Pramāṇa · Search · About · API

Bhukhanda 94: atha saptanavatitamo'dhyāyaḥ

Bhūkhaṇḍa 94

Language
Sanskrit

Contents

atha saptanavatitamo'dhyāyaḥ

94.1

kuñjala uvāca —
evamākarṇya tāṃ rājā muninā tena bhāṣitām | dharmādharmagatiṃ sarvāṃ taṃ muniṃ pratyabhāṣata

94.2

subāhuruvāca —
so'haṃ dharmaṃ kariṣyāmi nāhaṃ pāpaṃ dvijottama | vāsudevaṃ jagadyoniṃ bhajiṣye nitarāṃ mune

94.3

tato dharmeṇa tenaiva saṃpūjya madhusūdanam | iṣṭvā ca vividhairyajñairviṣṇulokaṃ sa bhūpatiḥ
pūjitaḥ sarvakāmaiśca prāptavānsatvaraṃ mudā

94.4

gate sati mahāloke devadevaṃ na paśyati | kṣudhā jātā mahātīvrā tṛṣṇā cātipravardhate
[ tayoścāpi mahāprājña jīvapīḍākarā bahu

94.5

rājā ca priyayā sārdhaṃ kṣudhātṛṣṇāprapīḍitaḥ | na paśyati hṛṣīkeśaṃ duḥkhena mahatā'nvitaḥ]

94.6

sūta uvāca—
evaṃ suduḥkhite rājā priyayā saha sattamaḥ| ākulo vyākulo jātaḥ pīḍitaḥ kṣudhayā bhṛśam

94.7

itaścetaśca vegena dhāvate vasudhādhipaḥ | sarvābharaṇaśobhāṅgo vastracandanabhūṣitaḥ

94.8

puṣpamālāpraśobhāṅgo hārakuṇḍala maṇḍitaḥ | ratnadīptyā praśobhāṅgaḥ prayayau sa mahīpatiḥ

94.9

evaṃ duḥkhasamācāraḥ stūyamānaśca pāṭhakaiṭaiḥ | duḥkhaśokasamāviṣṭaḥ svapriyāṃ vākyamabravīt

94.10

viṣṇulokamahaṃ prāptastvayā saha suśobhane | ṛṣibhiḥ stūyamāno'pi vimānenāpi bhāmini

94.11

karmaṇā kena me ceyaṃ kṣudhā'tīva pravardhate | viṣṇulokaṃ ca saṃprāpya na dṛṣṭo madhusūdanaḥ

94.12

tatkiṃ hi kāraṇaṃ bhadre na bhunajmi mahatphalam | karmaṇā'tha nijenāpi etadduḥkhaṃ pravartate
saivaṃ śrutvā ca tadvākyaṃ rājānamidamabravīt

94.13

bhāryovāca—
satyamuktaṃ tvayā rājannāsti dharmasya vai phalam

94.14

vedaśāstrapurāṇeṣu samyakpaśyanti brāhmaṇāḥ | duḥkhaśokau vidhūyeha sarvadoṣānnirasya ca

94.15

nāmoccāraṇamātreṇa viṣṇoścaiva sucakriṇaḥ | puṇyātmāno mahābhāgā dhyānenāpi mahātmanaḥ

94.17

tvayā cā''rādhito devaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ | [ annādidānaṃ viprebhyo na pradattaṃ dvijoditam] 16
phalaṃ tasya prajānāmi na dṛṣṭo madhusūdanaḥ | kṣudhā māṃ bādhate rājaṃstṛṣṇā caiva pratoṣayet

94.18

kuñjala uvāca—
evamuktastu priyayā rājā cintākulendriyaḥ | tato dṛṣṭvā mahāpuṇyamāśramaṃ sumanoharam

94.19

divyavṛkṣasamākīrṇaṃ taḍāgairupaśobhitam | nānāvṛkṣasamākīrṇaṃ sarvakāmasamanvitam

94.20

śrīkhaṇḍaiścānugandhaiśca supuṣpaiḥ suśubhāyate| evaṃ puṣpasamākīrṇaṃ supuṇyaṃ śriya(suśri)yojjvalam

94.21

vāpīkūpataḍāgaiśca puṇyatoyaprapūritaiḥ | haṃsakāraṇḍavākīrṇaṃ nānāvagaviśobhitam

94.22

āśramaḥ śobhate puṇyairmunibhistattvavedibhiḥ | divyavṛkṣasamākīrṇaṃ mṛgavrātaiśca śobhitam

94.23

nānāpuṣpasamākīrṇaṃ hṛdyagandhasamākulam | dvijasiddhaiḥ samākīrṇamṛṣiśiṣyaiḥ samākulam

94.24

yogiyogīndrasaṃghuṣṭaṃ devavṛndairalaṃkṛtam | kadalīvanasaṃghaiśca suphalaiḥ pariśobhitam

94.25

sa subāhustato rājā tayā svapriyayā saha | praviveśa mahāpuṇyaṃ nandanaṃ sarvakāmadam

94.26

bhāsamāno diśaḥ sarvā yatrā''ste sūryasaṃnibhaḥ | vāmadevo muniśreṣṭho vaiṣṇavānāṃ varaḥ sadā

94.27

rājamānaṃ mahādīptyā parayā sūryasaṃnibham | yogāsanasamārūḍhaṃ yogapaṭṭena śobhitam

94.28

dhyāyamānaṃ hṛṣīkeśaṃ bhuktimuktipradāyakam | vāmadevaṃ mahātmānaṃ dadarśa munisattamam

94.29

tatra gatvā praṇamyaiva sa rājā priyayā saha | vāmadevastato dṛṣṭvā praṇataṃ rājasattamam

94.30

āśīrbhirabhinandyaiva priyayā sahitaṃ mudā | upaveśyā''sane puṇye subāhuṃ rājasattamam

94.31

āsanādi tataḥ pādyairarghyapūjādikena ca | satkāraṃ kārayāmāsa sabhāryaṃ saṃsthitaṃ tadā
atha papraccha rājānaṃ mahābhāgavatottamam

94.32

vāmadeva uvāca —
tvāmahaṃ viṣṇudharmajñaṃ viṣṇubhaktaṃ narottama | jāne jñānena rājendra divyena colabhūmipam
nirāmayo'si vai rājanbhāryayā priyayā saha

94.34

rājovācanirāmayo'smi bhagavanprāpto viṣṇoḥ paraṃ padam | mayā hi parayā bhaktyā vāsudevo janārdanaḥ33
ārādhito jagannātho bhaktyā prītaḥ sureśvaraḥ | kasmāttatra na paśyāmi taṃ devaṃ kamalāpatim

94.36

kṣudhā me bādhate cātra tṛṣṇā'tīva sudāruṇā | tābhyāṃ śāntiṃ na gacchāmi sukhaṃ vindāmi naiva ca
etanme'kāraṇaṃ [ duḥkhaṃ saṃjātaṃ munisattama | tanme tvaṃ kāraṇaṃ] brūhi prasādasumukho bhava

94.38

vāmadeva uvāca —
bhavānbhakto'si rājendra śrīkṛṣṇasya sadaiva hi | ārādhitastvayā bhaktyā parayā madhusūdanaḥ 37
bhaktyopacāraiḥ snānādyairgandhapuṣpādibhistathā | na pūjito'tha naivedyaiḥ phalaiśca jagatāṃ patiḥ

94.39

daśamīṃ prāpya rājendra sadaiva hi tvayā kṛtam | ekabhaktaṃ na dattaṃ tu brāhmaṇāya subhojanam

94.40

ekādaśīṃ ca saṃprāpya na kṛtaṃ bhojanaṃ tvayā | viṣṇumuddiśya viprāya na dattaṃ bhojanaṃ tvayā

94.41

annadānaṃ viśeṣeṇa kadā dattaṃ na hi tvayā | annaṃ cāmṛtarūpeṇa pṛthivyāṃ saṃsthitaṃ sadā

94.42

oṣadhyastu mahārāja nānābhedāstu tāḥ śṛṇu | kaṭutiktakaṣāyāśca kṣārāmlamadhurāstathā

94.43

snigdhāścopaskarāḥ sarvā nānārūpāśca bhūtale | amṛtājjñajñire sarvā oṣadhyaḥ puṣṭihetavaḥ

94.44

annameva tu saṃskṛtya oṣadhīrvyañjanānvitāḥ | devebhyo [^+viṣṇurūpebhya iti saṃkalpya dīyate
pitṛbhyo] viṣṇurūpebhyo haste ca brāhmaṇasya ca

94.45

atithibhyastato dattvā parijanaṃ prabhojayet | svayaṃ tu bhujyate paścāttadannamamṛtopamam

94.46

pretya duḥkhaṃ na tasyāsti sukhameva hi kevalam | brāhmaṇāḥ pitaro devāḥ kṣetrarūpāśca bhūpate

94.47

yathā hi karṣakaḥ kaścitsukṛṣiṃ kurute sadā | tadvanmartyaḥ kṛṣiṃ kuryātkṣetre viprākhyake nṛpa

94.48

svabhāvalāṅgalenāpi brahmatodena nodayet | vṛṣabhau tu matau nityaṃ buddhiścaiva tapastathā

94.49

satyajñānānubhāvīśaḥ śuddhātmā ca pratodakaḥ | vipre caiva mahākṣetre namaskārairvisarjayet

94.50

sphoṭayetkalmaṣaṃ nityaṃ karṣako hi yathā nṛpa | kṣetrasya udyame yukto viṣṇukāmaḥ prasādhayet

94.51

tadvākyaiśca mahāpuṇyaiḥ śubhairviprānprasādayet | parvatīrthātmikālaśca ghanarūpo'bhivarṣaṇe

94.52

pasukāmo bhavetkṣetrī tataḥ kṣetre pravāpayet | tadbhūṣa praśastāya viprāya paridīyate

94.53

kṣetra utsṛjya bījasya yathā kṣetrī prabhuñjate | phalameva mahārāja tathā dātā bhunakti ca

94.55

pretya cātraiva nityaṃ ca tṛpto bhavati nānyathā | brāhmaṇāḥ pitaro devāḥ kṣetrarūpā na saṃśayaḥ 54
mānavānāṃ mahārāja vaॅpatāṃ pradadati ca | phalameva na saṃdeho yādṛśaṃ tādṛśaṃ dhruvam

94.56

[^\daggerkaṭukāddhi na jāyeta rājanmadhura eva ca | tadvacca madhurākhyācca na jāyetkaṭukaḥ sadā

94.57

yādṛśaṃ vapate bījaṃ tādṛśaṃ phalamaśnute | na vāpayati yaḥ kṣetraṃ na sa bhuñjati tatphalam

94.58

tadvaddevāśca viprāśca pitaraḥ kṣetrarūpiṇaḥ | darśayanti phalaṃ rājandattasyāpi na saṃśayaḥ]

94.59

yādṛśaṃ hi kṛtaṃ karma tvayaiva ca śubhāśubham | tādṛśaṃ bhuṅkṣva rājendra yathā tenaiva jāyate

94.60

na purā devaviprebhyaḥ pitṛbhyaśca kadā tvayā | miṣṭānnapānamevāpi dattaṃ sumanasā tadā

94.61

subhojyairbhojanairiṣṭairmadhuraiścoṣyapeyakaiḥ | subhakṣyairātmanā bhuktaṃ kasmai dattaṃ na ca tvayā

94.62

svaśarīraṃ tvayā puṣṭamannairamṛtasaṃbhavaiḥ | yasmātkṛtaṃ mahārāja tasmātkṣudhā pravartate

94.63

karmaiva kāraṇaṃ rājannarāṇāṃ sukhaduḥkhayoḥ | janmamṛtyormahābhāga bhuṅkṣva tatkarmaṇaḥ phalam

94.64

pūrve'pi ca mahātmāno divaṃ prāptāḥ svakarmaṇā | punaḥ prayātā bhūlokaṃ karmaṇaḥ kṣayakālataḥ

94.65

nalo bhagīrathaścaiva viśvāmitro yudhiṣṭhiraḥ | karmaṇaiva hi saṃprāptāḥ svargaṃ rājansvakālataḥ

94.66

diṣṭaṃ hi prāktanaṃ karma tena duḥkhaṃ sukhaṃ labhet | tadullaṅghayituṃ rājankaḥ samartho'pi hīśvaraḥ

94.67

atha tasmānnṛpaśreṣṭha svargaṃtasyāpi te'bhavat | kṣuttṛṣṇāsaṃbhavo vegastato duṣṭaṃ hi karma te

94.68

yadi te kṣutpratīkāro hyabhīṣṭo nṛpasattama | tadgatvā bhuṅkṣva kāyaṃ svamānandāraṇyasaṃsthitam
tava ceyaṃ mahārājñī kṣutkṣāmā'tīva dṛśyate

94.69

subāhuruvāca—
kasya dānena kiṃ puṇyaṃ dravyasya munisattama | tatprabrūhi mahāprājña yadi tuṣṭo'si sāṃpratam

94.70

vāmadeva uvāca—
annadānānmahāsaukhyamudakasya mahāmate

94.71

svarge bhuñjanti vai martyāḥ pīḍyante naiva pātakaiḥ | yadā dānaṃ na dattaṃ tu bhavedapi ca mānavaiḥ

94.72

mṛtyukāle tu saṃprāpte dānaṃ sarvaṃ dadāti ca | ādāveva pradātavyamannaṃ codakasaṃyuktam

94.73

succhatropānahau dadyājjalapātraṃ tu śobhanam | bhūmiṃ sukāñcanaṃ dhenumaṣṭau dānāni yo'rpayet

94.74

svarge na jāyate tasya kṣudhātṛṣṇādibādhanam | kṣudhā na vardhate rājannannadānātsutṛptimān

94.75

tṛṣṇā tīvrā na hi syādvai tṛpto bhavati sarvadā | udakasya pradānena cchatradānena bhūpate

94.76

chāyāmāpnoti susnigdhāṃ vāhanaṃ ca nṛpottama | [ upānahapradānena anyadevaṃ vadāmyaham]

94.77

bhūmidānānmahobhogānsamṛddhānprāpnuyānnaraḥ | godānena mahārāja rasaiḥ puṣṭo bhavetsadā
sukhabhogānsa bhuñjānaḥ svargaloke vasennaraḥ

94.78

tṛpto bhavati vai dātā godānena na saṃśayaḥ | nīrujaḥ sukhasaṃpannaḥ saṃtuṣṭaścyutivarjitaḥ

94.79

kāñcanena suvarṇastu jāyate nātra saṃśayaḥ | suśrīmānrūpavāṃstyāgī ratnadānādbhavennaraḥ

94.80

mṛtyukāle tu saṃprāpte tiladānaṃ prayacchati | sarvabhogapatirbhūtvā viṣṇulokaṃ sa gacchati

94.81

evaṃ dānaviśeṣeṇa prāpyate paramaṃ sukham | godānaṃ bhūmidānaṃ ca annaṃ caivodakaṃ tvayā

94.82

jīvamānena rājendra na dattaṃ brāhmaṇāya vai | mṛtyukāle ca no dattaṃ tasmātkṣutte pravartate

94.83

etatte kāraṇaṃ proktaṃ jātaṃ karmavaśānugam | yādṛśaṃ hi kṛtaṃ karma tādṛśaṃ paribhujyate

94.84

subāhuruvāca—
kathaṃ kṣudhā praśāntiṃ me prayāti munisattama | anayā śoṣito deho hyatīva paridūyate

94.85

atastṛptyai dvijaśreṣṭha prāyaścittaṃ vadasva me | karmaṇaścā'sya ghorasya yathā śāntirbhavenmama

94.86

vāmadeva uvāca —
prāyaścittaṃ na caivāsti ṛte bhogānnarottama | karmaṇaśca phalaṃ sarva tattvaṃ svasya prabhuṅkṣva hi

94.87

yatra te patitaḥ kāyaḥ priyāyāścaiva bhūpate | yuvābhyāṃ hi pragantavyaṃ tatra smaraṇapūrvakam

94.89

ubhābhyāmapi bhoktavyaḥ kāyaścākṣaya eva saḥ | [m̐svaṃ svaṃ rājanna saṃdehastvayā vai priyayā saha|]
subāhuruvāca —
kiyatkālaṃ prabhoktavyaṃ mayaivaṃ priyayā saha | tadādiśa mahābhāga pramāṇaṃ tadvaco mama

94.90

vāmadeva uvāca —
vāsudevābhidhaṃ stotraṃ mahāpātakanāśanam | yadā tvaṃ śroṣyase rājaṃstadā mokṣaṃ prayāsyasi

94.91

etattve sarvamākhyātaṃ svecchayā gaccha tatkuru
evaṃ śrutvā tato rājā bhāryayā saha vai tadā | gatvā tatra śarīraṃ svaṃ bhuṅkte vai priyayā saha

94.92

nityameva mahāprājña taddrūpūrṇa bhavennṛpaḥ | nityaṃ prabhuṅkte vai rājām̐ rājñī cāsya kṣudhānvitā

94.93

yathā yathā sa rājā'pi bhuṅkte vai svakalevaram | hasanti ca tadā nāryastayorbhāvaṃ vadāmyaham

94.94

devaiḥ sārdhaṃ tataḥ śrutvā caritaṃ tasya bhūpateḥ | hāsyaṃ ca kurute śakrastasya rājñaḥ sureśvaraḥ

94.95

tato varṣaśatānte tu vāmadevaṃ mahāmunim | smṛtvā sa garhayāmāsa ātmānaṃ prati suvrata

94.96

na dattaṃ pitṛdevebhyo brāhmaṇebhyaḥ kadā mayā | na dattamatithibhyo hi tadutthamiha bhujyate

94.97

dīnebhyo'pi na dattaṃ me kṛpayā vā''turāya ca | evaṃ sa bhuṅkte vai māṃsaṃ garhayansvīyakarma tat

94.98

evaṃ svamāṃsaṃ bhuñjānaṃ subāhuṃ priyayā saha | hasete ca tadā dṛṣṭvā prajñā śraddhā ca dve striyau

94.99

tasya karmavipākasya śubhātmā hasate nṛpa | mama saṅgaprasaṅgena na dattaṃ pāpacetasā

94.100

prajñā ca vacanaistaistu rājānaṃ hasate punaḥ | kva gato'sau mahāmoho yena tvaṃ mohito nṛpa

94.101

lobhena mohayuktena tamogarte nipātitaḥ | tatrāpatitvā sadyaiva (?) patito duḥkhasaṃkaṭe

94.103

dānamārgaṃ parityajya lobhamārge gato nṛpa | bhāryayā saha bhuṅkṣva tvaṃ vyāpitaḥ kṣudhayā bhṛśam 102
evaṃ taṃ hasate maॅjñā subāhuṃ priyayā'nvitam | etadvai kāraṇaṃ proktaṃ tayorhāsyasya putraka

94.104

bhakṣamāṇasya bhūpasya dehaṃ svaṃ duḥkhite tadā | ūcaturdehi dehīti kṣudhā tṛṣṇā ca te pare

94.105

kṣudhā tṛṣṇā mahāprājña bhīmarūpe bhayānake | payasā miśritaṃ bhaktaṃ yācete nṛpatīśvaram

94.106

etattve sarvamākhyātaṃ yattvayā paripṛcchitam | anyatkiṃ te pravakṣyāmi tadvadasva mahāmate

94.107

vijvala uvāca—
vāsudevābhidhānaṃ ca stotraṃ kathaya me pitaḥ | yena mokṣaṃ vrajedāśu tadviṣṇoḥ paramaṃ padam

94.107.p1

iti śrīmadmāpurāṇe pādme bhūmikhaṇḍe venopākhyāne gurutīrthe saptanavatitamo'dhyāyaḥ || 97

Linked texts (3)