Bhukhanda 7
Bhūkhaṇḍa 7
- Language
- Sanskrit
Contents
- 7.79 — 1 part
7.1
ditiruvāca —
satyamuktaṃ tvayā nātha sarvameva na saṃśayaḥ | bhartṛsnehaṃ parityajya gatā sāpatnajaṃ dvija
7.2
abhimānena duḥkhena mānabhaṅgena sattama | mahāduḥkhena saṃtaptā kariṣye prāṇamocanam
7.3
kaśyapa uvāca —
śrūyatāmabhidhāsyāmi yathā śāntirbhaviṣyati | na kaḥ kasya bhavetputro na mātā na pitā śubhe
7.4
na bhrātā bāndhavāḥ kasya na ca svajanabāndhavāḥ | evaṃ saṃsārasaṃbandho māyāmohasamanvitaḥ
7.5
svayameva pitā devi svayaṃ mātā'tha bāndhavāḥ | svayaṃ svajanavargaśca svayaṃ sarvaḥ sanātanaḥ
7.6
ācāreṇa naro devi sukhitvamupajāyate | anācāreṇa pāpena nāśaṃ yāti tathā dhruvam
7.7
krūrayoniṃ prayātyevaṃ naro devi na saṃśayaḥ | karmaṇā satyahīnena mahāpāpena mohitaḥ
7.8
riputvaṃ vartate martyaḥ prāṇināṃ nityasaṃsthitaḥ | satyena vartate martyo yadā loke priye śubhe
tadā tasya bhavantyevaṃ mitrāḥ sarvatra bhāmini
7.9
kṛṣikāro yadā devi kṣetre bījaṃ susaṃsthitaḥ | yādṛśaṃ tu vapatyeva tādṛśaṃ phalamaśnute
7.10
tathā tava ca putraiśca sādhubhiḥ spardhitaṃ saha | karmaṇastasya tasmāttvaṃ phalaṃ bhuṅkṣva susaṃsthitam
7.11
tava putrā mahābhāge tapaḥśāntivivarjitāḥ | tena pāpena te sarve patitā vai mahatpadāt
7.12
evaṃ jñātvā śamaṃ gaccha muñca duḥkhaṃ sukhaṃ tathā | kasya putrāśca mitrāṇi kasya svajanabāndhavāḥ
ātmakarmānusāreṇa phalaṃ bhuñjanti jantavaḥ
7.13
parārthe cintanaṃ devi tattvajñānena paṇḍitāḥ | na kurvanti mahātmāno vyarthamevaṃ na saṃśayaḥ
7.14
pañcabhūtātmakaṃ kāryaṃ kevalaṃ saṃdhijarjaram | ātmāmitraṃ kṛtaṃ tena sarvaṃ devi niśāmaya
7.15
ātmā nāma mahāpuṇyaḥ sarvagaḥ sarvadarśakaḥ | sarvasiddhistu sarvātmā sāttvikaḥ sarvasiddhidaḥ
7.16
evaṃ sarvamayo devi bhramatyeko nirañjanaḥ | bhramatā nirjane yena mūrtimanto dvijottamāḥ
7.17
catvāro darśitāḥ puṇyā buddhimanto mahaujasaḥ | pañcamaḥ śvasanaścaiva pūrvāṇāṃ mitrameva ca
7.20
atho ātmā samāyāto jñānasāhāyya eva vā | sa tāndṛṣṭvā mahātmā vai jñānamātmā samabravīt
[ jñānaṃ paśye amī pañca mantrayantaḥ parasparam] | gaccha tvaṃ mama vākyena yūyaṃ ka iti pṛccha ha ||19.
jñānaṃ vākyaṃ paraṃ śrutvā sārthastasya mahātmanaḥ | tadāhā''tmānamārādhyametaiḥ kiṃ te prayojanam
tattvato brūhi tatsarvaṃ bhavāñchuddho hi sarvadā
7.21
ātmovācaete pañca mahāprājñā rūpavanto manasvinaḥ | gatvā saṃdarśayāmyetānābhāṣye jñāna śrūyatām
7.22
bhavyānetānpravakṣyāmi pañcamīṃ gatimāgatān | dūta tvaṃ gaccha bho jñāna kuśalo dūtakarmaṇi
7.23
jñānamuvāca —
tvamātmañśrūyatāṃ vākyaṃ satyaṃ satyaṃ vadāmyaham | eteṣāṃ saṃgatistāta kāryā naiva tvayā kadā
7.24
[† pañcānāmapi śuddhātman kāryā śubhamicchatā] | bhavataḥ saṃgatiṃ moha icchatyeṣa mahāmate
7.25
[†ātmovācaeteṣāṃ saṃgati jñāna kasmādvārayate bhavān | tanme tvaṃ kāraṇaṃ brūhi yāthātathyena paṇḍita
7.26
jñānamuvāca]—
eteṣāṃ saṅgamāttu mahadduḥkhaṃ bhaviṣyati | duḥkhamūlā hi pañcaiva śokasaṃtāpakārakāḥ
7.27
evamastu mahāprājña kariṣye vacanaṃ tava | jñānamābhāṣya sa hyātmā dhyānena saha saṃgataḥ
7.28
kaśyapa uvāca —
tataḥ pañcaiva te tatrādrākṣurātmānameva tam | buddhimbhūcuḥ samāhūya saṃgatyā''tmānameva hi
7.29
dūtatvaṃ kuru kalyāṇi hyasmākamātmanā saha | pañcatattvā mahātmāno viśvasya dhārakāḥ śubhāḥ
7.30
bhavantaṃ mitramicchanti ityābhāṣya mahāmatim | gatvā buddhe tvayā kāryaṃ kartavyaṃ sāṃprataṃ vraja
7.31
evamastu mahābhāgāḥ kariṣye kāryamuttamam | evamāṣya tānsā vai gatā hyātmānameva tam
7.32
ahaṃ buddhirmahābhāga bhavantaṃ samupāgatā | dūtatve mahatāṃ pārśvattānteṣāṃ tvaṃ vacanaṃ śṛṇu
7.33
bhavanmaitrīṃ samicchanti hyakṣayāṃ pañca cā''tmakāḥ | kuru maitraṃ mahāprājña jahi dhyānaṃ sudūrataḥ
7.34
jñānamuvāca —
na kartavyastvayā cā''tmannaiteṣāṃ vai samāgamaḥ | eṣāṃ saṃsargamātreṇa mahadduḥkhaṃ bhaviṣyati
7.35
mayā jñānena hīnastvaṃ kathaṃ karma kariṣyasi | evameva na kartavyameteṣāṃ vai samāgamaḥ
7.36
garbhavāso hi bhavato bhaviṣyatyanyathā vibho | jñānenaiva mayā hīno hyajñānaṃ yāsyasi dhruvam
7.37
evamuktvā tamātmānaṃ virarāma mahāmatiḥ | tatastāmāgatāṃ buddhimātmā provāca niścitam
7.38
jñānadhyānau mahātmānauvātmano mama śobhanau | tatra yānaṃ na me yuktaṃ tadbuddhe kiṃ karomyaham
7.39
evaṃ śrutvā gatā buddhisteṣāṃ pārśve yaśasvinī | samācaṣṭe samagraṃ tatkathanaṃ jñānadhyānayoḥ
7.40
tataste pañcakāḥ sarve ātmānaṃ prati jagmire | maitrameva pratīcchāmo bhavato nityameva hi
7.41
yasmācchuddho'si lokeśa tasmāttvāṃ samupāgatāḥ | svayameva vicāryaiva hyuttaraṃ naḥ pradīyatām
7.42
ātmovāca—
yūyaṃ pañcaiva saṃprāptā mama maitraṃ samicchatha | svīyaṃ guṇaṃ prabhāvaṃ ca kathayantu mamāgrataḥ
7.43
bhūmiruvāca—
sarvakāryasya saṃsthānaṃ carmamāṃsasamanvitam | [ asthimūladṛḍhatvaṃ ca nakhalomasamanvitam]
7.44
prabhāvo hi mahāprājña kāyamadhye mamaiva hi | nāsikāgamano gandhaḥ sa me bhṛtyo mahāmanāḥ
7.45
ākāśa uvāca—
ahamākāśakaḥ prāpto mama kāye prabhāvakam | śrūyatāmabhidhāsyāmi parabrahmasvarūpiṇe
7.46
bāhyāntarāvakāśaśca śūnyasthāne vasāmyaham | mamaiva bhṛtyau śravaṇe śravaṇārthaṃ pratiṣṭhitau
7.47
vāyuruvāca—
yatsvarūpe'tha niḥśvāse karomyevaṃ śubhāśubham|karma kāye sthitaṃ nityaṃ sparśākhyastatrame guṇaḥ
7.48
teja uvāca—
kāye sūryasya vai nityaṃ viniyogaṃ karomyaham | sabāhyābhyantaraṃ sarvaṃ dravyādravyaṃ pradarśaye
7.49
tatra netre ca bhṛtyau me dravyalabdhaprasādhakau | evaṃ mayā''tmavyāpārastavāgre kathitaḥ paraḥ
7.50
āpa ūcuḥ—
śukraṃ majjā tathā lālā palaṃ tvaksaṃdhisaṃsthitam| rudhiraṃ preṣayāmo vai kāyamadhye sthitā vayam
7.51
saṃpoṣayāmo'harniśamamṛtena kalevaram | evaṃmayaḥ suvyāpāraḥ kāyapattaneke'rpitaḥ
amātyaṃ rasanāṃ viddhi rasāsvādakarīṃ parām
7.52
nāsikovāca—
sugandhena parāṃ puṣṭiṃ kāyasyāpi karomyaham | durgandhaṃ tu parityajya kāye sarvaṃ pradarśaye
7.54
buddhiyuktā mahābhāga tasyā bhāvena bhāvitā | svāmikāryāya kāye'sminnahaṃ tiṣṭhāmi niścalā
gandhaṃ mama guṇaṃ viddhi dvividhaṃ yatpravartitam
7.55
śravaṇe ūcatuḥ—
kāryākāryādikaṃ śabdaṃ lokairuktaṃ śubhāśubham | śṛṇuyāva sukāyasthau satyāsatyaṃ priyāpriyam
7.58
śabdo hi me guṇaḥ prokto mama vyāpāra eva hi| yojayāmi na saṃdeho yadā buddhiḥ prapūrayet 56
tvaguvāca—
pañcarūpātmako vāyuḥ śarīre'sminvayavasthitaḥ| sabāhyābhyantarāṃ ceṣṭāṃ teṣāṃ jānāmi niścitam 57
śītoṣṇamātapaṃ varṣaṃ vāyoḥ sphuraṇameva ca | sarvaṃ jānāmi saṃsparśādaśleṣādikaṃ nṛṇām
7.59
sparśa eva guṇo mahyametattsatayaṃ vadāmyaham | evaṃ hi te samākhyāto hyātmavyāpāra eva hi
7.60
netre ūcatuḥsaṃsāre yāni rūpāṇi bhavyābhavyāni sattama | yadā prerayate buddhistadā paśyāva nānyathā
7.61
vasāvaḥ kāyamadhye vai rūpaṃ guṇa ihā''vayauḥ | evaṃ vyāpāra ukto nau kāyamadhye mahāmate
7.62
jihvovāca -
buddhiyuktā hyahaṃ tāta rasabhedānvicāraye | [ kṣāramāmlādikaṃ sarvaṃ nīrasaṃ svādu cintaye]
7.63
vyāpāreṇa hyanenāpi nityayuktā vasāmyaham | [†indriyāṇāṃ hi sarveṣāṃ buddhireva pranāyakaḥ]
7.64
evaṃ pañca samāyātānīndriyāṇi priye śṛṇu | svīyāni yāni karmāṇi kathayanti punaḥ punaḥ
7.65
atha buddhiḥ [ samāyātā tamuvāca mahāmatim | madvihīno yadā kāyastadā naśyati nānyathā
tasmāttvaṃ māṃ] samāsthāya pravarttasva mahāmate
7.66
atha karma samāyātamātmānamidamabravīt | ahaṃ karma mahāprājña tava pārśve samāgatam
7.67
tvāṃ preṣayāmyahaṃ tāta yathā vai yena gaccha ha | evamākarṇya tatsarvamātmā provāca tānprati
7.68
yūyaṃ pañcātmakā yuktāḥ sarvasādhāraṇāḥ kilai | tasmānmaitraṃ samicchāmi tatra pañcātmakaṃ prati
bruvantu kāraṇaṃ sarve mamāgre sarvameva tat
7.69
pañcātmakā ūcuḥasmatsaṅgaprasaṅgena piṇḍameva prajāyate | tasminpiṇḍe2 mahādeva bhavānvasati suvrata
7.70
tiṣṭhāmo ha vayaṃ sarve prasādāttava tatra hi | etasmātkāraṇānmaitramicchāmastava nityaśaḥ
7.71
ātmovācaevamastu mahābhāgā bhavatāṃ priyamaiva ca | kariṣye nātra saṃdeho maitraṃ hi prītikāraṇāt
7.72
vāryamāṇo mahābhāgo jñānenāpi mahātmanā | dhyānenena ca mahātmā'sau teṣāṃ saṃgatimāgataḥ
7.73
sa taiḥ pramohitastatra rāgadveṣādibhistadā | pañcatattvasamāyuktaḥ kāyatvaṃ gatavānprabhuḥ
7.74
yadā garbhe samāyāto viṣṭhāmūtrasamākule | durgandhe picchilāvarte patitastaiḥ susaṃyutaḥ
7.76
aṅgena vyākulo bhūtaḥ pañcātmakānuvāca saḥ | bho bhoḥ pañcātmakāḥ sarve śṛṇudhvaṃ vacanaṃ mama 75
bhavatāṃ hi prasaṅgena mahāduḥkhena mohitaḥ | nanvasminapicchile ghore patito'smi mahābhaye
7.77
pañcātmakā ūcuḥtāvatsaṃsthīyatāṃ rājanyāvadgarbhaṃ prapūrayet | paścānnirgamanaṃ te vai bhaviṣyati na saṃśayaḥ
7.79
asmākaṃ hi bhavānsvāmī kāyadeśe vyavasthitaḥ| [† rājyamevaṃ prakarttavyaṃ sukhabhoktā bhaviṣyasi
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā cā''tmā duḥkhena pīḍitaḥ] | gantumicchannasau tasmātpalāyanaparo'bhavat
7.79.p1
iti śrīmahāpurāṇe pādme bhūmikhaṇḍe devāsuraprakaraṇe śarīrotpattikathanaṃ nāma saptamo'dhyāyaḥ || 7
Linked texts (2)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bhūmikhaṇḍa — Sanskrit