Pramāṇa · Search · About · API

Bhukhanda 78: athaikāśītitamo'dhyāyaḥ

Bhūkhaṇḍa 78

Language
Sanskrit

athaikāśītitamo'dhyāyaḥ

78.1

sukarmovācaathendro'sau mahāprājñaḥ sadā bhīto mahātmanaḥ | yayātervikramaṃ dṛṣṭvā dānapuṇyādikaṃ bahu

78.2

menakāṃ preṣayāmāsa svarveśyāṃ dautyakarmaṇi | gaccha bhadre mahābhāge mamā''deśaṃ vadasva hi

78.3

kāmakanyāmito gatvā devarājavaco vada | yena kenāpyupāyena rājānaṃ tvamihā''naya
evaṃ śrutvā gatā sā tu menakā tatra preṣitā | samācaṣṭe tu tatsarvaṃ devarājavibhāṣitam
evamuktā gatā sā tu menakā tatpraṇoditā

78.4

gatāyāṃ menakāyāṃ tu ratiputrī manasvinī | rājānaṃ dharmasaṃketaṃ pratyuvāca yaśasvinī

78.5

tvayā'haṃmāninā rājansatyavākyena vai purā | svakaraṃ matkare dattvā satyadharmasamanvitam

78.6

yadyadbadāmyahaṃ rājaṃstattatkāryaṃ hi vai tvayā | tadeva tu tvayā vīra na kṛtaṃ bhāṣitaṃ mama
tasmāttvāṃ tu parityakṣye yāsyāmi pitṛmandiram

78.7

rājovācayathoktaṃ hi mayā bhadre tatte kartā na saṃśayaḥ | asādhyaṃ tu parityajya sādhyameva vadasva me

78.8

aśrubindumatyuvāca —
etadarthaṃ mayā kānto bhavānvai samupāśritaḥ | sarvalakṣaṇasaṃpannaḥ sarvadharmasamanvitaḥ

78.9

sarvaṃ sādhyaṃ tava jñātvā bhoktāraṃ sarvasaṃpadām | kartāraṃ sarvadharmāṇāṃ sraṣṭāraṃ puṇyakarmaṇām

78.10

trailokyasādhakaṃ jñātvā trailokye'pratimaṃ ca vai | viṣṇubhaktamahaṃ jāne vaiṣṇavānāṃ mahāvaram

78.11

ityāśayā mayā bhartā sa tvamaṅgīkṛtaḥ purā| yasya viṣṇuprasādo'sti sa sarvatra parivrajet

78.12

durlabhaṃ nāsti rājendra trailokye sacarācare| sarveṣu caiva lokeṣu vidyate na ca suvrataṃ
tava viṣṇoḥ prasādena svargaṃ ca nṛpasattama

78.13

martyalokaṃ samāsādya tvayaiva vasudhādhipa| jarāpīḍāvihīnāśca mṛtyuhīnā narāḥ kṛtāḥ

78.14

gṛhadvāreṣu sarveṣāṃ martyānāṃ tu nararṣabha| aneke kalpavṛkṣāśca tvayaiva parikalpitāḥ

78.15

yeṣāṃ gṛheṣu martyānāṃ munayaḥ kāmadhenavaḥ| tvayaiva preṣitā rājansthirībhūtāḥ kṛtāḥ sadā
sukhinaḥ sarvakāmaiśca mānavāśca tvayā kṛtāḥ

78.16

gṛhaikaṃmadhye sāhastraṃ kulīnānāṃ pradaśyate | evaṃ vaṃśavivṛddhiśca mānavānāṃ tvayā kṛtā

78.17

yamasyāpi virodhena indrasyāpi narottama | vyādhipāpavihīnastu martyalokastvayā kṛtaḥ

78.18

svatejasā'haṃkāreṇa svargarūpaṃ tu bhūtalam | darśitaṃ hi mahārāja tvatsamo nāsti bhūpatiḥ

78.19

purāṇe'pi prabhūte hi nānyaścāsti bhavādṛśaḥ| bhavantamityahaṃ jāne sarvadharmapradāyakam

78.20

tasmānmayā kṛto bhartā vadasvaiva mamāgrataḥ | [ narmayuktaṃ nṛpendra tvaṃ vada satyaṃ mamāgrataḥ]

78.21

yadi te satyamastīti dharmaṃ cāpi narādhipa | devalokeṣu me nāsti gamane gatiruttamā

78.22

satyaṃ tyaktvā yadā ca tvaṃ naiva svargaṃ gamiṣyasi | tadā kūṭaṃ tava vaco bhaviṣyati na saṃśayaḥ
pūrvaṃ kṛtaṃ tu yacchreyo bhasmabhūtaṃ bhaviṣyati

78.23

rājovācasatyamuktaṃ tvayā bhadre sādhyāsādhyaṃ na cāsti me| sarvaṃ sādhyaṃ svargaloke prasādājjagatāṃ pateḥ

78.24

na yāmyahaṃ yathā svarge tacca me kāraṇaṃ śṛṇu| bhāgaṃ tu te na dāsyanti mama mṛtyuśca devatāḥ

78.25

tato vai mānave loke prajāḥ sarvā mamānaghe| mṛtyuyuktā bhaviṣyanti mayā hīnā na saṃśayaḥ
ataḥ svargaṃ na gacchāmi satyamuktaṃ varānane

78.27

devyuvāca —
lokāndṛṣṭvā gamiṣyāmi martyalokaṃ ca vai punaḥ | rūpaṃ paśya mamādya tvaṃ jātā śraddhā mamātulā 26
rājovācasarvamevaṃ kariṣyāmi yattvayoktaṃ na saṃśayaḥ | evamuktvā priyāṃ rājā cintayāmāsa vai tadā

78.29

antarjalacaro matsyaḥ so'pi jālena badhyate | marutsamānavego'pi mṛgaḥ prāpnoti bandhanam 28
yojanānāṃ sahasrasthamāmiṣaṃ bhakṣate khagaḥ | saṃ pāśaṃ pādasaṃlagnaṃ na paśyeddaivamohitaṃḥ
sa vaiṣamyakaraḥ kālaḥ kālaḥ saṃmānahānidaḥ

78.30

evaṃ bhayaṃkaraḥ kālo yatra kutrāpi niṣṭhuraḥ | naraṃ karoti dātāraṃ yācitāraṃ ca vai punaḥ

78.33

bhūtāni sthāvarādīni divi vā yadi vā bhuvi | sarvatra kalpate kālaḥ kālo hyeka idaṃ jagat 31
anādinidhano yo'sau jagataḥ kāraṇaṃ param | lokeṣu kālaḥ pacati vṛkṣe phalamivā''hitam 32
na mantrā na tapo dānaṃ na mitrāṇi na bāndhavāḥ| śaknuvanti paritrātuṃ naraṃ kālena pīḍitam

78.35

trayaḥ kālakṛtāḥ pāśāḥ śakyante na nivartitum | vivāho janma maraṇaṃ yathā yatra ca yena ca 34
yathā jaladharā vyomni bhrāmyante mātariśvanā | tathedṃ karmayuktena kālena bhrāmitaṃ jagat

78.36

sukarmovācakālo'yaṃ karmayuktaśca yo naraiḥ samupāsitaḥ | kālastu prerayetkarma taṃ taṃ kālaḥ karoti saḥ

78.37

upadravāghātadoṣāḥ sarpāśca vyādhayastataḥ | sarve karmaprayuktāste pracaranti ca mānuṣam

78.38

sukhasya hetavo ye ca hyupāyāḥ puṇyamiśritāḥ | te sarve karmasaṃsaktā na paśyeyuḥ śubhāśubham

78.39

karmadā yadi vā loke karmasaṃbandhibāndhavāḥ | karmāṇi codayantīha puruṣaṃ sukhaduḥkhayoḥ

78.40

suvarṇaṃ rajataṃ cāpi yathā rūpaṃ nibadhyate | tathā nibadhyate yastu svakarmaṇi vaśānugaḥ

78.41

pañcaitāni visṛjyante garbhasthasyaiva dehinaḥ | āyuḥ karma ca vittaṃ ca vidyā nidhanameva ca

78.42

yathā mṛtpiṇḍataḥ kartā kurute yadyadicchati | tathā pūrvakṛtaṃ karma kartāramanugacchati

78.43

devatvamatha mānuṣyaṃ paśutvaṃ pakṣiṇaḥ tathā | tiryaktvaṃ sthāvaratvaṃ ca prāpyate vai svakarmabhiḥ

78.44

yathā kṛtaṃ tathā bhuṅkte nityaṃ vihitamātmanā | ātmanā vihitaṃ duḥkhamātmanā vihitaṃ sukham

78.45

garbhasaṃjñāmupādāya bhuṅkte vai pūrvadaihikam | saṃtyajanti svakaṃ karma na kvacitpuruṣā bhuvi

78.46

vittena prajñayā vā'pi samarthāḥ kartumanyathā | svakṛtānyupabhuñjanti duḥkhāni ca sukhāni ca
hetuṃ prāpya naro nityaṃ karmapāśaiśca badhyate

78.47

yathā dhenusahasreṣu vatso vindati mātaram | tathā śubhāśubhaṃ karma kartāramanugacchati

78.48

upabhogādṛte tasya nāśa eva na vidyate | prāktanaṃ bandhanaṃ karma ko'nyathā kartumarhati

78.49

suśīghramapi dhāvantaṃ vidhānamanudhāvati | [ śete saha śayānena purā karma yathākṛtam

78.50

upattiṣṭhati tiṣṭhantaṃ gacchantamanugacchati | karoti kurvataḥ karma chāyevānuvidhīyate ]

78.51

yathā chāyātanau nityaṃ saṃbaddhām̐ ca parasparam | tadvatkarma ca kartā ca susaṃbandhau parasparam

78.52

grahā rogā viṣāḥ sarpā ḍākinyo rākṣasāstathā | pīḍayanti naraṃ paścātpīḍitaṃ pūrvakarmaṇā

78.53

yena yatropabhoktavyaṃ sukhaṃ vā duḥkhameva ca | sa tatra baddhvā bandhena balāddaivena nīyate

78.54

daivaṃ prāhurhi bhūtānāṃ sukhaduḥkhopapādane | anyatra saṃcitaṃ karma jāgrataḥ svapato'pi vā

78.55

anyathā mucyate daivāddnyamevaṃ jighāṃsati | śastrāgniviṣadurgebhyo rakṣitavyaṃ ca rakṣati

78.56

arakṣitaṃ bhavetsatyaṃ daivaṃ tameva rakṣati | daivena nāśitaṃ yattu tasya rakṣā na dṛśyate

78.58

yathā pṛthivyāṃ bījāni uptāni ca dhanāni ca | tathaivā''tmani karmāṇi tiṣṭhanti prabhavanti ca
tailakṣaye yathā dīpo nirvāṇamadhigacchati | [ karmakṣayāttathā jantuḥ śarīrātrāśamṛcchati]

78.59

karmakṣayāttathā mṛtyustattvavidbhistvadāhṛtaḥ | vividhāḥ prāṇināmasya smṛtā rogāśca hetavaḥ

78.60

tathā mama vipāko'yaṃ pūrvaṃ kṛtasya nānyathā | saṃprāpto nātra saṃdehaḥ strīrūpo daivasaṃjñakaḥ

78.61

mama gehe samāyātā nāṭakā naṭanartakāḥ | teṣāṃ saṅgaprasaṅgena jarā kāryaṃ samāśritā

78.62

sarvaṃ karmakṛtaṃ manye yanme saṃbhāvitaṃ dhruvam | tasmātkarma pradhānaṃ ca upāyāśca nirarthakāḥ

78.63

pūrvaṃ vai devarājena madarthe dūta uttamaḥ | mātaliḥ preṣitaḥ puṇyo na kṛtaṃ tasya tadvacaḥ

78.64

tasya karmavipāko'yaṃ dṛśyate sāṃprataṃ mama | iti cintāparo bhūtvā duḥkhena mahatā'nvitaḥ

78.66

yadā'syā hi vacaḥ prītyā na karomi ca sarvathā | satya [ dharmāvubhāvetau yāsyatastau na saṃśayaḥ 65
sadṛśaṃ ca samāyātaṃ yaddṛṣṭaṃ mama karmaṇā | bhaviṣyati na saṃdeho] daivo hi duratikramaḥ

78.67

evaṃ cintāparo bhūtvā yayātiḥ pṛthivīpatiḥ | kṛṣṇaṃ kleśāpahaṃ devaṃ jagāma śaraṇaṃ harim

78.68

dhyātvā natvā tataḥ stutvā manasā madhusūdanam | tvāmahaṃ śaraṇaṃ prāptastrāhi māṃ kamalāpriya

Linked texts (3)