Bhukhanda 82
Bhūkhaṇḍa 82
- Language
- Sanskrit
82.1
vena uvāca—
bhagavandevideveśa prasādācca mama tvayā | bhāryātīrthaṃ samākhyātaṃ pitṛtīrthamanuttamam
82.2
mātṛtīrthaṃ hṛṣīkeśa bahupuṇyapradāyakam | prasādasumukho bhūtvā gurutīrthaṃ vadasva me
82.3
viṣṇuru6vāca—
kathayiṣyāmyahaṃ rājangurutīrthamanuttamam | sarvapāpaharaṃ proktaṃ śiṣyāṇāṃ gatidāyakam
82.4
[† śiṣyāṇāṃ hi paraṃ puṇyaṃ dharmarūpaṃ sanātanam | evaṃ tīrthaṃ paraṃ jñānaṃ pratyakṣaphaladāyakam ]
82.5
yasya prasādādrājendra ihaiva phalamaśnute | paralokasukhaṃ bhuṅkte yaśaḥkīrtimavāpnuyāt
82.6
prasādāttasya rājendra guro[※ścaiva mahātmanaḥ | pratyakṣaṃ dṛśyate śiṣyaistrailokyaṃ sacarācaram
82.7
vyavahāraṃ ca lokānāmācāraṃ nṛpanandana | vijñānaṃ vindate śiṣyo mokṣaṃ caiva prayāti ca†]
82.8
sarveṣāmeva lokānāṃ yathā sūryaḥ prakāśakaḥ| guruḥ prakāśakastadvacchiṣyāṇāṃ buddhidānataḥ
82.9
rātrāveva prakāśecca somo rājā nṛpottama| tejasā nāśayetsarvamandhakāraṃ carācaram
82.10
[ gṛhaṃ prakāśayeddīpaḥ samūhaṃ nṛpasattama]| ajñānatamasā vyāptaṃ śiṣyamuddyotayedguruḥ
82.11
divā prakāśakaḥ sūryaḥ śaśī rātrau prakāśate
82.12
gṛhaprakāśako dīpastamonāśakaraḥ sadā| rātrau divā gṛhasyānte guruḥ śiṣyaṃ sadaiva hi
82.13
ajñānākhyaṃ tamastasya guruḥ sarvaṃ praṇāśayet| tasmādguruḥ paraṃ tīrthaṃ śiṣyāṇāmavanīpate
82.14
evaṃ jñātvā tataḥ śiṣyaḥ sarvabhāvaiḥ prasādyet| guruṃ puṇyamayaṃ jñātvā trividhenāpi karmaṇā
82.15
sūta uvāca-(?)
ityarthe śrūyate viprā itihāsaḥ purātanaḥ| sarvapāpaharaḥ puṃsāṃ cyavanasya mahātmanaḥ
82.16
bhārgavasya kule jātaścyavano munisattamaḥ| tasya cintā samutpannā ekadā tu dvijottamāḥ
82.17
kadā'haṃ jñānasaṃpanno bhaviṣyāmi mahītale| divā rātrau cintayetsa jñānārthī dvijasattamaḥ
82.18
evaṃ saṃcintayānasya matirāsīnmahātmanaḥ| tīrthayātrāṃ prayāsyāmi tvabhīṣṭaphaladāyinīm
82.19
gṛhe pitrādikaṃ tyaktvā bhāryāṃ putraṃ dhanaṃ tataḥ| tīrthayātrāprasaṅgena aṭate medinīṃ tadā
82.20
lomānulomayātrāṃ sa gaṅgāyāḥ kṛtavānnṛpa| sa tadvannarmadāyāśca sarasvatyā munīśvaraḥ
82.21
godāvaryādisarvāsāṃ nadīnāṃ sāgarasya ca| anyeṣāṃ sarvatīrthānāṃ kṣetrāṇāṃ ca nṛpottamaḥ
devānāṃ puṇyaliṅgānāṃ yātrāvyājena so'bhramat
82.22
bhrāmitastena muninā tīrthānāṃ sparśanaistataḥ| kāyaśca nirmalo jātaḥ sūryatejaḥsamaprabhaḥ
82.23
cyavanaḥ kāśate dīptyā pūtātmā'nena karmaṇā| bhramamāṇaḥ samāyātaḥ kṣetrāṇāmuttamaṃ tadā
82.24
narmadādakṣiṇe kūle nāmnā amarakaṇṭakam| dadarśa sumahalliṅgaṃ sarveṣāṃ gatidāyakam
82.26
natvā stutvā pūjayitvā siddhanāthaṃ maheśvaram| [ jvāleśvaraṃ tato dṛṣṭvā dṛṣṭvā cāpyama Lovermeśvaram] 25
brahmeśaṃ kapileśaṃ ca mārkaṇḍeyeśvaramuttamam| evaṃ yātrāṃ tataḥ kṛtvā oṃkāraṃ tu punargataḥ
82.28
vaṭacchāyāṃ samāśritya śītalāṃ śramanāśinīm| sukhena saṃsthito vipraścyavano munisattamaḥ 27
tatra suptaḥ sa śuśrāva suśabdaṃ pakṣiṇāṃ tadā| divyabhāṣāsamāyuktaṃ jñānavijñānasaṃyutam
82.29
śukaśca ekatratrā''ste bahukālaprajīvakaḥ| kuñjalo nāma jñānātmā bahuputraḥ sabhāryakaḥ
82.30
āsaṃstasya hi putrāśca catvāraḥ pitṛnandanāḥ| teṣāṃ nāmāni rājendra kathayiṣye tavāgrataḥ
82.31
jyeṣṭhaḥ sa ujjvalo nāma dvitīyaśca samujjvalaḥ| tṛtīyo vijvalo nāma caturthaśca kapiñjalaḥ
82.32
evaṃ putrāstu catvāraḥ kuñjalasya mahātmanaḥ| śukasya tasya puṇyasya pitṛmātṛparāyaṇāḥ
82.33
bhramanti girikuñjeṣu dvīpeṣu susamāhitāḥ| bhojanārthaṃ susaṃkṣubdhāḥ kṣudhayā paripīḍitāḥ
82.35
sodarāste kṣudhāśāmaiḥ phalairamṛtasaṃnibhaiḥ| amṛtasvādutauryaiśca tṛṣṇāṃ śāmya nṛpottama||(?) 34
nityaṃ caiva rasāḍhyāni āhārārthaṃ suputrakāḥ | nītvā phalāni daṃpatyornnikṣipanti prayatnataḥ
82.36
māturarthe mahābhāgā bhaktyā bhāvena toṣitāḥ | saṃtuṣṭā āhāramutpādya bhakṣayanti paṭhanti ca
82.37
tatra krīḍāratāḥ sarve vilasanti sahodarāḥ | saṃdhyākālaṃ samājñāya piturantikamuttamam
āyānti bhakṣyamādāya gurvarthaṃ tu prayatnataḥ
82.38
paśyatastasya viprasya cyavanasya mahātmanaḥ | āgatāśca dvijāḥ sarve piturnīḍaṃ suśobhanam
82.39
[ pitaraṃ mātaraṃ cobhau nanamuste mahāmate | tābhyāṃ bhakṣyaṃ samāsādya upatasthustayoḥ puraḥ
82.40
sarve saṃbhāṣitāḥ pitrā mānitāste sutottamāḥ | mātrā ca kṛpayā rājanvacanaiḥ prītidāyakaiḥ
pakṣavātena śītena mātāpitrośca te tadā
82.41
teṣāṃ māyādhanaṃ tau dvau cakrāte pakṣiṇau nṛpa | āśīrbhirabhinandyaiva dvābhyāmapi suputrakān
82.42
taiśca dattaṃ susaṃpuṣṭamāhāramamṛtopamam | tāveva hi susaṃprītiṃ cakrāte dvijasattamāḥ
82.44
pibete nirmalaṃ toyaṃ tīrthakoṭisamudbhavam | svasthānaṃ tu samāśritya sukhasaṃtuṣṭamānasau ||] 43
so'śitvā bhāryayā sārdhaṃ taiśca saṃtuṣṭamānasaḥ | kathāṃ divyāṃ supuṇyāṃ ca cakāra tanayairdvijaḥ
82.45
viṣṇuruvāca —
pitrā tu kuñjalenāpi ujjvalaḥ svātmajastataḥ | kva gato'si saṃdṛṣṭaḥ kimapūrvaṃ tvayā punaḥ
tatra dṛṣṭaṃ śrutaṃ yacca tanme kathaya nandana
82.46
kuñjalasya piturvākyaṃ samākarṇya sa ujjvalaḥ | pitaraṃ pratyuvācātha bhaktyā namitakaṃdharaḥ
kṛtvā mūrdhnā praṇāmaṃ ca kathāṃ cakre manoharām
82.47
ujjvala uvāca —
plakṣadvīpaṃ mahābhāga nityameva prayāmyaham | mahatā udyamenāpi tvāhārārthaṃ mahāmate
82.48
plakṣadvīpe mahābhāga santi deśā anekaśaḥ | parvatāḥ saritodyānavanāni ca sarāṃsi ca
grāmāśca pattanāścaiva prajāścātipramoditāḥ
82.49
sadā sukhena saṃtuṣṭā lokāḥ santi sutejasaḥ | dānapuṇyanayopetāḥ śraddhābhāvasamanvitāḥ
82.50
plakṣadvīpe mahārāja āsītpuṇyamatiḥ sadā | divodāseti vikhyātaḥ satyadharmaparāyaṇaḥ
82.51
tasyāpatyaṃ samutpannaṃ nārīṇāmuttamaṃ tadā | guṇarūpasamāyuktā suśīlā cārumaṅgalā
divyādevīti vikhyātā rūpeṇāpratimā bhuvi
82.52
pitrā vilokitā sā tu rūpalāvaṇyasaṃyutā | prathame vayasi divyā vartate cārumaṅgalā
82.53
sa tāṃ dṛṣṭvā divodāso divyādevīṃ sutāṃ tadā | kasmai pradīyate kanyā suvarāya mahātmane
82.54
iticintāparo bhūtvā samālocya nṛpottamaḥ | rūpadeśasya rājānaṃ samālokya mahīpatiḥ
82.55
[† citrasenaṃ mahātmānaṃ samāhūya narottamaḥ |] kanyāṃ dadau mahātmā'sau citrasenāya dhīmate
82.56
tasyā vivāhayajñasya saṃprāpte samaye nṛpa | mṛto'sau citrasenastu kāladharmeṇa vai kila
82.57
divodāsastu dharmātmā cintayāmāsa bhūpatiḥ | brāhmaṇānsa samāhūya papraccha nṛpanandanaḥ
82.58
asyā vivāhakāle tu citraseno divaṃ gataḥ | asyāstu kīdṛśaṃ karma bhaviṣyaṃ tadbrruvantu me
82.59
brāhmaṇā ūcuḥvivāho jāyate rājankanyāyāstu vidhānataḥ | patirmṛtyuṃ prayātyasyāṃ no cetsaṅgaṃ karoti ca
82.60
mahāvyādhyabhibhūtaśca tyāgaṃ kṛtvā prayāti vā | pravrājito bhavedrājandharmaśāstreṣu dṛśyate
82.61
um̐dvāhitāyāṃ kanyāyāmudvāhaḥ kriyate budhaiḥ | na syādrajasvalā yāvadanyeṣvapi vidhīyate
vivāhaṃ tu vidhānena pitā kuryānna saṃśayaḥ
82.62
evaṃ rājā samādiṣṭo dharmaśāstrārthakovidaiḥ | vivāhārthaṃ samāyāta indraprasthaṃ dvijottamaiḥ
82.63
divodāsaḥ sudharmātmā dvijānāṃ ca nideśataḥ | vivāhārthaṃ mahārāja udyamaṃ kṛtavāṃstadā
82.64
punardattā tadā tena divyādevī dvijottamāḥ | rūpasenāya puṇyāya tasmai rājñe mahātmane
mṛtyudharmaṃ gato rājā vivāha̍sya samīpataḥ
82.65
yadā yadā mahābhāgo divyādevyāśca bhūmipaḥ | cakre vivāhaṃ tadbhartā mriyate lagnakālataḥ
82.66
ekaviṃśatibhartāraḥ kāle kāle mṛtāstadā | tato rājā mahāduḥkhī saṃjātaḥ khyātavikramaḥ
82.67
samālocya samāhūya mantribhiḥ saha niścitaḥ | svayaṃvare tadā buddhiṃ cakāra pṛthivīpatiḥ
82.68
plakṣadvīpasya rājānaḥ samāhūtā mahātmanā | svayaṃvarārthamāhūtāstathā te dharmatatparāḥ
82.69
tasyāstu rūpaṃ saṃśrutya rājāno mṛtyunoditāḥ | saṃgrāmaṃ cakrire mūḍhāste mṛtāḥ samarāṅgaṇe
evaṃ tāta kṣayo jātaḥ kṣatriyāṇāṃ mahātmanām
82.71
divyādevī suduḥkhārtā gatā sā'calakandaram | ruroda karuṇaṃ bālā divyādevī manasvinī 70
evaṃ tāta mayā dṛṣṭamapūrvaṃ tatra vai tadā | tanme suvistaraṃ tāvadasyāḥ kathaya kāraṇam
Linked texts (2)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bhūmikhaṇḍa — Sanskrit