Pramāṇa · Search · About · API

Bhukhanda 63

Bhūkhaṇḍa 63

Language
Sanskrit

Contents

63.10

pippala uvāca —
pituḥ prasādbhāvāddvai yadunā sukhamuttamam | kathaṃ prāptaṃ saṃbhuktaṃ ca [ tanme vistarato vada
kasmātpāpaprabhāvaṃ ca] pum̐treṇa tu dvijottama | tatsarvaṃ vistareṇāpi vada me kuṇḍalātmaja
sukarmovācaśrūyatāmabhidhāsyāmi caritraṃ pāpanāśanam | nahuṣasya supuṇyasya yayāteśca mahātmanaḥ
somavaṃśātsamutpūto vai nahuṣo medinīpatiḥ | dānadharmānanekāṃśca sa cakārāpyatulānapi
śataṃ caivāśvamedhānāmiyāja nṛpasattamaḥ | vājapeyaśataṃ cāpi anyānyajñānanekaṃśaḥ
ātmapuṇyaprabhāvena aindraṃ lokamavāpa saḥ | putraṃ dharmaguṇopetaṃ prajāpālaṃ vidhāya saḥ
yayātiṃ satyasaṃpannaṃ dharmavīryaṃ mahāmatim | aindraṃ padaṃ gato rājā yasya putraḥ paraṃtapaḥ
yayātiḥ satyasaṃpannaḥ prajā dharmeṇa pālayet | [ svayameva prapaśyedyaḥ prajākarmāṇi tānyapi]
iyāja yajñāndharmātmā śrutvā dharmamanuttamam | yajñatīrthādikaṃ sarvaṃ dānapuṇyaṃ cakāra saḥ
rājyaṃ cakāra medhāvī kṣatradharmeṇa pālayan
yāvadaśītisahasrāṇi varṣāṇi nṛpanandanaḥ | [ tāvatkālaṃ gataṃ tatra yayātestu mahātmanaḥ]

63.11

tasya putrāśca catvārastadvīryabalavikramāḥ | teṣāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇuṣvaikāgramānasaḥ

63.12

tasyā''sījjyeṣṭhaputrastuṃ rūrurnāma mahābalaiḥ | pururnāma dvitīyo'bhūttṛtīyaḥ kurukha ca
yaduścāpi sa dharmātmā caturtho nṛpanandana

63.13

[ † evaṃ catvāraḥ putrāśca yayātestu mahātmanaḥ ] | tejasā pauruṣeṇāpi pitṛtulyaparākramāḥ

63.14

evaṃ rājyaṃ kṛtaṃ tena dharmeṇāpi yayātinā | yaśaḥ kīrtiśca tasyāpi trailokye pracurā'bhavat

63.15

viṣṇuruvāca —
ekadā tu dvijaśreṣṭho nārado brahmanandanaḥ | indralokaṃ gato draṣṭuṃ devadevaṃ puraṃdaram

63.16

sahasrākṣastato'paśyaddhutāśanasamaprabham | devo vipraṃ samāyāntaṃ sarvajñaṃ jñānapaṇḍitam

63.17

pūjitaṃ madhuparkādyairbhaktyā namitakandharaḥ | niveśya svāsane puṇye taṃ papraccha mahāmunim

63.18

indra uvāca —
kasmādāgamanaṃ lokātkimarthamiha cā''gataḥ | kiṃ te'dya supriyaṃ vipra karomyatha mahāmate

63.19

nārada uvāca —
devarāja kṛtaṃ sarvaṃ bhaktyā yacca prabhāṣitam | saṃtuṣṭo'smi mahāprājña praśnottaraṃ vadāmyaham

63.20

mahīlokāttu saṃprāptaḥ sāṃprataṃ tava mandiram | tvāmanveṣṭuṃ samāyāto dṛṣṭvā nāhuṣamuttamam

63.21

indra uvāca —
satyadharmeṇa ko rājā prajāḥ pālayate sadā | sarvadharmasamāyuktaḥ śrutavāñjñānavānguṇī

63.22

pṛthivyāmasti ko rājā daivajño brāhmaṇapriyaḥ | brahmaṇyo vedavicchūro dātā yajvā subhaktimān

63.24

nārada uvāca —
ebhirguṇaistu saṃyukto nahuṣasyā''tmajo balī | yasya satyena vīryeṇa sarve lokāḥ pratiṣṭhitāḥ 23
bhavādṛśo hi bhūrloke yayātirnahuṣātmajaḥ | bhavānsvarge sa caivāsti bhūtale bhūtivardhanaḥ

63.25

pituḥ śreṣṭho mahārāja hyaśvamedhaśataṃ tathā | vājapeyaśataṃ cakre yayātiḥ pṛthivīpatiḥ

63.26

dattānyanekarūpāṇi dānāni tena bhaktitaḥ | gavāṃ lakṣasahasrāṇi tathā koṭiśatāni ca

63.27

koṭihomāṃścakārātha lakṣahomāṃstathaiva ca | bhūmidānādikaṃ dānaṃ brāhmaṇebhyo'dadācca saḥ

63.28

sāṅgopāṅgaḥ svarūpo hi dharmastenaiva pālitaḥ | evaṃguṇaiḥ samāyukto yayātirnāhuṣo bhuvi

63.29

varṣāṇāṃ tu sahasrāṇi hyaśītirnṛpanandanaḥ | rājyaṃ cakāra satyena yathāvidhi bhavāniva

63.30

sukarmovācaevamākarṇya devendro nāradācca munīśvarāt | samālocya sa medhāvī saṃbhīto dharmapālanāt

63.31

śatayajñaprabhāvena nahuṣeṇa purā mama | aindraṃ padaṃ gṛhītaṃ ca devarājo'bhavattadā
śacībuddhiprabhāvena padabhraṣṭo vyajāyata

63.32

tādṛśo'yaṃ mahārājaḥ pitṛtulyaparākramaḥ | lakṣyate nātra saṃdehaḥ padamaindramavāpsyati

63.33

[ yena kenāpyupāyena taṃ bhūpaṃ divamānaye ] | ityevaṃ cintayāmāsa tasmādbhītaḥ sureśvaraḥ

63.34

[† bhūpālasya nṛpaśreṣṭhayayāteḥ sa mahaddhayāt ]| tamānaṃtuṃ tato dūtaṃ preṣayāmāsa devarāṭ

63.35

nāhuṣāya vimānaṃ tu sarvajñānasamanvitaḥ | sārathiṃ mātaliṃ caiva vimānena samanvitam

63.36

gato hi mātalistatra yatrāsau nahuṣātmajaḥ | prahitaḥ surarājena ānetuṃ taṃ mahāmatim

63.37

sabhāyāṃ vartamānastu yathācendraḥ prabhāsate | tathā yayātirdharmātmā svasabhāyāṃ virājate

63.38

tamuvāca mahātmānaṃ rājānaṃ satyabhūṣaṇam | sārathirdevarājasya śṛṇu rājanvaco mama

63.39

prahito devarājena sakāśaṃ tava sāṃpratam | yadbrūte devarājastu tatsarvaṃ sumanāḥ kuru

63.41

āgantavyaṃ tvayā'dyaiva aindraṃ lokaṃ hi nānyathā| putre rājyaṃ visṛjyaiva kṛtvā cānteṣṭimātmanaḥ
ilo rājā mahātejā vasate nahuṣātmaja | purūravā mahābāho vipracittiḥ pratāpavān

63.42

śivirvasati tatraiva manurikṣvākusattamaḥ | sagaro nāma medhāvī nahuṣaśca pitā tava

63.43

kṛtavīryaḥ kṛtajñaśca śāṃtanuśca mahāmanāḥ | bharato yuvanāśvaśca kārtavīryo nareśvaraḥ
yajñānāhṛtya bahudhā modante divi bhūbhṛtaḥ

63.45

anye ye cāpi rājāno yajvānaḥ sumahābalām̐ḥ | sevyante divi cendreṇa modante ca svakarmaṇā44
tvaṃ punaḥ sarvadharmeṣu saṃsthitaḥ sāṃprataṃ bhuvi | śakreṇa saha modasva svargaloke mahīpate

63.46

kiṃ mayā tatkṛtaṃ karma yena prārthayate bhavān | indrasya devarājasya tatsarvaṃ me vadasva ha

63.47

yāvam̐cchatasahasrāṇi varṣāṇi nṛpanandana | dānayajñādikaṃ karma tvayaiva parisādhitam

63.48

divaṃ gaccha mahārāja karmaṇā tena sāṃpratam | sakhyaṃ ca devarājena gatvā kuru mahāmate

63.50

pañcātmakaśarīrasya bhūmau tyāgaṃ kuruṣva hi | divyaṃ rūpaṃ samāsthāya bhuṅkṣva bhogānmanoramān
yathā yathā kṛtā bhūmau yajñā dānaṃ tapaśca te | tathā tathā svargabhogāḥ prārthayante nareśvara

63.51

yena kāyena sidhyeta sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ bhuvi | mātale tatkathaṃ tyajya gacchellokamupārjitam

63.52

yatraivopājitaṃ kāryaṃ pañcātmakaṃ mṛtaṃ nṛpa | tatraiva tatparityajyaṃ divyenaiva vrajanti te

63.53

īśvarā mānavāḥ sarve pāpapuṇyaprasādhakāḥ | te'pi kāryaṃ parityajya adhaḥ svargaṃ vrajanti ca

63.54

pañcātmakena kāyena sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ narāḥ | utpādyaiva prayāntyeva anyadrūpaṃ ca mātale

63.55

ko viśeṣo hi dharmajña bhūmau kāryaṃ parityajet | pāpapuṇyaprabhāvāddhi kāyasya patanaṃ bhavet

63.56

dṛṣṭānto dṛśyate sūta pratyahaṃ martyamaṇḍale | viśeṣaṃ naiva paśyāmi dharmapuṇyasya cādhikam

63.57

satyadharmādikaṃ puṇyaṃ yena kāyena mānavaḥ | saṃmarjayati vai martyastaṃ kasmādviprasarjayet

63.60

ātmā kāyaśca dvāvetau mitrarūpāvubhāvapi | kāryaṃ mitraṃ parityajya ātmā yāti suniścitam 58
mātaliruvāca —
satyamuktaṃ tvayā rājankāyaṃ tyaktvā prayāti saḥ | saṃbandho nāsti tenāpi samaṃ kāyena cā''tmanaḥ
yasmātpañcasvarūpo'yaṃ saṃdhijarjaritastadā | jarayā pīḍyamānastu sa jīvaṃ tyaktumicchati

63.62

jarādoṣaprabhagne ca tatra sthātuṃ sa necchati | ākulavyākulo bhūtvā jīvaṃ tyaktvā prayāti saḥ61
satyena dharmapuṇyaiśca dānairniyamasaṃyamaiḥ | aśvamedhādibhiryajñaistīrthaiḥ saṃyamanaistathā

63.63

sukṛtaiścaiva puṇyaiśca jarā naiva prabādhate | pātakaiśca mahārāja pacate kāyameva sā

63.64

yayātiruvāca —
kasmājjarā samutpannā kasmātkāyaṃ prapīḍayet | mama vistarataḥ sūta vaktumarhasi sattama

63.65

mātaliruvāca —
hanta te varṇayiṣyāmi jarāyāḥ parikāraṇam | yasmāccaivaṃ samudbhūtā kāyamadhye nṛpottama

63.66

pañcabhūtātmakaḥ kāyo viṣayaiḥ pañcabhirvṛtaḥ | yamātmā tyajate rājansa kāyaḥ paridhakṣyate

63.67

vahninā dīpyamānastu sarasaḥ prajvalennṛpa | tasmādvijāyate dhūmo dhūmānmeghaśca jāyate

63.68

meghātpravartate cāmbhastataḥ pṛthvī prajāyate | ūrdhvamāyāti sā pṛthvī yathā nārī rajasvalā

63.69

tasmātprajāyate gandho gandhādraso nṛpottama | rasātprabhavate cānnamānnācchukraṃ na saṃśayaḥ

63.70

śukrāddhi jāyate kāyaḥ kurūpaḥ kāya eva ca | yathā pṛthvī sṛjedgandhānsaraiścarati bhūtale

63.71

tathā kāyaścarennityaṃ rasādhāro hi sarvaśaḥ | gandhaśca jāyate tasmāddhādraso bhavetpunaḥ

63.72

tasmājjaṅge mahāvṛddhirdṛṣṭāntaṃ paśya bhūpate | yathā kāṣṭhādbhavedvahniḥ punaḥ kāṣṭhaṃ prakāśayet

63.73

kāyamadhye rasādagnistadvadeva prajāyate | tatra saṃcarate nityaṃ kāyaṃ puṣṇāti bhūpate

63.74

yāvadrasasya cā''dhikyaṃ tāvajjīvaḥ praśāntimān | caritvā tādṛśaṃ vahniḥ kṣudhārūpeṇa vartate

63.75

annamicchatyasau tīvraḥ payasā ca samanvitam | pradā(dhā)naṃ labhate cānnamudakaṃ cāpi bhūpate

63.76

śoṇitaṃ carate vahnistadvadvīryaṃ na saṃśayaḥ | yakṣmarogo bhavettasmātsarvakāyapraṇāśakaḥ

63.77

rasādhikyaṃ bhavedrājannatha vahniḥ praśāmyati | rasena pīḍyamānastu jvararūpo'bhijāyate

63.78

grīvāpṛṣṭhaṃ kaṭiṃ pāyuṃ sarvāsveva tu saṃdhiṣu | āruhya tiṣṭhate vahniḥ kāye vahniḥ pravartate

63.79

tasyā''dhikyaṃ carennityaṃ kāyaṃ puṣṇāti saṃmataḥ | rasastu vṛddhimāyāti balarūpo bhavettadā

63.80

atirikto balenaiva vīryānmarmāṇi cālayet | tenaiva jāyate kāmaiḥ śoṣavānpuruṣo bhavet

63.81

sa kāmāgniḥ samākhyāto balanāśakaro nṛpa | maithunasya prasaṅgena vināśatvaṃ kalevare

63.82

nārīṇāṃ saṃśrayetpāṇī pīḍitaḥ kāmavahninā | maithunasya prasaṅgena mūrcchate marma kṛntati

63.83

tejohīno bhavetkāyo balahīnaśca jāyate

63.85

balahīno yadā syādvai durbalo vahnineritaḥ | [ sa vahniḥ pracaretkāyaḥ(ye) śoṇitaṃ śukrameva ca 84
śukraśoṇitayornāśācchūnyadeho vijāyate | atīva jāyate vāyuḥ pracaṇḍo dāruṇākṛtiḥ
vivarṇo duḥkhasaṃtaptaḥ śūnyabuddhistato bhavet ]

63.86

dṛṣṭā śrutā ca yā nārī taccitto bhramate sadā | tṛptirna jāyate kāye [ lolupa cittavartmani

63.87

virūpaśca surūpaśca dhyānānmadhye prajāyate | balahīno yadā kāmī māṃsaśoṇitasaṃkṣayāt

63.88

palitaṃ jāyate] kāye nāśite kāmavahninā | tasmātsaṃjāyate kāmī vṛddho bhūtvā dine dine

63.89

surate cintate nārīṃ yathā vārdhuṣiko naraḥ | tathā tathā bhaveddhānistejaso'sya nareśvara

63.90

tasmātprajāyate kāmo nāśarūpo na saṃśayaḥ | prāṇināṃ kālarūpeṇa jvaro bhavati dāruṇaḥ

63.91

sthāvarā jaṅgamāḥ sarve jvareṇa paripīḍitāḥ | nāśamāyānti te sarve bahupīḍāprapīḍitāḥ

63.92

anena vidhinā jīrṇamanyatkiṃ te vadāmyaham | evamukto mahāprājño mātaliṃ vākyamabravīt

63.92.p1

iti śrīmahāpurāṇe pādme bhūmikhaṇḍe venopākhyāne mātāpitṛtīrthakathane catuḥṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ || 64

Linked texts (2)