Bhukhanda 74
Bhūkhaṇḍa 74
- Language
- Sanskrit
Contents
- 74.107 — 1 part
74.1
sukarmovācakāmasya gītalāsyena hāsyena lalitena ca | mohitastena rājendro naṭarūpeṇa pippala
74.2
kṛtvā mūtrapurīṣaṃ ca sa rājā nahuṣātmajaḥ | akṛtvā pādayoḥ śaucamāsana upaviṣṭavān
74.3
tadantaraṃ tu saṃprāpya saṃcacāra jarā nṛpam | kāmaścāpi nṛpaśreṣṭha indrakāryaṃ kṛtaṃ hi taiḥ
74.4
nivṛtte nāṭake tasmingateṣu teṣu bhūpatiḥ | jarābhibhūto dharmātmā kāmasaṃsaktamānasaḥ
74.5
mohitaḥ kāmadevena vihvalo vikalendriyaḥ | atīva mugdho dharmātmā viṣayaiśca parājitaḥ
74.6
ekadā mṛgayāśīlaḥ saṃprāptaḥ kāmasaṃyutaḥ | vane ca krīḍate vipra moharāgavaśaṃ gataḥ
74.7
krīḍamānasya tasyāpi nṛpateśca mahātmanaḥ | mṛgaścaikaḥ samāyātaścatuḥśṛṅgo hyanaupamaḥ
74.8
sarvāṅgasundaro vipra hemavarṇatanūruhaḥ | ratnamauliḥ sucitrāṅgo darśanīyamanoharaḥ
74.9
abhyadhāvatsa vegena taṃ dṛṣṭvā cāpabāṇavān | ityāśaṅka medhāvī ko'pi daityo'yamāgataḥ
74.10
tena rājā mṛgeṇāpi dūramākarṣitastadā | gataḥ sa rathavegena śrameṇa parikheditaḥ
74.11
paśyamānasya tasyāpi mṛgastvantaradhīyata | sa paśyati vanaṃ tatra nandanopamamadbhutam
74.12
cāruvṛkṣasamākīrṇaṃ bhūtapañcakagobhitam | gurubhiścandanaiḥ puṇyaiḥ kadalīkhaṇḍamaṇḍitaiḥ
74.13
bakulāśokapuṃnāgainārīkelaiśca tindukaiḥ | pūgīphalaiśca kharjūraiḥ kumudaiḥ saptaparṇakaiḥ
74.14
puṣpitaiḥ karṇikāraiśca nānādrukṣaiḥ sadāphalaiḥ | puṣpitāmodasaṃyuktaiḥ ketakaiḥ pāṭalaistathā
74.15
paśyamāno mahārājo dadarśa sara uttamam | puṇyodakena saṃpūrṇa vistīrṇaṃ pañcayojanam
74.16
haṃsakāraṇaḍavākīrṇaṃ jalapakṣinināditam | kamalaiścāpi muditaṃ śvetotpalavirājitam
74.17
raktotpalaiḥ śobhamānaṃ hāṭakotpalakhaṇḍitam | nīlotpalaiḥ prakāśantaṃ(?) kahlārairatiśobhitam
74.18
mattairmadhukaraiścāpi sarvatra parināditam | [ evaṃ sarvaguṇopetaṃ dadarśa sara uttamam
74.19
pañcayojanavistīrṇaṃ daśayojanadairghakam | taḍāgaṃ sarvatobhadraṃ divyabhāvairalaṅkṛtam ]
74.20
rathavegena saṃsvinnaḥ kiṃcicchrameṇa pīḍitaḥ | nipasāda taṭe tasyai śritacchāyāṃ suśītalām
74.21
snātvā pītvā jalaṃ śītaṃ padmaugandhavyavāsitam | sarvaśramopaśamanamamṛtopamameva tat
74.22
śītacchāyāśritenāpi rājñā tena ca bhūtale | gītadhvaniṃ samākarṇya gīyamānaṃ yathā tathā
74.24
yathā strī gīyate divyā tathā'yaṃ śrūyate dhvaniḥ | gītapriyo mahārāja evaṃ cintāṃ parāṃ gataḥ 23
cintākulastu dharmātmā yāvaccintayate kṣaṇam | tāvannārī varā kācitpīnonnatapayodharā
74.25
nṛpateḥ paśyamānasya gatā dṛṣṭipathaṃ vane | sarvābharaṇaśobhāṅgī śīlalakṣaṇasaṃpadā
74.27
[†tasminvane samāyātā nṛpateḥ purataḥ sthitām̐] | sā pṛṣṭā tena vai rājñā kā tvaṃ kiṃkāraṇā''gatā
vada sarvaṃ viśālākṣi tacchrutvā vacanaṃ tu sā | novāca kiṃcidbhūpālaṃ lajjamānā varānanā
74.28
prahasyaiva gatā śīghraṃ vīṇāvādanatatparā | vismayenāpi rājendro mahatā vyāpṛtastadā
74.29
mayā saṃbhāṣinā cāpi na sā brūte tathottaram | tataścintāṃ samāpede yayātiḥ pṛthivīpatiḥ
74.30
yo'sau mṛgo yathā dṛṣṭastuḥśṛṅgasuvarṇakaḥ | tasmānnārī samudbhūtā tatsatyaṃ pratibhāti me
74.32
māyārūpamidaṃ satyaṃ dānavānāṃ bhaviṣyati | [ cintayitvā kṣaṇaṃ rājā yayātirnahuṣātmajaḥ] 31
yāvaccintayate rājā tāvannārī mahāvane | antardhānaṃ gatā vipra prahasya nṛpanandanam
74.33
etasminnantare gītaṃ susvaraṃ nṛpatiḥ punaḥ | śuśrāva paramaṃ divyaṃ mūrcchanātālasaṃyutam
74.34
jagāma satvaraṃ rājā yatra gītadhvanirmahān | jalānte puṣkale caiva mahatsadanamuttamam
74.35
tasyopari varā nārī śīlarūpaguṇānvitā | divyalakṣaṇasaṃpannā divyābharaṇabhūṣitā
74.36
divyairbhāvaiḥ prabhātyekā vīṇādaṇḍakadhāriṇī | gāyantī sundaraṃ gītaṃ tālamānalayānvitam
74.37
tena gītaprabhāvena mohayantī carācaram | devānmunigaṇānsarvāndaityāngandharvakinnarān
74.38
tāṃ ca dṛṣṭvā viśālākṣīṃ rūpatejopaśālinīm | saṃsāre nāsti caivānyā nārīdṛśī carācare
74.39
purā naṭo jarāyukto nṛpate kāma eva hi | saṃcaraṃśca mahākāmastadā'sau prakaṭo'bhavat
74.40
ghṛtaṃ spṛṣṭvā yathā vahnī raśmimānsaṃprajāyate | tāṃ ca dṛṣṭvā tathā kāmastatkāyātprakaṭo'bhavat
74.41
manmathāviṣṭadharmātmā tāṃ dṛṣṭvā cārulocanām | īdṛgrūpā na dṛṣṭā me yuvatī viśvamohinī
74.42
cintayitvā kṣaṇaṃ rājā kāmasaṃsaktamānasaḥ | tasyāṃḥ sa viraheṇāpi lubdho'bhūnnṛpatistadā
74.43
kāmāgninā dahyamānaḥ kāmajvareṇa pīḍitaḥ | kathaṃ syānmama caiveyaṃ kathaṃ bhāvo bhaviṣyati
74.46
yadīyaṃ prāpyate tarhi saphalaṃ jīvitaṃ bhavet | [ yadā māṃ gūhate bālā padmāsyā padmalocanā ] 44
evaṃ vicintya dharmātmā yayātiḥ pṛthivīpatiḥ | tāmuvāca varārohāṃ kā tvaṃ kasyāsi vā śubhe 45
pūrvaṃ dṛṣṭā tu yā nārī sā dṛṣṭā punareva ca | tāṃ ca papraccha dharmātmā kā ceyaṃ tava pārśvagā
74.47
sarvaṃ kathaya kalyāṇi ahaṃ hi nahuṣātmajaḥ | somavaṃśaprasūtaśca saptadvīpādhipaḥ śubhe
74.48
yayātirnāma me devi khyāto'haṃ bhuvanatraye | tvayi saṃgacchate ceto bhāvamevaṃ pravāñchate
74.49
dehi me saṃgamaṃ bhadre kuruṣva priyameva me | yaṃ yaṃ hi vāñchase kāmaṃ taṃ taṃ dadmi na saṃśayaḥ
74.50
durjeyenāpi kāmena hato'haṃ varavarṇini | tasmāntrāhi suśīlaṃ māṃ prapannaṃ śaraṇaṃ tava
74.51
rājyaṃ ca sakalāmurvī śarīraṃ cāpi cā''tmanaḥ | saṃgame tava dāsyāmi trailokyamidameva te
74.53
tasya rājño vacaḥ śrutvā sā strī padmanibhānanā | viśālāṃ svasakhīṃ prāha brūhi rājānamāgatam
nāma cotpattisthānaṃ ca pitaraṃ mātaraṃ śubhe | mamāpi bhavate kāmo asyāgre ca nivedaya
74.54
tasyāśca kāṅkṣitaṃ jñātvā viśālā bhūpatiṃ tadā | uvāca madhurālāpaiḥ śrūyatāṃ nṛpanandana
74.55
kāma eṣa purā dagdho devadevena śaṃbhunā | ruroda sā ratirduḥkhādbhartṛhīnā hi susvaram
74.56
asminsarasi rājendra ratirhi nyavasatsadā | tasyāśca vimalāpaṃ tu susvaraṃ karuṇānvitam
74.57
samākarṇya tato devī kṛpayā parayā'nvitā | saṃjātā rājarājendra śaṃkaraṃ vākyamabravīt
74.58
jīvayasva mahādeva punareva manobhavam | varākīyaṃ mahābhāga bhartṛhīnā hi duḥkhitā
74.59
kāmenātha samāyuktāmasmatsnehātkuruṣva vai | tacchrutvā ca vacaḥ prāha jīvayāmi manobhavam
74.60
kāyenāpi vihīno'yaṃ pañcabāṇo manobhavaḥ | bhaviṣyati na saṃdeho mādhavasya sakhā punaḥ
74.61
divyenāpi śarīreṇa vartayiṣyati nānyathā | mahādevaprasādena mīnaketuḥ sa jīvitaḥ
74.62
āśīrbhirabhinandyaiva devyāḥ kāmaṃ manobhavam | gaccha kāma pravartasva nityaṃ hi priyayā saha
74.64
tāvanmartye mahātejāḥ sthitisaṃhārakārakaḥ | punaḥ kāmaḥ saraḥ prāpto yatrā''ste duḥkhitā ratiḥ
idaṃ kāmasaro rājannatra sā saṃsthitā ratiḥ | dagdhe tasminmahābhāge manmathe duḥkhadharṣiṇi
74.65
ratyām̐ḥ kopātsamutpannaḥ pāvako dāruṇākṛtiḥ | atīva dagdhā tenāpi sā ratirmoharmūrcchitā
74.66
aśrupātaṃ mumocātha bhartṛhīnā narottama | netrābhyāṃ hi jale tasyāḥ patitā aśrubindavaḥ
74.67
tebhyo jāto mahāśokaḥ sarvasaukhyapraṇāśakaḥ | [ †kṣaṇātpaścātsamudbhūte aśrubhyo nṛpasattama
74.68
viyogo nāma durmedhāstebhyo jajñe praṇāśakaḥ ] | duḥkhasaṃtāpako cobhau jajñāte dāruṇau tadā
74.69
mūrchā nāma tato jajñe dāruṇā sukhanāśinī | śokājjajñe mahārāja kāmajvaro'tha vibhramaḥ
74.70
pralāpo bahulaścaiva unmādo mṛtyureva ca | tasyāstadā'śrubindubhyo jajñire viśvanāśakāḥ
74.71
tasyāḥ pārśve samuttasthuḥ sarve te duḥkhakāriṇaḥ | mūrtimanto mahārāja sadbhāvaguṇasaṃyutāḥ
74.72
kāma eṣa samāyātaḥ kenāpyuktaṃ tadā nṛpa | mahānandena saṃyuktā dṛṣṭvā kāmaṃ samāgatam
74.73
netrābhyāmaśrupūrṇābhyāṃ patitā aśrubindavaḥ | apsu madhye mahārāja cāpalyājjajñire prajāḥ
74.74
prītirnāma tadā jajñe khyātirlajjā narottama | tebhyo jajñe mahānandaḥ śāntiścānyā nṛpottama
74.75
jajñāte dve śubhe kanye sukhaṃsaubhāgyadāyake | līlā krīḍā manobhāvasaṃbhogastu mahānnṛpa
74.76
ratyāstu vāmanetrādvai hyānandādaśrubindavaḥ | jalānte patitā rājaṃstasmājjajñe supaṅkajam
74.77
tasmātsupaṅkajājjātā ceyaṃ nārī varānanā | aśrubindumatī nāma ratiputrī narottama
74.78
asyāḥ prītyā susauhārdādahaṃ varte hi nityadā | sakhibhāvasvabhāvena saṃhṛṣṭā sarvadā śubhā
74.80
viśālā nāma me khyātaṃ varuṇasya sutā nṛpa | asyāḥ svānte pravarte'haṃ snehātsnigdhā'smi sarvadā
etatte sarvamākhyātamasyāścā''tmana eva ca | varārthameṣā rājendra tapaścarati śobhanā
74.81
yayātiruvāca—
sarvameva tvayā''khyātaṃ mayā jñātaṃ śubhe śṛṇu | māmevaṃ hi bhajatveṣā ratiputrī varānanā
74.83
yameṣā vāñchate bālā taṃ ca kāmaṃ dadāmyaham | tathā kuruṣva kalyāṇi yathā me vaśagā bhavet 82
viśālovāca—
asyā vrataṃ pravakṣyāmi tadākarṇaya bhūpate | puruṣaṃ yauvanopetaṃ sarvajñaṃ vīralakṣaṇam
74.84
devarājasamaṃ rājanadharmārthacārasamanvitam | tejasvinaṃ mahāprājñaṃ dātāraṃ yajvanāṃ varam
74.85
guṇānāṃ dharmabhāvasya jñātāraṃ puṇyabhājanam | [loka indrasamaṃ rājanyajñavartmani tatparam ]
sarvaiśvaryasamopetaṃ nārāyaṇaparāyaṇam
74.86
devānāṃ supriyaṃ nityaṃ brāhmaṇānāmatipriyam | brahmaṇyaṃ vedatattvajñaṃ trailokye khyātavikramam
74.87
evaṃguṇaiḥ samopetaṃ trailokye ca prapūjitam | sumatiṃ supriyaṃ kāntaṃ vāñchatyeṣā nṛpottama
74.89
yayātiruvāca—
ebhirguṇaiḥ samopetaṃ viddhi māmiha cā''gatam | asyā anurūpo bharttā'haṃ sṛṣṭo dhātrā na saṃśayaḥ 88
viśālovāca—
bhavantaṃ puṇyasaṃnāddhaṃ jāne rājannṛganvaye | pūrvaṃ tu ye guṇāḥ sarve mayoktāḥ santi te tvayi
74.90
ekenāpi ca doṣeṇa tvāmeṣā hi na manyate | eṣa me saṃśayo jāto bhavānviṣṇuṃsamo nṛpaḥ
74.91
yayātiruvāca—
samācakṣva mahādoṣaṃ yenaiṣā māṃ na manyate | tattvena cārusarvāṅgi prasādasumukhī bhava
74.92
viśālovāca—
ātmadoṣaṃ na jānāsi kasmāttvaṃ jagatīpate | jarayā vyāptakāyo'si kāmenāpi na paśyase
74.93
evaṃ śrutvā mahadvākyamapriyaṃ jagatīpatiḥ | duḥkhena mahatā''viṣṭastāmuvāca punarnṛpaḥ
74.94
jarādoṣo na me bhadre saṃsargātkasyacitkadā | samudbhūto mamāṅge vai taṃ na jāne jarāgamam
74.95
yaṃ yaṃ hi vāñchate bālā trailokye durlabhaṃ śubhe | tamasyai dātukāmo'haṃ vriyatāṃ vara uttamaḥ
74.97
viśālovāca—
jarāhīno yadā syāstvaṃ tadā te supriyā bhavet | [ etadviniścayaṃ rājansatyaṃ satyaṃ vadāmyaham 96
śrutirevaṃ vrajedrājan] putre bhrātari bhṛtyake | jarā saṃkrāmyate yasya tasyāṅge parisaṃcaret
74.100
tāruṇyaṃ tasya vai gṛhya tasmai dattvā jarāṃ punaḥ | ubhayoḥ prītisaṃvādaḥ surucyā jāyate śubhaḥ 98
yathā''tmadānapuṇyasya kṛpayā yo dadāti ca | phalaṃ rājansthiraṃ tasya jāyate nātra saṃśayaḥ 99
duḥkhaiścopārjitaṃ puṇyamanyasmai hi pradīyate | supuṇyaṃ tadbhavettasya puṇyasya phalamaśnute
74.101
putrāya dīyatāṃ rājaṃstasmāttāruṇyameva ca | pragṛhyaiva saṃmāyuktaḥ sundaratvena bhūpate
74.102
yathā tvāmicchate bhoktuṃ tathā tvaṃ kuru bhūpate | evamābhāṣya taṃ bhūpaṃ viśālā virarāma ha
74.103
vāsudeva uvāca—
evamākarṇya rājendro viśālāruvacanaṃ tadā | evamastu mahābhāge kariṣye vacanaṃ tava
74.104
kāmāsaktaḥ sa mūḍhastu yayātiḥ pṛthivīpatiḥ| gṛhaṃ gatvā samāhūya sutānvākyamuvāca ha
74.107
turuṃ puruṃ kuruṃ rājā yaduṃ ca pitṛvatsalam | kurudhvaṃ putrakāḥ saukhyaṃ yūyaṃ hi mama śāsanāt 105
putrā ūcuḥ—
pitṛvākyaṃ prakartavyaṃ putraiścāpi śubhāśubham | ucyatāṃ tāta tacchīghraṃ kṛtaṃ viddhi na saṃśayaḥ 106
evamākarṇya tadvākyaṃ putrāṇāṃ pṛthivīpatiḥ | ācacakṣe punasteṣu harṣeṇā''kulamānasaḥ
74.107.p1
iti śrīmahāpurāṇe pādme bhūmikhaṇḍe venopākhyāne mātāpitṛtīrthe yayāticarite saptasaptatitamo'dhyāyaḥ || 77
Linked texts (2)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bhūmikhaṇḍa — Sanskrit