraḥ prayāti saḥ | tathā tavābhiṣekeṇa mama pāpaṃ gataṃ śubhe
46.7
prasādāttava cārvaṅgi labdhaṃ jñānaṃ purātanam | puṇyāṃ gatiṃ prayāsyāmi iti jñātaṃ mayā śubhe
46.8
śrūyatāmabhidhāsyāmi pūrvavṛttāntamātmanaḥ | yatkṛtaṃ tu mayā bhadre pāpayā duṣkṛtaṃ bahu
46.9
kaliṅgākhye śubhe deśe śrīpuraṃ nāma pattanam | sarvasiddhisamākīrṇaṃ caturvarṇaniṣevitam
46.10
vasati sma dvijaḥ kaścidvasudatteti nāmataḥ | brahmacāraparo nityaṃ satyadharmaparāyaṇaḥ
46.11
vedavettā jñānavettā śuciṣmānguṇavāndhanī | dhanadhānyasamākīrṇaḥ putrapautrairalaṃkṛtaḥ
46.12
tasyāhaṃ tu sutā bhadre sodaraiḥ svajanavāndhavaiḥ | alaṃkāraiḥ suśṛṅgārairbhūṣitā'smi varānane
46.13
sudevā nāma me tātaścakāra sa mahāmatiḥ | tasyāhaṃ dayitā nityaṃ pituścāpi mahātmanaḥ
46.14
rūpeṇāpratimā jātā saṃsāre nāsti tādṛśī | rūpayauvanagarneṇa mattā'haṃ cāruhāsini
46.15
ahaṃ kanyā surūpā vai sarvālaṃkāraśobhitā | māṃ dṛṣṭvā tu tato lokāḥ sarve svajanavargakāḥ
46.16
māmevaṃ yācamānāste vivāhārthaṃ varānane | yācitā'haṃ dvijaiḥ sarvairna dadāti pitā mama
46.17
snehāccaiva mahābhāge sumohācca mahāmatiḥ | na dattā'haṃ tadā tena pitrā cavaiva mahātmanā
46.18
saṃprāptaṃ yauvanaṃ bālye mayi bhāvasamanvitam | rūpaṃ me tādṛśaṃ dṛṣṭvā mama mātā suduḥkhitā
46.19
pitaraṃ me hyuvācātha kasmātkanyā na dīyate | tvaṃ kasmai sudvijāyaiva brāhmaṇāya mahātmane
46.20
dehi kanyāṃ mahābhāga saṃprāptā yauvanaṃ tviyam | vasudatto dvijaśreṣṭhaḥ pratyuvāca dvijottamaḥ
46.21
mātaraṃ me mahābhāgāṃ śrūyatāṃ vacanaṃ mama | mahāmohena mugdho'smi sutāyā varavarṇini
46.24
yo me gṛhastho vipro vai bhaviṣyati śubhe śrṛṇu | tasmai kanyāṃ pradāsyāmi jāmātre ca na saṃśayaḥ 22
[ mama prāṇātpriyā ceyaṃ sudevā nātra saṃśayaḥ | evamuktvā madarthaṃ sa virarāma pitā mama|]23
kauśikasya kule jātaḥ sarvavidyāviśāradaḥ | brāhmaṇānāṃ guṇairyuktaḥ śīlavānguṇavāñchuciḥ
46.25
vedādhyayanasaṃpannaṃ paṭhamānaṃ hi susvaram | bhikṣārthaṃ dvāramāyāntaṃ pitṛmātṛvivarjitam
46.26
taṃ dṛṣṭvā samanuprāptaṃ rūpavantaṃ mahāmatim | taṃ papraccha pitā caivaṃ ko bhavānvai bhaviṣyasi
46.27
kiṃ te nāma kulaṃ gotramācāraṃ vad sāṃpratam | samākarṇya piturvākyaṃ vasudattamuvāca saḥ
46.28
kauśikasyānvaye jāto vedavedāṅgapāragaḥ | śivaśarmeti me nāma pitṛmātṛvivarjitaḥ
46.29
santi me bhrātaraścānye catvāro vedapāragāḥ | [ † evaṃ kulaṃ samākhyātamācāraṃ kulasaṃbhavam]
46.30
evaṃ sarvaṃ samākhyātaṃ pitaraṃ śivaśarmaṇā | śubhe lagne tithau prāpte nakṣatre bhagadaivate
46.31
pitrā dattā'smi subhage tasmai viprāya vai tadā | pitṛgehaṃ vasāmyekā tena sārdhaṃ mahātmanā
46.32
naiva śuśrūṣito bhartā mayā sa pāpayā tadā | pitṛmātṛsudravyeṇa garveṇāpi pramohitā
46.33
aṅgasaṃvāhanaṃ tasya na kṛtaṃ hi mayā kadā | ratibhāvena snehena vacanena mayā śubhe
46.34
krūrabuddhyā hi dṛṣṭo'sau sarvadā pāpayā mayā | puṃścalīnāṃ prasaṅgena tadbhāvaṃ hi gatā śubhe
46.35
mātāpitrośca bhartuśca bhrātṝṇāṃ hitameva ca | na karomyahamevāpi yatra tatra vrajāmyaham
46.36
evaṃ me duṣkṛtaṃ dṛṣṭvā śivaśarmā patirmama | snehācchvaśuravargasya mama bhartā mahāmatiḥ
46.37
na kiṃcidvadate so'pi kṣamate duṣkṛtaṃ mama | vāryamāṇā kuṭumbena ahameva supāpinī
46.38
tasya śīlaṃ viditvā te sādhutvaṃ śivaśarmaṇaḥ | pitā mātā tvime sarve mama pāpena duḥkhitāḥ
46.39
bhartā me duṣkṛtaṃ dṛṣṭvā tasya gṛhādvinirgataḥ | taṃ deśaṃ grāmamevaṃ hi parityajya gatastataḥ
46.40
gate bhartari me tātaḥ saṃjātaścintayā'nvitaḥ | mama duḥkhena duḥkhātmā yathā rogeṇa pīḍitaḥ
46.41
mama mātā uvācaiva bhartāraṃ duḥkhapīḍitam | kasmāccintayase kānta vad duḥkhaṃ mamāgrataḥ
46.42
vasudatta uvāvaināṃ mātaraṃ mama saṃmukhaḥ | sutāṃ tyaktvā gato vipro jāmātā śrṛṇu vallabhe
46.43
iyaṃ pāpasamācārā nirghṛṇā pāpacāriṇī | anayā hi parityaktaḥ śivaśarmā mahāmatiḥ
46.44
samastasya kuṭumbasya dākṣiṇyena mahāmatiḥ| mamāyaṃ sa dvijaḥ kānte sudevāṃ naiva bhāṣate
46.45
vasate saumyabhāvenaṃ naiva nindati kutsati | sudevāṃ pāpasaṃcāraṃ sa vai paṇḍitabuddhimān
46.46
bhaviṣyati tviyaṃ duṣṭā sudevā kulanāśinī | ahamenāṃ parityakṣye brahmācāravināśinīm
46.47
brāhmaṇyuvāca—
adya jñātaṃ tvayā kānta sutāyā guṇadūṣaṇam | tava mohena snehena naṣṭeyaṃ śṛṇu sāṃpratam
46.48
apatyaṃ lālayettāvadyāvatpañcamavārṣikam | śikṣābuddhyā sadā kānta puṃnarmohena poṣayet
46.50
snānācchādanabhakṣyaiśca bhojyaiḥ peyairna saṃśayaḥ | guṇeṣu yojayetkānta sadvidyāsu ca tānsutān 49
guṇaśikṣārthanirmohaḥ pitā bhavati sarvadā| pālane poṣaṇe kānta saṃmohaḥ parijāyate
46.51
guṇaṃ na varṇayetputraṃ kutsayecca dine dine | kaṭhinaṃ ca vadennityaṃ [ vacanaiḥ paripīḍayet
46.52
yathā hi sādhayennityaṃ] suvidyāṃ jñānatatparaḥ | abhimāne chalenāpi pāpaṃ tyajya pradūrataḥ
nipuṇo jāyate nityaṃ vidyāsu ca guṇeṣu ca
46.54
mātā ca tāḍayetkanyāṃ snuṣāṃ śvaśrūśca tāḍayet | guruśca tāḍayecchiṣyaṃ tataḥ sidhyati nānyathā 53
bhāryāṃ ca tāḍayetkānto hyamātyaṃ nṛpatistathā | hayaṃ ca vāhayedvīro gajaṃ mātro dine dine
46.55
śikṣābuddhyā prasidhyanti tāḍanātpālanādvibho | tvayeyaṃ nāśitā nātha sarvadaiva na saṃśayaḥ
46.56
sārthaṃ subrāhmaṇenāpi bhavatā śivaśarmaṇā | niraṅkuśā kṛtā gehe tena naṣṭā mahāmate
46.57
tāvaddhi dhārayetkanyāṃ gṛhe kānta vacaḥ śṛṇu | aṣṭavarṣānvitā yāvatprabalāṃ naiva dhārayet
46.58
piturgehe sthitā putrī yatpāpaṃ hi prakurvate | ubhābhyāmapi tadyāti tvenastābhyāmapi dhruvam
46.59
tasmānna dhārayetputrīṃ samarthāṃ nijamandire | yasya dattā bhavetsā vai tasya gehe prapoṣayet
46.60
[†tatra yatsādhayetkānta saguṇaṃ bhaktipūrvakam | kulasya jāyate kīrtiḥ pitā sukhena jīvati
46.61
tatrasthā kurute pāpaṃ tatpāpaṃ bhuñjate patiḥ] | tatrasthā vardhate nityaṃ putraiḥ pautraiḥ sadaiva sā
46.63
pitā kīrtimavāpnoti sutāyāḥ suguṇaiḥ priya | tasmānna dhārayetkānta gehe putrīṃ sabhartṛkām 62
ityarthe śrūyate kānta itihāsa (so) bhaviṣyati | aṣṭāviṃśatike prāpte yuge dvāparake mahat
46.64
ugrasenasya vīrasya yadujyeṣṭhasya yatprabho | caritraṃ te pravakṣyāmi śṛṇuṣvaikamanā dvija
46.64.p1
iti śrīmahāpurāṇe pādme bhūmikhaṇḍe venopākhyāne sukalācarite saptacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 47
Linked texts (3)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bhūmikhaṇḍa — Sanskrit
- Puruṣārthasudhānidhi — Sāyaṇācārya, Sanskrit