Pramāṇa · Search · About · API

Bhukhanda 82

Bhūkhaṇḍa 82

Language
Sanskrit

82.1

vena uvāca—
bhagavandevideveśa prasādācca mama tvayā | bhāryātīrthaṃ samākhyātaṃ pitṛtīrthamanuttamam

82.2

mātṛtīrthaṃ hṛṣīkeśa bahupuṇyapradāyakam | prasādasumukho bhūtvā gurutīrthaṃ vadasva me

82.3

viṣṇuru6vāca—
kathayiṣyāmyahaṃ rājangurutīrthamanuttamam | sarvapāpaharaṃ proktaṃ śiṣyāṇāṃ gatidāyakam

82.4

[† śiṣyāṇāṃ hi paraṃ puṇyaṃ dharmarūpaṃ sanātanam | evaṃ tīrthaṃ paraṃ jñānaṃ pratyakṣaphaladāyakam ]

82.5

yasya prasādādrājendra ihaiva phalamaśnute | paralokasukhaṃ bhuṅkte yaśaḥkīrtimavāpnuyāt

82.6

prasādāttasya rājendra guro[※ścaiva mahātmanaḥ | pratyakṣaṃ dṛśyate śiṣyaistrailokyaṃ sacarācaram

82.7

vyavahāraṃ ca lokānāmācāraṃ nṛpanandana | vijñānaṃ vindate śiṣyo mokṣaṃ caiva prayāti ca†]

82.8

sarveṣāmeva lokānāṃ yathā sūryaḥ prakāśakaḥ| guruḥ prakāśakastadvacchiṣyāṇāṃ buddhidānataḥ

82.9

rātrāveva prakāśecca somo rājā nṛpottama| tejasā nāśayetsarvamandhakāraṃ carācaram

82.10

[ gṛhaṃ prakāśayeddīpaḥ samūhaṃ nṛpasattama]| ajñānatamasā vyāptaṃ śiṣyamuddyotayedguruḥ

82.11

divā prakāśakaḥ sūryaḥ śaśī rātrau prakāśate

82.12

gṛhaprakāśako dīpastamonāśakaraḥ sadā| rātrau divā gṛhasyānte guruḥ śiṣyaṃ sadaiva hi

82.13

ajñānākhyaṃ tamastasya guruḥ sarvaṃ praṇāśayet| tasmādguruḥ paraṃ tīrthaṃ śiṣyāṇāmavanīpate

82.14

evaṃ jñātvā tataḥ śiṣyaḥ sarvabhāvaiḥ prasādyet| guruṃ puṇyamayaṃ jñātvā trividhenāpi karmaṇā

82.15

sūta uvāca-(?)
ityarthe śrūyate viprā itihāsaḥ purātanaḥ| sarvapāpaharaḥ puṃsāṃ cyavanasya mahātmanaḥ

82.16

bhārgavasya kule jātaścyavano munisattamaḥ| tasya cintā samutpannā ekadā tu dvijottamāḥ

82.17

kadā'haṃ jñānasaṃpanno bhaviṣyāmi mahītale| divā rātrau cintayetsa jñānārthī dvijasattamaḥ

82.18

evaṃ saṃcintayānasya matirāsīnmahātmanaḥ| tīrthayātrāṃ prayāsyāmi tvabhīṣṭaphaladāyinīm

82.19

gṛhe pitrādikaṃ tyaktvā bhāryāṃ putraṃ dhanaṃ tataḥ| tīrthayātrāprasaṅgena aṭate medinīṃ tadā

82.20

lomānulomayātrāṃ sa gaṅgāyāḥ kṛtavānnṛpa| sa tadvannarmadāyāśca sarasvatyā munīśvaraḥ

82.21

godāvaryādisarvāsāṃ nadīnāṃ sāgarasya ca| anyeṣāṃ sarvatīrthānāṃ kṣetrāṇāṃ ca nṛpottamaḥ
devānāṃ puṇyaliṅgānāṃ yātrāvyājena so'bhramat

82.22

bhrāmitastena muninā tīrthānāṃ sparśanaistataḥ| kāyaśca nirmalo jātaḥ sūryatejaḥsamaprabhaḥ

82.23

cyavanaḥ kāśate dīptyā pūtātmā'nena karmaṇā| bhramamāṇaḥ samāyātaḥ kṣetrāṇāmuttamaṃ tadā

82.24

narmadādakṣiṇe kūle nāmnā amarakaṇṭakam| dadarśa sumahalliṅgaṃ sarveṣāṃ gatidāyakam

82.26

natvā stutvā pūjayitvā siddhanāthaṃ maheśvaram| [ jvāleśvaraṃ tato dṛṣṭvā dṛṣṭvā cāpyama Lovermeśvaram] 25
brahmeśaṃ kapileśaṃ ca mārkaṇḍeyeśvaramuttamam| evaṃ yātrāṃ tataḥ kṛtvā oṃkāraṃ tu punargataḥ

82.28

vaṭacchāyāṃ samāśritya śītalāṃ śramanāśinīm| sukhena saṃsthito vipraścyavano munisattamaḥ 27
tatra suptaḥ sa śuśrāva suśabdaṃ pakṣiṇāṃ tadā| divyabhāṣāsamāyuktaṃ jñānavijñānasaṃyutam

82.29

śukaśca ekatratrā''ste bahukālaprajīvakaḥ| kuñjalo nāma jñānātmā bahuputraḥ sabhāryakaḥ

82.30

āsaṃstasya hi putrāśca catvāraḥ pitṛnandanāḥ| teṣāṃ nāmāni rājendra kathayiṣye tavāgrataḥ

82.31

jyeṣṭhaḥ sa ujjvalo nāma dvitīyaśca samujjvalaḥ| tṛtīyo vijvalo nāma caturthaśca kapiñjalaḥ

82.32

evaṃ putrāstu catvāraḥ kuñjalasya mahātmanaḥ| śukasya tasya puṇyasya pitṛmātṛparāyaṇāḥ

82.33

bhramanti girikuñjeṣu dvīpeṣu susamāhitāḥ| bhojanārthaṃ susaṃkṣubdhāḥ kṣudhayā paripīḍitāḥ

82.35

sodarāste kṣudhāśāmaiḥ phalairamṛtasaṃnibhaiḥ| amṛtasvādutauryaiśca tṛṣṇāṃ śāmya nṛpottama||(?) 34
nityaṃ caiva rasāḍhyāni āhārārthaṃ suputrakāḥ | nītvā phalāni daṃpatyornnikṣipanti prayatnataḥ

82.36

māturarthe mahābhāgā bhaktyā bhāvena toṣitāḥ | saṃtuṣṭā āhāramutpādya bhakṣayanti paṭhanti ca

82.37

tatra krīḍāratāḥ sarve vilasanti sahodarāḥ | saṃdhyākālaṃ samājñāya piturantikamuttamam
āyānti bhakṣyamādāya gurvarthaṃ tu prayatnataḥ

82.38

paśyatastasya viprasya cyavanasya mahātmanaḥ | āgatāśca dvijāḥ sarve piturnīḍaṃ suśobhanam

82.39

[ pitaraṃ mātaraṃ cobhau nanamuste mahāmate | tābhyāṃ bhakṣyaṃ samāsādya upatasthustayoḥ puraḥ

82.40

sarve saṃbhāṣitāḥ pitrā mānitāste sutottamāḥ | mātrā ca kṛpayā rājanvacanaiḥ prītidāyakaiḥ
pakṣavātena śītena mātāpitrośca te tadā

82.41

teṣāṃ māyādhanaṃ tau dvau cakrāte pakṣiṇau nṛpa | āśīrbhirabhinandyaiva dvābhyāmapi suputrakān

82.42

taiśca dattaṃ susaṃpuṣṭamāhāramamṛtopamam | tāveva hi susaṃprītiṃ cakrāte dvijasattamāḥ

82.44

pibete nirmalaṃ toyaṃ tīrthakoṭisamudbhavam | svasthānaṃ tu samāśritya sukhasaṃtuṣṭamānasau ||] 43
so'śitvā bhāryayā sārdhaṃ taiśca saṃtuṣṭamānasaḥ | kathāṃ divyāṃ supuṇyāṃ ca cakāra tanayairdvijaḥ

82.45

viṣṇuruvāca —
pitrā tu kuñjalenāpi ujjvalaḥ svātmajastataḥ | kva gato'si saṃdṛṣṭaḥ kimapūrvaṃ tvayā punaḥ
tatra dṛṣṭaṃ śrutaṃ yacca tanme kathaya nandana

82.46

kuñjalasya piturvākyaṃ samākarṇya sa ujjvalaḥ | pitaraṃ pratyuvācātha bhaktyā namitakaṃdharaḥ
kṛtvā mūrdhnā praṇāmaṃ ca kathāṃ cakre manoharām

82.47

ujjvala uvāca —
plakṣadvīpaṃ mahābhāga nityameva prayāmyaham | mahatā udyamenāpi tvāhārārthaṃ mahāmate

82.48

plakṣadvīpe mahābhāga santi deśā anekaśaḥ | parvatāḥ saritodyānavanāni ca sarāṃsi ca
grāmāśca pattanāścaiva prajāścātipramoditāḥ

82.49

sadā sukhena saṃtuṣṭā lokāḥ santi sutejasaḥ | dānapuṇyanayopetāḥ śraddhābhāvasamanvitāḥ

82.50

plakṣadvīpe mahārāja āsītpuṇyamatiḥ sadā | divodāseti vikhyātaḥ satyadharmaparāyaṇaḥ

82.51

tasyāpatyaṃ samutpannaṃ nārīṇāmuttamaṃ tadā | guṇarūpasamāyuktā suśīlā cārumaṅgalā
divyādevīti vikhyātā rūpeṇāpratimā bhuvi

82.52

pitrā vilokitā sā tu rūpalāvaṇyasaṃyutā | prathame vayasi divyā vartate cārumaṅgalā

82.53

sa tāṃ dṛṣṭvā divodāso divyādevīṃ sutāṃ tadā | kasmai pradīyate kanyā suvarāya mahātmane

82.54

iticintāparo bhūtvā samālocya nṛpottamaḥ | rūpadeśasya rājānaṃ samālokya mahīpatiḥ

82.55

[† citrasenaṃ mahātmānaṃ samāhūya narottamaḥ |] kanyāṃ dadau mahātmā'sau citrasenāya dhīmate

82.56

tasyā vivāhayajñasya saṃprāpte samaye nṛpa | mṛto'sau citrasenastu kāladharmeṇa vai kila

82.57

divodāsastu dharmātmā cintayāmāsa bhūpatiḥ | brāhmaṇānsa samāhūya papraccha nṛpanandanaḥ

82.58

asyā vivāhakāle tu citraseno divaṃ gataḥ | asyāstu kīdṛśaṃ karma bhaviṣyaṃ tadbrruvantu me

82.59

brāhmaṇā ūcuḥvivāho jāyate rājankanyāyāstu vidhānataḥ | patirmṛtyuṃ prayātyasyāṃ no cetsaṅgaṃ karoti ca

82.60

mahāvyādhyabhibhūtaśca tyāgaṃ kṛtvā prayāti vā | pravrājito bhavedrājandharmaśāstreṣu dṛśyate

82.61

um̐dvāhitāyāṃ kanyāyāmudvāhaḥ kriyate budhaiḥ | na syādrajasvalā yāvadanyeṣvapi vidhīyate
vivāhaṃ tu vidhānena pitā kuryānna saṃśayaḥ

82.62

evaṃ rājā samādiṣṭo dharmaśāstrārthakovidaiḥ | vivāhārthaṃ samāyāta indraprasthaṃ dvijottamaiḥ

82.63

divodāsaḥ sudharmātmā dvijānāṃ ca nideśataḥ | vivāhārthaṃ mahārāja udyamaṃ kṛtavāṃstadā

82.64

punardattā tadā tena divyādevī dvijottamāḥ | rūpasenāya puṇyāya tasmai rājñe mahātmane
mṛtyudharmaṃ gato rājā vivāha̍sya samīpataḥ

82.65

yadā yadā mahābhāgo divyādevyāśca bhūmipaḥ | cakre vivāhaṃ tadbhartā mriyate lagnakālataḥ

82.66

ekaviṃśatibhartāraḥ kāle kāle mṛtāstadā | tato rājā mahāduḥkhī saṃjātaḥ khyātavikramaḥ

82.67

samālocya samāhūya mantribhiḥ saha niścitaḥ | svayaṃvare tadā buddhiṃ cakāra pṛthivīpatiḥ

82.68

plakṣadvīpasya rājānaḥ samāhūtā mahātmanā | svayaṃvarārthamāhūtāstathā te dharmatatparāḥ

82.69

tasyāstu rūpaṃ saṃśrutya rājāno mṛtyunoditāḥ | saṃgrāmaṃ cakrire mūḍhāste mṛtāḥ samarāṅgaṇe
evaṃ tāta kṣayo jātaḥ kṣatriyāṇāṃ mahātmanām

82.71

divyādevī suduḥkhārtā gatā sā'calakandaram | ruroda karuṇaṃ bālā divyādevī manasvinī 70
evaṃ tāta mayā dṛṣṭamapūrvaṃ tatra vai tadā | tanme suvistaraṃ tāvadasyāḥ kathaya kāraṇam

Linked texts (2)