Bhukhanda 61: atha dviṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
Bhūkhaṇḍa 61
- Language
- Sanskrit
Contents
- 61.78 — 1 part
atha dviṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
61.1
viṣṇuruvāca —
kuṇḍalasyā''śramaṃ gatvā satyadharmasamākulam | [ sukarmāṇaṃ tato dṛṣṭvā pitṛmātṛparāyaṇam
61.2
śuśrūṣantaṃ mahātmānaṃ gurū satyaparākramam | mahārūpaṃ mahātejaṃ mahājñānasamākulam ]
61.3
mātāpitrostu pādānta upaviṣṭaṃ nṛpottama | mahābhaktyā'nvitaṃ śāntaṃ sarvajñānamahānidhim
61.4
kuṇḍalasyāpi putreṇa sukarmaṇā mahātmanā | āgataṃ pippalaṃ dṛṣṭvā dvāradeśe mahāmatim
61.5
āsanāttūrṇamutthāya abhyutthānaṃ kṛtaṃ punaḥ | āgacchasva mahābhāga vidyādhara mahāmate
61.6
āsanaṃ pādyamarghyaṃ ca dadau tasmai mahātmane | nirvighno'si mahāprājña kuśalenāpi vartase
61.7
nirāmayaṃ ca papraccha pippalaṃ ca samāgatam | yasmādāgamanaṃ te'tra tatsarvaṃ pravadāmyaham
61.8
varṣāṇāṃ hi sahasrāṇi yāvattrīṇi tvayā tapaḥ | taptameva mahābhāga surebhyaḥ prāptavānvaram
61.9
vaśyatvaṃ ca tvayā prāptaṃ kāmacārastathaiva ca | tena matto na jānāsi garvaṃ udvahitastvayā
61.10
dṛṣṭvā te ceṣṭitaṃ sarvaṃ sārasena mahātmanā | mamābhidhānaṃ kathitaṃ mama jñānamanuttamam
61.11
pippala uvāca —
yo'pyasau sāraso vipra sarittīre prayuktavān | sarvajñānaṃ vadenmāṃ hi sa ca kaḥ prabhurīśvaraḥ
61.12
sukarmovācabhavantamuktavānyo vai sarittīre tu sārasaḥ | brahmāṇaṃ taṃ mahātmānaṃ viddhi tvaṃ parameśvaram
61.13
anyatkiṃ pṛcchase vipra brūhi tacca vadāmyaham
viṣṇuruvāca —
evamuktaḥ sa dharmātmā sukarmāṇamuvāca ha
61.14
pippala uvāca —
tvayi vaśyaṃ jagatsarvamiti śuśruma bhūtale | tanme tvaṃ kautukaṃ vipra pradarśaya prayatnataḥ
61.15
paśya kautukamevā'tra vaśyāvaśyasya kāraṇam | tamuvāca sa dharmātmā sukarmā pippalaṃ prati
61.16
atha sasmāra vai devānsukarmā pratyayāya vai | indrādyāṃllokapālāṃśca devāṃścāgnipurogamān
61.17
samāgatāḥ samāhūtā nāgavidyādharāstathā | sukarmāṇaṃ tataḥ procuste sarve'pi samāgatāḥ
kasmātsmṛtāstvayā vipra bhavāṃstatkāraṇaṃ vada
61.19
sukarmovāca—
ayaṃ me hyatithiḥ prāpto vidyādharo hi pippalaḥ | māmevaṃ bhāṣate prājño viśvavaśyasya kāraṇam 18
pratyayārthaṃ samāhūtā asyaiva ca mahātmanaḥ | svaṃ svaṃ sthānaṃ pragacchadhvamityuvāca surānprati
61.20
tamūcuste tato devāḥ sukarmāṇaṃ mahāmatim | asmākaṃ darśanaṃ vipra viphalaṃ naiva jāyate
61.21
varaṃ varaya bhadraṃ te manasā yaddhi rocate | tatpradadmo na saṃdehastvevamūcuḥ surottamāḥ
61.22
bhaktyā praṇamya tāndevānvaraṃ brūte dvijottamaḥ | acalāṃ datta devendrā subhaktiṃ bhāvasaṃyutām
mātāpittrośca me nityametadvaramanuttamam
61.24
[ pitā me vaiṣṇavaṃ lokaṃ prayātvetadvarottamam | tadvanmātā ca deveśā varamanyaṃ na yācaye ||] 23
devā ūcuḥ—
pitṛbhakto'si viprendra subhaktiste bhavatviha | sukarmañśrūyatāṃ vākyaṃ prītyā yuktāḥ sadaiva te
61.25
evamuktvā gatā devāḥ svarlokaṃ nṛpanandana | sukarmaṇaivamāścaryaṃ tasyāgre paridarśitam
61.26
dṛṣṭaṃ tu pippalenāpi kautukaṃ mahadadbhutam | tamuvāca sa dharmātmā pippalaḥ kuṇḍalātmajam
61.27
arvācīnaṃ tvidaṃ rūpaṃ parācīnaṃ ca kīdṛśam | prabhāvamubhayoścaiva vadasva vadatāṃ vara
61.28
sukarmovāca—
arvācīnasya rūpasya liṅgameva vadāmi te | yena lokāḥ pramohanta indrādyāḥ sacarācarāḥ
61.29
ayameṣa jagannāthaḥ sarvago vyāpakaḥ paraḥ | asya rūpaṃ na dṛṣṭaṃ hi kenāpyeva hi yoginā
61.30
śrutireva vadatyevaṃ na vaktuṃ śakyate'pi saḥ | apādo hyakaro'nāso hyakarṇo mukhavarjitaḥ
61.31
sarvaṃ paśyati vai karma kṛtaṃ trailokyavāsinām | teṣāmuktamakarṇaśca sa śṛṇoti suśāntidaḥ
61.32
gatihīno vrajetso'pi sarvatra paridṛśyate | pāṇihīnaḥ pādahīnaḥ kurute ca pradhāvati
sarvatra dṛśyate viśvavyāpakaḥ pādavarjitaḥ
61.33
yaṃ na paśyanti devendrā munayastattvadarśinaḥ | sa ca paśyati tānsarvānsatyāsatyapade sthitaḥ
61.34
vyāpakaṃ vimalaṃ siddhaṃ siddhidaṃ sarvanāyakam | yaṃ jānāti mahāyogī vyāso dharmārthakovidaḥ
61.35
tejomūrtiḥ sa cā''kāśamekavarṇamanantakam | vyāsaścaiva vijānāti mārkaṇḍeyaśca tatpadam
61.36
parācīnaṃ pravakṣyāmi śṛṇuṣvaikāgramānasaḥ | yadā''hṛtya sa bhūtātmā svayameva prajāpatiḥ
61.37
apsu śayyāṃ samāśritya śeṣabhogāsthitaḥ prabhuḥ | tamāśritya svapityeko bahukālaṃ janārdanaḥ
61.38
jalāndhakārasaṃtapto mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ | sthānamicchansa yogātmā nirviṇṇo bhramaṇena saḥ
61.39
bhramāṇaḥ sa dadṛśe śeṣaparyaṅkaśāyinam | sūryakoṭipratīkāśaṃ divyābharaṇabhūṣitam
61.40
divyamālyāmbaradharaṃ sarvavyāpinamīśvaram | yoganidrāṃ gataṃ kāntaṃ śaṅkhacakragadādharam
61.41
ekā nārī mahākāyā kṛṣṇāñjanacayopamā | daṃṣṭrākarālavadanā bhīmarūpā dvijottama
61.42
tayokto'sau muniśreṣṭho mā bhairiti mahāmuniḥ | padmapatraṃ suvistīrṇaṃ pañcayojanamāyatam
61.43
tasminpatre mahādevyā mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ | saṃniveśya sukhaināpi nāstyatra ca bhayaṃ tava
61.44
tāmuvāca sa yogīndraḥ kā tvaṃ bhavāsi bhāmini | [†pṛṣṭaivaṃ muninā devī sādaraṃ prāha bhūsura ]
61.45
nāgabhogasya paryaṅke yaḥ śayīta sa keśavaḥ | asyāhaṃ vaiṣṇavī śaktiḥ kālarātririha dvija
61.46
māmevaṃ viddhi viprendra sarvamāyāsasamanvitām | mahāmāyā purāṇeṣu jaganmohāya kīrtitā
61.48
ityuktvā sā gatā devī antarddhānaṃ hi pippala | tasyāṃ devyāṃ gatāyāṃ tu mārkaṇḍeyo hyapaśyata47
tasya nābhyāṃ samutpannaṃ paṅkajaṃ hāṭakaprabham | tasmājjajñe mahātejā brahmā lokapitāmahaḥ
61.49
tasmāddhi jajñire lokāḥ sarve sthāvarajaṅgamāḥ | indrādyā lokapālāśca devāścāgnipurogamāḥ
61.53
[ arvācīnaṃ svarūpaṃ tu darśitaṃ hi mayā nṛpa | arvācīnaḥ śarīro'yaṃ parācīno nirāśrayaḥ 50
yadā sa darśayetkāryaṃ kāyarūpā bhavanti te]| arvācīnāstataḥ sarve brahmādyāḥ pippalākhilāḥ51
[ †arvācīnā amī lokā ye bhavanti jagattraye] | parācīnaḥ sa viśvātmā yaṃ prapaśyanti yoginaḥ
mokṣarūpaṃ paraṃ sthānaṃ paraṃbrahmasvarūpakam | avyaktamakṣaraṃ haṃsaṃ śuddhaṃ siddhisamanvitam
61.54
parācīnasya yadvṛttaṃ vidyādhara tavāgrataḥ | sarvameva samākhyātamantyatkiṃ te vadāmyaham
61.55
kasmādetanmahājñānamudbhūtaṃ tava suvrata | arvācīnagatiṃ viddhānyarācīnagatiṃ tathā
61.56
trailokyasya paraṃ jñānaṃ tvayyevaṃ parivartate | tapaso naiva paśyāmi parāṃ niṣṭhāṃ hi suvrata
svaprabhāvaṃ vadasvaivaṃ kena jñānaṃ tavākhilam
61.57
etadeva na jānāmi na kṛtaṃ kāyaśoṣaṇam | yajanaṃ yājanaṃ dharme na jñānaṃ tīrthasādhanam
61.58
na mayā sādhitaṃ cānyatpuṇyaṃ kiṃcitsukarmajam | sphuṭamekaṃ prajānāmi pitṛmātṛprapūjanam
61.59
ubhayostu svahastena mātāpitrośca pippala | pādaprakṣālanaṃ puṇyaṃ svayameva karomyaham
61.60
aṅgasaṃvāhanaṃ snānaṃ bhojanādikameva ca | trikām̐lopāsanaṃ bhītaḥ sādhayāmi dine dine
61.61
pādodakaṃ tayoścaiva mātāpitrordine dine | bhaktyā bhāvena vindāmi pūjayāmi svabhāvataḥ
61.62
gurū me jīvamānau tau yāvatkālaṃ hi pippala | tāvatkālaṃ tu me lābho hyatulaśca prajāyate
61.63
trikālaṃ pūjayāmyetau bhāvaśuddhena cetasā | svacchandalīlāsaṃcārī vartāmyevaṃ hi pippala
61.65
kiṃ me cānyena tapasā kiṃ me kāyasya śoṣaṇaiḥ | kiṃ me sutīrthayātrābhiranyaiḥ puṇyaiśca sāṃpratam
makhānāmeva sarveṣāṃ yatphalaṃ prāpyate budhaiḥ | [ tatphalaṃ tu mayā dṛṣṭaṃ pituḥ śuśrūṣaṇādapi
61.66
mātuḥ śuśrūṣaṇaṃ tadvatputrāṇāṃ gatidāyakam | sarvadharmasya sarvasvaṃ sārabhūtaṃ jagattraye
61.67
putrasya jāyate loko mātuḥ śuśrūṣaṇādapi]| pituḥ śuśrūṣaṇe tadvanmahatpuṇyaṃ prajāyate
61.68
tatra gaṅgā gayā tīrthaṃ tatra puṣkarameva ca | yatra mātā pitā tiṣṭhetputrasyāpi na saṃśayaḥ
61.69
anyāni tatra tīrthāni puṇyāni vividhāni ca | bhajante tāni putrasya pituḥ śuśrūṣaṇādapi
61.70
pituḥ śuśrūṣaṇāttasya dānasya tapasaḥ phalam | satputrasya bhavedvipra nānyatkarma samāśrayet
61.71
pituḥ śuśrūṣaṇātpuṇyaṃ putraḥ prāpnotyanuttamam | sukarmaṇastu sarvatra iha caiva paratra ca
61.73
jīvamānau gurau(rū) etau svamātāpitarau tathā | śuśrūṣate suto bhaktyā tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu 72
devāstasyāpi tuṣyanti ṛṣayaḥ puṇyavatsalāḥ | trayo lokāśca tuṣyanti pituḥ śuśrūṣaṇādiha
61.74
mātāpitrostu yaḥ pādau nityaṃ prakṣālayetsutaḥ | tasya bhāgīrathīsnānamahūnyahani jāyate
61.75
puṇyairmiṣṭānnapānaiyaiḥ pitaraṃ mātaraṃ tathā | bhaktyā bhojayate nityaṃ tasya puṇyaṃ vadāmyaham
61.76
aśvamedhasya yajñasya phalaṃ putrasya jāyate | tāmbūlaiśchādanaiścaiva pānaiścāśanakaistathā
61.77
bhaktyā cānnena puṇyena gurū yenābhipūjitau | sarvajñānī bhavetso'pi yaśaḥ kīrtimavāpnuyāt
61.78
mātaraṃ pitaraṃ dṛṣṭvā harṣātsaṃbhāṣate sutaḥ | nidhayastasya saṃtuṣṭā nityaṃ gehe vasanti ca
vaidyāḥ sauhṛdamāyānti putrasya sukhadāḥ sadā
61.78.p1
iti śrīmahāpurāṇe pādme bhūmikhaṇḍe venopākhyāne mātāpitṛtīrthamāhātmye dviṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ || 60
Linked texts (2)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bhūmikhaṇḍa — Sanskrit