Pramāṇa · Search · About · API

Bhukhanda 91

Bhūkhaṇḍa 91

Language
Sanskrit

91.1

kuñjala uvāca -
śrūyatāmabhidhāsyāmi tatsarvaṃ kāraṇaṃ suta | yasmāttau tādṛśau jātau svamāṃsaparibhakṣakau

91.2

sarvatra kāraṇaṃ karma śubhaṃ vā'śubhameva ca | puṇyena karmaṇā putra jantuḥ saukhyaṃ bhunakti ca
duṣkṛtaṃ bhuṅka evāpi pāpayuktena karmaṇā

91.3

sūkṣmadharmaṃ vicāryaiva śāstrajñānena cakṣuṣā | sthūladharmaṃ prahṛṣṭaiva suvicārya punaḥ punaḥ

91.4

samārabhettataḥ karma manasā vipulaina vā | sa mūrtikārakaḥ śilpī samāvartayate yathā

91.5

agneśca tejasā putra jvālābhiśca samantataḥ | dravībhūto bhaveddhāturvihninā tāpitaḥ śanaiḥ

91.6

yādṛśaṃ vatsa bhakṣyaṃ tu rasayuktaṃ ca sevyate | tādṛśaṃ jāyate vatsa rūpaṃ caiva na saṃśayaḥ
karma eva pradhānaṃ yajjīvarūpeṇa vartate

91.7

yādṛśaṃ vapate bījaṃ kṣetre tu kṛṣikārakaḥ | bhunakti tādṛśaṃ vatsa phalameva na saṃśayaḥ

91.8

yādṛśaṃ kriyate karma tādṛśaṃ paribhujyate | vināśahetuḥ karmāsya sarve karmavaśā vayam

91.9

karmadāyādakā loke karma eva ca bāndhavāḥ | karmāṇi codayantīha puruṣaṃ sukhaduḥkhayoḥ

91.10

suvarṇaṃ rajataṃ vā'pi yathā rūpaṃ niṣecya(vya)te | tathā niṣevyate jantuḥ pūrvakarmavaśānugaḥ

91.11

pañcaitānyapi sṛjyante garbhasthasyaiva dehinaḥ | āyuḥ karma ca vittaṃ ca vidyā nidhanameva ca

91.12

yathā kṛṣiphalaṃ kartuḥ prāpyate yadyadīhati | tathā pūrvakṛtaṃ karma kartāraṃ pratipadyate

91.13

devatvamatha mānuṣyaṃ paśutāṃ pakṣitāṃ tathā | tiryaktvaṃ sthāvaratvaṃ ca yāti jantuḥ svakarmabhiḥ

91.14

sa eva tu tathā bhuṅkte nityaṃ vihitamātmanaḥ | ātmanā vihitaṃ duḥkhamātmanā vihitaṃ sukham
garbhaśayyāmupādāya bhuṅkte te pūrvadaihike

91.15

pūrvadehakṛtaṃ karma na kaścitpuruṣo bhuvi | balena prajayā vā'pi samarthaḥ kartumanyathā

91.16

svakaptānyeva bhuñjanti duḥkhāni ca sukhāni ca | hetubhiḥ karaṇairvā'pi so'haṃkāreṇa badhyate

91.17

yathā dhenusahasreṣu vatso vindati mātaram | tadvacchubhāśubhaṃ karma kartāramanugacchati
upabhogādṛte tasya nāśa eva na vidyate

91.18

prāktanaṃ bandhanaṃ karma ko'nyathā kartumarhati | suśīghramapi dhāvantaṃ vidhānamapi dhāvati

91.19

śobhate saṃnipātena purā karma yathākṛtam | upatiṣṭhati tiṣṭhantaṃ gacchantamanugacchati

91.20

karoti kurvataḥ karma chāyevānuvidhīyate | yathā chāyātapau nityaṃ susaṃbandhau parasparam

91.21

upasargā hi viṣayā upasargā jarādayaḥ | pīḍayanti naraṃ paścātpīḍitaṃ pūrvakarmaṇā

91.22

yena yatropabhoktavyaṃ sukhaṃ vā duḥkhameva ca | sa tatra badhyate janturbalāddaivena nīyate

91.23

daivaṃ prāhuśca jīvānāṃ sukhaduḥkhopapādanam | anyathā karma taccintyaṃ jāgrataḥ svapato'pi vā

91.24

anyathā duḥkhinaṃ daivaṃ vadhyameva jighāṃsati | śastrāgniviṣadurgebhyo rakṣitavyaṃ ca rakṣati

91.26

yathā pṛthivyāṃ bījāni hyannaṃ vṛkṣāstṛṇāni ca | tathaivā''tmani karmāṇi tiṣṭhanti prabhavanti ca
tailakṣayādyathā dīpo nirvāṇamadhigacchati | karmakṣayāttathā jantoḥ śarīraṃ nāśamṛcchati

91.27

karmakṣayāttathā mṛtyustattvavidbhirudāhṛtaḥ | vividhāḥ prāṇināṃ rogāḥ smṛtāsteṣāṃ ca hetavaḥ

91.28

tasmāttattu pradhānaṃ ca prāṇināṃ karma eva hi | yatpurā kriyate karma tadihaiva prabhajyate

91.29

yattvayā dṛṣṭamevāpi pṛcchitaṃ tāta sāṃpratam | tasyārthaṃ hi mayoktaṃ vai bhuñjāte tau hi sāṃpratam

91.30

ānandake tvayā dṛṣṭaṃ tayoḥ karma sudāruṇam | śṛṇu vatsa pravakṣyāmi vipākaṃ pūrvakarmaṇaḥ

91.31

karmabhūmiriyaṃ tāta cānyā bhogāya bhūmayaḥ | svargādīnāṃ mahāprājña kartā gatvā bhunakti ca

91.32

coladeśe mahāprājña subāhurnāma bhūpatiḥ | rūpavānguṇavāndhīraḥ pṛthivyāṃ nāsti tādṛśaḥ

91.33

viṣṇubhakto mahājñānī vaiṣṇavānāṃ ca supriyaḥ | karmaṇā vividhenāpi dhyāyetsa madhusūdanam

91.34

aśvamedhādikānsarvānyajedyajñāṃssa vai nṛpaḥ | purodhāstasya caivāsti jaiminirnāma brāhmaṇaḥ

91.35

sa cā''hūya subāhuṃ tamidaṃ vacanamabravīt | rājandeha sudānāni yaiśca saukhyaṃ prabhajyate

91.36

dānaistu labhate lokāndurgānpretya gato naraḥ | dānena sukhamāpnoti yaśaḥ prāpnoti śāśvatam

91.39

dānenaivāsya satkīrtirjāyate martyamaṇḍale | [ yāvatkīrtiḥ sthirā cātra tāvatkartā divaṃ vaset 37
taddānaṃ duṣkaraṃ prāhurdātuṃ naiva praśakyate | tasmātsarvaprayatnena dātavyaṃ mānavaiḥ sadā || ] 38
rājovācadānasya tapaso vā'pi dvayormadhye suduṣkaram | kiṃ vā mahāphalaṃ pretya tanme brūhi dvijottama

91.40

jaiminiruvāca —
dānānna duṣkarataraṃ pṛthivyāmasti kiṃcana | rājanpratyakṣamevaivaṃ dṛśyate lokasākṣikam

91.42

parityajya priyānprāṇāndhanārthe lobhamohitāḥ | praviśanti narā loke samudramaṭavīṃ tathā ||. 41
sevāmanye prakurvanti prapaṭhanti vipaścitaḥ | hiṃsāprāyānabahūnkleśāṃkṛṣiṃ caiva tathā pare

91.43

tasya duḥkhārjitasyāpi prāṇebhyo'pi garīyasaḥ | arthasya puruṣavyāghra parityāgaḥ suduṣkaraḥ
viśeṣato mahārāja tasya nyāyārjitasya ca

91.44

śraddhayā vidhivatpātre dattasyānto na vidyate | śraddhā dharmasutā devī pāvanī viśvabhāvinī

91.45

sāvitrī prasavitrī ca saṃsārārṇavatāriṇī | śraddhayām̐ dhyāyate dharmo vidvadbhiśśā''tmavādibhiḥ

91.46

niṣkiṃcanāstu munayaḥ śraddhāvanto divaṃ gatāḥ | santi dānānyanekāni nānābhedairnṛpottama

91.47

annadānātparaṃ nāsti prāṇināṃ gatidāyakam | tasmādannaṃ pradātavyaṃ payasā ca samanvitam

91.48

madhureṇāpi puṇyena vacasā ca samanvitam | nāstyannācca paraṃ dānamiha loke paratra ca

91.49

tāraṇāya hitāyaiva sukhasaṃpattihetave | śraddhayā dīyate pātre nirmalenāpi cetasā

91.50

annasyaikapradānasya phalaṃ bhuṅkte naraḥ sadā | grāsāgraṃ saṃpradātavyaṃ muṣṭiprasthaṃ na saṃśayaḥ

91.52

akṣayaṃ jāyate tasya dānasyāpi mahatphalam | na ca prasthaṃ na vā muṣṭiṃ yasyāpi na hi saṃbhavet 51
anāstikaprabhāvena parvaṇi prāpya mānavaḥ | śraddhayā brāhmaṇaṃ caikaṃ bhaktyā caiva prabhojayet

91.53

ekasyāpi pradānasya hyannasyāpi nareśvara | janmāntaraṃ susaṃprāpya nityameva bhunakti ca
pūrvajanmani yaddattaṃ bhaktyā pātre sakṛnnaraiḥ

91.54

janmāntaraṃ ca saṃprāpya nityaṃ cānnaṃ prabhajyate | annadānaṃ prayacchanti nityaṃ hi brāhmaṇāya ye
miṣṭānnapānaṃ bhuñjanti te narāḥ svargagāminaḥ

91.55

annameva vadantyete ṛṣayo vedapāragāḥ | prāṇarūpaṃ na saṃdehamamṛtāddhi samudbhavam

91.56

prāṇāstena pravṛttā hi yena cānnaṃ samarpitam | annadānaṃ mahārāja dehi tvaṃ vai prayatnataḥ

91.57

evamākarṇya vai rājā jaiminestu mahadvacaḥ | punaḥ papraccha taṃ vipraṃ jaiminiṃ jñānapaṇḍitam

Linked texts (4)