Bhukhanda 83
Bhūkhaṇḍa 83
- Language
- Sanskrit
83.1
kuñjala uvāca —
tasyāstu ceṣṭitaṃ vatsa divyādevyā vadāmyaham | pūrvajanmakṛtaṃ sarvaṃ tvaṃ me nigadataḥ śṛṇu
83.2
asti vārāṇasī puṇyā nagarī pāpanāśinī | tasyāmāste mahāprājñaḥ suvīro nāma nāmataḥ
vaiśyajātyāṃ samutpanno dhanadhānyasamākulaḥ
83.3
tasya bhāryā mahāprājña citrā nāma śucismitā | kulācāraṃ parityajya hyanācāreṇa vartate
83.4
na manyate hi bhartāraṃ svairavṛttyā pravartate | dharmapuṇyavihīnā tu pāpameva samācaret
83.5
bhartāraṃ kutsate nityaṃ nityaṃ ca kalahapriyā | nityaṃ paragṛhe vāso bhramate sā gṛhe gṛhe
83.6
paracchidraṃ sadā paśyetsadā duṣṭā ca prāṇiṣu | sādhunindāratā duṣṭā bahuhāsyakarī sadā
83.7
anācārāṃ mahāpāpāṃ jñātvā vīro'pi nandanaḥ | sa tāṃ tyaktvā mahāprājña upayeme mahāmatiḥ
83.8
anyavaiśyasya vai kanyāṃ tayā saha pravartate | dharmācāreṇa puṇyātmā satyadharmamatiḥ sadā
83.9
nirastā tena sā citrā evaṃ sā bhramate mahīm | duṣṭānāṃ saṃgatiṃ prāptā narāṇāṃ pāpināṃ sadā
83.10
dūtīkarma cakārātha sā teṣāṃ pāpaniścayā | gṛhabhaṅgaṃ cakārātha sādhūnāṃ pāpakāriṇī
83.11
sādhvīṃ nārīṃ samāhūya pāpavākyaiḥ pralobhayet | manobhaṅgaṃ cakārātha vākyaiḥ pratyayadāyakaiḥ
83.12
sādhūnāṃ sā striyaṃ bhaṅktvā'pyanyasmai paridāpayet | evaṃ gṛhaśataṃ bhagnaṃ citrayā pāpacintayā
83.13
saṃgrāmaṃ sā mahāduṣṭā'kārayatpatiputrakaiḥ | manāṃsi cālayetpāpā puruṣāṇāṃ striyaḥ prati
83.14
akārayacca saṃgrāmaṃ yamagrāmavivardhanam | evaṃ gṛhaśataṃ bhaṅktvā paścātsā nidhanaṃ gatā
83.15
trāṃsitā yamarājena bahudaṇḍaiḥ sunandana | bhuñjāpitā yātanāśca rauravādiṣu vai tadā
83.16
pācitā raurave citrā citrāḥ pīḍāḥ pradarśitāḥ | yādṛśaṃ kriyate karma tādṛśaṃ paribhujyate
83.17
[ tayā gṛhaśataṃ bhagnaṃ citrayā pāpacittayā | tasya karmavipāko'yaṃ tayā bhukto dvijottama]
83.18
yasmādgṛhaśataṃ bhagnaṃ tasmādduḥkhaṃ bhunakti vai | vivāhasamaye prāpte daivaṃ ca pākatāṃ gatam
bhartā vivāhasamaye yato mṛtyuṃ samāgataḥ
83.19
yatsaṃkhyākaṃ gṛhaṃ bhagnaṃ tatsaṃkhyākā varā mṛtāḥ | svayaṃvare tadā vatsa vivāhe caikaviṃśatiḥ
83.20
etatte sarvamākhyātaṃ tasyāstu pūrvaceṣṭitam | tayā pāpaṃ kṛtaṃ ghoraṃ gṛhabhaṅgākhyameva ca
83.21
ujjvala uvāca —
plakṣadvīpasya bhūpasya divodāsasya sā sutā | kena puṇyaprabhāvena tayā prāptaṃ mahatkulam
83.22
evaṃ me saṃśayastāta vartate prabravītu me | evaṃ pāpasamācārā kathaṃ jātā nṛpātmajā
83.23
kuñjala uvāca —
citrāyāśceṣṭitaṃ puṇyaṃ sarvaṃ te pravadāmyaham | yatkṛtaṃ hi tayā pūrvaṃ tacchṛṇuṣva mahāmate
83.24
kaścitsiddhaḥ samāyāto bhramamāṇo mahītalam | kucelo vastrahīnaśca kakṣādhāraḥ sudaṇḍakaḥ
83.25
kaupīnena samāyukto digvāsāḥ pāṇipātrakaḥ | gṛhadvāraṃ samāśritya citrāyāḥ parisaṃsthitaḥ
83.26
sa maunī sarvamuṇḍaśca jitātmā vijitendriyaḥ | nirāhāro jitāhāraḥ sarvatattvārthadarśakaḥ
83.27
dūrādhvānapariśrāntaścintayā''kulamānasaḥ | śrameṇa khidyamānaśca tṛṣṇārtaśca suputraka
83.29
citrādvāraṃ samāgatya cchāyāmāśritya saṃsthitaḥ | tayā dṛṣṭo mahātmā'sau citrayā śramapīḍitaḥ 28
sevā cakre daivadiṣṭā tasya caiva mahātmanaḥ | pādaprakṣālanaṃ kṛtvā dattvā cā''sanamuttamam
83.30
āsyatāmāsane vipra sukhenāryāpa sukomale | kṣudhāpanodanārthaṃ hi bhujyatāmannamuttamam
svecchayā parituṣṭaśca śītalaṃ tūdakaṃ piba
83.31
evamuktvā tathā kṛtvā devavatpūjya taṃ suta | aṅgasaṃvāhanaṃ kṛtvā nāśitaḥ śrama eva ca
83.32
evaṃ tayā satkṛtastu bhuktvā pītvā dvijottama | siddhastasyai prasanno'bhūtsarvatattvārthadarśakaḥ
83.34
kiyatkālaṃ sa dharmātmā tasyā gehe sthiro'bhavat | svecchayā cā''gataḥ putra yathā yogī tathā gataḥ
gate tasminmahābhāge siddhe caiva mahātmani | sā citrā maraṇaṃ prāptā svakarmavaśamāgatā
83.35
śāsitā dharmarājena mahādaṇḍaiḥ suduḥkhadaiḥ | sā citrā narakaṃ prāptā vedanātrātadāyakam
83.36
bhuktvā duḥkhaṃ svakarmotthaṃ sārdhaṃ yugasahasrakam | bhogānte tu punarjanma saṃprāptaṃ mānuṣasya caṃ
83.37
sarvasaṅgajitaḥ siddho divyenaivāpi svatejasā | tasyai puṇyaprasādena prāptaṃ puṇyena tatkulam
83.38
kṣatriyāṇāṃ mahārājño divodāsasya vai gṛhe | divyādevī varāpatyaṃ saṃjātaṃ tasya mānada
83.39
sā hi dattavatī cānnaṃ jalaṃ puṇyaṃ mahātmane | tasya puṇyasya māhātmyātprāptaḥ puṇyaphalodayaḥ
83.40
pibate śītalaṃ toyaṃ miṣṭānnaṃ ca bhunakti vai | divyānbhogānprabhuñjānā vartate pitṛmandire
83.41
tasya prasādādviprarṣe rājakam̐nyā vyajāyata | pāpakarmasvabhāvādrā gṛhabhaṅgānmahāmate
vaidhavyaṃ bhuñjate sā tu divyādevī suputraka
83.44
etatte sarvamākhyātaṃ divyādevyāḥ suceṣṭitam | anyatkiṃ te pravakṣyāmi pṛcchayatāṃ tadvadāmyaham 42
ujjvala uvāca—
kathaṃ sā mucyate śokānmahāduḥkhādvadasva me | sā syācca kīdṛśī bālā mahāduḥkhena pīḍitā 43
tatsukhaṃ kīdṛśaṃ tasmādvipākaśca bhaviṣyati | etanme saṃśayaṃ tāta sāṃprataṃ chettumahaisi
83.45
kathaṃ sā labhate mokṣaṃ taṃ copāyaṃ vadasva me | ekākinī mahābhāgā mahāraṇye praroditi
83.46
viṣṇuruvāca—
putravākyaṃ mahacchrutvā kṣaṇamekaṃ vicintya saḥ | pratyuvāca mahāprājñaḥ kuñjalaḥ putrakaṃ prati
83.47
śṛṇu vatsa mahābhāga satyametadvadāmyaham | pāpayoniṃ tu saṃprāpyai pūrvakarmasamudbhavam
tiryaktve na ca me jñānaṃ naṣṭaṃ saṃprati putraka
83.48
asyai vṛkṣasya saṅgācca prayatasya mahātmanaḥ | revāyāśca prasādena viṣṇoścaiva prasādataḥ
83.49
yena sā labhate jñānaṃ mokṣasthānaṃ nivartate(?)| upadeśaṃ pravakṣyāmi mokṣamārgamanuttamam
83.50
yāsyate kalmaṣānmuktā yathā hema hutāśanāt | śuddhaṃ ca jāyate vatsa saṅgādvṛddheḥ svarūpavat
83.51
harerdhyānānmahāprājña śīghraṃ tasya mahātmanaḥ | japādvratatrādyathā pāpaṃ praśamaṃ yāti nānyathā
83.53
[ madaṃ tyajati nāgendro bhayātsiṃhasya vai yathā] | nāmoccāreṇa [† kṛṣṇasya tatprayāti hi kilbiṣam
tejasā vainateyasya viṣahīnā ivoragāḥ | brahmahatyādikāḥ pāpāḥ praśamaṃ yānti nānyathā
83.54
nāmoccāreṇa ] tatpāpaṃ cakrapāṇeḥ prayāti vai | yadā nāmaśataṃ puṇyamagharāśivināśanam
sā japetsusthirā bhūtvā kāmakrodhavivarjitā
83.55
sarvendriyāṇi saṃyamya tvātmajñānena gopayet | tasya dhyānaṃ praviṣṭā sā evaṃbhūtā samāhitā
83.56
sā japetparamaṃ jñānaṃ tadā mokṣaṃ prayāti ca | tanmanāstatpade līnā yogayuktā yadā bhavet
83.57
ujjvala uvāca —
vada tāta paraṃ jñānaṃ prathamaṃ mama sāṃpratam | paścāddhyānaṃ vrataṃ puṇyaṃ nāmnāṃ śatamathāpi vā
83.58
kuñjala uvāca —
paraṃ jñānaṃ pravakṣyāmi yanna dṛṣṭaṃ tu kenacit | śrūyatāṃ putra kaivalyaṃ kevalaṃ duḥkhavarjitam
83.59
sūta uvāca —
yathā dīpo nivātastho niścalo vāyuvarjitaḥ | prajvalannāśayetsarvamandhakāraṃ mahāmate
83.60
tadvaddoṣavihīnātmā bhavatyeva nirāśrayaḥ | nirāśo niścalo vatsa na mitraṃ na ripustadā
83.61
na śoko na ca harṣaśca na lobho na ca matsaraḥ | saṃbhramālāpamohaiśca sukhaduḥkhairvimucyate
83.62
viṣayeṣvapi sarveṣu indriyāṇi na bhuñjate | tadā sa kevalo jātaḥ kaivalyatvaṃ prajāyate
83.63
agnikarmaprasaṅgena dīpastailaṃ praReport: śoṣayet | vartyādhāreṇa rājendra nistamo vāyuvarjitaḥ
83.64
kajjalaṃ vamate paścāttailasyāpi mahāmate | [ kṛṣṇā sā dṛśyate rekhā dīpasyāgre mahāmate]
83.65
svayamākarṣate tailaṃ tejasā nirmalo bhavet | dehavartisthitastadvatkarmatailaṃ praReport: śoṣayet
83.66
viṣayānkajjalaṃ kṛtvā pratyakṣānsaṃpraReport: darśayet | jāpyena nirmalo bhūtvā svayameva prakāśayet
83.69
krodhādibhiḥ kleśasaṅghairvāyubhiḥ parivarjitaḥ | nispṛho niścalo bhūtvā tejasā svayamujjvalet 67
trailokyaṃ paśyate sarvaṃ svasthānasthaḥ svatejasā | [†kevalaṃ jñānarūpo'yaṃ mayā te parikīrtitaḥ 68
dhyānaṃ caiva pravakṣyāmi dvividhaṃ tasya cakriṇaḥ] | kevalaṃ jñānarūpeṇa dṛśyate jñānacakṣuṣā
83.70
yogayuktā mahātmānaḥ paramārthaparāyaṇāḥ | yaṃ paśyanti yatīndrāste sarvajñaṃ sarvadarśakam
83.71
hastapādādihīnaśca sarvatra parigacchati | sarvaṃ gṛhṇāti trailokyaṃ sthāvaraṃ jaṅgamaṃ suta
83.72
mukhanāsāvihīnastu ghrāti bhuṅkte hi putraka | akarṇaḥ śṛṇute sarvaṃ sarvasākṣī jagatpatiḥ
83.73
arūpo rūpasaṃpannaḥ pañcavargasamanvitaḥ | sarvalokasya yaḥ prāṇaḥ pūjitaḥ sa carācaraiḥ
83.74
ajihvo vadate sarvaṃ vedaśāstrānugaṃ suta | atvacaḥ sparśamevāpi sarveṣāmeva jāyate
83.75
sadānando viraktātmā ekarūpo nirāśrayaḥ | nirjaro nirmamo vyāpī saguṇo nirguṇo'malaḥ
83.78
avaśyaḥ sarvavaśyātmā sarvadaḥ sarvavittamaḥ | tasya dhyātā na caivāsti sarvaiḥ sarvamayo vibhuḥ 76
evaṃ sarvamayaṃ dhyānaṃ paśyate yo mahātmanaḥ | [ sa yāti paramaṃ sthānamamṛtamamṛtopamam ||] 77
dvitīyaṃ tu pravakṣyāmi hyasya dhyānaṃ mahātmanaḥ | mūrttākāraṃ tu sākāraṃ nirākāraṃ nirāmayam
83.79
brahmāṇḍaṃ sarvamatulaṃ vāsitaṃ yasya vāsanā | (?) sa tasmādvāsudeveti ucyate mama nandana
83.80
varṣamāṇasya meghasya yadvarṣaṃ tasya tadbhavet | sūryatejaḥpratīkāśaṃ caturbāhuṃ sureśvaram
83.81
dakṣiṇe śobhate śaṅkho hemaratnavibhūṣitaḥ | sūryavimbasamākāraṃ cakraṃ padmapratiṣṭhitam
83.82
kaumodakī gadā tasya mahāsuravināśinī | vāme ca śobhate vatsa kare tasya mahātmanaḥ
83.83
mahāpadmaṃ tu gandhāḍhyaṃ tasya dakṣiṇahastagam | śobhamānaṃ sadā dhyāyetsāyudhaṃ kamalāpriyam
83.84
kambugrīvaṃ vṛttamāsyaṃ padmapatranibhekṣaṇam | rājamānaṃ hṛṣīkeśaṃ daśanai ratnasaṃnibhaiḥ
83.85
guḍākeśāḥ santi yasya adharaṃ vimbasaṃnibham | śobhate puṇḍarīkākṣaḥ kirīṭenāpi putraka
83.86
viśālenāpi rūpeṇa keśavastu sucakṣuṣā | kaustubhenāpi vai tena rājamāno janārdanaḥ
83.87
sūryatejaḥprakāśābhyāṃ kuṇḍalābhyāṃ prabhāti ca | śrīvatsāṅkena puṇyena sarvadā rājate hariḥ
83.88
keyūrakaṅkaṇairhārairmauktikairṛkṣasaṃnibhaiḥ | vapuṣā bhrājamānastu vijayo jayatāṃ varaḥ
83.89
rājate so'pi govindo hemavarṇena vāsasā | [ mudrikāratnayuktābhiraṅgulībhirvirājate
83.90
sarvāyudhaiḥ susaṃpūrṇo divyairābharaṇairhariḥ | vainateyasamārūḍho lokakartā jagatpatiḥ
83.91
evaṃ taṃ dhyāyate nitya]mananyamanasā naraḥ | mucyate sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ sa gacchati
83.92
etatte sarvamākhyātaṃ dhyānameva jagatpateḥ | vrataṃ caiva pravakṣyāmi sarvapāpanivāraṇam
Linked texts (2)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bhūmikhaṇḍa — Sanskrit