Bhukhanda 75
Bhūkhaṇḍa 75
- Language
- Sanskrit
75.2
yayātiruvāca—
eko'pi(kena)gṛhyatāṃ putrā jarā me duḥkhadāyinī | dhīro bhūtvā tataścaiva tāruṇyaṃ mama dīyatām 1
svakīyaṃ hi mahābhāgāḥ sukhamamulaṃ tataḥ | saṃtaptaṃ mānasaṃ me'dya striyā''saktaṃ sucañcalam
75.3
bhājanasthā yathā'paśva āvartayati pāvakaḥ | tathā me mānasaṃ putrāḥ kāmānalena cālitam
75.4
eko gṛhṇātu me putrā jarāṃ duḥkhapradāyinīm | svīyaṃ dadātu tāruṇyaṃ yathākāmaṃ carāmyaham
75.5
jarāyāścopagrahaṇaṃ kariṣyati sutottamaḥ | sa bhunakti ca me rājyaṃ dham̐nuḥ saṃdhārayiṣyati
75.6
tasya saukhyaṃ susaṃpattirdhanaṃ dhānyaṃ bhaviṣyati | [†vipulā santatistasya yaśaḥkīrtirbhaviṣyati]
75.7
putrā ūcuḥ—
bhavāndharmaparo rājanrajāḥ satyena pālakaḥ | kasmātte hīdṛśo bhāvo jātaḥ prakṛticālanaḥ
75.8
yayātiruvāca—
āgatā nartakāḥ pūrvaṃ pure me nāṭyavartanāḥ | tebhyo me kāmasaṃdohaḥ saṃjāto moha īdṛśaḥ
75.9
jarayā vyāvṛtaḥ kāyo mama saṃśliṣṭamānasam | saṃbabhūva sutaśreṣṭhāḥ kāmena ca samākulam
75.12
kāciddṛṣṭā mayā nārī divyarūpa varānanā | mayā saṃbhāṣinā putrāḥ kiṃcinnovāca māninī 10
viśālā nāma tasyāśca sakhī cāruvilakṣaṇā | sā māmāha śubhaṃ vākyaṃ sarvasaukhyapradāyakam 11
jarāhīno yadā syāstvaṃ tadā te supriyaṃ bhavet | evaṃ mama kṛte vākyaṃ tayoktaṃ hi śivāgamam
75.13
mayā jarāpanodārthaṃ tvadagre samudāhṛtam | evaṃ jñātvā prakartavyaṃ yatsukhaṃ hi suputrakāḥ
75.14
turuvāca—
śarīraṃ prāpyate putraiḥ piturmātuḥ prasādataḥ | dharmaśca kriyate rājañcharīreṇa vipaścitā
75.15
pitroḥ śuśrūṣaṇaṃ kāryaṃ putraiścāpi viśeṣataḥ | na ca yauvanadānasya kālo'yaṃ me narādhipa
75.16
prathame vayasi bhoktavyaṃ [ viṣayaṃ mānavairnṛpa | idānīṃ tanna kālo'yaṃ vartate tava sāṃpratam
75.17
jarāṃ tāṃ ca pradattvā vai putre tāta madgṛhaśam | paścātsukhaṃ prabhoktavyaṃ ]na tu syāttava jīvitam
75.18
tasmādvākyaṃ mahārāja kariṣye naiva te hyaham | evamābhāṣya tu nṛpaṃ tururjyeṣṭhaḥ sutastadā
75.19
turorvākyaṃ tataḥ śrutvā kruddho rājā'bhyabhāṣata | turuṃ śaśāpa dharmātmā roṣeṇāruṇalocanaḥ
75.20
apadhvastastvayā deśo mamaivaṃ pāpacetana | tasmātpāpī bhavasva tvaṃ sarvadharmavahiṣkṛtaḥ
75.21
śivaśāstravihīnaśca vedavedāṅgavarjitaḥ | sarvācāravihīnastvaṃ bhaviṣyasi na saṃśayaḥ
75.22
brahmaghnastvaṃ devaduṣṭaḥ surāpaḥ satyavarjitaḥ | caṇḍakarmaprakartā tvaṃ bhaviṣyasi narādhamaḥ
75.23
surālīnaścudhaḥ pāpī goghnaścaiva bhaviṣyasi | duṣkarmā muktakakṣaśca brahmadveṣṭā'śivākṛtiḥ
75.24
paradārābhigāmī tvaṃ mahāduṣṭaśca lampaṭaḥ | sarvabhakṣaśca durmedhāḥ sadā tvaṃ ca bhaviṣyasi
75.25
sagotrāṃ ramase nārīṃ sarvadharmapraṇāśakaḥ | puṇyajñānavihīnātmā kuṣṭhavāṃśca bhaviṣyasi
75.26
tava putrāśca pautrāśca īdṛśāśca na saṃśayaḥ | bhaviṣyanti hyapuṇyāśca macchāpakaluṣīkṛtāḥ
75.27
evaṃ turuṃ sa śaptvā vai yaduṃ putramathābravīt | jarāṃ vai dhārayasveha bhuṅkṣva rājyamakaṇṭakam
75.28
[† baddhāñjalipuṭo bhūtvā tadā rājānamabravīt ]
75.29
yaduruvāca—
[ jarābhāraṃ na śaknomi voḍhuṃ tāta kṛpāṃ kuru | śītamadhvā kadannaṃ ca vayotītāśca yoṣitaḥ
manasaḥ prātikūlyaṃ ca jarāyāḥ pañca hetavaḥ ]
75.30
jairābhāraṃ na śaknomi vayasi prathame nṛpa | kaḥ samartho hi vai dhartuṃ kṣama tāta mamādhunā
75.31
atha kruddho mahārājo yaduṃ cāpi śaśāpa ha | rājyahīno hi te vaṃśaḥ kadācidvai bhaviṣyati
75.32
kāle tvaṃ tejasā hīnaḥ kṣatradharmavivarjitaḥ | bhaviṣyasi na saṃdehaḥ saṃkrośanaparaḥ svayam
75.33
yadurūvācanirdoṣo'haṃ mahārāja kasmācchaptastvayā'dhunā | dayāṃ kuru sudīnasya prasādasumukho bhava
75.34
yayātiruvāca —
mahādevaḥ kule te vai svāṃśenāpi hi putraka | kariṣyati visṛṣṭiṃ ca tadā pūtaṃ kulaṃ tava
75.35
yadurūvācaśaptaḥ putro mahārāja vinirdoṣaḥ pitastvayā | anugraho dīyatāṃ me yadi vai vartate dayā
75.36
yayātiruvāca —
yo bhavecchreṣṭhaputraśca piturduḥkhāmihārakaḥ | rājyabhogaṃ sa vai bhuṅkte bhāravoḍhā bhavetsa hi
75.37
tvaryā dharmaṃ na pravṛttaṃ abhāṣyo'si na saṃśayaḥ | bhavatā nāśitā''jñā me mayā daṇḍena pātitaḥ
75.38
tasmādanugraho nāsti yatheṣṭaṃ tattathā kuru
yadurūvācayasmānme nāśitaṃ rājyaṃ vaṃśaścaiva tvayā nṛpa | tasmādduṣṭo bhaviṣyāmi tava vaṃśapatirnṛpa
75.39
tava vaṃśe bhavitāro nānābhedā nṛpāstu ye | teṣāṃ grāmāṃca deśāṃśca śriyaṃ ratnāni yāni vai
75.40
bhokṣyanti ca na saṃdeho aticaṇḍā mahābalāḥ | mama vaṃśasamudbhūtāsturuṣkā mleccharūpiṇaḥ
75.41
tvayā ye nāśitāḥ sarve śaptāḥ śāpaiśca dāruṇaiḥ | evamābhāṣya rājānaṃ yaduḥ kruddho nṛpaṃ tadā
75.42
atha kruddho mahārājaḥ punaścainaṃ śaśāpaha | matprajānāśakāḥ sarve vaṃśajāste ca vai śṛṇu
75.43
yāvaccandraśca sūryyaśca pṛthivī nakṣatratārakāḥ | tāvatsarve prapacyante narake caiva raurave
75.44
kuruṃ dṛṣṭvā tato bālaṃ krīḍamānaṃ sukhaṃkaram | śarmiṣṭhātanayaṃ rājā nāyācata stanaṃdhayam
75.45
śiśuṃ jñātvā parityaktaḥ kurustenaiva vai tadā | śarmiṣṭhāyāḥ paraṃ putraṃ puruṃ ca jagatīśvaraḥ
75.46
tamāha ca samāhūya jarā me gṛhyatāṃ suta | bhuṅkṣva rājyaṃ mayādattaṃ supuṇyaṃ hatakaṇṭakam
75.47
pururuvāca —
rājyaṃ daivena bhoktavyaṃ pitrā bhuktaṃ tathā tarva | tavā''deśaṃ kariṣyāmi jarā me dīyatāṃ nṛpa
75.48
tāruṇyena mamādyaiva bhūtvā sundararūpadhṛk | bhuṅkṣva bhogānmahābhāga viṣayāsaktacetasā
75.49
yāvadicchā mahābhāga viharasva tayā saha | purumāha tato rājā suprasanno mahāmanāḥ
75.50
mama yācñā tvayā vatsa na kṛtā viphalā yataḥ | tasmādvaraṃ pradāsyāmi tubhyaṃ vatsa mahābhuja
75.51
yasmājjarā gṛhītā me dattaṃ tāruṇyakaṃ svakam | tena rājyaṃ prabhuṅkṣva tvaṃ mayā dattaṃ mahāmate
75.52
tataḥ kṛte vinimaye vayasostātaputrayoḥ | tatkṣaṇādvṛddhabhāvaśca puroraṅge pradṛśyate
75.53
nūtanatvaṃ gato rājā yathā ṣoḍaśavārṣikaḥ | rūpeṇa mahatā yukto dvitīya iva manmathaḥ
75.54
dhanū rājyaṃ ca cchatraṃ caṃ aśvaṃ cānyaddanaṃ gajam | kośaṃ veśaṃ balaṃ sarvaṃ cāmairavyajane tathā
dadau tasmai mahārājaḥ purodhaiva mahātmanaḥ
75.55
kāmāsaktaśca dharmātmā tāṃ nārīmanucintayan | svavṛttaṃ naiva sasmāra kāmātmā nahuṣātmajaḥ
aśrubindumatī yatra jagāma laghuvikramaḥ
75.56
tāṃ ca dṛṣṭvā viśālākṣīṃ cārūm̐pīnapayodharām | viśālāṃ ca mahārājaḥ kandairpoddhūrṇamānasaḥ
75.57
rājovāca—
uvāca cā''gato bhadre viśāle cārulocane | jarāṃ tyaktvā mahābhāge doṣarūpāṃ mahābalām
tāruṇyena samāyuktaḥ kimanyatkaravāṇyaham
75.59
[※taruṇo bhūtvā samāyāto bhajatveṣā mamādhunā | yaṃ yaṃ hi vāñchate caiṣā taṃ taṃ dadmi na saṃśayaḥ
viśālovāca—
yadā bhavānsamāyāto jarāṃ duṣṭāṃ vihāya ca | doṣeṇaikena lipto'si bhavantaṃ naiva manyate
75.60
rājovāca—
mama doṣaṃ vadasva tvaṃ yadi jānāsi niścitam | taṃ tu doṣaṃ tyaje tanvi guṇarūpaṃ na saṃśayaḥ]
Linked texts (2)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bhūmikhaṇḍa — Sanskrit