Pramāṇa · Search · About · API

Bhukhanda 7

Bhūkhaṇḍa 7

Language
Sanskrit

Contents

7.1

ditiruvāca —
satyamuktaṃ tvayā nātha sarvameva na saṃśayaḥ | bhartṛsnehaṃ parityajya gatā sāpatnajaṃ dvija

7.2

abhimānena duḥkhena mānabhaṅgena sattama | mahāduḥkhena saṃtaptā kariṣye prāṇamocanam

7.3

kaśyapa uvāca —
śrūyatāmabhidhāsyāmi yathā śāntirbhaviṣyati | na kaḥ kasya bhavetputro na mātā na pitā śubhe

7.4

na bhrātā bāndhavāḥ kasya na ca svajanabāndhavāḥ | evaṃ saṃsārasaṃbandho māyāmohasamanvitaḥ

7.5

svayameva pitā devi svayaṃ mātā'tha bāndhavāḥ | svayaṃ svajanavargaśca svayaṃ sarvaḥ sanātanaḥ

7.6

ācāreṇa naro devi sukhitvamupajāyate | anācāreṇa pāpena nāśaṃ yāti tathā dhruvam

7.7

krūrayoniṃ prayātyevaṃ naro devi na saṃśayaḥ | karmaṇā satyahīnena mahāpāpena mohitaḥ

7.8

riputvaṃ vartate martyaḥ prāṇināṃ nityasaṃsthitaḥ | satyena vartate martyo yadā loke priye śubhe
tadā tasya bhavantyevaṃ mitrāḥ sarvatra bhāmini

7.9

kṛṣikāro yadā devi kṣetre bījaṃ susaṃsthitaḥ | yādṛśaṃ tu vapatyeva tādṛśaṃ phalamaśnute

7.10

tathā tava ca putraiśca sādhubhiḥ spardhitaṃ saha | karmaṇastasya tasmāttvaṃ phalaṃ bhuṅkṣva susaṃsthitam

7.11

tava putrā mahābhāge tapaḥśāntivivarjitāḥ | tena pāpena te sarve patitā vai mahatpadāt

7.12

evaṃ jñātvā śamaṃ gaccha muñca duḥkhaṃ sukhaṃ tathā | kasya putrāśca mitrāṇi kasya svajanabāndhavāḥ
ātmakarmānusāreṇa phalaṃ bhuñjanti jantavaḥ

7.13

parārthe cintanaṃ devi tattvajñānena paṇḍitāḥ | na kurvanti mahātmāno vyarthamevaṃ na saṃśayaḥ

7.14

pañcabhūtātmakaṃ kāryaṃ kevalaṃ saṃdhijarjaram | ātmāmitraṃ kṛtaṃ tena sarvaṃ devi niśāmaya

7.15

ātmā nāma mahāpuṇyaḥ sarvagaḥ sarvadarśakaḥ | sarvasiddhistu sarvātmā sāttvikaḥ sarvasiddhidaḥ

7.16

evaṃ sarvamayo devi bhramatyeko nirañjanaḥ | bhramatā nirjane yena mūrtimanto dvijottamāḥ

7.17

catvāro darśitāḥ puṇyā buddhimanto mahaujasaḥ | pañcamaḥ śvasanaścaiva pūrvāṇāṃ mitrameva ca

7.20

atho ātmā samāyāto jñānasāhāyya eva vā | sa tāndṛṣṭvā mahātmā vai jñānamātmā samabravīt
[ jñānaṃ paśye amī pañca mantrayantaḥ parasparam] | gaccha tvaṃ mama vākyena yūyaṃ ka iti pṛccha ha ||19.
jñānaṃ vākyaṃ paraṃ śrutvā sārthastasya mahātmanaḥ | tadāhā''tmānamārādhyametaiḥ kiṃ te prayojanam
tattvato brūhi tatsarvaṃ bhavāñchuddho hi sarvadā

7.21

ātmovācaete pañca mahāprājñā rūpavanto manasvinaḥ | gatvā saṃdarśayāmyetānābhāṣye jñāna śrūyatām

7.22

bhavyānetānpravakṣyāmi pañcamīṃ gatimāgatān | dūta tvaṃ gaccha bho jñāna kuśalo dūtakarmaṇi

7.23

jñānamuvāca —
tvamātmañśrūyatāṃ vākyaṃ satyaṃ satyaṃ vadāmyaham | eteṣāṃ saṃgatistāta kāryā naiva tvayā kadā

7.24

[† pañcānāmapi śuddhātman kāryā śubhamicchatā] | bhavataḥ saṃgatiṃ moha icchatyeṣa mahāmate

7.25

[†ātmovācaeteṣāṃ saṃgati jñāna kasmādvārayate bhavān | tanme tvaṃ kāraṇaṃ brūhi yāthātathyena paṇḍita

7.26

jñānamuvāca]—
eteṣāṃ saṅgamāttu mahadduḥkhaṃ bhaviṣyati | duḥkhamūlā hi pañcaiva śokasaṃtāpakārakāḥ

7.27

evamastu mahāprājña kariṣye vacanaṃ tava | jñānamābhāṣya sa hyātmā dhyānena saha saṃgataḥ

7.28

kaśyapa uvāca —
tataḥ pañcaiva te tatrādrākṣurātmānameva tam | buddhimbhūcuḥ samāhūya saṃgatyā''tmānameva hi

7.29

dūtatvaṃ kuru kalyāṇi hyasmākamātmanā saha | pañcatattvā mahātmāno viśvasya dhārakāḥ śubhāḥ

7.30

bhavantaṃ mitramicchanti ityābhāṣya mahāmatim | gatvā buddhe tvayā kāryaṃ kartavyaṃ sāṃprataṃ vraja

7.31

evamastu mahābhāgāḥ kariṣye kāryamuttamam | evamāṣya tānsā vai gatā hyātmānameva tam

7.32

ahaṃ buddhirmahābhāga bhavantaṃ samupāgatā | dūtatve mahatāṃ pārśvattānteṣāṃ tvaṃ vacanaṃ śṛṇu

7.33

bhavanmaitrīṃ samicchanti hyakṣayāṃ pañca cā''tmakāḥ | kuru maitraṃ mahāprājña jahi dhyānaṃ sudūrataḥ

7.34

jñānamuvāca —
na kartavyastvayā cā''tmannaiteṣāṃ vai samāgamaḥ | eṣāṃ saṃsargamātreṇa mahadduḥkhaṃ bhaviṣyati

7.35

mayā jñānena hīnastvaṃ kathaṃ karma kariṣyasi | evameva na kartavyameteṣāṃ vai samāgamaḥ

7.36

garbhavāso hi bhavato bhaviṣyatyanyathā vibho | jñānenaiva mayā hīno hyajñānaṃ yāsyasi dhruvam

7.37

evamuktvā tamātmānaṃ virarāma mahāmatiḥ | tatastāmāgatāṃ buddhimātmā provāca niścitam

7.38

jñānadhyānau mahātmānauvātmano mama śobhanau | tatra yānaṃ na me yuktaṃ tadbuddhe kiṃ karomyaham

7.39

evaṃ śrutvā gatā buddhisteṣāṃ pārśve yaśasvinī | samācaṣṭe samagraṃ tatkathanaṃ jñānadhyānayoḥ

7.40

tataste pañcakāḥ sarve ātmānaṃ prati jagmire | maitrameva pratīcchāmo bhavato nityameva hi

7.41

yasmācchuddho'si lokeśa tasmāttvāṃ samupāgatāḥ | svayameva vicāryaiva hyuttaraṃ naḥ pradīyatām

7.42

ātmovāca—
yūyaṃ pañcaiva saṃprāptā mama maitraṃ samicchatha | svīyaṃ guṇaṃ prabhāvaṃ ca kathayantu mamāgrataḥ

7.43

bhūmiruvāca—
sarvakāryasya saṃsthānaṃ carmamāṃsasamanvitam | [ asthimūladṛḍhatvaṃ ca nakhalomasamanvitam]

7.44

prabhāvo hi mahāprājña kāyamadhye mamaiva hi | nāsikāgamano gandhaḥ sa me bhṛtyo mahāmanāḥ

7.45

ākāśa uvāca—
ahamākāśakaḥ prāpto mama kāye prabhāvakam | śrūyatāmabhidhāsyāmi parabrahmasvarūpiṇe

7.46

bāhyāntarāvakāśaśca śūnyasthāne vasāmyaham | mamaiva bhṛtyau śravaṇe śravaṇārthaṃ pratiṣṭhitau

7.47

vāyuruvāca—
yatsvarūpe'tha niḥśvāse karomyevaṃ śubhāśubham|karma kāye sthitaṃ nityaṃ sparśākhyastatrame guṇaḥ

7.48

teja uvāca—
kāye sūryasya vai nityaṃ viniyogaṃ karomyaham | sabāhyābhyantaraṃ sarvaṃ dravyādravyaṃ pradarśaye

7.49

tatra netre ca bhṛtyau me dravyalabdhaprasādhakau | evaṃ mayā''tmavyāpārastavāgre kathitaḥ paraḥ

7.50

āpa ūcuḥ—
śukraṃ majjā tathā lālā palaṃ tvaksaṃdhisaṃsthitam| rudhiraṃ preṣayāmo vai kāyamadhye sthitā vayam

7.51

saṃpoṣayāmo'harniśamamṛtena kalevaram | evaṃmayaḥ suvyāpāraḥ kāyapattaneke'rpitaḥ
amātyaṃ rasanāṃ viddhi rasāsvādakarīṃ parām

7.52

nāsikovāca—
sugandhena parāṃ puṣṭiṃ kāyasyāpi karomyaham | durgandhaṃ tu parityajya kāye sarvaṃ pradarśaye

7.54

buddhiyuktā mahābhāga tasyā bhāvena bhāvitā | svāmikāryāya kāye'sminnahaṃ tiṣṭhāmi niścalā
gandhaṃ mama guṇaṃ viddhi dvividhaṃ yatpravartitam

7.55

śravaṇe ūcatuḥ—
kāryākāryādikaṃ śabdaṃ lokairuktaṃ śubhāśubham | śṛṇuyāva sukāyasthau satyāsatyaṃ priyāpriyam

7.58

śabdo hi me guṇaḥ prokto mama vyāpāra eva hi| yojayāmi na saṃdeho yadā buddhiḥ prapūrayet 56
tvaguvāca—
pañcarūpātmako vāyuḥ śarīre'sminvayavasthitaḥ| sabāhyābhyantarāṃ ceṣṭāṃ teṣāṃ jānāmi niścitam 57
śītoṣṇamātapaṃ varṣaṃ vāyoḥ sphuraṇameva ca | sarvaṃ jānāmi saṃsparśādaśleṣādikaṃ nṛṇām

7.59

sparśa eva guṇo mahyametattsatayaṃ vadāmyaham | evaṃ hi te samākhyāto hyātmavyāpāra eva hi

7.60

netre ūcatuḥsaṃsāre yāni rūpāṇi bhavyābhavyāni sattama | yadā prerayate buddhistadā paśyāva nānyathā

7.61

vasāvaḥ kāyamadhye vai rūpaṃ guṇa ihā''vayauḥ | evaṃ vyāpāra ukto nau kāyamadhye mahāmate

7.62

jihvovāca -
buddhiyuktā hyahaṃ tāta rasabhedānvicāraye | [ kṣāramāmlādikaṃ sarvaṃ nīrasaṃ svādu cintaye]

7.63

vyāpāreṇa hyanenāpi nityayuktā vasāmyaham | [†indriyāṇāṃ hi sarveṣāṃ buddhireva pranāyakaḥ]

7.64

evaṃ pañca samāyātānīndriyāṇi priye śṛṇu | svīyāni yāni karmāṇi kathayanti punaḥ punaḥ

7.65

atha buddhiḥ [ samāyātā tamuvāca mahāmatim | madvihīno yadā kāyastadā naśyati nānyathā
tasmāttvaṃ māṃ] samāsthāya pravarttasva mahāmate

7.66

atha karma samāyātamātmānamidamabravīt | ahaṃ karma mahāprājña tava pārśve samāgatam

7.67

tvāṃ preṣayāmyahaṃ tāta yathā vai yena gaccha ha | evamākarṇya tatsarvamātmā provāca tānprati

7.68

yūyaṃ pañcātmakā yuktāḥ sarvasādhāraṇāḥ kilai | tasmānmaitraṃ samicchāmi tatra pañcātmakaṃ prati
bruvantu kāraṇaṃ sarve mamāgre sarvameva tat

7.69

pañcātmakā ūcuḥasmatsaṅgaprasaṅgena piṇḍameva prajāyate | tasminpiṇḍe2 mahādeva bhavānvasati suvrata

7.70

tiṣṭhāmo ha vayaṃ sarve prasādāttava tatra hi | etasmātkāraṇānmaitramicchāmastava nityaśaḥ

7.71

ātmovācaevamastu mahābhāgā bhavatāṃ priyamaiva ca | kariṣye nātra saṃdeho maitraṃ hi prītikāraṇāt

7.72

vāryamāṇo mahābhāgo jñānenāpi mahātmanā | dhyānenena ca mahātmā'sau teṣāṃ saṃgatimāgataḥ

7.73

sa taiḥ pramohitastatra rāgadveṣādibhistadā | pañcatattvasamāyuktaḥ kāyatvaṃ gatavānprabhuḥ

7.74

yadā garbhe samāyāto viṣṭhāmūtrasamākule | durgandhe picchilāvarte patitastaiḥ susaṃyutaḥ

7.76

aṅgena vyākulo bhūtaḥ pañcātmakānuvāca saḥ | bho bhoḥ pañcātmakāḥ sarve śṛṇudhvaṃ vacanaṃ mama 75
bhavatāṃ hi prasaṅgena mahāduḥkhena mohitaḥ | nanvasminapicchile ghore patito'smi mahābhaye

7.77

pañcātmakā ūcuḥtāvatsaṃsthīyatāṃ rājanyāvadgarbhaṃ prapūrayet | paścānnirgamanaṃ te vai bhaviṣyati na saṃśayaḥ

7.79

asmākaṃ hi bhavānsvāmī kāyadeśe vyavasthitaḥ| [† rājyamevaṃ prakarttavyaṃ sukhabhoktā bhaviṣyasi
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā cā''tmā duḥkhena pīḍitaḥ] | gantumicchannasau tasmātpalāyanaparo'bhavat

7.79.p1

iti śrīmahāpurāṇe pādme bhūmikhaṇḍe devāsuraprakaraṇe śarīrotpattikathanaṃ nāma saptamo'dhyāyaḥ || 7

Linked texts (2)