Bhukhanda 60
Bhūkhaṇḍa 60
- Language
- Sanskrit
Contents
- 60.58 — 1 part
60.1
vena uvāca—
bhāryātīrthaṃ samākhyātaṃ sarvatīrthottamottamam | pitṛtīrthaṃ samākhyāhi putrāṇāṃ tāraṇaṃ param
60.2
viṣṇuruvāca—
kurukṣetre mahāpuṇye kuṇḍalo nāma bhūsuraḥ | sukarmā nāma satputraḥ kuṇḍalasya mahātmanaḥ
60.3
gurū tasya mahāvṛddhau dharmajñau śāstrakāriṇau | dvāvetau tau mahāprājñau jarayā paripīḍitau
60.4
tayoḥ śuśrūṣaṇaṃ cakre bhaktyā ca parayā tataḥ | dharmajño bhāvasaṃyukto hyaharniśamariṃdama
60.5
tasmādvedānadhīte sa pituḥ śāstrāṇyanekaṃśaḥ| sarvācāraparo dāntaḥ satyavāgjñānavatsalaḥ
60.6
aṅgasaṃvrāhanaṃ cakre gurvośca svayameva saḥ| pādaprakṣālanaṃ caiva snānabhojanakāṃ kriyām
60.7
bhaktyā caiva svabhāvena satataṃ tanmayo bhavet | mātāpitrośca rājendra upacaryāṃ karoti saḥ
60.8
sūta uvāca —
tadvartamānakāle tu babhūva nṛpasattama | pippalo nāma vai vipraḥ kaśyapasya kulodbhava̍ḥ
60.9
dharmakarmā mahābhāga jitātmā jita̍vigrahaḥ | damaśaucaśamopetaḥ kāmakrodhavivarjitaḥ
60.10
daśāraṇye gato dhīmāñjñānaśāntiparāyaṇaḥ| sarvendriyāṇi saṃyamya tapastepe mahāmanāḥ
60.11
tapaḥprabhāvatastasya jantavo gatavigrahāḥ | vasanti suyuge tatra ekodaragatā iva
60.12
tattapastasya munayo dṛṣṭvā vismayamāyayuḥ | nedṛśaṃ kenacittaptaṃ yathā'sau tapyate muniḥ
60.13
devāśca indrapramukhāḥ paraṃ vismayamāyayuḥ | aho asya tapastīvraṃ śamaśrondriyasaṃyamaḥ
60.14
nirvikāro nirudvegaḥ kāmakrodhavivarjitaḥ | śītavātātapasaho dharādhara iva sthitaḥ
60.15
viṣaye vimukho dhīro manaso'tītasaṃgrahaḥ| na śṛṇoti yathā śabdaṃ kasyaciddvijasattamaḥ
60.16
saṃsthānaṃ tādṛśaṃ gatvā sthitvā ekāgramānasaḥ| brahmadhyāna̍mayo bhūtvā sānandamukhapaṅkajaḥ
60.17
aśmakāṣṭha ivātyarthaṃ niśceṣṭo girivatsthitaḥ | sthāṇuvaddṛśyate cāsau susthiro dharmavatsalaḥ
60.18
tapaḥkliṣṭaśarīro'tiśraddhāvānanasūtakaḥ | evaṃ varṣasahasraikaṃ saṃjātaṃ tasya dhīmataḥ
60.19
pipīlikābhirvahnībhiḥ kṛtaṃ mṛddhārasaṃcayam | tasyopari mahākāyaṃ valmīkānāṃ ca mandiram
60.20
valī(lmī)kodaramadhyastho jaḍībhūta iva sthitaḥ| sa evaṃ pippalo viprastapyate sumahattapaḥ
60.21
kṛṣṇasarpaistu sarvatra veṣṭito dvijasattamaḥ | tamugratejasaṃ vipraṃ daśanti sma viṣolbaṇāḥ
60.23
saṃprāpya gātrāṇi viṣaṃ tvacaṃ tasya na bhedayet | tejasā tasya viprasya nāgāḥ śāntimathā''gaman
tasya kāyātsamudbhūtā arciṣo dīptatejasaḥ | nānārūpāḥ subahuśo dṛśyante ca pṛthakpṛthak
60.24
yathā vanheḥ pradṛśyate tathaiva ca nṛpottama | yathā meghodare sūryaḥ praviṣṭo bhāti raśmibhiḥ
valmīkasthastathā vipraḥ [ pippalo bhāti tejasā
60.25
sarpā daṃśanti vipraṃ taṃ ] sakrodhā daśanairapi | na bhindanti daṃṣṭrāgrāccarma bhittvā nṛpottama
60.26
[† evaṃ varṣasahasraikaṃ tapa ācaratastataḥ | gataṃ ca rājarājendra munestasya mahātmanaḥ
60.27
trikālaṃ sādhyamānasya līlātapavathānvitam | gataṃ kālaṃ mahārāja pippalasya mahātmanaḥ
60.28
tadvacca vāyubhakṣaṃ ca kṛtaṃ tena mahātmanā ] | trīṇi varṣasahasrāṇi gatā̍nyevaṃ ca bhūpate
60.29
tasya mūrdhni tato devaiḥ puṣpavṛṣṭiḥ kṛtā purā | brahmajño'si mahābhāga dharmajño'si na saṃśayaḥ
sarvajñānamayo'si tvaṃ saṃjātaḥ svena karmaṇā
60.31
yaṃ yaṃ tvaṃ vāñchase kāmaṃ taṃ taṃ prāpsyasi nānyathā| sarvakāmamayī siddhiḥ svata eva bhaviṣyati
samākarṇya tato vākyaṃ pippalo'pi mahāmanāḥ| praṇamya devatāḥ sarvā bhaktyā namitakandharaḥ
60.32
harṣeṇa mahatā''viṣṭo devānprati uvāca ha| idaṃ caiva jagatsarvaṃ mama vaśyaṃ yathā bhavet
60.33
tathā kurudhvaṃ bho devā vidyādharo bhavāmyaham| evamuktvā sa medhāvī virarāma nṛpottama
60.34
evamastviti te procurdvijaśreṣṭhaṃ surāstadā| dattvā varaṃ mahābhāga jagmustasmai mahātmane
60.35
gateṣu teṣu deveṣu pippalo dvijasattamaḥ| brahmaṇyaṃ sādhayennityaṃ viśvavaśyaṃ pracintayet
60.36
tadāprabhṛti rājendra pippalo dvijasattamaḥ| vidyādharapadaṃ labdhvā kāmagāmī mahīyate
60.37
evaṃ sa pippalo vipro vidyādharapadaṃ gataḥ| saṃjāto devalokeśaḥ sarvavidyāviśāradaḥ
60.38
ekadā tu mahātejāḥ pippalaḥ paricintayet| viśvaṃ vaśyaṃ bhavetsarvaṃ mama datto varottamaḥ
60.39
tadarthaṃ pratyayaṃ kartumudyato dvijasattamaḥ| yaṃ yaṃ cintayate vaśyaṃ taṃ taṃ hi vaśamānayet
60.40
evaṃ tatpratyayaṃ jñātvā manasā parikalpitam| dvitīyo nāsti vai loke matsamaḥ puruṣottamaḥ
60.41
sūta uvāca—
evaṃ hi cintamānasya pippalasya mahātmanaḥ| jñātvā mānasikaṃ bhāvaṃ sārasastamuvāca ha
60.42
sarastīragato rājansusvaraṃ vyañjanānvitam| svanaṃ sauṣṭhavasaṃyuktamuktavānpippalaṃ prati
60.43
kasmādudvahase garvamevaṃ tvaṃ paramātmakam| sarvavaśyātmakīṃ siddhiṃ nāhaṃ manye tavaiva hi
60.44
vaśyāvaśyamidaṃ karma arvācīnaṃ praśasyate| parācīnaṃ na jānāsi pippala tvaṃ hi mūḍhadhīḥ
60.45
varṣāṇāṃ tu sahasrāṇi yāvattrīṇi tvayā tapaḥ| samācīrṇaṃ tato garvaṃ bhavānmūḍha ihā''gataḥ
60.48
kuṇḍalasya suto dhīraḥ sukarmā nāma yaḥ sudhīḥ| vaśyāvaśyaṃ jagatsarvaṃ tasyā''sīcchṛṇu sāṃpratam
arvācīnaṃ parācīnaṃ sa vai jānāti buddhimān| loke nāsti mahājñānī tatsamaḥ śṛṇu pippala
na dattaṃ tena vai dānaṃ na dhyānaṃ paricintitam| hutayajñādikaṃ karma na kṛtaṃ tena vai kadā
60.49
na gatastīrthayātrāyāṃ saṅgarūpāsanaṃ na ca| no kadā kṛtavānvipra dharmasevārthamuttamam
60.50
svacchandacārī jñānātmā pitṛmātṛsuhṛtsadā| vedādhyayanasaṃpannaḥ sarvaśāstrārthakovidaḥ
60.51
yādṛśaṃ tasya vai jñānaṃ bālasyāpi sukarmaṇaḥ| tādṛśaṃ nāsti te jñānaṃ vṛthā tvaṃ garvamudvaheḥ
60.52
pippala uvāca—
ko bhavānpakṣirūpeṇa māmevaṃ parikutsayet| kasmānnindasi me jñānaṃ parācīnaṃ tu kīdṛśam
60.53
tanme vistarato brūhi tvayi jñānaṃ kathaṃ bhavet| arvācīnagatiṃ sarvāṃ parācīnasya sāṃpratam
60.54
vad tvamaṇḍajaśreṣṭha jñānapūrvaṃ suvistaram| kiṃ vā brahmā ca viṣṇuśca kiṃ vā rudro bhaviṣyasi
60.55
sārasa uvāca—
nāsti te tapaso bhāvaḥ phalaṃ nāsti śrutasya vā| yattvayā paritaptasya tapasaśca phalaṃ śṛṇu
60.57
kuṇḍalasyāpi putrasya bālasyāpi yathā guṇaḥ| tathā te nāsti vai jñānaṃ parācīnasya tatpadam56
ito gatvā'pi pṛccha tvaṃ mama rūpaṃ dvijottama| sa vadiṣyati dharmātmā sarvajñānaṃ tavaiva hi
60.58
viṣṇuruvāca —
evamākarṇya tatsarvaṃ sārasena prabhāṣitam | taṃ jagāma sa vegena brahmātmānaṃ nṛpottamaḥ
60.58.p1
iti śrīmahāpurāṇe pādme bhūmikhaṇḍe venopākhyāna ekaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ || 61
Linked texts (4)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bhūmikhaṇḍa — Sanskrit
- Śivatattvaratnākara — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit
- Śivattvaratnākara — Basava, Sanskrit