Pramāṇa · Search · About · API

Bhukhanda 66: atha saptaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ

Bhūkhaṇḍa 66

Language
Sanskrit

Contents

atha saptaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ

66.1

yayātiruvāca —
asmadbhāgyapra̍labdhaṃ ca bhavato darśanaṃ param| saṃjātaṃ śakrasaṃvāha yataḥ śreyo mamātulam

66.2

mānavā martyaloke ca pāpaṃ kurvanti dāruṇam| teṣāṃ karmavipākaṃ ca mātale vada sāṃpratam

66.3

mātaliruvāca —
śrūyatāmabhidhāsyāmi pāpācārasya lakṣaṇam| śrute sati mahājñānamatra loke prajāyate

66.4

vedanindāṃ prakurvanti brahmācārasya kutsanam| mahāpātakamaivāpi jñātavyaṃ jñānapaṇḍitaiḥ

66.5

sādhūnāmapi sarveṣāṃ yaḥ pīḍāṃ hi samācaret| mahāpātakamevāpi prāyaścitte na hi vrajet

66.6

kulācāraṃ parityajya anyācāraṃ vrajanti ye| etatpātakasaṃcāraṃ kathitaṃ tattvavedibhiḥ

66.7

mātāpitrośca yo nindāṃ tāḍayedbhaginīṃ sadā̍| svasāraṃ nindayedyo vai tadeva pātakaṃ dhruvam

66.8

saṃprāpte śrāddhakāle'pi pañcakrośāntare sthitam| jāmātaraṃ parityajya anyaṃ ca̍ bhaginīsutam

66.9

svasāraṃ caiva rājendra parityajya pravartate| kāmātkrodhādbhayādvā'pi anyaṃ bhojayate sadā

66.10

pitaro naiva bhuñjanti śrāddhe vighnaṃ vrajanti ye| etatsupātakaṃ tasya pitṛghātaḥ (ta)samaṃ kṛtam

66.11

dānakāle'pi saṃprāpta āgatā brāhmaṇāḥ kila| [ bhūridānaṃ parityajya katibhyo hi pravartate]

66.12

ekasmai dīyate dānamanyebhyo'tha na dīyate| etatsupātakaṃ ghoraṃ dānabhraṃśakaraṃ smṛtam

66.13

yajamānaśca svagṛhaṃ prasthitānbrāhmaṇāṃstyajet| teṣu tyakteṣu yaddānaṃ na taddānasya lakṣaṇam

66.14

samāśritaṃ ca vai vipraṃ saṃrvācārasamanvitam| sarvaiḥ puṇyaiḥ samāyuktaṃ sudānairbahubhirnṛpa
taṃ samabhyarcya vidvāṃsaṃ prāptaṃ vipraṃ sadā'rhayet

66.15

taṃ saṃtyajya daddedānamanyasmai brāhmaṇāya ca| dattaṃ tu tadbhavettasya niṣphalaṃ nātra saṃśayaḥ

66.16

brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdraścāpi caturthakaḥ| puṇyakāleṣu sarveṣu nirdhanaṃ pūjayedvijam

66.17

[ mūrkhaṃ vā'pi ca vidvāṃsaṃ tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu| aśvamedhasya yajñasya phalaṃ tasya prajāyate]

66.19

tasmāddhi kāraṇādrājañśakyaṃ prāpyaṃ ca kārayet| anyo vipraḥ samāyātastatkālaṃ śrāddhakarmaṇi
ubhau tau pūjayettatra bhojanācchādanaistathā| tāmbūlairdakṣiṇābhiśca pitarastasya harṣitāḥ

66.20

śrāddhabhuktāya viprāya na dadyāddakṣiṇāṃ tathā| ādarācchrāddhakartā yo gohatyādisamaṃ labhet

66.21

dvāvetau pūjayettasmācchrāddhe ca nṛpasattama| nirdhanastatprabhāvāddvai tamekaṃ hi prapūjayet

66.22

vyatīpāte ca saṃprāpte vaidhṛtau ca nṛpottama| amāyāṃ ca mahārāja kṣayāhe cāṃparāhake
śrāddhamevaṃ prakartavyaṃ brāhmaṇādisavarṇakaiḥ

66.23

yajñe yathā mahārāja ṛtvijaśca prakārayet| tathā viprāḥ prakartavyāḥ śrāddhadānaiśca sarvadā

66.24

[ avijñātaḥ prakartavyo brāhmaṇo naiva jānatā | yasyāpi jñāyate vaṃśaḥ kulaṃ tripuruṣaṃ tathā]
ācāraśca tathā rājaṃstānviprānsaṃnimantrayet

66.25

kulaṃ na jñāyate yasya ācāreṇa vicārayet | śrāddhe dāne prakartavye viśuddho mūrkha eva hi

66.26

avijñāto bhavedvipro vedavedāṅgapāragaḥ | śrāddhadānaṃ prakartavyaṃ tasmādvipraṃ nimantrayet

66.27

ātithyaṃ tu prakartavyamapūrvaṃ nṛpasattama | anyathā kurute pāpī sa yāti narakaṃ dhruvam

66.28

tasmādvipraḥ prakartavyo dāne śrāddhe ca parvasu | ādau parīkṣayedvipraṃ śrāddhe dāne prakārayet

66.29

nāśrnanti tasya vai gehe pitaro vipravarjitāḥ | śāpaṃ dattvā tato yānti śrāddhādvai vipravarjitāt
mahāpāpī bhavetso'pi brahmahā sa ca kathyate

66.30

paitrācāraṃ parityajya yo vartata narādhipa | mahāpāpī sa vijñeyaḥ sarvadharmabahiṣkṛtaḥ

66.31

ye tyajanti śivācāraṃ vaiṣṇavaṃ bhogadāyakam | nindanti brāhmaṇāndharmānvijñeyāḥ pāpavardhanāḥ

66.32

śivācāraṃ parityajya śivabhaktānddhiṣanti ca | hariṃ nindanti ye pāpā brahmadveṣakarāḥ sadā
ācāranindakāścaiva mahāpātakakṛttamāḥ

66.33

ādyaṃ pūjyaṃ paraṃ jñānaṃ puṇyaṃ bhāgavataṃ tathā | vaiṣṇavaṃ harivaṃśaṃ ca mātsyakaṃ kūrmameva ca

66.34

ye pūjayanti pādmaṃ ca teṣāṃ śreyo vadāmyaham | pratyakṣaṃ tena vai devaḥ pūjito madhusūdanaḥ

66.35

tasmātprapūjayejjñānaṃ vaiṣṇavaṃ viṣṇuvallabham | devasthāne hi nityaṃ vai vaiṣṇavaṃ pustakaṃ nṛpa
tasminprapūjite viprapūjitaḥ kamalāpatiḥ

66.36

asaṃpūjya harerjñānaṃ ye'dhīyate likhanti ca | ajñāya tatprayacchanti śṛṇvanti dhārayanti ca

66.37

vikrīṇanti ca lobhena kujñānaniyamena ca | asaṃskṛtapradeśe tu yatheṣṭaṃ sthāpayanti ca

66.38

harerjñānaṃ yathākṣemaṃ pratyakṣācca prakāśayet | adhīte ca samarthaśca yaḥ prasādaṃ karoti ca

66.39

aśuciścāśucisthāne yaḥ pravakti śṛṇoti ca | iti sarvaṃ samāsena gurunindāsamaṃ smṛtam

66.40

gurupūjāmakṛtvaiva yaḥ śāstraṃ śrotumicchati | na karoti ca śuśrūṣāmājñābhaṅgaṃ ca bhāvayet

66.41

nābhinandati tadvākyamuttaraṃ ca prayacchati | gurukarmābhisādhyaṃ ca tadupekṣāṃ karoti ca

66.42

gurumārtamaśaktaṃ vā videśe prasthitaṃ tathā | aribhiḥ paribhūtaṃ vā yaḥ saṃtyajati pāpakṛt
paṭhamānaṃ purāṇaṃ tu tasya pāpaṃ vadāmyaham

66.43

kumbhīpāke vasettāvadyāvadindrāścaturdaśa | paṭhamānaṃ guruṃ yo hi upekṣayati pāpadhīḥ

66.44

tasyāpi pātakaṃ ghoraṃ ciraṃ narakadāyakam | bhāryāputreṣu mitreṣu yaścāvajñāṃ karoti ca
ityetatpātakaṃ jñeyaṃ gurunindāsamaṃ mahat

66.45

brahmaghnaḥ svarṇasteyī ca gauhantā gurutalpagaḥ | mahāpātakinastvete yoganāśakapañcamāḥ

66.46

krodhāddveṣādbhayāllobhādbrāhmaṇasya viśeṣataḥ | marmādikṛntako yaśca brahmaghnaḥ sa prakīrtitaḥ

66.47

brāhmaṇaṃ yaḥ samāhūya yācamānamakiṃcanam | paścānnāstīti yo brūyātsa ca vai brahmahā smṛtaḥ

66.48

yastu vidyābhimānena nistejayati ca dvijān | udāsīnānsabhāmadhye brahmahā sa prakīrtitaḥ

66.49

mithyāguṇairathā''tmānaṃ nayatyutkarṣatāṃ balāt | guruṃ vibodhayedyastu sa ca vai brahmahā smṛtaḥ

66.62

kṣuttṛṣṇārtapradehānāṃ yadannaṃ bhoktumicchatām | yaḥ samācarate vighnaṃ tamāhurbrahmaghātakam
piśunaḥ sarvalokānāṃ randhrānveṣaṇatatparaḥ | udvejanakaraḥ krūraḥ sa ca vai brahmahā smṛtaḥ
devadvijagavāṃ bhūmiṃ pūrvadattāṃ harettu yaḥ | pranaṣṭāmapi kālena tamāhurbrahmaghātakam
dvijavittāpaharaṇaṃ pareṇa samupājitam | brahmahatyāsamaṃ jñeyaṃ tasya pātakamuttamam
agnihotraṃ parityajya pañcayajñādikarma ca | mātāpitrorgurūṇāṃ ca kūṭasākṣyaṃ ca yaścaret
apriyaṃ śivabhaktānāmabhakṣyasya ca bhakṣaṇam | vane niraparādhānāṃ prāṇināṃ ca pramāraṇam
gavāṃ goṣṭhe devagṛhe pure grāme ca dīpanam | iti pāpāni ghorāṇi pūrvapāpasamāni tu
dīnasarvasvaharaṇaṃ parastrīgajavājinām | gobhūrajataratnānāmoṣadhīnāṃ rasasya ca
candanāgarukarpūrakastūrīpūpavāsasām | paranyāsāpaharaṇaṃ svarṇasteyasamaṃ smṛtam
kanyāyā varayogyāyā adānaṃ sadṛśe vare | putramitrakalatreṣu gamanaṃ bhaginīṣu ca
kumārīsāhasaṃ ghoramantyajastrīniṣevaṇam | savarṇāyāśca gamanaṃ gurutalpasamaṃ smṛtam
mahāpātakatulyāni pāpānyuktāni yāni tu | tāni pātakasaṃjñāni tatpaścādupapātakam
[ dvijāyarthaṃ pratijñāya na prayacchati yaḥ punaḥ | na ca tatsmarate nityaṃ tulyaṃ tadupapātakam ]

66.66

dvijadravyāpaharaṇaṃ maryādāyā vyatikramaḥ | atimāno'tikopaśca dāmbhikatvaṃ kṛtaghnatā
atyantaviṣayāsaktiḥ kārpaṇyaṃ śāṭhyamatsaram | paradārābhigamanaṃ sādhvīkanyāvidūṣaṇam
parivittiḥ parivettā yayā ca parividyate | tayordānaṃ ca kanyāyāstayoreva ca yājanam
putramitrakalatrāṇāmabhāve svāminastathā | bhāryāṇāṃ ca parityāga(gaḥ)sādhūnāṃ ca tapasvinām

66.79

gavāṃ kṣatriyavaiśyānāṃ strīśūdrāṇāṃ ca ghātanam | śivāyatanavṛkṣāṇāṃ puṣpārāmavināśanam
yaḥ pīḍāmaśramasthānāmācaredalpikāmapi | tadbhūtyaparivargasya śūdrātparatarasya ca
vastradhānyapaśusteyamayācyānāṃ prayācanam | yajñārāmataḍāgānāṃ dārāpatyasya vikrayaḥ
tīrthayātropavāsānāṃ vratānāṃ ca sukarmaṇām | strīdhanānyupajīvanti strībhavādyannajīvitāḥ
adharmaṃ vibrūyādyastu adharmaṃ varṇate naraḥ | paradoṣapravādī ca paracchidrāvalokakaḥ
paradravyābhilāṣī ca paradārāvalokakaḥ | ete goghnasamānāstu jñātavyā nṛpanandanaṃ
yaḥ kartā (?)sarvaśāstrāṇāṃ yo hartā paśuvikrayī | nirdayo'tīva bhṛtyeṣu paśūnāṃ damakaśca yaḥ
mithyā pravadate vācamākarṇayati yaśca tām || svāmimitrasuhṛddrohī māyāvī capalaḥ śaṭhaḥ
[ ye bhāryāputramitrāṇi bālavṛddhakṛśannārāḥ | bhṛtyānatithibandhūṃśca tyaktvā'śnanti bubhukṣitān
ye'timiṣṭaṃ samaśnanti no vā'pyannaṃ dadati ca | pṛthakpākī sa vijñeyo brahmavādiṣu garhitaḥ]
niyamānsvayamādāya ye tyajantyajitendriyāḥ | pravargā vañcitā yaiśca saṃyuktā ye ca maidyapaiḥ
ye cāpi kṣatarogārttā gāṃ pipāsākṣudhāturam | na pālayanti yatnena te goghnā nārakāḥ smṛtāḥ
sarvapaḥparatā ye ca catuṣpātkṣetrabhedakāḥ | sādhūnvipragurūRequestścaiva ye vai gāṃ tāḍayanti ca

66.80

ye tāḍayanti nirdoṣāṃ nārīṃ sādhupade sthitām | ālasyabaddhasarvāṅgo yaḥ svapiti muhurmuhuḥ

66.81

durbalāṃśca niyuñjanti balācca preṣayanti ca | pīḍayantyatibhāreṇa sakṣatānvāhayanti ca

66.82

vṛṣabhāṇāṃ ca vṛṣaṇau peṣayanti ca durjanāḥ | govatsānāṃ ca damanaṃ mahāpātakasaṃmitam

66.83

āśayā samanuprāptaṃ kṣuttṛṣṇāśramapīḍitam | ye cātithiṃ na manyante te vai nirayagāminaḥ

66.84

anāthaṃ vikalaṃ dīnaṃ bālaṃ vṛddhaṃ kṣudhāturam | nānukampanti ye mūḍhāste yānti nirayārṇavam

66.85

ajāviko māhiṣiko yaḥ śūdrāvṛṣalīpatiḥ | śūdro viprasya kṣatrasya ya ācāreṇa vartate

66.86

śilpinaḥ kāravo vaidyāstathām̐ devalakā narāḥ | bhṛtakau dūtyakarmāṇaḥ sarve nirayagāminaḥ

66.87

yaścoditamatikramya svecchayā cāharetkaram | narake paripacyeta yaśca dam̐ṇḍaṃ vṛthā nayet

66.88

utkaucakairadhikṛtaistaskaraiśca prapīḍitā | yasya rājñaḥ prajā rāṣṭre pacyate narakeṣu saḥ

66.89

ye dvijāḥ pratigṛhṇanti nṛpasyānyāyavartinaḥ | prayānti te'pi ghoreṣu narakeṣu na saṃśayaḥ

66.90

pāpakārakapaurāṇāṃ yatpāpaṃ pārthivasya cam̐ | tena bhīto nṛpaḥ kuryātprajānāṃ parinigraham

66.91

acauraṃ cauravaccaśca cauraṃ cācauravatpunaḥ | avicārya nṛpaḥ kuryātso'pi vai narakaṃ vrajet

66.92

ghṛtatailādyapānāni madhu māṃsaṃ surāsavam | guḍekṣukṣīraśākādi dadhimūlaphalāni ca

66.93

tṛṇakāṣṭhaṃ puṣpapatre kāṃsyaṃ rajatamaiva vā | upānacchatraśakaṭaśivikānāśanaṃ mṛdu

66.94

tāmraṃ sīsaṃ trapu kāṃsyaṃ śaṅkhādyaṃ rajatodbhavam | vāditraṃ veṇuvaṃśādyaṃ gṛhasyopaskarāṇi ca

66.95

ūrṇākārpāsakauśeyaraṅgapatrottarāṇi ca | tathā sūkṣmāṇi vastrāṇi ye'nyeṣāṃ vai haranti ca

66.96

evamādīni cānyāni dravyāṇi narakaṃ tu te | gacchanti satataṃ bhūpa hṛtvā hṛtvā gṛhādhipam

66.97

bahvalpakādyapi tathā parasya mamatākṛtam | apahṛtya naro yāti narake nātra saṃśayaḥ

66.98

evamādikapāpāni kurvadbhirmaraṇottaram | śarīraṃ yātanārthāya pūrvākāramavāpyate

66.99

yamalokaṃ vrajantyete śarīreṇa yamājñayā | yamadūtairmahāghorairnīyamānāḥ suduḥkhitāḥ

66.100

devamānuṣatiryañcāmadharmaniyatātmanām | [ dharmarājaḥ smṛtaḥ śāstā sughorairvividhairvadhaiḥ]

66.101

vinayācārayuktānāṃ pramādasalilāśayāt | prāyaścittairguruḥ śāstā na tu tairiśyate yamaḥ

66.102

pāradārikacaurāṇāmanyāyavyavahāriṇām | nṛpatiḥ śāsakaḥ proktaḥ praicchannānāṃ ca dharmarāṭ

66.103

tasmātkṛtasya pāpasya prāyaścittaṃ samācaret | nānyathā naśyate pāpaṃ kalpakoṭiśatairapi

66.6-2

yaḥ karoti svayaṃ karma sa bhuṅkte tatphalaṃ naraḥ | [ kāyena manasā vācā tasya vā'dhogatiḥ phalam
iti saṃkṣepataḥ proktāḥ pāpabhedāstridhā'dhunā | kathyante gatayaścitrā narāṇāṃ pāpakarmaṇām||]105
[ etatte nṛpate'dharmaphalaṃ proktaṃ suvistarāt] | anyatkiṃ te pravakṣyāmi tanme brūhi narottama 106
[ adharmasya phalaṃ proktaṃ dharmasyāpi vadāmyaham | ityuktvā mātalistatra rājānaṃ dharmavatsalam
tasmindharmaprasaṅgena puṇyaṃ khyātaṃ mahātmanām ]
yayātiruvāca —
adharmasya phalaṃ sūta śrutaṃ sarvaṃ mayā vibho | dharmasyāpi phalaṃ brūhi śrotuṃ kautūhalaṃ mama
mātaliruvāca —
atha pāpairime yānti yamalokaṃ caturvidhāḥ | saṃtrāsajananaṃ ghoraṃ vivaśāḥ sarvadehinaḥ
garbhasthairjāyamānaiśca bālaistaruṇamadhyamaiḥ | [1strīpuṃnapuṃsakairnṝddhairyyātavyaṃ sarvajantubhiḥ || ]
śubhāśubhaṃ kṛtaṃ karma dehināṃ pravicāryate | citraguptādimadhyasthairjñātavyaṃ sarvadarśibhiḥ
na te'tra prāṇinaḥ santi ye na yānti yamakṣayam | aṃtra śāntikṛtaṃ karma smṛtyuktaṃ tadvicāritam 5
ye tatra śubhakarmāṇaḥ saumyacittā dayānvitāḥ| te narā yānti saumyena yathā yamaniketanam

66.6-2.p1

yaśca dadyāddvijendrāṇāmupānatkāṣṭhapāduke | sa vimānena mahatā sukhaṃ yāti yamālayam
chatradānena gacchanti pathā sāndreṇa dehinaḥ | divyavastraparīdhānā yānti vastrapradāyinaḥ
śibikāyāḥ pradānena vimānena sukhaṃ vrajet | sukhāsanapradānena sukhaṃ yānti yamālayam
ārāmakartā chāyāsu śītalāsu sukhaṃ vrajet | yānti puṣpakyānena puṣpamālāpradāyinaḥ
devatāgṛhakartā ca yatīnāmā śramasya ca | anāthasyā''turāṇāṃ cam̐ krīḍatyatigṛhottamaiḥ
devāgniguruviprāṇāṃ mātāpitrośca pūjakaiḥ | guṇānviteṣu dīneṣu yacchatyāvasathānyapi
sa prayāti sarvakāmaṃ sthānaṃ paitāmahaṃ nṛpa
śraddhayā yena viprāya dattaṃ kākiṇimātrakam | sa syāddivyatithirbhūya devānāṃ kīrtivardhanaḥ
tasmācchraddhānvitairdeyaṃ tatphalaṃ bhavati dhruvam

Linked texts (5)