Bhukhanda 91
Bhūkhaṇḍa 91
- Language
- Sanskrit
91.1
kuñjala uvāca -
śrūyatāmabhidhāsyāmi tatsarvaṃ kāraṇaṃ suta | yasmāttau tādṛśau jātau svamāṃsaparibhakṣakau
91.2
sarvatra kāraṇaṃ karma śubhaṃ vā'śubhameva ca | puṇyena karmaṇā putra jantuḥ saukhyaṃ bhunakti ca
duṣkṛtaṃ bhuṅka evāpi pāpayuktena karmaṇā
91.3
sūkṣmadharmaṃ vicāryaiva śāstrajñānena cakṣuṣā | sthūladharmaṃ prahṛṣṭaiva suvicārya punaḥ punaḥ
91.4
samārabhettataḥ karma manasā vipulaina vā | sa mūrtikārakaḥ śilpī samāvartayate yathā
91.5
agneśca tejasā putra jvālābhiśca samantataḥ | dravībhūto bhaveddhāturvihninā tāpitaḥ śanaiḥ
91.6
yādṛśaṃ vatsa bhakṣyaṃ tu rasayuktaṃ ca sevyate | tādṛśaṃ jāyate vatsa rūpaṃ caiva na saṃśayaḥ
karma eva pradhānaṃ yajjīvarūpeṇa vartate
91.7
yādṛśaṃ vapate bījaṃ kṣetre tu kṛṣikārakaḥ | bhunakti tādṛśaṃ vatsa phalameva na saṃśayaḥ
91.8
yādṛśaṃ kriyate karma tādṛśaṃ paribhujyate | vināśahetuḥ karmāsya sarve karmavaśā vayam
91.9
karmadāyādakā loke karma eva ca bāndhavāḥ | karmāṇi codayantīha puruṣaṃ sukhaduḥkhayoḥ
91.10
suvarṇaṃ rajataṃ vā'pi yathā rūpaṃ niṣecya(vya)te | tathā niṣevyate jantuḥ pūrvakarmavaśānugaḥ
91.11
pañcaitānyapi sṛjyante garbhasthasyaiva dehinaḥ | āyuḥ karma ca vittaṃ ca vidyā nidhanameva ca
91.12
yathā kṛṣiphalaṃ kartuḥ prāpyate yadyadīhati | tathā pūrvakṛtaṃ karma kartāraṃ pratipadyate
91.13
devatvamatha mānuṣyaṃ paśutāṃ pakṣitāṃ tathā | tiryaktvaṃ sthāvaratvaṃ ca yāti jantuḥ svakarmabhiḥ
91.14
sa eva tu tathā bhuṅkte nityaṃ vihitamātmanaḥ | ātmanā vihitaṃ duḥkhamātmanā vihitaṃ sukham
garbhaśayyāmupādāya bhuṅkte te pūrvadaihike
91.15
pūrvadehakṛtaṃ karma na kaścitpuruṣo bhuvi | balena prajayā vā'pi samarthaḥ kartumanyathā
91.16
svakaptānyeva bhuñjanti duḥkhāni ca sukhāni ca | hetubhiḥ karaṇairvā'pi so'haṃkāreṇa badhyate
91.17
yathā dhenusahasreṣu vatso vindati mātaram | tadvacchubhāśubhaṃ karma kartāramanugacchati
upabhogādṛte tasya nāśa eva na vidyate
91.18
prāktanaṃ bandhanaṃ karma ko'nyathā kartumarhati | suśīghramapi dhāvantaṃ vidhānamapi dhāvati
91.19
śobhate saṃnipātena purā karma yathākṛtam | upatiṣṭhati tiṣṭhantaṃ gacchantamanugacchati
91.20
karoti kurvataḥ karma chāyevānuvidhīyate | yathā chāyātapau nityaṃ susaṃbandhau parasparam
91.21
upasargā hi viṣayā upasargā jarādayaḥ | pīḍayanti naraṃ paścātpīḍitaṃ pūrvakarmaṇā
91.22
yena yatropabhoktavyaṃ sukhaṃ vā duḥkhameva ca | sa tatra badhyate janturbalāddaivena nīyate
91.23
daivaṃ prāhuśca jīvānāṃ sukhaduḥkhopapādanam | anyathā karma taccintyaṃ jāgrataḥ svapato'pi vā
91.24
anyathā duḥkhinaṃ daivaṃ vadhyameva jighāṃsati | śastrāgniviṣadurgebhyo rakṣitavyaṃ ca rakṣati
91.26
yathā pṛthivyāṃ bījāni hyannaṃ vṛkṣāstṛṇāni ca | tathaivā''tmani karmāṇi tiṣṭhanti prabhavanti ca
tailakṣayādyathā dīpo nirvāṇamadhigacchati | karmakṣayāttathā jantoḥ śarīraṃ nāśamṛcchati
91.27
karmakṣayāttathā mṛtyustattvavidbhirudāhṛtaḥ | vividhāḥ prāṇināṃ rogāḥ smṛtāsteṣāṃ ca hetavaḥ
91.28
tasmāttattu pradhānaṃ ca prāṇināṃ karma eva hi | yatpurā kriyate karma tadihaiva prabhajyate
91.29
yattvayā dṛṣṭamevāpi pṛcchitaṃ tāta sāṃpratam | tasyārthaṃ hi mayoktaṃ vai bhuñjāte tau hi sāṃpratam
91.30
ānandake tvayā dṛṣṭaṃ tayoḥ karma sudāruṇam | śṛṇu vatsa pravakṣyāmi vipākaṃ pūrvakarmaṇaḥ
91.31
karmabhūmiriyaṃ tāta cānyā bhogāya bhūmayaḥ | svargādīnāṃ mahāprājña kartā gatvā bhunakti ca
91.32
coladeśe mahāprājña subāhurnāma bhūpatiḥ | rūpavānguṇavāndhīraḥ pṛthivyāṃ nāsti tādṛśaḥ
91.33
viṣṇubhakto mahājñānī vaiṣṇavānāṃ ca supriyaḥ | karmaṇā vividhenāpi dhyāyetsa madhusūdanam
91.34
aśvamedhādikānsarvānyajedyajñāṃssa vai nṛpaḥ | purodhāstasya caivāsti jaiminirnāma brāhmaṇaḥ
91.35
sa cā''hūya subāhuṃ tamidaṃ vacanamabravīt | rājandeha sudānāni yaiśca saukhyaṃ prabhajyate
91.36
dānaistu labhate lokāndurgānpretya gato naraḥ | dānena sukhamāpnoti yaśaḥ prāpnoti śāśvatam
91.39
dānenaivāsya satkīrtirjāyate martyamaṇḍale | [ yāvatkīrtiḥ sthirā cātra tāvatkartā divaṃ vaset 37
taddānaṃ duṣkaraṃ prāhurdātuṃ naiva praśakyate | tasmātsarvaprayatnena dātavyaṃ mānavaiḥ sadā || ] 38
rājovācadānasya tapaso vā'pi dvayormadhye suduṣkaram | kiṃ vā mahāphalaṃ pretya tanme brūhi dvijottama
91.40
jaiminiruvāca —
dānānna duṣkarataraṃ pṛthivyāmasti kiṃcana | rājanpratyakṣamevaivaṃ dṛśyate lokasākṣikam
91.42
parityajya priyānprāṇāndhanārthe lobhamohitāḥ | praviśanti narā loke samudramaṭavīṃ tathā ||. 41
sevāmanye prakurvanti prapaṭhanti vipaścitaḥ | hiṃsāprāyānabahūnkleśāṃkṛṣiṃ caiva tathā pare
91.43
tasya duḥkhārjitasyāpi prāṇebhyo'pi garīyasaḥ | arthasya puruṣavyāghra parityāgaḥ suduṣkaraḥ
viśeṣato mahārāja tasya nyāyārjitasya ca
91.44
śraddhayā vidhivatpātre dattasyānto na vidyate | śraddhā dharmasutā devī pāvanī viśvabhāvinī
91.45
sāvitrī prasavitrī ca saṃsārārṇavatāriṇī | śraddhayām̐ dhyāyate dharmo vidvadbhiśśā''tmavādibhiḥ
91.46
niṣkiṃcanāstu munayaḥ śraddhāvanto divaṃ gatāḥ | santi dānānyanekāni nānābhedairnṛpottama
91.47
annadānātparaṃ nāsti prāṇināṃ gatidāyakam | tasmādannaṃ pradātavyaṃ payasā ca samanvitam
91.48
madhureṇāpi puṇyena vacasā ca samanvitam | nāstyannācca paraṃ dānamiha loke paratra ca
91.49
tāraṇāya hitāyaiva sukhasaṃpattihetave | śraddhayā dīyate pātre nirmalenāpi cetasā
91.50
annasyaikapradānasya phalaṃ bhuṅkte naraḥ sadā | grāsāgraṃ saṃpradātavyaṃ muṣṭiprasthaṃ na saṃśayaḥ
91.52
akṣayaṃ jāyate tasya dānasyāpi mahatphalam | na ca prasthaṃ na vā muṣṭiṃ yasyāpi na hi saṃbhavet 51
anāstikaprabhāvena parvaṇi prāpya mānavaḥ | śraddhayā brāhmaṇaṃ caikaṃ bhaktyā caiva prabhojayet
91.53
ekasyāpi pradānasya hyannasyāpi nareśvara | janmāntaraṃ susaṃprāpya nityameva bhunakti ca
pūrvajanmani yaddattaṃ bhaktyā pātre sakṛnnaraiḥ
91.54
janmāntaraṃ ca saṃprāpya nityaṃ cānnaṃ prabhajyate | annadānaṃ prayacchanti nityaṃ hi brāhmaṇāya ye
miṣṭānnapānaṃ bhuñjanti te narāḥ svargagāminaḥ
91.55
annameva vadantyete ṛṣayo vedapāragāḥ | prāṇarūpaṃ na saṃdehamamṛtāddhi samudbhavam
91.56
prāṇāstena pravṛttā hi yena cānnaṃ samarpitam | annadānaṃ mahārāja dehi tvaṃ vai prayatnataḥ
91.57
evamākarṇya vai rājā jaiminestu mahadvacaḥ | punaḥ papraccha taṃ vipraṃ jaiminiṃ jñānapaṇḍitam
Linked texts (4)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Southern recension — Sanskrit
- Itihāsasamuccaya — Sanskrit
- Bhūmikhaṇḍa — Sanskrit