Bhukhanda 49: atha pañcāśattamo'dhyāyaḥ
Bhūkhaṇḍa 49
- Language
- Sanskrit
atha pañcāśattamo'dhyāyaḥ
49.1
sukalovāca—
tasyāstu vacanaṃ śrutvā gobhilo vākyamabravīt | bhavatī śatrukāmā'si kasmānme kāraṇaṃ vada
49.3
kena doṣeṇa lipto'smi yasmāttvaṃ śatrumucyatā | gobhilo nāma daityo'smi paulastyaṃsya bhaṭaḥ śubhe 2
daityācāreṇa vartāmi jāne vidyāmanuttamām | vedaśāstrārthavettā'smi kalāsu nipuṇaḥ punaḥ
49.4
evaṃ sarvaṃ vijānāmi daityācāraṃ śṛṇuṣva me | parasvaṃ paradārāṃśca balādbhuṅkekṣāmi nānyathā
49.5
vayaṃ daityāḥ samākarṇya daityācāreṇa sāṃpratam | vartāmo jñātibhāvena satyaṃ satyaṃ vadāmyaham
49.7
brāhmaṇānāṃ hi cchidrāṇi vipaśyāmoṃ dine dine | teṣāṃ hi tapasāṃ nāśaṃ vighnaiḥ kurmo na saṃśayaḥ 6
chidraṃ prāpya na saṃdeho nāśayāmo na saṃśayaḥ | brāhmaṇāñśrūyatāṃ bhadre devayajñaṃ varānane
49.8
nāśayāmo vayaṃ yajñāndharmaṃ yajñaṃ na saṃśayaḥ | [ subrāhmaṇānparityajya devaṃ nārāyaṇaṃ prabhum
49.9
pativratāṃ mahābhāgāṃ suṃdatīṃ bhartṛtatparām | dūreṇāpi parityajya tiṣṭhāmo nātra saṃśayaḥ ]
49.10
tejo devi suviprasya hareścaiva mahātmanaḥ | anyāḥ pativratā yāśca śaptuṃ daityāśca na kṣamāḥ
49.11
pativratābhayenāpi viṣṇoḥ subrāhmaṇasya ca | naśyanti dānavāḥ sarve dūraṃ rākṣasapuṃgavāḥ
49.12
ahaṃ dānavadharmeṇa vicarāmi mahītalam | kasmāttvaṃ śatrukāmā'si mama doṣo vicāryatām
49.13
padmāvatyuvāca —
mama dharmaḥ sukāyaśca tvayaiva parināśitaḥ | ahaṃ pativratā sādhvī patikāmrā tapasvinī
49.14
svamārge saṃsthitā pāpa māyayā parināśitā | tasmāttvāmapyahaṃ duṣṭa ādhakṣyāmi na saṃśayaḥ
49.15
gobhila uvāca —
dharmamevaṃ pravakṣyāmi bhavatī yadi manyate | agrividvrāhmaṇasyāpi śrūyatāṃ nṛpanandini
49.16
juhoti ca trikālaṃ yo na tyajedagnimandiram | sa cāgnihotrī bhavati yajatyevaṃ dine dine
49.17
anyaccaivaṃ pravakṣyāmi bhṛtyadharmaṃ varānane | manasā karmaṇā vācā viśuddho yo hi nityaśaḥ
49.18
nityamādeśakārī yo bhaktyātiṣṭhati cāgrataḥ | sa bhṛtyaḥ kathyate devi puṇyabhoktā na saṃśayaḥ
49.19
yaḥ putro guṇavāñjātā pitaraṃ pālayecchubhaḥ | mātaraṃ ca viśeṣeṇa manasā kāyakarmabhiḥ
49.20
tasya bhāgīrathīsnānamahanyahani jāyate | anyathā kurute yo hi sa pāpīyānna saṃśayaḥ
49.21
anyaccaivaṃ pravakṣyāmi pativratamanuttamam | vācā sumanasā caiva karmaṇā śṛṇu bhāmini
49.22
śuśrūṣāṃ kurute yā hi bhartuścaiva dine dine | tuṣṭe bhartari yā prītā na tyajetkrodhanaṃ punaḥ
tasya doṣaṃ na gṛhṇāti tāḍitā tuṣyate punaḥ
49.23
bhartuḥ karmasu sarveṣu puratastiṣṭhate sadā | sā cāpi kathyate nārī pativrataparāyaṇā
49.24
patitaṃ pitaraṃ putrairbahudoṣasamanvitam | tasmādapi ca na tyājyaṃ krodhitaṃ kuṣṭhinaṃ tadā
49.25
evaṃ putrāḥ śuśrūṣanti pitaraṃ mātaraṃ kila | te yānti paramaṃ lokaṃ tadviṣṇoḥ paramaṃ padam
49.26
evaṃ hi svāminaṃ ye'pi upacaryanti bhṛtyakāḥ | rpatyurlokaṃ prayāntyete prasādātsvāminastadā
49.27
agniṃ naiva tyajedvipro brahmalokaṃ prayāti saḥ | agnityāgakaro vipro vṛṣalīpatirucyate
49.30
svāmidrohī bhavedbhṛtyaḥ svāmityāgānna saṃśayaḥ | agniṃ ca pitaraṃ caiva na tyajetsvāminaṃ śubhe 28
tyājyaṃ viprasute bhṛtyaiḥ satyaṃ satyaṃ vadāmyaham | parityajya pragacchanti te yānti narakārṇavam 29
patitaṃ vyādhitaṃ devi vikalaṃ kuṣṭhinaṃ bhavet | sarvadharmavihīnaṃ tu kṛtapātakasaṃcayam
bhartāraṃ na tyajennārī yadi śreya ihecchati
49.32
[ tyaktvā kāntaṃ vrajennārī anyatkāryamihecchati] | sā syāddhi puṃścalī loke sarvadharmabahiṣkṛtā 31
gate bhartari yā grāmaṃ bhāgaṃ śṛṅgārameva ca | laulyācca kurute nārī puṃścalī vadate janaḥ
49.33
evaṃ dharmaṃ vijānāmi vedaśāstraiśca saṃmatam | dānavā rākṣasāḥ pretā dhātrā sṛṣṭā yadā tu te
49.34
tatte hi kāraṇaṃ sarvaṃ pravakṣyāmi na saṃśayaḥ | brāhmaṇā dānaveṣvevaha piśāce rākṣaseṣu ca
49.35
dharmādharmaphalaṃ proktamadhītaṃ taistu sundari | vindanti sakalaṃ sarvaṃ ācaranti na dānavāḥ
49.36
vidhihīnaṃ prakurvanti dānavā jñānavarjitāḥ | ॲnyāyena vrajantyete mānavā vidhivarjitāḥ
49.38
teṣāṃ saṃskārakā dhātrā kṛtāste cāpi nānyathā | vidhihīnaṃ prakurvanti ye tu dharme narādhamāḥ 37
tānvayaṃ śāsayāmo vai daṇḍena mahatā kila | bhavatyā dāruṇaṃ karma kṛtameva sunirghṛṇam
49.39
gārhasthyaṃ hi parityajya hyatrā''yātā kimarthaṃ vai | vadasyevaṃ mukhenāpi ahaṃ hi patidevatā
49.40
karmaṇā nāsti taddṛṣṭaṃ patidaivatameva te | niḥśaṅkā vartase sā vai pramattā girikānane
49.41
mayā tvaṃ sādhitā pāpā daṇḍena mahatā śṛṇu | bhartāraṃ ca parityajya kimarthaṃ tvamihā''gatā
49.42
śṛṅgāraṃ bhūṣaṇaṃ veṣaṃ kṛtvā tiṣṭhasi nirghṛṇe | kimarthaṃ hi kṛtaṃ pāpe kasya hetorvadasva me
49.43
adharmacāriṇī duṣṭā patiṃ tyaktvā samāgatā | kā''ste tatpatidaivatvaṃ darśaya tvaṃ mamāgrataḥ
49.45
bhavatī puṃścalī [† nārī yayā tyaktaḥ svakaḥ patiḥ | pṛthakśayyā yadā nārī tadā sā puṃścalī matā]
yojanānāṃ śataikasya antareṇa pravartase | kāsti te patidevatvaṃ puṃścalyācāracāriṇi
49.46
nirlajje nirghṛṇe duṣṭe kiṃ me vadasi saṃmukhī | tapasaḥ kāsti te bhāvaḥ kva tejo balameva ca
darśayasva mamādyaiva balavīryaparākramam
49.47
snehenāpi samānītā śrūyatāmasurodhama | bharturgehādahaṃ pitrā kā''ste tatra ca pātakam
49.48
naiva kāmānna lobhācca na mohānna ca matsarāt | āgatā'haṃ parityajya patibhāvena saṃsthitā
49.49
bhartṛrūpacchalenāpi tvayaiva parivāñcitā | bhavantaṃ māyuraṃ jñātvā''gatā'haṃ saṃmukhaṃ tava
49.50
māyāvinaṃ yadā jāne tvāmevaṃ dānavādhama | ekena huṃkṛtenaiva bhasmībhūtaṃ karomyaham
49.51
cakṣurhīnā na paśyanti mānavāḥ śṛṇu sāṃpratam | dharmanetravihīnā tvaṃ kathaṃ jānāsi māmiha
49.52
yadā te bhāva utpannaḥ piturgehaṃ prati śṛṇu | patibhāvaṃ parityajya muktā dhyānene tvaṃ tadā
49.53
jñāne tattvaṃ yadā naṣṭaṃ sphuṭaṃ ca hṛdayaṃ tava | kathaṃ māṃ tvaṃ vijānāsi jñānacakṣurhatā bhuvi
49.56
kasyā mātā pitā bhrātā kasyāḥ svajanabāndhavāḥ | sarvasthāne patirjñeyo bhāryāyāstu na saṃśayaḥ
ityuktvā hi prahasyaiva gobhilo dānavādhamaḥ | na bhayaṃ vidyate te'dya mamāpi śṛṇu puṃścali
49.56-2
kiṃ bhavettava roṣeṇa vṛthaiva parikampase | mama gehaṃ samāśritya bhuktvā bhogānmanogaṇān
49.57
padmāvatyuvāca —
gaccha pāpasamācāra kiṃ tvaṃ vadasi nirghṛṇa | satībhāvena saṃsthā'smi pativrataparāyaṇā
49.58
dhakṣyāmi tvāṃ mahāpāpa yadyevaṃ tu vadiṣyasi
49.59
evamuktvā tu sā kānta niṣasāda mahītale | duḥkhena mahatā''viṣṭā tāmuvāca sa gobhilaḥ
49.60
tavodare mayā nyāsaḥ svavīryasya kṛtaḥ śubhe | tasmādutpatsyate putrastrailokyakṣobhakārakaḥ
evamuktvā jagāmātha gobhilo dānavastadā
49.61
gate tasmindurādhāre dānave pāpacāriṇi | duḥkhena mahatā''viṣṭā nṛpakanyā ruroda ha
Linked texts (3)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bhūmikhaṇḍa — Sanskrit
- Puruṣārthasudhānidhi — Sāyaṇācārya, Sanskrit