Pramāṇa · Search · About · API

Bhukhanda 83

Bhūkhaṇḍa 83

Language
Sanskrit

83.1

kuñjala uvāca —
tasyāstu ceṣṭitaṃ vatsa divyādevyā vadāmyaham | pūrvajanmakṛtaṃ sarvaṃ tvaṃ me nigadataḥ śṛṇu

83.2

asti vārāṇasī puṇyā nagarī pāpanāśinī | tasyāmāste mahāprājñaḥ suvīro nāma nāmataḥ
vaiśyajātyāṃ samutpanno dhanadhānyasamākulaḥ

83.3

tasya bhāryā mahāprājña citrā nāma śucismitā | kulācāraṃ parityajya hyanācāreṇa vartate

83.4

na manyate hi bhartāraṃ svairavṛttyā pravartate | dharmapuṇyavihīnā tu pāpameva samācaret

83.5

bhartāraṃ kutsate nityaṃ nityaṃ ca kalahapriyā | nityaṃ paragṛhe vāso bhramate sā gṛhe gṛhe

83.6

paracchidraṃ sadā paśyetsadā duṣṭā ca prāṇiṣu | sādhunindāratā duṣṭā bahuhāsyakarī sadā

83.7

anācārāṃ mahāpāpāṃ jñātvā vīro'pi nandanaḥ | sa tāṃ tyaktvā mahāprājña upayeme mahāmatiḥ

83.8

anyavaiśyasya vai kanyāṃ tayā saha pravartate | dharmācāreṇa puṇyātmā satyadharmamatiḥ sadā

83.9

nirastā tena sā citrā evaṃ sā bhramate mahīm | duṣṭānāṃ saṃgatiṃ prāptā narāṇāṃ pāpināṃ sadā

83.10

dūtīkarma cakārātha sā teṣāṃ pāpaniścayā | gṛhabhaṅgaṃ cakārātha sādhūnāṃ pāpakāriṇī

83.11

sādhvīṃ nārīṃ samāhūya pāpavākyaiḥ pralobhayet | manobhaṅgaṃ cakārātha vākyaiḥ pratyayadāyakaiḥ

83.12

sādhūnāṃ sā striyaṃ bhaṅktvā'pyanyasmai paridāpayet | evaṃ gṛhaśataṃ bhagnaṃ citrayā pāpacintayā

83.13

saṃgrāmaṃ sā mahāduṣṭā'kārayatpatiputrakaiḥ | manāṃsi cālayetpāpā puruṣāṇāṃ striyaḥ prati

83.14

akārayacca saṃgrāmaṃ yamagrāmavivardhanam | evaṃ gṛhaśataṃ bhaṅktvā paścātsā nidhanaṃ gatā

83.15

trāṃsitā yamarājena bahudaṇḍaiḥ sunandana | bhuñjāpitā yātanāśca rauravādiṣu vai tadā

83.16

pācitā raurave citrā citrāḥ pīḍāḥ pradarśitāḥ | yādṛśaṃ kriyate karma tādṛśaṃ paribhujyate

83.17

[ tayā gṛhaśataṃ bhagnaṃ citrayā pāpacittayā | tasya karmavipāko'yaṃ tayā bhukto dvijottama]

83.18

yasmādgṛhaśataṃ bhagnaṃ tasmādduḥkhaṃ bhunakti vai | vivāhasamaye prāpte daivaṃ ca pākatāṃ gatam
bhartā vivāhasamaye yato mṛtyuṃ samāgataḥ

83.19

yatsaṃkhyākaṃ gṛhaṃ bhagnaṃ tatsaṃkhyākā varā mṛtāḥ | svayaṃvare tadā vatsa vivāhe caikaviṃśatiḥ

83.20

etatte sarvamākhyātaṃ tasyāstu pūrvaceṣṭitam | tayā pāpaṃ kṛtaṃ ghoraṃ gṛhabhaṅgākhyameva ca

83.21

ujjvala uvāca —
plakṣadvīpasya bhūpasya divodāsasya sā sutā | kena puṇyaprabhāvena tayā prāptaṃ mahatkulam

83.22

evaṃ me saṃśayastāta vartate prabravītu me | evaṃ pāpasamācārā kathaṃ jātā nṛpātmajā

83.23

kuñjala uvāca —
citrāyāśceṣṭitaṃ puṇyaṃ sarvaṃ te pravadāmyaham | yatkṛtaṃ hi tayā pūrvaṃ tacchṛṇuṣva mahāmate

83.24

kaścitsiddhaḥ samāyāto bhramamāṇo mahītalam | kucelo vastrahīnaśca kakṣādhāraḥ sudaṇḍakaḥ

83.25

kaupīnena samāyukto digvāsāḥ pāṇipātrakaḥ | gṛhadvāraṃ samāśritya citrāyāḥ parisaṃsthitaḥ

83.26

sa maunī sarvamuṇḍaśca jitātmā vijitendriyaḥ | nirāhāro jitāhāraḥ sarvatattvārthadarśakaḥ

83.27

dūrādhvānapariśrāntaścintayā''kulamānasaḥ | śrameṇa khidyamānaśca tṛṣṇārtaśca suputraka

83.29

citrādvāraṃ samāgatya cchāyāmāśritya saṃsthitaḥ | tayā dṛṣṭo mahātmā'sau citrayā śramapīḍitaḥ 28
sevā cakre daivadiṣṭā tasya caiva mahātmanaḥ | pādaprakṣālanaṃ kṛtvā dattvā cā''sanamuttamam

83.30

āsyatāmāsane vipra sukhenāryāpa sukomale | kṣudhāpanodanārthaṃ hi bhujyatāmannamuttamam
svecchayā parituṣṭaśca śītalaṃ tūdakaṃ piba

83.31

evamuktvā tathā kṛtvā devavatpūjya taṃ suta | aṅgasaṃvāhanaṃ kṛtvā nāśitaḥ śrama eva ca

83.32

evaṃ tayā satkṛtastu bhuktvā pītvā dvijottama | siddhastasyai prasanno'bhūtsarvatattvārthadarśakaḥ

83.34

kiyatkālaṃ sa dharmātmā tasyā gehe sthiro'bhavat | svecchayā cā''gataḥ putra yathā yogī tathā gataḥ
gate tasminmahābhāge siddhe caiva mahātmani | sā citrā maraṇaṃ prāptā svakarmavaśamāgatā

83.35

śāsitā dharmarājena mahādaṇḍaiḥ suduḥkhadaiḥ | sā citrā narakaṃ prāptā vedanātrātadāyakam

83.36

bhuktvā duḥkhaṃ svakarmotthaṃ sārdhaṃ yugasahasrakam | bhogānte tu punarjanma saṃprāptaṃ mānuṣasya caṃ

83.37

sarvasaṅgajitaḥ siddho divyenaivāpi svatejasā | tasyai puṇyaprasādena prāptaṃ puṇyena tatkulam

83.38

kṣatriyāṇāṃ mahārājño divodāsasya vai gṛhe | divyādevī varāpatyaṃ saṃjātaṃ tasya mānada

83.39

sā hi dattavatī cānnaṃ jalaṃ puṇyaṃ mahātmane | tasya puṇyasya māhātmyātprāptaḥ puṇyaphalodayaḥ

83.40

pibate śītalaṃ toyaṃ miṣṭānnaṃ ca bhunakti vai | divyānbhogānprabhuñjānā vartate pitṛmandire

83.41

tasya prasādādviprarṣe rājakam̐nyā vyajāyata | pāpakarmasvabhāvādrā gṛhabhaṅgānmahāmate
vaidhavyaṃ bhuñjate sā tu divyādevī suputraka

83.44

etatte sarvamākhyātaṃ divyādevyāḥ suceṣṭitam | anyatkiṃ te pravakṣyāmi pṛcchayatāṃ tadvadāmyaham 42
ujjvala uvāca—
kathaṃ sā mucyate śokānmahāduḥkhādvadasva me | sā syācca kīdṛśī bālā mahāduḥkhena pīḍitā 43
tatsukhaṃ kīdṛśaṃ tasmādvipākaśca bhaviṣyati | etanme saṃśayaṃ tāta sāṃprataṃ chettumahaisi

83.45

kathaṃ sā labhate mokṣaṃ taṃ copāyaṃ vadasva me | ekākinī mahābhāgā mahāraṇye praroditi

83.46

viṣṇuruvāca—
putravākyaṃ mahacchrutvā kṣaṇamekaṃ vicintya saḥ | pratyuvāca mahāprājñaḥ kuñjalaḥ putrakaṃ prati

83.47

śṛṇu vatsa mahābhāga satyametadvadāmyaham | pāpayoniṃ tu saṃprāpyai pūrvakarmasamudbhavam
tiryaktve na ca me jñānaṃ naṣṭaṃ saṃprati putraka

83.48

asyai vṛkṣasya saṅgācca prayatasya mahātmanaḥ | revāyāśca prasādena viṣṇoścaiva prasādataḥ

83.49

yena sā labhate jñānaṃ mokṣasthānaṃ nivartate(?)| upadeśaṃ pravakṣyāmi mokṣamārgamanuttamam

83.50

yāsyate kalmaṣānmuktā yathā hema hutāśanāt | śuddhaṃ ca jāyate vatsa saṅgādvṛddheḥ svarūpavat

83.51

harerdhyānānmahāprājña śīghraṃ tasya mahātmanaḥ | japādvratatrādyathā pāpaṃ praśamaṃ yāti nānyathā

83.53

[ madaṃ tyajati nāgendro bhayātsiṃhasya vai yathā] | nāmoccāreṇa [† kṛṣṇasya tatprayāti hi kilbiṣam
tejasā vainateyasya viṣahīnā ivoragāḥ | brahmahatyādikāḥ pāpāḥ praśamaṃ yānti nānyathā

83.54

nāmoccāreṇa ] tatpāpaṃ cakrapāṇeḥ prayāti vai | yadā nāmaśataṃ puṇyamagharāśivināśanam
sā japetsusthirā bhūtvā kāmakrodhavivarjitā

83.55

sarvendriyāṇi saṃyamya tvātmajñānena gopayet | tasya dhyānaṃ praviṣṭā sā evaṃbhūtā samāhitā

83.56

sā japetparamaṃ jñānaṃ tadā mokṣaṃ prayāti ca | tanmanāstatpade līnā yogayuktā yadā bhavet

83.57

ujjvala uvāca —
vada tāta paraṃ jñānaṃ prathamaṃ mama sāṃpratam | paścāddhyānaṃ vrataṃ puṇyaṃ nāmnāṃ śatamathāpi vā

83.58

kuñjala uvāca —
paraṃ jñānaṃ pravakṣyāmi yanna dṛṣṭaṃ tu kenacit | śrūyatāṃ putra kaivalyaṃ kevalaṃ duḥkhavarjitam

83.59

sūta uvāca —
yathā dīpo nivātastho niścalo vāyuvarjitaḥ | prajvalannāśayetsarvamandhakāraṃ mahāmate

83.60

tadvaddoṣavihīnātmā bhavatyeva nirāśrayaḥ | nirāśo niścalo vatsa na mitraṃ na ripustadā

83.61

na śoko na ca harṣaśca na lobho na ca matsaraḥ | saṃbhramālāpamohaiśca sukhaduḥkhairvimucyate

83.62

viṣayeṣvapi sarveṣu indriyāṇi na bhuñjate | tadā sa kevalo jātaḥ kaivalyatvaṃ prajāyate

83.63

agnikarmaprasaṅgena dīpastailaṃ praReport: śoṣayet | vartyādhāreṇa rājendra nistamo vāyuvarjitaḥ

83.64

kajjalaṃ vamate paścāttailasyāpi mahāmate | [ kṛṣṇā sā dṛśyate rekhā dīpasyāgre mahāmate]

83.65

svayamākarṣate tailaṃ tejasā nirmalo bhavet | dehavartisthitastadvatkarmatailaṃ praReport: śoṣayet

83.66

viṣayānkajjalaṃ kṛtvā pratyakṣānsaṃpraReport: darśayet | jāpyena nirmalo bhūtvā svayameva prakāśayet

83.69

krodhādibhiḥ kleśasaṅghairvāyubhiḥ parivarjitaḥ | nispṛho niścalo bhūtvā tejasā svayamujjvalet 67
trailokyaṃ paśyate sarvaṃ svasthānasthaḥ svatejasā | [†kevalaṃ jñānarūpo'yaṃ mayā te parikīrtitaḥ 68
dhyānaṃ caiva pravakṣyāmi dvividhaṃ tasya cakriṇaḥ] | kevalaṃ jñānarūpeṇa dṛśyate jñānacakṣuṣā

83.70

yogayuktā mahātmānaḥ paramārthaparāyaṇāḥ | yaṃ paśyanti yatīndrāste sarvajñaṃ sarvadarśakam

83.71

hastapādādihīnaśca sarvatra parigacchati | sarvaṃ gṛhṇāti trailokyaṃ sthāvaraṃ jaṅgamaṃ suta

83.72

mukhanāsāvihīnastu ghrāti bhuṅkte hi putraka | akarṇaḥ śṛṇute sarvaṃ sarvasākṣī jagatpatiḥ

83.73

arūpo rūpasaṃpannaḥ pañcavargasamanvitaḥ | sarvalokasya yaḥ prāṇaḥ pūjitaḥ sa carācaraiḥ

83.74

ajihvo vadate sarvaṃ vedaśāstrānugaṃ suta | atvacaḥ sparśamevāpi sarveṣāmeva jāyate

83.75

sadānando viraktātmā ekarūpo nirāśrayaḥ | nirjaro nirmamo vyāpī saguṇo nirguṇo'malaḥ

83.78

avaśyaḥ sarvavaśyātmā sarvadaḥ sarvavittamaḥ | tasya dhyātā na caivāsti sarvaiḥ sarvamayo vibhuḥ 76
evaṃ sarvamayaṃ dhyānaṃ paśyate yo mahātmanaḥ | [ sa yāti paramaṃ sthānamamṛtamamṛtopamam ||] 77
dvitīyaṃ tu pravakṣyāmi hyasya dhyānaṃ mahātmanaḥ | mūrttākāraṃ tu sākāraṃ nirākāraṃ nirāmayam

83.79

brahmāṇḍaṃ sarvamatulaṃ vāsitaṃ yasya vāsanā | (?) sa tasmādvāsudeveti ucyate mama nandana

83.80

varṣamāṇasya meghasya yadvarṣaṃ tasya tadbhavet | sūryatejaḥpratīkāśaṃ caturbāhuṃ sureśvaram

83.81

dakṣiṇe śobhate śaṅkho hemaratnavibhūṣitaḥ | sūryavimbasamākāraṃ cakraṃ padmapratiṣṭhitam

83.82

kaumodakī gadā tasya mahāsuravināśinī | vāme ca śobhate vatsa kare tasya mahātmanaḥ

83.83

mahāpadmaṃ tu gandhāḍhyaṃ tasya dakṣiṇahastagam | śobhamānaṃ sadā dhyāyetsāyudhaṃ kamalāpriyam

83.84

kambugrīvaṃ vṛttamāsyaṃ padmapatranibhekṣaṇam | rājamānaṃ hṛṣīkeśaṃ daśanai ratnasaṃnibhaiḥ

83.85

guḍākeśāḥ santi yasya adharaṃ vimbasaṃnibham | śobhate puṇḍarīkākṣaḥ kirīṭenāpi putraka

83.86

viśālenāpi rūpeṇa keśavastu sucakṣuṣā | kaustubhenāpi vai tena rājamāno janārdanaḥ

83.87

sūryatejaḥprakāśābhyāṃ kuṇḍalābhyāṃ prabhāti ca | śrīvatsāṅkena puṇyena sarvadā rājate hariḥ

83.88

keyūrakaṅkaṇairhārairmauktikairṛkṣasaṃnibhaiḥ | vapuṣā bhrājamānastu vijayo jayatāṃ varaḥ

83.89

rājate so'pi govindo hemavarṇena vāsasā | [ mudrikāratnayuktābhiraṅgulībhirvirājate

83.90

sarvāyudhaiḥ susaṃpūrṇo divyairābharaṇairhariḥ | vainateyasamārūḍho lokakartā jagatpatiḥ

83.91

evaṃ taṃ dhyāyate nitya]mananyamanasā naraḥ | mucyate sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ sa gacchati

83.92

etatte sarvamākhyātaṃ dhyānameva jagatpateḥ | vrataṃ caiva pravakṣyāmi sarvapāpanivāraṇam

Linked texts (2)