Brahmandapurana 1.1
Brahmāṇḍapurāṇa 1.1
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.1.174 — 1 part
1.1.1
atha brahmāṇḍamahāpurāṇaṃ pūrvabhāgaprārambhaḥ /
namonamaḥ kṣaye sṛṣṭau sthitau sattvamayāya vā /
namo rajastamaḥsattvatrirūpāya svayaṃbhuve //
1.1.2
jitaṃ bhagavatā tena hariṇā lokadhāriṇā /
ajena viśvarūpeṇa nirguṇena guṇātmanā //
1.1.3
brahmāṇaṃ lokakarttāraṃ sarvajñamaparājitam /
prabhuṃbhūtabhaviṣyasya sāmpratasya ca satpatim //
1.1.4
jñānamabratimaṃ tasya vairāgyaṃ ca jagatpateḥ /
aiśvaryyaṃ caiva dharmaśca sadbhiḥ sevyaṃ catuṣṭayam //
1.1.5
imānnarasya vai bhāvānnityaṃ sadasadātmakān /
aviṃśakaḥ punastānvai kriyābhāvārthamīśvaraḥ //
1.1.6
lokakṛllokatattvajño yogamāsthāya yogavit /
asṛjatsarvabhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca //
1.1.7
tasahaṃ viśvakarmāṇaṃ satpatiṃ lokasākṣiṇam /
purāṇākhyānajijñāsurgacchāmi śaraṇaṃ vibhum //
1.1.8
purāṇaṃ lokatattvārthamaśilaṃ vedasaṃmitam /
praśaśaṃsa sa bhagavān vasiṣṭhāya prajāpatiḥ //
1.1.9
tattvajñānāmṛtaṃ puṇyaṃ vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ /
pautramadhyāpayāmāsa śakteḥ putraṃ parāśaram //
1.1.10
parāśaraśca bhagavān jātūkarṇyamṛṣiṃ purā /
tamadhyāpitavāndivyaṃ purāṇaṃ vedasaṃmitam //
1.1.11
adhigamya purāṇaṃ tu jātūkarṇyo viśeṣavit /
dvaipāyanāya pradadau paraṃ brahma sanātanam //
1.1.12
dvaipāyanastataḥ prītaḥśaṣyebhyaḥpradadauvaśī /
lokatattvavidhānārthaṃ pañcabhyaḥ paramādbhutam //
1.1.13
vikhyāpanārthaṃ lokeṣu bahvarthaṃ śrutisaṃmatam /
jaiminiñca sumantuṃ ca vaiśaṃpāyanamevaca //
1.1.14
caturthaṃ pailavaṃ teṣāṃ pañcamaṃ lomaharṣaṇam /
sūtamadbhutavṛttāntaṃ vinītaṃ dhārmikaṃ śrucim //
1.1.15
adhītya ca purāṇaṃ ca vinīto lomaharṣaṇaḥ /
ṛṣiṇā ca tvayā pṛṣṭaḥ kṛtaprajñaḥ sudhārmikaḥ //
1.1.16
vasiṣṭhaścāpi munibhiḥ praṇāmya śirasā munīn /
bhaktyā paramayā yuktaḥ kṛtvā cāpi pradakṣiṇam //
1.1.17
avāptavidyaḥ sartuṣṭaḥ kurukṣetramupāgamat /
satre savitate yatra yajamānānṛṣīñśucīn //
1.1.18
vinayenopasaṃgamya satrriṇo romaharṣaṇam /
vidhānato yathāśāstraṃ prajñayātijagāma ha //
1.1.19
ṛṣayaścāpi te sarve tadānīṃ romaharṣaṇam /
dṛṣṭvā paramasaṃhṛṣṭāḥ prītāḥ sumanasastathā //
1.1.20
satkārairarccayāmāsurarghyapādyādibhistataḥ /
abhivādya munīnsarvān rājājñāmabhigamya ca //
1.1.21
ṛṣibhistairanujñātaḥ pṛṣṭaḥ sarvamanāmayam /
abhigamya munīnsarvāṃstejo brahma sanātanam /
sadasyānumate ramye svāstīrṇe samupāviśat //
1.1.22
upaviṣṭe tadā tasminmunayaḥ śaṃsitavratāḥ /
mudānvitā yathānyāyaṃ vinayasthāḥ samāhitāḥ //
1.1.23
sarve te ṛṣayaścainaṃ parivārya mahāvratam /
paramaprītisaṃyuktā ityūcuḥ sūtanandanam //
1.1.24
svāgataṃ te mahābhāga diṣṭyā ca tvāṃnirāmayam /
paśyāma dhīmannatrasthāḥ subrataṃ munisattamam //
1.1.25
aśūnyā me rasādyaiva bhavataḥ puṇyakarmaṇaḥ /
bhavāṃstasya muneḥ sūta vyāsasyāpi mahātmanaḥ //
1.1.26
anugrāhyaḥ sadā dhīmātr śiṣyaḥ śiṣyaguṇānvitaḥ /
kṛtabuddhiśca te tattvamanugrāhyatayā prabho //
1.1.27
avāpya vipulaṃ jñānaṃ sarvataśchinnasaṃśayaḥ /
pṛccatāṃ naḥ sadā prājña sarvamākhyātumarhasi //
1.1.28
tadicchāmaḥ kathāṃ divyāṃ paurāṇīṃ śrutisaṃmitām /
śrotuṃ dharmārthayuktāṃ tu etavdyāsācchrutaṃ tvayā //
1.1.29
evasuktastadā sūtastvṛṣibhirvinayānvitaḥ /
uvāca paramāprākjño vinītottara muttamam //
1.1.30
ṛṣeḥ śuśrūṣaṇaṃ yacca tasmātprajñā ca yā mama /
yasmācchuśūṣaṇārthaṃ ca tatsatyamiti niścayaḥ //
1.1.31
evaṃ gater'the yacchakyaṃ mayā vaktuṃ dvijottamāḥ /
jijñāsā yatra yuṣmākaṃ tadājñātumihārhatha //
1.1.32
etacchrutvā tu munayo madhuraṃ tasya bhāṣitam /
pratyūcuste punaḥ sūtaṃ bāṣpaparyākulekṣaṇam //
1.1.33
bhavān viśeṣakuśalo vyāsaṃ sākṣāttu dṛṣṭavān /
tasmāttvaṃ saṃbhavaṃ kṛtsnaṃ lokasyemaṃ vidarśaya //
1.1.34
yasya yasyānvaye ye ye tāṃstānicchāma veditum /
teṣāṃ pūrvavisṛṣṭiṃ ca vicitrāṃ tvaṃ prajāpateḥ /
satkṛtya paripṛṣṭaḥ sa mahātmā romaharṣaṇaḥ //
1.1.35
vistareṇānupūrvyā ca kathayāmāsa sattamaḥ /
sūta uvāca
yo me dvaipāyanaprītaḥ kathāṃ vai dvijasattamāḥ //
1.1.36
puṇyāmākhyātavānviprāstāṃ vai vakṣyāmyanukramāt /
purāṇaṃ saṃpravakṣyāmi yaduktaṃ mātariśvanā //
1.1.37
pṛṣṭena munibhiḥ pūrvaṃ naimiṣīyairma hātmabhiḥ /
sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvantarāṇi ca //
1.1.38
vaṃśyānucaritaṃ caiva purāṇaṃ pañcalakṣaṇam /
prakriyā prathamaḥ pādaḥ kathāyāṃ syātparigrahaḥ //
1.1.39
anuṣaṅga utpoddhāta upasaṃhāra eva ca /
evaṃ pādāstu catvāraḥ samāsātkīṃrtitā mayā //
1.1.40
vakṣyāmi tānpurastāttu vistareṇa yathākramam /
prathamaṃ sarvaśāstrāṇāṃ purāṇaṃ brahmaṇā śrutam //
1.1.41
anantaraṃ ca vaktrebhyo vedāstasya viniḥsṛtāḥ /
aṅgāni dharmaśāstraṃ ca vratāni niyamāstathā //
1.1.42
avyaktaṃ kāraṇaṃ yattannityaṃ sadasadātmakam /
mahadādiviśeṣāntaṃ sṛjāmīti viniścayaḥ //
1.1.43
aṇḍaṃ hiraṇmayaṃ caiva brahmaṇaḥsūtiruttamā /
aḍasyāvaraṇaṃ vārdhirapāmapi ca tejasā //
1.1.44
vāyunā tasya vāyośca khena bhūtādinā tataḥ /
bhūtādirmahatā caiva avyaktenāvṛto mahān //
1.1.45
antarvarti ca bhūtānāmaṇḍamevopavarṇitam /
nadīnāṃ parvatānāṃ ca prādurbhāvo 'tra paṭhyate //
1.1.46
manvantarāṇāṃ sarveṣāṃ kalpānāṃ caiva varṇanam /
kīrttanaṃ brahmavṛkṣasya brahmajanma prakīrtyate //
1.1.47
ataḥ paraṃ brahmaṇaśca prajāsargopavarṇanam /
avasthāścātra kīrtyante brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ //
1.1.48
kalpānāṃ saṃbhavaśceva jagataḥ sthāpanaṃ tathā /
śayanaṃ ca harerapsu pṛthivyuddharaṇaṃ tathā //
1.1.49
saviśeṣaḥ purādīnāṃ varṇāśramavibhājanam /
ṛkṣāṇāṃ grahasaṃsthānāṃ siddhānāṃ ca niveśanam //
1.1.50
yojanānāṃ yathā cava saṃcaro bahuvistaraḥ /
svargasthānavibhāgaśca sartyānāṃ śubhacāriṇām //
1.1.51
vṛkṣāṇāmauṣadhīnāṃ ca vīrudhāṃ ca prakīrttanam /
devatānāmṛṣīṇāṃ ca dve sṛtī parikīrtite //
1.1.52
āmlādīnāṃ tarūṇāṃ ca sarjanaṃ vyañjanaṃ tathā /
paśūnāṃ puruṣāṇāṃ ca saṃbhavaḥ parikīrttitaḥ //
1.1.53
tathā nirvacanaṃ proktaṃ kalpasya ca parigrahaḥ /
nava sargāḥ punaḥ proktā brahmaṇo buddhipūrvakāḥ //
1.1.54
trayo ye buddhipūrvāstu tathā yallokakalpanam /
brahmaṇo 'vayavebhyaśca dharmādīnāṃ samudbhavaḥ //
1.1.55
ye dvādaśa prasūyante prajākalpe punaḥ punaḥ /
kalpayorantare proktaṃ pratisaṃdhiśca yastayoḥ //
1.1.56
tamomātrā vṛtatvāttu brahmaṇo 'dharmasaṃbhavaḥ /
sattvodriktācca dehācca puruṣasya ca saṃbhavaḥ //
1.1.57
tathaiva śatarūpāyāṃ tayoḥ putrāstataḥ param /
priyavratottānapādau prasūtyākṛtayaḥ śubhāḥ //
1.1.58
kīrtyante dhūtapāpmānastrailokye ye pratiṣṭhitāḥ /
ruceḥ prajāpateścorddhamākūtyāṃ mithunodbhavaḥ //
1.1.59
prasūtyamapi dakṣasya kanyānāmudbhavaḥ śubhaḥ /
dākṣāyaṇīṣu vāpyūrdhvaṃśabdādyāsu mahātmanaḥ //
1.1.60
dharmasya kīrtyate sargaḥ sāttvikastu sukhodayaḥ /
tathādharmasya hiṃsāyāṃ tamaso 'śubhalakṣaṇaḥ //
1.1.61
bhṛgvādīnāmṛṣīṇāṃ ca prajāsargopavarṇanam /
brahmarṣeśca vasiṣṭhasya yatra gotrānukīrttanam //
1.1.62
agneḥ prajāyāḥ saṃbhūtiḥ svāhāyāṃ yatra kīrtyate /
pitṝṇāṃ dviprakārāṇāṃ svadhāyāṃ tadanantaram //
1.1.63
pitṛvaṃśaprasaṃgena kīrtyate ca maheśvarāt /
dakṣasya śāpaḥ satyāśca bhṛgvādīnāṃ ca dhīmatām //
1.1.64
pratiśāpaśca dakṣasya rudrādadbhutakarmaṇaḥ /
pratiṣedhaśca vairasya kīrtyate doṣadarśanāt //
1.1.65
manvantaraprasaṃgena kālākhyānaṃ ca kīrtyate /
prajāpateḥ karddamasya kanyāyāḥ śubhalakṣaṇam //
1.1.66
priyavratasya putrāṇāṃ kīrtyate yatra vistaraḥ /
teṣāṃ niyogo dvīpeṣu deśeṣu ca pṛthak pṛthak //
1.1.67
svāyaṃbhuvasya sargasya tataścāpyanukīrttanam /
varṣāṇāṃ ca nadīnāṃ ca tadbhedānāṃ ca sarvaśaḥ //
1.1.68
dvīpabhedasahasrāṇā mantarbhāvaśca saptasu /
vistarānmaṇḍalaṃ caiva jaṃbūdvīpasamudrayoḥ //
1.1.69
pramāṇaṃ yojanāgreṇa kīrtyante parvataiḥ saha /
himavānhemakūṭaśca niṣadho merureva ca /
nīlaḥ śvetaśca śṛṅgī ca kīrtyante sapta parvatāḥ //
1.1.70
teṣāmantaraviṣkaṃbhā ucchrāyāyāmavistarāḥ //
1.1.71
kīrtyante yojanāgreṇa ye ca tatra nivāsinaḥ /
bhāratādīni varṣāṇi nadībhiḥ parvataistathā //
1.1.72
bhūtaiścopaniviṣṭāni gatimadbhirdhuvai stathā /
jaṃbūdvīpādayo dvīpāḥ samudraiḥ saptabhirvṛtāḥ //
1.1.73
tataḥ svarṇamayī bhūmirlokālokaśca kīrtyate /
sapramāṇā ime lokāḥ saptadvīpā ca medinī //
1.1.74
rūpādayaḥ prakīrtyante karaṇātprākṛtaiḥ saha /
sarvaṃ caitatpradhānasya pariṇāmaikadeśikam //
1.1.75
paryāyaparimāṇaṃ ca saṃkṣepeṇātra kīrtyate /
sūryācandramasoścaiva pṛthivyāścāpyaśeṣataḥ //
1.1.76
pramāṇaṃ yojanāgreṇa sāṃpratairabhimānibhiḥ /
mahendrādyāḥ śubhāḥ puṇyā mānasottaramūrdhani //
1.1.77
ata ūrdhdagatiścoktā sūryasyālātayakravat /
nāgavīthyakṣavīthyośca lakṣaṇaṃ ca prakīrtyate //
1.1.78
koṣṭhayorlekhayoścaiva maṇḍalānāṃ ca yojanaiḥ /
lokālokasya sandhyāyā ahno viṣuvatastathā //
1.1.79
lokapālāḥ sthitāścorddhaṃ kīrtyante te caturddiśam /
pitṝṇāṃ devatānāṃ ca panthānau dakṣiṇottarau //
1.1.80
gṛhiṇāṃ nyāsināṃ cokto rajaḥsattvasamāśrayaḥ /
kīrtyate ca padaṃ viṣṇordharmādyā yatra ca sthitāḥ //
1.1.81
sūryācandramasoścāro grahāṇāṃ jyotiṣāṃ tathā /
kīrtyate dhṛtasāmarthyātprajānāṃ ca śubhāśubham //
1.1.82
brahmaṇā nirmitaḥ sauraḥ sādanārthaṃ ca sa svayam /
kīrtyate bhagavānyena prasarppati divaḥ kṣayam //
1.1.83
sa ratho 'dhiṣṭhito devair ādityai ṛṣibhistathā /
gandharvairapsarobhiśca grāmaṇīsarparākṣasaiḥ //
1.1.84
apāṃ sāramayātsyandātkathyate ca rasastathā /
vṛddhikṣayau ca somasya kīrtyete somakāritau //
1.1.85
sūryādīnāṃ syandanānāṃ dhruvādeva pravarttanam /
kīrtyate śiśumārasya yasya pucche dhruvaḥ sthitaḥ //
1.1.86
tārārūpāṇi sarvāṇi nakṣatrāṇi grahaiḥ saha /
nivāsā yatra kīrtyante devānāṃ puṇyakarmaṇām //
1.1.87
sūryaraśmisahasraṃ ca varṣaśītoṣṇaviśravaḥ /
pravibhāgaścaraśmīnāṃ nāmataḥ karmatīrthataḥ //
1.1.88
parimāṇaṃ gatiścoktā grahāṇāṃ sūryasaṃśrayāt /
veśyārūpātpradhānasya parimāṇo mahādbhavaḥ //
1.1.89
purūravasa ailasya māhātmyasyānukīrttanam /
pitṝṇāṃ dviprakārāṇāṃ māhātmyaṃ vā mṛtasya ca //
1.1.90
tataḥ parvāṇi kīrtyante parvaṇāṃ caiva saṃdhayaḥ /
svargalokagatānāñca prāptānāñcāpyadhogatim //
1.1.91
pitṝṇāṃ dviprakārāṇāṃ śrāddhenānugraho mahān /
yugasaṃkhyāpramāṇaṃ ca kīrtyate ca kṛtaṃ yugam //
1.1.92
tretāyuge cāpakarṣādvār ttāyāḥ saṃpravarttanam /
varṇānāmāśramāṇāṃ ca saṃsthitirdharmatastathā //
1.1.93
vajrapravarttanaṃ caiva saṃvādo yatra kīrtyate /
ṛṣīṇāṃ vasunā sārddhaṃ vasoścādhaḥ punargatiḥ /
śabdatvaṃ ca pradhānāttu svāyambhuvamṛte manum //
1.1.94
praśaṃsā tapasaścoktā yugāvasthāśca kṛtsnaśaḥ /
dvāparasya kaleścāpi saṃkṣepeṇa prakīrttanam //
1.1.95
manvantaraṃ ca saṃkhyā ca mānuṣeṇa prakīrttitā /
manvantarāṇāṃ sarveṣāmetadeva ca lakṣaṇam //
1.1.96
atītānāgatānāṃ ca varttamānaṃ ca kīrtyate /
tathā manvantarāṇāṃ ca pratisaṃdhānalakṣaṇam //
1.1.97
atītānā gatānāṃ ca proktaṃ svāyambhuve tataḥ /
ṛṣīṇāṃ ca gatiḥ proktā kālajñānagatistathā //
1.1.98
durgasaṃkhyāpramāṇaṃ ca yugavārtā pravarttanam /
tretāyāṃ cakravartīnāṃ lakṣaṇaṃ janma caiva hi //
1.1.99
pramateśca tathā janma atho kaliyugasya vai /
aṅgulairhāsanaṃ caiva bhūtānāṃ yacca cocyate //
1.1.100
śāśānāṃ parisaṃkhyānaṃ śiṣyaprādhānyameva ca /
vākyaṃ saptavidhaṃ caiva ṛṣigotrānukīrtanam //
1.1.101
lakṣaṇaṃ sūtaputrāṇāṃ brahmaṇāsya ca kṛtsnaśaḥ /
dedānāṃ vyasanaṃ caiva vedavyāsairmahātmabhiḥ //
1.1.102
manvantareṣu devānāṃ prajeśānāṃ ca kīrttanam /
manvantarakramaścaiva kālajñānaṃ ca kīrtyate //
1.1.103
dakṣasya cāpi dauhitrāḥ priyāyā duhituḥ śubhāḥ /
brahmādibhistejanitā dakṣeṇaiva ca dhīmatā //
1.1.104
sāvarṇāścātra kīrtyante manavo merumāśritāḥ /
dhruvasyauttānapādasya prajāsargopavarṇanam //
1.1.105
cākṣuṣasya manoḥ sargaḥ prajānāṃ vīryavarmanam /
prabhuṇā caiva vainyena bhūmidohapravartatā //
1.1.106
pātrāṇāṃ payasāṃ caiva vatsānāṃ ca viśeṣaṇam /
brahmādibhiḥ pūrvameva dugdhā caiyaṃ vasuṃdharā //
1.1.107
daśabhyaścaṃ pracetobhyo māriṣāyāṃ prajāpateḥ /
dakṣasya kīrtyata janma samasyāṃśena dhīmataḥ //
1.1.108
bhūtabhavyabhaveśatvaṃ mahendrāṇāṃ ca kīrtyate /
manvādikā bhaviṣyanti ākhyānaibarhubhirvṛtāḥ //
1.1.109
vaivasvatasya ca manoḥ kīrtyate sargavistaraḥ /
brahmādikośa utpattirbhṛgvadīnāṃ ca kīrtyate //
1.1.110
viniṣkṛṣya prajāsarge cākṣuṣasya manoḥśubhe /
dakṣasya kīrtyate sargo dhyānādvaivasvatāntare //
1.1.111
nāradaḥ kṛtasaṃvādo dakṣaputrānmahābalān /
nāśayāmāsa śāpāya mānaso brahmaṇaḥ sutaḥ //
1.1.112
tato dakṣo 'sṛjatkanyā vairiṇā nāma viśrutāḥ /
marutpravāhe maruto dityāṃ devyāṃ ca saṃbhavaḥ //
1.1.113
kīrtyate marutāṃ cātragaṇāste saptasaptakāḥ /
devatvamindravāsena vāyuskandheṣu cāśramaḥ //
1.1.114
daityānāṃ dānavānāṃ ca yakṣagandharvarakṣasām /
sarvabhūtapiśācānāṃ yakṣaṇāṃ pakṣivīrudhām //
1.1.115
utpattayaścāpsarasāṃ kīrtyante bahuvistarāt /
mārtaṇḍamaṇḍalaṃ kṛtsnaṃ janmairāvatahastinaḥ //
1.1.116
vainateyasamutpattistathā rājyā bhiṣecanam /
bhṛgūṇāṃ vistaraścoktastathā cāṅgirasāmapi //
1.1.117
kaśyapasya pulastyasya tathaivātrermahātmanaḥ /
parāśarasya ca muneḥ prajānāṃ yatra vistaraḥ //
1.1.118
tisraḥ kanyāḥ sukīrtyante yāsulokāḥ pratiṣṭhitāḥ /
icchāyā vistaraścokta ādityasya tataḥ param //
1.1.119
kiṅkuviccaritaṃ proktaṃ dhruvasyaiva nibarhaṇam /
bṛhadbalānāṃ saṃkṣepādikṣvākvādyāḥ prakīrttitāḥ //
1.1.120
niśyādīnāṃ kṣitīśānāṃ palāṇḍu haraṇādibhiḥ /
kīrtyate vistarātsarge yayāterapi bhūpateḥ //
1.1.121
yaduvaṃśasamuddeśo haihayasya ca vistaraḥ /
krodhādanantaraṃ coktastathā vaṃśasya vistaraḥ //
1.1.122
jyāmaghasya ca māhātmyaṃ prajāsargaśca kīrtyate /
devāvṛdhasyāndhakasya dhṛṣṭeścapi mahātmanaḥ //
1.1.123
animitrānvayaścaiva viśormithyābhiśaṃsanam /
viśodhamanusaṃprāptirmaṇiratnasya dhīmataḥ //
1.1.124
satrājitaḥ prajāsarge rājarṣerdevamīḍhuṣaḥ /
śūrasya janma cāpyuktaṃ caritaṃ ca māhātmanaḥ //
1.1.125
kaṃsasyāpi ca daurātmyamekīvaṃśyātsamudbhavaḥ /
vāsudevasya deva kyāṃ viṣṇoramitatejasaḥ //
1.1.126
anantaramṛṣeḥ sargaḥ prajāsargopavarṇanam /
devāsure samutpanne viṣṇunā strīvadhe kṛte //
1.1.127
saṃrakṣatā śakravadhaṃ śāpaḥ prāptaḥ purā bhṛgoḥ /
bhṛguścotthāpayāmāsa divyāṃ śukrasya mātaram //
1.1.128
devānāṃ ca ṛṣīṇāṃ ca saṃkramā dvādaśātdṛtāḥ /
nārasihaprabhṛtayaḥ kīrtyante pāpanāśanāḥ //
1.1.129
śukeṇārādhanaṃ sthāṇorghoreṇa tapasā tathā /
varapradāna kṛttena yatra śarvastavaḥ kṛtaḥ //
1.1.130
anantaraṃ ca nirdiṣṭaṃ devāsuraviceṣṭitam /
jayantyā saha śakreṇa yatra śuko mahātmani //
1.1.131
asurānmohayāmāsa śakrarūpeṇa buddhimān /
bṛhaspatiśca taṃ śukaṃ śaśāpa sa mahādyutiḥ //
1.1.132
ukta ca viṣṇormāhātmyaṃ viṣṇorjanmani śabdyate /
turvasuścātra dauhitro yavīyānyo yadorabhūt //
1.1.133
anurdruhyādayaḥ sarve tathā tattanayā nṛpāḥ /
anuvaṃśyāmahātmānasteṣāṃ pārthivasattamāḥ //
1.1.134
kīrtyante yatra kārtsnyena bhūridraviṇatejasaḥ /
ātithyasya tu vibrarṣeḥ saptadhā dharmasaṃśrayāt //
1.1.135
bārhasvatyaṃ sūribhiśca yatra śāpamupāvṛtam /
haravaṃśayaśaḥsparśaḥ śantanorvīryaśabdanam //
1.1.136
bhaviṣyatāṃ tathā rājñāmupasaṃhāraśabdanam /
anāgatānāṃsaṃghānāṃ prabhūṇāṃ copavarṇanam //
1.1.137
bhautyasyānte kaliyuge kṣīṇe saṃhāravarṇanam /
naimittikāḥ prākṛtikā yathaivātyantikāḥ smṛtāḥ //
1.1.138
vividhaḥ sarvabhūtānāṃ kīrtyate pratisaṃcaraḥ /
anādṛṣṭirbhāskarasya ghoraḥ saṃvarttakānalaḥ //
1.1.139
sāṃkhye lakṣaṇamuddiṣṭaṃ tato brahma viśeṣataḥ /
bhuvādīnāṃ ca lokānāṃ saptānāṃ copavarṇanam //
1.1.140
aparārddhāparaiścaiva lakṣaṇaṃ parikīrtyate /
brahmaṇoyojanāgreṇa parimāṇavinirṇayaḥ //
1.1.141
kīrtyante cātra nirayāḥ pāpānāṃ rauravādayaḥ /
sarveṣāṃ caiva sattvānāṃ pariṇāmavinirṇayaḥ //
1.1.142
brahmaṇaḥ pratisaṃsargātsarva saṃsāravarṇanam /
gatirūrddhamadhaścoktā dharmādharmasamāśrayā //
1.1.143
kalpe kalpe ca bhūtānāṃ mahatāmapi saṃkṣayam /
asaṃkhyayā ca duḥkhāni brahmaṇaścāpyanityatā //
1.1.144
daurātmyaṃ caiva bhogānāṃ saṃhārasya ca kaṣṭatā /
durlabhatvaṃ ca mokṣasya vairāgyāddoṣadarśanāt //
1.1.145
vyaktāvyaktaṃ parityajya sattvaṃ brahmaṇi saṃsthitam /
nānātvadarśanācchuddhastavastatra nivarttate //
1.1.146
tatastāpatrayād bhīto rūpārthohi nirañjanaḥ /
ānandaṃ brahmaṇaḥ prāpya na bibheti kutaścana //
1.1.147
kīrtyate ca punaḥ sargo brahmaṇo 'nyasya pūrvavat /
kīrtyate jagataścatra sargapralayavikriyāḥ //
1.1.148
pravṛttayaśca bhūtānāṃ prasutānāṃ phalāni ca /
kīrtyate ṛṣivargasya sargaḥ pāpapraṇāśanaḥ //
1.1.149
prādurbhāvo vasiṣṭhasya śakterjanma tathaiva ca /
saudāsāsthigrahaścāsya viśvāmitrakṛtena tu //
1.1.150
parāśarasya cotpattiradṛśyantyāṃ tathā vibhoḥ /
saṃjajñe pitṛkanyāyāṃ vyāsaścāpi mahāmuniḥ //
1.1.151
śukasya ca tathā janma saha putrasya dhīmaptaḥ /
parāśarasya pradvepo viśvāmitra ṛṣiṃ prati //
1.1.152
vasiṣṭhasaṃbhṛtiścāgnerviśvāmitrajighāṃsayā /
devena vidhinā vipra viśvāmitrahitaiṣiṇā //
1.1.153
saṃtānahetorvibhunā gīrṇaskandhena dhīmatā /
ekaṃ vedaṃ catuṣpādaṃ caturddhā punarīśvaraḥ //
1.1.154
tathā bibheda bhāgavān vyāsaḥ śārvādanugrahāt /
tasya śiṣyapraśiṣyaiśca śākhā vedāyutāḥ kṛtāḥ //
1.1.155
prayoge prahvalā naiva yathā dṛṣṭaḥ svayaṃbhuvā /
pṛṣṭa vanto viśiṣṭāste munayo dharmakāṅkṣiṇaḥ //
1.1.156
deśaṃ puṇyamabhīpsato vibhunā taddhitaiṣiṇā /
sunābhaṃ divyarūpābhaṃ saptāṅgaṃ śubhaśaṃsanam //
1.1.157
ānaupamyamidaṃ cakraṃ varttamānamatandritāḥ /
pṛṣṭhato yāta niyatāstataḥ prāpsyatha pāṭitam //
1.1.158
gacchatastasya cakrasya yatra nemirviśīryate /
puṇyaḥ sa deśo mantavyaḥ pratyuvāca tadā prabhuḥ //
1.1.159
uktvā caivamṛṣīnsarvānadṛśyatvamupāgamat /
gaṅgā garbha yavāhārā naimiṣeyāstathaiva ca //
1.1.160
īśire caiva satreṇa munayo naimiṣe tadā //
1.1.161
mṛteśaradvatitathā tasya cotthāpanaṅkṛtam /
ṛṣayo naimiṣeyāśca dayayā parayā yutāḥ //
1.1.162
niḥsīmāṃ gāmimāṃ kṛtvā kṛṣaṇaṃ rājānamāharat /
prītiṃ caiva kṛtātithyaṃ rājānaṃ vidhivattadā //
1.1.163
antaḥ sargagataḥ krūraḥ svarbhānurasuro haran /
drute rājani rājānu madrate munayastataḥ //
1.1.164
gandharvarakṣitaṃ dṛṣṭvā kalāpagrāmaketanam /
sannipātaḥ punastasya tathā yajñe maharṣibhiḥ //
1.1.165
dṛṣṭvā hiraṇmayaṃ sarvaṃ vivādastasya tairabhūt /
tadā vai naimiṣeyānāṃ satre dvādaśavārṣike //
1.1.166
tathā vivadamānaiśca yaduḥ saṃsthāpitaśca taiḥ /
janayitvā tvaraṇyaṃ vai yaduputramathāyutam //
1.1.167
samāpayitvā tatsatraṃ vāyuṃ te paryupāsata /
iti kṛtyasamuddeśaḥ purāṇāṃśopavarṇitaḥ //
1.1.168
anenānukrameṇaiva purāṇaṃ saṃprakāśate /
sukhamarthaḥ samāsena mahānapyupalakṣyate //
1.1.169
tasmātsamāsamuddiśya vakṣyāmi tava vistaram /
pādamādyamidaṃ samyag yo 'dhīte vijitedriyaḥ //
1.1.170
tenādhītaṃ purāṇaṃ syātsarvaṃ nāstyatrasaṃśayaḥ /
yo vidyāccaturo vedān sāṃgopaniṣadān dvijāḥ //
1.1.171
itihāsapurāṇābhyāṃ vedaṃ samupabṛṃhayet /
bibhetyalpaśrutādvedo māmayaṃ prahariṣyati //
1.1.172
abhyasannimamadhyāyaṃ sākṣātproktaṃ svayaṃbhuvā /
nāpadaṃ prāpya muhyeta yatheṣṭāṃ prāpnuyādgatim //
1.1.173
yasmātpurā hyabhūccaitatpurāṇaṃ tena tatsmṛtam /
niruktamasya yo veda sarvapāpaiḥ pramucyate //
1.1.174
ataśca saṃkṣepamimaṃ śṛṇudhvaṃ nārāyaṇaḥ sarvamidaṃ purāṇam /
saṃsargakāle 'pi karoti marga saṃhāra kāle ca na vāsti bhūyaḥ //
1.1.174.p1
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge prathame prakriyāpāde kṛtyasamuddeśo nāma prathamo 'dhyāyaḥ
Linked texts (3)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Śivapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Agnipurāṇa — Vyāsa, Sanskrit