Bhukhanda 78: athaikāśītitamo'dhyāyaḥ
Bhūkhaṇḍa 78
- Language
- Sanskrit
athaikāśītitamo'dhyāyaḥ
78.1
sukarmovācaathendro'sau mahāprājñaḥ sadā bhīto mahātmanaḥ | yayātervikramaṃ dṛṣṭvā dānapuṇyādikaṃ bahu
78.2
menakāṃ preṣayāmāsa svarveśyāṃ dautyakarmaṇi | gaccha bhadre mahābhāge mamā''deśaṃ vadasva hi
78.3
kāmakanyāmito gatvā devarājavaco vada | yena kenāpyupāyena rājānaṃ tvamihā''naya
evaṃ śrutvā gatā sā tu menakā tatra preṣitā | samācaṣṭe tu tatsarvaṃ devarājavibhāṣitam
evamuktā gatā sā tu menakā tatpraṇoditā
78.4
gatāyāṃ menakāyāṃ tu ratiputrī manasvinī | rājānaṃ dharmasaṃketaṃ pratyuvāca yaśasvinī
78.5
tvayā'haṃmāninā rājansatyavākyena vai purā | svakaraṃ matkare dattvā satyadharmasamanvitam
78.6
yadyadbadāmyahaṃ rājaṃstattatkāryaṃ hi vai tvayā | tadeva tu tvayā vīra na kṛtaṃ bhāṣitaṃ mama
tasmāttvāṃ tu parityakṣye yāsyāmi pitṛmandiram
78.7
rājovācayathoktaṃ hi mayā bhadre tatte kartā na saṃśayaḥ | asādhyaṃ tu parityajya sādhyameva vadasva me
78.8
aśrubindumatyuvāca —
etadarthaṃ mayā kānto bhavānvai samupāśritaḥ | sarvalakṣaṇasaṃpannaḥ sarvadharmasamanvitaḥ
78.9
sarvaṃ sādhyaṃ tava jñātvā bhoktāraṃ sarvasaṃpadām | kartāraṃ sarvadharmāṇāṃ sraṣṭāraṃ puṇyakarmaṇām
78.10
trailokyasādhakaṃ jñātvā trailokye'pratimaṃ ca vai | viṣṇubhaktamahaṃ jāne vaiṣṇavānāṃ mahāvaram
78.11
ityāśayā mayā bhartā sa tvamaṅgīkṛtaḥ purā| yasya viṣṇuprasādo'sti sa sarvatra parivrajet
78.12
durlabhaṃ nāsti rājendra trailokye sacarācare| sarveṣu caiva lokeṣu vidyate na ca suvrataṃ
tava viṣṇoḥ prasādena svargaṃ ca nṛpasattama
78.13
martyalokaṃ samāsādya tvayaiva vasudhādhipa| jarāpīḍāvihīnāśca mṛtyuhīnā narāḥ kṛtāḥ
78.14
gṛhadvāreṣu sarveṣāṃ martyānāṃ tu nararṣabha| aneke kalpavṛkṣāśca tvayaiva parikalpitāḥ
78.15
yeṣāṃ gṛheṣu martyānāṃ munayaḥ kāmadhenavaḥ| tvayaiva preṣitā rājansthirībhūtāḥ kṛtāḥ sadā
sukhinaḥ sarvakāmaiśca mānavāśca tvayā kṛtāḥ
78.16
gṛhaikaṃmadhye sāhastraṃ kulīnānāṃ pradaśyate | evaṃ vaṃśavivṛddhiśca mānavānāṃ tvayā kṛtā
78.17
yamasyāpi virodhena indrasyāpi narottama | vyādhipāpavihīnastu martyalokastvayā kṛtaḥ
78.18
svatejasā'haṃkāreṇa svargarūpaṃ tu bhūtalam | darśitaṃ hi mahārāja tvatsamo nāsti bhūpatiḥ
78.19
purāṇe'pi prabhūte hi nānyaścāsti bhavādṛśaḥ| bhavantamityahaṃ jāne sarvadharmapradāyakam
78.20
tasmānmayā kṛto bhartā vadasvaiva mamāgrataḥ | [ narmayuktaṃ nṛpendra tvaṃ vada satyaṃ mamāgrataḥ]
78.21
yadi te satyamastīti dharmaṃ cāpi narādhipa | devalokeṣu me nāsti gamane gatiruttamā
78.22
satyaṃ tyaktvā yadā ca tvaṃ naiva svargaṃ gamiṣyasi | tadā kūṭaṃ tava vaco bhaviṣyati na saṃśayaḥ
pūrvaṃ kṛtaṃ tu yacchreyo bhasmabhūtaṃ bhaviṣyati
78.23
rājovācasatyamuktaṃ tvayā bhadre sādhyāsādhyaṃ na cāsti me| sarvaṃ sādhyaṃ svargaloke prasādājjagatāṃ pateḥ
78.24
na yāmyahaṃ yathā svarge tacca me kāraṇaṃ śṛṇu| bhāgaṃ tu te na dāsyanti mama mṛtyuśca devatāḥ
78.25
tato vai mānave loke prajāḥ sarvā mamānaghe| mṛtyuyuktā bhaviṣyanti mayā hīnā na saṃśayaḥ
ataḥ svargaṃ na gacchāmi satyamuktaṃ varānane
78.27
devyuvāca —
lokāndṛṣṭvā gamiṣyāmi martyalokaṃ ca vai punaḥ | rūpaṃ paśya mamādya tvaṃ jātā śraddhā mamātulā 26
rājovācasarvamevaṃ kariṣyāmi yattvayoktaṃ na saṃśayaḥ | evamuktvā priyāṃ rājā cintayāmāsa vai tadā
78.29
antarjalacaro matsyaḥ so'pi jālena badhyate | marutsamānavego'pi mṛgaḥ prāpnoti bandhanam 28
yojanānāṃ sahasrasthamāmiṣaṃ bhakṣate khagaḥ | saṃ pāśaṃ pādasaṃlagnaṃ na paśyeddaivamohitaṃḥ
sa vaiṣamyakaraḥ kālaḥ kālaḥ saṃmānahānidaḥ
78.30
evaṃ bhayaṃkaraḥ kālo yatra kutrāpi niṣṭhuraḥ | naraṃ karoti dātāraṃ yācitāraṃ ca vai punaḥ
78.33
bhūtāni sthāvarādīni divi vā yadi vā bhuvi | sarvatra kalpate kālaḥ kālo hyeka idaṃ jagat 31
anādinidhano yo'sau jagataḥ kāraṇaṃ param | lokeṣu kālaḥ pacati vṛkṣe phalamivā''hitam 32
na mantrā na tapo dānaṃ na mitrāṇi na bāndhavāḥ| śaknuvanti paritrātuṃ naraṃ kālena pīḍitam
78.35
trayaḥ kālakṛtāḥ pāśāḥ śakyante na nivartitum | vivāho janma maraṇaṃ yathā yatra ca yena ca 34
yathā jaladharā vyomni bhrāmyante mātariśvanā | tathedṃ karmayuktena kālena bhrāmitaṃ jagat
78.36
sukarmovācakālo'yaṃ karmayuktaśca yo naraiḥ samupāsitaḥ | kālastu prerayetkarma taṃ taṃ kālaḥ karoti saḥ
78.37
upadravāghātadoṣāḥ sarpāśca vyādhayastataḥ | sarve karmaprayuktāste pracaranti ca mānuṣam
78.38
sukhasya hetavo ye ca hyupāyāḥ puṇyamiśritāḥ | te sarve karmasaṃsaktā na paśyeyuḥ śubhāśubham
78.39
karmadā yadi vā loke karmasaṃbandhibāndhavāḥ | karmāṇi codayantīha puruṣaṃ sukhaduḥkhayoḥ
78.40
suvarṇaṃ rajataṃ cāpi yathā rūpaṃ nibadhyate | tathā nibadhyate yastu svakarmaṇi vaśānugaḥ
78.41
pañcaitāni visṛjyante garbhasthasyaiva dehinaḥ | āyuḥ karma ca vittaṃ ca vidyā nidhanameva ca
78.42
yathā mṛtpiṇḍataḥ kartā kurute yadyadicchati | tathā pūrvakṛtaṃ karma kartāramanugacchati
78.43
devatvamatha mānuṣyaṃ paśutvaṃ pakṣiṇaḥ tathā | tiryaktvaṃ sthāvaratvaṃ ca prāpyate vai svakarmabhiḥ
78.44
yathā kṛtaṃ tathā bhuṅkte nityaṃ vihitamātmanā | ātmanā vihitaṃ duḥkhamātmanā vihitaṃ sukham
78.45
garbhasaṃjñāmupādāya bhuṅkte vai pūrvadaihikam | saṃtyajanti svakaṃ karma na kvacitpuruṣā bhuvi
78.46
vittena prajñayā vā'pi samarthāḥ kartumanyathā | svakṛtānyupabhuñjanti duḥkhāni ca sukhāni ca
hetuṃ prāpya naro nityaṃ karmapāśaiśca badhyate
78.47
yathā dhenusahasreṣu vatso vindati mātaram | tathā śubhāśubhaṃ karma kartāramanugacchati
78.48
upabhogādṛte tasya nāśa eva na vidyate | prāktanaṃ bandhanaṃ karma ko'nyathā kartumarhati
78.49
suśīghramapi dhāvantaṃ vidhānamanudhāvati | [ śete saha śayānena purā karma yathākṛtam
78.50
upattiṣṭhati tiṣṭhantaṃ gacchantamanugacchati | karoti kurvataḥ karma chāyevānuvidhīyate ]
78.51
yathā chāyātanau nityaṃ saṃbaddhām̐ ca parasparam | tadvatkarma ca kartā ca susaṃbandhau parasparam
78.52
grahā rogā viṣāḥ sarpā ḍākinyo rākṣasāstathā | pīḍayanti naraṃ paścātpīḍitaṃ pūrvakarmaṇā
78.53
yena yatropabhoktavyaṃ sukhaṃ vā duḥkhameva ca | sa tatra baddhvā bandhena balāddaivena nīyate
78.54
daivaṃ prāhurhi bhūtānāṃ sukhaduḥkhopapādane | anyatra saṃcitaṃ karma jāgrataḥ svapato'pi vā
78.55
anyathā mucyate daivāddnyamevaṃ jighāṃsati | śastrāgniviṣadurgebhyo rakṣitavyaṃ ca rakṣati
78.56
arakṣitaṃ bhavetsatyaṃ daivaṃ tameva rakṣati | daivena nāśitaṃ yattu tasya rakṣā na dṛśyate
78.58
yathā pṛthivyāṃ bījāni uptāni ca dhanāni ca | tathaivā''tmani karmāṇi tiṣṭhanti prabhavanti ca
tailakṣaye yathā dīpo nirvāṇamadhigacchati | [ karmakṣayāttathā jantuḥ śarīrātrāśamṛcchati]
78.59
karmakṣayāttathā mṛtyustattvavidbhistvadāhṛtaḥ | vividhāḥ prāṇināmasya smṛtā rogāśca hetavaḥ
78.60
tathā mama vipāko'yaṃ pūrvaṃ kṛtasya nānyathā | saṃprāpto nātra saṃdehaḥ strīrūpo daivasaṃjñakaḥ
78.61
mama gehe samāyātā nāṭakā naṭanartakāḥ | teṣāṃ saṅgaprasaṅgena jarā kāryaṃ samāśritā
78.62
sarvaṃ karmakṛtaṃ manye yanme saṃbhāvitaṃ dhruvam | tasmātkarma pradhānaṃ ca upāyāśca nirarthakāḥ
78.63
pūrvaṃ vai devarājena madarthe dūta uttamaḥ | mātaliḥ preṣitaḥ puṇyo na kṛtaṃ tasya tadvacaḥ
78.64
tasya karmavipāko'yaṃ dṛśyate sāṃprataṃ mama | iti cintāparo bhūtvā duḥkhena mahatā'nvitaḥ
78.66
yadā'syā hi vacaḥ prītyā na karomi ca sarvathā | satya [ dharmāvubhāvetau yāsyatastau na saṃśayaḥ 65
sadṛśaṃ ca samāyātaṃ yaddṛṣṭaṃ mama karmaṇā | bhaviṣyati na saṃdeho] daivo hi duratikramaḥ
78.67
evaṃ cintāparo bhūtvā yayātiḥ pṛthivīpatiḥ | kṛṣṇaṃ kleśāpahaṃ devaṃ jagāma śaraṇaṃ harim
78.68
dhyātvā natvā tataḥ stutvā manasā madhusūdanam | tvāmahaṃ śaraṇaṃ prāptastrāhi māṃ kamalāpriya
Linked texts (3)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bhūmikhaṇḍa — Sanskrit
- Hāṭakeśvaramāhātmya — Sanskrit