Brahmandapurana 1.10
Brahmāṇḍapurāṇa 1.10
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.10.88 — 1 part
1.10.1
ṛṣiruvāca
asminkalpe tvayā noktaḥ prādurbhāvo mahātmanaḥ /
mahādevasya rudrasya sādhakairṛṣibhiḥ saha //
1.10.2
sūta uvāca
utpattirādisargasya mayā proktā samāsataḥ /
vistareṇa pravakṣyāmi nāmāni tanubhiḥ saha //
1.10.3
patnīṣu janayāmāsa mahādevaḥ sutānbahūna /
kalpeṣvanyeṣvatīteṣu hyasminkalpe tu tāñśṛṇu //
1.10.4
kalpādāvātmanastulyaṃ sutamadhyāyata prabhuḥ /
prādurā sīttatoṅke 'sya kumāro nīlalohitaḥ //
1.10.5
ruroda susvaraṃ ghoraṃ nirdahanniva tejasā /
dṛṣṭvā rudantaṃ sahasā kumāraṃ nīlalohitam //
1.10.6
kiṃ rodiṣi kumāreti brahmā taṃ pratyabhāṣata /
so 'bravīddehi me nāma prathamaṃ tvaṃ pitāmaha //
1.10.7
rudrastvaṃ deva nāmāsi sa ityukto 'rudatpunaḥ /
kiṃ rodiṣi kumāreti brahmā taṃ pratyabhāṣata //
1.10.8
nāma dehi dvitīyaṃ me ityuvāca svayaṃbhuvam /
bhavastvaṃ devanāmnāsi ityuktaḥ so 'rudatpunaḥ //
1.10.9
kiṃ rodiṣīti taṃ brahmā rudantaṃ pratyuvāca ha /
tṛtīyaṃ dehi me nāma ityuktaḥ so 'bravītpunaḥ //
1.10.10
śarvastvaṃ deva nāmnāsi ityuktaḥ so 'rudatpunaḥ /
kiṃ rodiṣīti taṃ brahmā rudantaṃ pratyuvāca ha //
1.10.11
caturtha dehi me nāma ityuktaḥ so 'bravītpunaḥ /
īśāno devanāmnāsi ityuktaḥ so 'rudatpunaḥ //
1.10.12
kiṃ rodiṣīti taṃ brahmā rudantaṃ punarabravīt /
pañcamaṃ nāma dehīti pratyuvāca svayaṃbhuvam //
1.10.13
paśūnāṃ tvaṃ patirdeva ityuktaḥ so 'rudatpunaḥ /
kiṃ rodiṣīti taṃ brahmā rudantaṃ punarabravīt //
1.10.14
ṣaṣṭhaṃ vai dehi me nāma ityuktaḥ pratyuvāca tam /
bhīmastvaṃ deva nāmnāsi ityuktaḥ so 'rudatpunaḥ //
1.10.15
kiṃ rodiṣīti taṃ brahmā rudantaṃ punarabravīt /
saptamaṃ dehi me nāma ityuktaḥ pratyuvāca ha //
1.10.16
ugrastvaṃ deva nāmnāsi ityuktaḥ so 'rudatpunaḥ /
taṃ rudantaṃ kumāraṃ tu mārodīriti so 'bravīt //
1.10.17
so 'bravīdaṣṭamaṃ nāma dehi me tvaṃ vibho punaḥ /
tvaṃ mahādevanāmāsi ityukto virarāma ha //
1.10.18
labdhvā nāmāni caitāni brahmāṇaṃ nīlalohitaḥ /
provāca nāmnāmeteṣāṃ sthānāni pradiśeti ha //
1.10.19
tato visṛṣṭāstanava eṣāṃ nāmnā svayaṃbhuvā /
sūryo jalaṃ mahī vāyurva hnirākāśameva ca //
1.10.20
dīkṣitā brāhmaṇaścandra ityevaṃ te 'ṣṭadhā tanuḥ /
teṣu pūjyaśca vandyaśca namaskāryaśca yatnataḥ //
1.10.21
provāca taṃ punarbrahmā kumāraṃ nīlalohitam /
yaduktaṃ te mayā pūrvaṃ nāma rudreti vai vibho //
1.10.22
tasyādityatanurnāmnaḥ prathamā prathamasya te /
ityukte tasya yattejaścakṣustvāsītprakāśakam //
1.10.23
viveśa tattadādityaṃ tasmādrudro hyasau smṛtaḥ /
udyatamastaṃ yantaṃ ca varjayeddarśaneravim //
1.10.24
śaśvacca jāyate yasmācchaśvatsaṃtiṣṭhate tu yat /
tasmātmūryaṃ na vīkṣeta āyuṣkāmaḥ śuciḥ sadā //
1.10.25
atītānāgataṃ rudraṃ viprā hyāpyāyayanti yat /
ubhe saṃdhye hyupāsīnā gṛṇantaḥ sāmaṛgyajuḥ //
1.10.26
udyansa tiṣṭhate ṛkṣu madhyāhne ca yajuḥṣvatha /
sāmasvathāparāhṇe tu rudraḥ saṃviśati kramāt //
1.10.27
tasmādbhavennābhyudito bāhyastamita eva ca /
na rudramprati meheta sarvāvasthaṃ kathaṃ cana //
1.10.28
evaṃ yuktān dvijān devo rudrastānna hinasti vai /
tato 'pravītpunarbrahmā taṃ devaṃ nīlalohitam //
1.10.29
dvitīyaṃ nāmadheyaṃ te mayā proktaṃ bhaveti yat /
etasyāpo dvitīyā te tanurnāmnā bhavatviti //
1.10.30
ityukte tvatha tasyāsīccharīrasthaṃ rasātmakam /
viveśa tattadā yastu tasmādāpo bhavaḥ smṛtaḥ //
1.10.31
yasmādbhavanti bhūtāni tābhyastā bhāvayanti ca /
bhavanādrāvanāccaiva bhūtānāmucyate bhavaḥ //
1.10.32
tasmānmūtraṃ purīṣaṃ ca nāpsu kurvīta karhicit /
na niṣṭhīvennāvagāhennaiva gacchecca maithunam //
1.10.33
na caitāḥ paricakṣīta vahantyo vā sthitā api /
maidhyāmedhyāstvapāmetāstanavo munibhiḥ smṛtāḥ //
1.10.34
vivarṇarasagandhāśca varjyā alpāśca sarvaśaḥ /
apāṃ yoniḥ samudrastu tasmāttaṃ kāmayanti tāḥ //
1.10.35
madhyāścaivāmṛtā hyāpo bhavanti prāpya sāgaram /
tasmādapo na rundhīta samudraṃ kāmayanti tāḥ //
1.10.36
na hinasti bhavo devo ya evaṃ hyapsu vartate /
tato 'bravītpunarbrahmā kumāraṃ nīlalohitam //
1.10.37
śarveti yattṛtīyaṃ te nāma proktaṃ mayā vibho /
tasya bhūmistṛtīyasya tanurnāmnā bhavattviyam //
1.10.38
ityukte yatsthiraṃ tasya śarīre hyasthisaṃjñitam /
viveśa tattadā bhūmiṃ yasmātsā śarva ucyate //
1.10.39
tasmātkṛṣṭena kurvīta purīṣaṃ mūtrameva ca /
na cchāyāyāṃ tathā mārge svacchāyāyāṃ na mehayet //
1.10.40
śiraḥ prāvṛtya kurvīta antardhāya tṛṇairmahīm /
evaṃ yo vartate bhūmau śarvastaṃ na hinasti vai //
1.10.41
tato 'bravītpunarbrahmā kumāraṃ nīlalohitam /
īśāneti caturtha te nāma proktaṃ mayeha yat //
1.10.42
caturthasya caturthī tu vāyurnāmnā tanustava /
ityukte yaccharīrasthaṃ pañcadhā prāṇasaṃjñitam //
1.10.43
viveśa tasya tadvāyumīśānastana mārutaḥ /
tasmānnainaṃ parivadetpravāntaṃ vāyumīśvaram //
1.10.44
yajñairvyavaharantyenaṃ ye vai paricaranti ca /
evaṃ yuktaṃ maheśāno naiva devo hinasti tam //
1.10.45
tato 'bravītpunarbrahmā taṃ devaṃ dha5mlamīśvaram /
nāma yadvai paśupatirityuktaṃ pañcamaṃ mayā //
1.10.46
pañcamī pañcama syaiṣā tanurnāmnāgnirastu te /
ityukte yaccharīrasthaṃ tejastasyoṣṇasaṃjñitam //
1.10.47
viveśa tattadā hyagniṃ tasmātpaśupatistu saḥ /
yasmādagniḥ paśuścāsīdyasmātpāti paśūṃśca saḥ //
1.10.48
tasmātpaśupatestasya tanuragnirnirucyate /
tasmādamedyaṃ na dahenna ca pādau pratāpayet //
1.10.49
adhastānnopadadhyācca na cainamatilaṅghayet /
nainaṃ paśupatirdeva evaṃ yuktaṃ hinasti vai //
1.10.50
tato 'bravītpunarbrahmā taṃ devaṃ śvetapiṅgalam /
ṣaṣṭaṃ nāma mayā proktaṃ tava bhīmeti yatprabho //
1.10.51
ākāśaṃ tasya nāmnastu tanuḥ ṣaṣṭhī bhavatviti /
ityukte suṣiraṃ tasya śarīrasthamabhūcca yat //
1.10.52
viveśa tattadākāśaṃ tasmādbhīmasya sā tanuḥ /
yadākāśe smṛto devastasmānnā saṃvṛtaḥ kvacit //
1.10.53
kuryānmūtraṃ purīṣaṃ vā na bhuñjīta pibenna vā /
maithunaṃ vāpi na careducchiṣṭāni ca notkṣipet //
1.10.54
na hinasti ca taṃ devo yo bhīme hyevamācaret /
tato 'bravītpunarbrahmā taṃ devaṃ sabalaṃ prabhum //
1.10.55
saptamaṃ yanmayā proktaṃ nāmogreti tava prabho /
tasya nāmnastanustubhyaṃ dvijo bhavati dīkṣitaḥ //
1.10.56
evamukte tu yattasya caitanyaṃ vai śarīragam /
viveśa dīkṣitaṃ tadvai brāhmaṇaṃ somayājinam //
1.10.57
tāvatkālaṃ smṛto vipra ugro devastu dīkṣitaḥ /
tasmānnemaṃ parivadennāślīlaṃ cāsya kīrttayet //
1.10.58
te harantyasya pāpmānaṃ ye vai parivadanti tam /
evaṃ yuktān dvijānugro devastānna hinasti vai //
1.10.59
tatobravītpunarbrahmā taṃ devaṃ bhāskaradyutim /
aṣṭamaṃ nāma yat proktaṃ mahādeveti te mayā //
1.10.60
tasya nāmno 'ṣṭamasyāstu tanustubhyaṃ tu candramāḥ /
ityukte yanmana stasya saṃkalpakamabhūtprabhoḥ //
1.10.61
viveśa taccandramasaṃ mahādevastataḥ śaśī /
tasmādvibhāvyate hyeṣa mahādevastu candramāḥ //
1.10.62
amāvāsyāṃ na vai chindyādvṛkṣagulmauṣadhīrdvijaḥ /
mahādevaḥ smṛtaḥ somastasyātmā hyauṣadhīgaṇaḥ //
1.10.63
evaṃ yo varttate caiha sadā parvaṇi parvaṇi /
na hanti taṃ mahādevo ya evaṃ veda taṃ prabhum //
1.10.64
gopāyati divādityaḥ prajā naktaṃ tu candramāḥ /
ekarātrau sameyātāṃ sūryā candramasāvubhau //
1.10.65
amāvāsyāniśāyāṃ tu tasyāṃ yuktaḥ sādā bhavet /
rudrāviṣṭaṃ sarvamidaṃ tanubhirnnāmabhiśca ha //
1.10.66
ekākī caścaratyeṣa sūryo 'sau rudra ucyate /
sūryasya yatprakāśena vīkṣante cakṣuṣā prajāḥ //
1.10.67
muktātmā saṃsthito rudraḥ pibatyaṃbho gabhastibhiḥ /
adyate pīyate caiva hyannapānādikāmyayā //
1.10.68
tanuraṃbūdbhavā sā vai deheṣvevopacīyate /
yayā dhatte prajāḥ sarvāḥ sthirībhūtena tejasā //
1.10.69
pārthivī sā tanustasya sādhvī dhārayate prajāḥ /
yā ca sthitā śarīreṣu bhūtānāṃ prāṇavṛttibhiḥ //
1.10.70
vātātmikā tu caiśānī sā prāṇaḥ prāṇināmiha /
pītāśitāni pacati bhūtānāṃ jaṭhareṣviha //
1.10.71
tanuḥ pāśupatī tasya pācakaḥ so 'gnirucyate /
yānīha śuṣirāṇi syurdeheṣvantargatāni vai //
1.10.72
vāyoḥ saṃcaraṇārthāni bhīmā sā procyate tanuḥ /
vaitānyādīkṣitānāṃ tu yā sthitirbrahmavādinām //
1.10.73
tanurugrātmikā sā tu tenogro dīkṣitaḥ smṛtaḥ /
yattu saṃkalpakaṃ tasya prajāsviha samāsthitam //
1.10.74
sā tanurmānasī tasya candramāḥ prāṇiṣu sthitaḥ /
navonavo yo bhavati jāyamānaḥ punaḥpunaḥ //
1.10.75
pīyate 'sau yathākālaṃ vibudhaiḥ pitṛbhiḥ saha /
mahādevo 'mṛtātmā sa candramā ammayaḥ smṛtaḥ //
1.10.76
tasya yā prathamā nāmnā tanū raudrī prakīrttitā /
patnī suvarccalā tasyāḥ putraścāsya śanaiścaraḥ //
1.10.77
bhavasya yā dvitīyā tu āpo nāmnā tanuḥ smṛtā /
tasyā dhātrī smṛtā patnī putraśca uśanā smṛtaḥ //
1.10.78
śarvasya yā tṛtīyasya nāmno bhūmistanuḥ smṛtā /
tasyāḥ patnī vikeśī tu putro 'syāṅgārakaḥ smṛtaḥ //
1.10.79
īśānasya caturthasya nāmnā vātastanustu yā /
tasyāḥ patnī śivā nāma putraścāsyā manojavaḥ //
1.10.80
avijñātagatiścaiva dvau putrau cānilasya tu /
nāmnā paśupateryā tu tanuragnirdvijaiḥ smṛtā //
1.10.81
tasyāḥ patnī smṛtā svāhā skandastasyāḥ sutaḥ smṛtaḥ /
nāmnā ṣaṣṭhasya yā bhīmā tanurākāśamucyate //
1.10.82
diśaḥ patnyaḥ smṛtāstasya svargaścāpi sutaḥ smṛtaḥ /
agrā tanuḥ saptamī yā dīkṣito brāhmaṇaḥ smṛtaḥ //
1.10.83
dīkṣā patnī smṛtā tasyāḥ saṃtānaḥ putra ucyate /
nāmnāṣṭamasya mahastanuryā candramāḥ smṛtaḥ //
1.10.84
tasya vai rohiṇī patnī putrastasya budhaḥ smṛtaḥ /
ityetāstanavastasya nāmabhiḥ saha kīrtitāḥ //
1.10.85
tāsu vandyo namasyaśca pratināmatanūṣu vai /
sūryepsūrvyāṃ tathā vāyāvagnau vyomnyatha dīkṣite //
1.10.86
bhaktaistathā candramasi bhattayā vandyastu nāmabhiḥ /
evaṃ yo vetti taṃ devaṃ tanubhirnāmabhiśca ha //
1.10.87
prajāvāneti sāyujyamīśvarasya bhavasya saḥ /
ityetadvo mayā proktaṃ guhyaṃ bhīmāsya yadyaśaḥ //
1.10.88
śanno 'stu dvipade viprāḥ śanno 'stu ca catuṣpade /
etatproktamidānīṃ ca tanūnāṃ nāmabhi saha /
mahādevasya devasya bhṛgostu śṛṇuta prajāḥ //
1.10.88.p1
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde mahādevavibhūtivarṇanaṃ nā daśāmo 'dhyoyaḥ
Linked texts (2)
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kṛtyakalpataru — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit