Brahmandapurana 1.13
Brahmāṇḍapurāṇa 1.13
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.13.151 — 1 part
1.13.1
suta uvāca
brahmaṇaḥ sṛjataḥ putrān pūrvaṃ svāyaṃbhuveṃ'tare /
gātrebhyo jajñire tasya manuṣyāsuradevatāḥ //
1.13.2
pitṛvanmanyamānāstaṃ jajñire pitaro 'pi ca /
teṣāṃ nisargaḥ prāguktaḥ samāsācchruyatāṃ punaḥ //
1.13.3
devāsuramanuṣyāṃśca sṛṣṭvā brahmābhyamanyata /
pitṛvanmanyamānā vai jajñire 'syopapakṣataḥ //
1.13.4
madhvādayaḥ ṣaḍṛtavaḥ pitṝṃstānparicakṣate /
ṛtavaḥ pitaro devā ityeṣā vaidikī śrutiḥ //
1.13.5
manvantareṣu sarveṣu hyatītānāgateṣu vai /
ete svāyaṃbhuve pūrvamutpannāścāntare śubhe //
1.13.6
agniṣvāttā smṛtā nāmnā tathā barhiṣadaśca vai /
ayajvānastathā teṣāmāsanye gṛhamedhinaḥ //
1.13.7
agniṣvāttā smṛtāste vai pitaro nāhitāgnayaḥ /
yajvānasteṣu ye tvāsanpitaraḥ somapīthinaḥ //
1.13.8
smṛtā barhiṣadaste vai pitara stvagnihotriṇaḥ /
ṛtavaḥ pitaro devāḥ śāstre 'sminniścayaṃ gatāḥ //
1.13.9
madhumādhavau rasau jñeyau śuciśukrau ca śuṣmiṇau /
nabhāścaiva nabhasyaśca jīvāvetāpudātdṛtau //
1.13.10
iṣaścaiva tathorjaśca svadhāvantāvṛdātdṛtau /
sahaścaiva sahasyaśca ghorāvetāpudātdṛtau //
1.13.11
tapāścaiva tapasyaśca manyumantau tu śaiśirau /
kālāvasthāsu ṣaṭsvete māsākhyā vai vyavasthitāḥ //
1.13.12
ime ca ṛtavaḥ proktāścetanācetaneṣu vai /
ṛtavo brahmaṇaḥ putrā vijñeyāste 'bhimāninaḥ //
1.13.13
māsārddhamāsasthāneṣu sthāninau ṛtavo matāḥ /
sthānānāṃ vyatirekeṇa jñeyāḥ sthānāgimāninaḥ //
1.13.14
ahorātrāṇi māsāśca ṛtavaścāyanāni ca /
saṃvatsarāśca sthānāni kāmākhyā hyabhimāninām //
1.13.15
eteṣu sthānino ye tu kālāvasthā vyavasthitāḥ /
tatsatattvāstadātmānastānvakṣyāmi nibodhata //
1.13.16
pārvaṇyasti thayaḥ saṃdhyāḥ pakṣā māsārddhasaṃmitāḥ /
nimeṣāśca kalāḥ kaṣṭhā muhurttā divasāḥ kṣayāḥ //
1.13.17
dvāvarddhamāsau māsastu dvau māsāvṛ turucyate /
ṛtutrayaṃ cāpyayanaṃ dve 'yane dakṣiṇottare //
1.13.18
saṃvatsaraḥ sametaśca sthānānyetāni sthāninām /
ṛtavastu nimeḥ putrā vijñeyāste tathaiva ṣaṭ //
1.13.19
ṛtuputrāḥ smṛtāḥ pañca prajāḥ svārtavalakṣaṇāḥ /
yasmāccaivārttavebhyastu jāyante sthāṇu jaṅgamāḥ //
1.13.20
ārtavāḥ pitarastasmādṛtavaśca pitāmahāḥ /
sametāstu prasūyante prajāścaiva prajāpateḥ //
1.13.21
tasmātsmṛtaḥ prajānāṃ vai vatsaraḥ prapitāmahaḥ /
sthāneṣu sthānino hyete sthānātmānaḥ prakīrttitāḥ //
1.13.22
tadākhyāstatsasattvāśca tadātmānaśca te smṛtāḥ /
prajāpatiḥ smṛto yastu sa tu saṃvatsaro mataḥ //
1.13.23
saṃvatsarasuto hyagni ṛta ityucyate budhaiḥ /
ṛtāttu ṛtavo yasmājjajñire ṛtavastataḥ //
1.13.24
māsāḥ ṣaḍartavo jñeyāsteṣāṃ pañcartavāḥ smṛtāḥ /
dvipadāṃ catuṣpadāṃ caiva pakṣiṇāṃ sarvatāmapi //
1.13.25
sthāvarāṇāṃ ca pañcānāṃ puṣpaṃ kālārttavaṃ smṛtam /
ṛtutvamārtavatvaṃ ca pitṛtvaṃ ca prakīrttitam //
1.13.26
ityete pitaro jñeyā ṛtavaścārtavāśca ye /
sarvabhūtāni tebhyo yadṛtukālādvijajñire //
1.13.27
tasmādete hi pitara ārtavā iti naḥ śrutam /
manvantareṣviha tvete sthitāḥ kālabhimāninaḥ //
1.13.28
kāryakāraṇayuktāstu e śvaryādvyāpya saṃsthitāḥ /
sthānābhimānino hyete tiṣṭhantīha prasaṃgamāt //
1.13.29
agniṣvāttā barhiṣadaḥ pitaro vividhāḥ punaḥ /
jajñe svadhāpitṛbhyastu dve kanye lokaviśrute //
1.13.30
menā ca dhāraṇī caiva yābhyāṃ dhatamidaṃ jagat /
te ubhe brahmavādinyau yoginyau caiva te ubhe //
1.13.31
pitaraste nije kanye dharmārthaṃ pradaduḥ śubhe /
agniṣvāttāstu ye proktāsteṣāṃ menā tu mānasī //
1.13.32
dhāraṇī mānasī caiva kanyā barhiṣadāṃ smṛtā /
merostāṃ dhāraṇīṃ nāma patnyarthaṃ vā sṛjan ghubhām //
1.13.33
pitaraste barhiṣadaḥ smṛtā ye somapāyinaḥ /
agniṣvāttāstu tāṃ menā patnī himavate daduḥ //
1.13.34
upahūtā smṛtā ye vai taddauhitrānnibodhata /
menā himavataḥ patnī mainākaṃ sā vyajāyata //
1.13.35
gaṅgāṃ saridvarāṃ caiva patnī yā lavaṇodadheḥ /
mainākasyā tmajaḥ kraucaḥ kraiñcadvīpo yataḥ smṛtaḥ //
1.13.36
merostu dhāraṇī patnī divyauṣadhisamanvitam /
mandaraṃ suṣuve putraṃ tisraḥ kanyāśca viśrutāḥ //
1.13.37
velāṃ ca niyatiṃ caiva tṛtīyāṃ cāyatiṃ viduḥ /
dhātuścaivāyatiḥ patnī vidhāturniyatiḥ smṛtā //
1.13.38
svāyaṃ bhuveṃ'tare pūrvaṃ yayorvai kīrttitāḥ prajāḥ /
suṣuve sāgarādvelā kanyāmekāmaninditām //
1.13.39
savarṇāṃ nāma sāmudrīṃ patnīṃ prācīnabarhiṣaḥ /
savarṇāyāṃ sutā jātā daśa prācīnabarhiṣaḥ //
1.13.40
sarve pracetaso nāma dhanurvedasya pāragāḥ /
teṣāṃ svāyaṃbhuvo dakṣaḥ putratvaṃ jagmi vānprabhuḥ //
1.13.41
trayaṃbakasyābhiśāpena cākṣuṣasyātare manoḥ /
etacchutvā tataḥ sūtamapṛcchacchāṃśapāyaniḥ //
1.13.42
utpannaḥ sa kathaṃ dakṣo hyabhiśāpādbhavasya tu /
cākṣuṣasyāntare pūrvaṃ tannaḥ prabrūhi pṛcchatām //
1.13.43
ityuktaḥ kathayāmāsa sūto dakṣāśrayāṃ kathām /
śāṃśapāyanimāmantrya tryaṃbakācchāpakāraṇam //
1.13.44
sūta uvāca
dakṣasyāsansutā hyaṣṭau kanyā yāḥ kīrttitā mayā /
svebhyo gṛhebhya ānāyya tāḥ pitābhyarcayadgṛhe //
1.13.45
tatastvabhyarcitāḥ sarvā nyavasaṃstāḥ piturgṛhe /
tāsāṃ jyeṣṭhā satī nāma patnī yā tryaṃbakasya vai //
1.13.46
nājuhāvātmajāṃ tāṃ vai dakṣo rudramabhidviṣan /
akarotsaṃnatiṃ dakṣe na kadācinmaheśvaraḥ //
1.13.47
jāmātā śvaśure tasminsvabhāvāttejasi sthitaḥ /
tato jñātvā satī sarvāḥ nyavasaṃstāḥ piturgṛhe //
1.13.48
jagāma sāpyanāhūtā satī tatsva piturgṛham /
tābhyo hīnāṃ pitā cakre satyāḥ pūjāmasaṃmatām //
1.13.49
tato 'bravītsā pitaraṃ devī krodhādamarṣitā /
yavīyasībhyo pyadhamāṃ pūjāṃ kṛtvā mama prabho //
1.13.50
asatkṛtya pitarmāṃ tvaṃ kṛtavānasi garhitam /
ahaṃ jyeṣṭhā variṣṭhā ca tvaṃ māṃ satkartumarha si //
1.13.51
evamukto 'bravīdenāṃ dakṣaḥ saṃraktalocanaḥ /
tvattaḥ śreṣṭhāvariṣṭhāśca pūjyā bālāḥ sutā mama //
1.13.52
tāsāṃ caiva tu bhartāra ste me bahumātāḥ sati /
brahmiṣṭhāḥ sutapaskāśca mahāyogāḥ sudhārmikāḥ //
1.13.53
guṇaiścaivādhikāḥ ślāghyāḥ sarve te tryaṃbakātsati /
vasiṣṭho 'triḥ pulastyaśca hyaṅgirā pulahaḥ kratuḥ //
1.13.54
bhṛgurmarīciśca tathā śraiṣṭhā jāmātaro mama /
yasmānmāṃ sparddhate śarvaḥ sadā caivāvamanyate //
1.13.55
tena tvāṃ na vibhūṣomi pratikūlo hi me bhavaḥ /
ityuktavāṃstadā dakṣaḥ saṃpramūḍhena cetasā //
1.13.56
śāpārthamātmanaścaiva ye coktāḥ paramarṣayaḥ /
tathoktā pitaraṃ sā vai kruddhā devīdama bravīt //
1.13.57
vāṅmanaḥ karmabhiryasmādaduṣṭāṃ māṃ vigarhase /
tasmāttyajāmyahamimaṃ dehaṃ tāta tavātmajam //
1.13.58
tatastenāvamānena satī duḥkhādamarṣitā /
abravīdvacanaṃ devī namaskṛtya svayaṃbhuve //
1.13.59
yatrāhamupapadye ca punardehena bhāsvatā /
tatrāpyahamasaṃbhūtā saṃbhūtā dhārmikādapi //
1.13.60
gaccheyaṃ dharmapatnītvaṃ tryaṃbakasyaiva dhīmataḥ /
tatraivātha samāsīnā yuktātmānaṃ samādadhe //
1.13.61
dhārayāmāsa cāgneyīṃ dhāraṇāṃ manasātmanaḥ /
tata ātmasamuttho 'syā vāyunā samudīritaḥ /
sarvāgebhyo viniḥsṛtya vahnistāṃ bhasmasātkarot //
1.13.62
tadupaśrutya nidhanaṃ satyā devo 'tha śūlabhṛt /
saṃvādaṃ ca tayorbuddhā yāthātathyena śaṅkaraḥ /
dakṣasya ca ṛṣīṇāṃ ca cukopa bhagavānprabhuḥ //
1.13.63
rudra uvāca
sarveṣāmeva lokānāṃ bhūrlokastvādirucyate /
taṃ sadā dhārayiṣyāmi nideśātparameṣṭhinaḥ //
1.13.64
asyāṃ kṣitau dhṛtā lokāḥ sarve tiṣṭhanti bhāsvarāḥ /
tānahaṃ dhārayā mīha satataṃ ca tadājñayā //
1.13.65
cāturvarṇyaṃ hi devānāṃ te cāpyekatra bhuñjate /
nāhaṃ taiḥ saha bhokṣaye vai tato dāsyanti te pṛthak //
1.13.66
yasmādavamatā dakṣa matkṛte 'nāgasā satī /
praśastāścetarāḥ sarvāḥ svasutā bhartṛbhiḥ saha //
1.13.67
tasmā dvaivasvate prāpte punarete maharṣayaḥ /
utpatsyante dvitīye vai mama yajña hyayonicāḥ //
1.13.68
hute vai brahmaṇā śukre cākṣuṣasyātare manoḥ /
abhivyāhṛtya sarvāṃstān dakṣaṃ caivāśapatpunaḥ //
1.13.69
bhavitā mānuṣo rājā cākṣuṣasya tvamanvaye /
prācīnabarhiṣaḥ pautraḥ putraścaiva prace tasām //
1.13.70
dakṣa eveha nāmnā tu māriṣāyāṃ janiṣyasi /
kanyāyāṃ śākhināṃ tvaṃ vai prāpte vaivasvateṃ'tare //
1.13.71
vighnaṃ tatrā pyahaṃ tubhyamācariṣyāmi durmate /
dharmmayukte ca te kārye ekasmiṃstu durāsade //
1.13.72
suta uvāca
tadupaśrutya dakṣastu rudraṃ so 'bhya śapatpunaḥ /
yasmāttvaṃ matkṛte 'niṣṭamṛṣīṇāṃ kṛtavānasi /
tasmātsārddhaṃ surairyajñe na tvāṃ yakṣyanti vai dvijāḥ //
1.13.73
hutvā'hutiṃ tava krūra hyapaḥ sprakṣyanti karmasu /
ihaiva vatsyasi tathā divaṃ hitvā yugakṣayāt //
1.13.74
tato devaiḥsa taiḥ sārddhaṃ nejyate pṛthasijyate /
tato 'bhivyāhṛto dakṣo rudreṇāmitatejasā //
1.13.75
svāyaṃbhuvīṃ tanuṃ tyaktvā utpanno mānuṣeṣviha //
1.13.76
jñātvā gṛhapatirdakṣo yajñānā mīśvaraṃ prabhum /
samasteneha yajñena so 'yajaddaivataiḥ saha //
1.13.77
atha devī satī yā tu prāpte vaivasvateṃ'tare /
menāyāṃ tāmumāṃ devīṃ janayāmāsa śailarāṭ //
1.13.78
yā tu devī satī pūrvamāsītpaścādumābhavat /
sadā patnī bhavasyaiṣā na tayā mucyate bhavaḥ //
1.13.79
marīcaṃ kaśyapaṃ devī yathāditiranuvratā /
yathā nārāyaṇaṃ śrīśca maghavataṃ śacī yathā //
1.13.80
viṣṇuṃ kīrtī ruṣā mūryaṃ vasiṣṭhaṃ cāpyarundhatī /
naitāstu vijahatyetān bhartṝn devyaḥ kadācana //
1.13.81
āvartamānāḥ kalpeṣu jāyante taiḥ punaḥ saha /
evaṃ prācetaso dakṣo jajñe vai cākṣuṣeṃ'tare //
1.13.82
daśabhyastu pracetobhyo māriṣāyāṃ punarnṛpaḥ /
jajñe tadābhiśāpena dvitīya iti naḥ śrutam //
1.13.83
bhṛgavādayaśca ye sapta jajñire ca maharṣayaḥ /
ādye tretāyuge pūrvaṃ manorvaivasvatasya ca //
1.13.84
devasya mahato yajñe vāruṇīṃ bibhratastanum /
ityeṣo 'nuśayo hyāsīttayorjātyantarānugaḥ //
1.13.85
prajāpateśca dakṣasya tryabakasya ca dhīmataḥ /
tasmānnānuśayaḥ kāryo vaireṣviha kadācana //
1.13.86
jātyantaragatasyāpi bhavitasya śubhāśubhaiḥ /
khyātiṃ na muñcate jantustanna kāryaṃ vipaścitā //
1.13.87
ityeṣā samanukrāntā kathā pāpapramocanī /
yā dakṣamadhikṛtyeha tvayā pūrvaṃ pracauditā //
1.13.88
pitṛvaṃśaprasaṃgena kathā hyeṣā prakīrttitā /
pitṝṇāmānupūrvyeṇa devānvakṣyāmyataḥ param //
1.13.89
tretāyugamukhe pūrvamāsansvāyaṃbhuveṃ'tare /
devāyāmā iti khyātāḥ pūrvaṃ ye yajñasūnavaḥ //
1.13.90
prathitā brahmaṇaḥ putrā ajatvādajitāstu te /
putrāḥ svāyaṃbhuvasyaite śaktā nāma tu mānasāḥ //
1.13.91
teṣāṃ yato gaṇā hyete devānāṃ tu trayaḥ smṛtāḥ /
chandajāstu trayastriṃśatsarge svāyaṃbhuvasya ha //
1.13.92
yaduryayātirdevau dvau vīvadhasrāsato matiḥ /
vibhāsaśca kratuścaiva prayātirviśruto dyutiḥ //
1.13.93
vāyavyaḥ saṃyamaścaiva yāmā dvādaśa kīrttitāḥ /
asamaścogradṛṣṭiśca sunayo 'tha śuciśravāḥ //
1.13.94
kevalo viśvarūpaśca sudakṣo madhupastathā /
turīya idrayukcaiva yukto grāvajitastu vai //
1.13.95
canimā viśvadevā ca javiṣṭho mitavānapi /
jaro vibhurvibhāvaśca sa ṛcīko 'tha durdihaḥ //
1.13.96
śrutirgṛṇāno 'tha bṛhacchukrā dvādaśa kīrttitāḥ /
āsansvāyaṃbhuvasyaite cāntare somapāyinaḥ //
1.13.97
dīptimanto gaṇā hyete vīryavanto mahābalāḥ /
teṣāmindrastaddā hyāsītprathame viśvabhukta prabhuḥ //
1.13.98
asurā ye tadā teṣāmāsan dāyādabāndhavāḥ /
suparṇayakṣagandharvāḥ piśācoragarākṣasāḥ //
1.13.99
aṣṭau tāḥ pitṛbhiḥ sārddhamāsanyā devayonayaḥ /
svāyaṃbhuventare 'tītāḥ prajāstāsāṃ mahasraśaḥ //
1.13.100
prabhāvarūpasaṃpannā āyuṣā ca balena ca /
vistarādiha nocyante māprasaṃgo bhavediha //
1.13.101
svāyaṃbhuvo visargastu vijñeyaḥ sāṃpratena ha /
atīto vartamānena dṛṣṭo vaivasvate na saḥ //
1.13.102
prajābhirdevātābhiśca ṛṣibhiḥ pitṛbhiḥ saha /
teṣāṃ sarparṣayaḥ pūrvamāsanye tānnibodhata //
1.13.103
bhṛgvaṃ girā marīciśca pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ /
atriścaiva vasiṣṭhasca sapta svāyaṃbhuve 'tare //
1.13.104
āgnīdhraścāgnibāhuśca modhā medhātithir vasuḥ /
jyotiṣmān dyutimānhavyaḥ savanaḥ sattra eva ca //
1.13.105
manoḥ svāyaṃbhuvasyaite daśa putrā mahaujasaḥ /
vāyuvegā mahāsattvā rājānaḥ prathameṃ'tare //
1.13.106
sāsuraṃ tatsugandharvaṃ sayakṣoragarākṣasam /
sapiśācamanuṣyañca sasuparṇāpsarogaṇam //
1.13.107
naśakyamānu pūrvyeṇa vaktuṃ varṣaśatairapi /
bahutvānnāmadheyānāṃ saṃkhyā teṣāṃ kutaḥ kule //
1.13.108
yā vai prajā yugākhyāstu āsansvāyaṃbhuveṃ'tare /
kālena mahatātītā ayanābdayugakramaiḥ //
1.13.109
ṛṣaya ūcuḥ
ka eṣa bhagavān kālaḥ sarvabhūtāpahārakaḥ /
kasya yoniḥ kimādiśca kiṃ satattvaḥ kimātmakaḥ //
1.13.110
kimasya cakṣuḥ kā mūrtiḥ ke vā avayavāḥ smṛtāḥ /
kiṃ nāmadheyaṃ ko 'syātmā eptattvaṃ brūhi tattvataḥ //
1.13.111
sūta uvāca
śrūyatā kālasadbhāvaḥ śrutvā caivāvadhāryatām /
sūryayonirnimeṣādiḥ saṃkhyācakṣuḥ sa ucyate //
1.13.112
mūrtirasya tvaho rātro nimeṣāvayavaśca saḥ /
saṃvatsaraḥ satattvaśca nāma cāsya kalātmakaḥ //
1.13.113
sāmpratānāgatātītakālātmā sa prajāpatiḥ /
pañcadhā pravibhaktāṃ tu kālāvasthāṃ nibodhata //
1.13.114
divasārddhamāsamāsaiśca ṛtubhistvayanaistathā /
saṃvatsarastu prathamo dvitīyaḥ parivatsaraḥ //
1.13.115
iḍravatsarastṛtīyaśca caturthaścānuvatsaraḥ /
pañcamo vatsarasteṣāṃ kālaḥsa yugasajñitaḥ //
1.13.116
teṣāṃ tattvaṃ pravakṣyāmi kīrtyamānaṃ nibodhata /
kraturagnistu yaḥ proktaḥ sa tu saṃvatsaro mataḥ //
1.13.117
āditeyastvasau sūryaḥ kālāgniḥ parivatsaraḥ /
śuklakṛṣṇagatiścāpi apāṃ sāramayaḥ khagaḥ //
1.13.118
sa iḍāvatsaraḥ somaḥ purāṇe niścayaṃ gataḥ /
yaścāyaṃ pavate lokāṃstanubhiḥ saptasaptabhiḥ //
1.13.119
anuvātā ca lokasya sa vāyuranuvatsaraḥ /
ahaṅkārādudagrudraḥ saṃbhūto brahmaṇāstu yaḥ //
1.13.120
sa rudro vatsara steṣāṃ vijñeyo nīlalohitaḥ /
satattvaṃ tasya vakṣyami kīrtyamānaṃ nibodhata //
1.13.121
aṅgapratyaṅgasaṃyogātkālātmā pratitāmahaḥ /
ṛksāmayajuṣāṃ yoniḥ pañcānāṃ patirīśvaraḥ //
1.13.122
so 'gniryamaśca kālaśca saṃbhūtiḥ sa prajāpatiḥ /
proktaḥ saṃvatsaraśceti sūrya conirmanīṣibhiḥ //
1.13.123
yasmātkālavibhāgānāṃ māsartvayanayorapi /
grahanakṣatraśītoṣṇavarṣāyuḥ karmaṇāṃ tathā //
1.13.124
yoniḥ sa pravibhāgānāṃ divasānāṃ ca bhāskaraḥ /
vaikārikaḥ prasannātmā brahmaputraḥ prajāpatiḥ //
1.13.125
eko naiko 'tha divaso māso 'thartuḥ pitāmahaḥ /
ādityaḥ savitā bhānurjīvano brahmasatkṛtaḥ //
1.13.126
prabhavaścāvyayaścaiva bhūtānāṃ tena bhāskaraḥ /
tārābhimānī vijñeyo dvitīyaḥ parivatsaraḥ //
1.13.127
somaḥ sarvauṃṣadhipatiryasmātsa prapitāmahaḥ /
ājīvaḥ sarvabhūtānāṃ yogakṣemakṛdīśvaraḥ //
1.13.128
āvekṣamāṇaḥ satataṃ bibharti jagadaṃśubhiḥ /
tithīnāṃ parvasaṃdhīnāṃ pūrṇimādarśayorapi //
1.13.129
yonirniśākaro yaśca amṛtātmā prajāpatiḥ /
tasmātsa pitṛmānsomaḥ smṛta iṅvatsarātmakaḥ //
1.13.130
prāṇāpānasamānādyairvyānodānātmakairapi /
karmabhiḥ prāṇināṃ loke sarvaceṣṭāpravartakaḥ //
1.13.131
pañcānāṃ cendriyamanorbuddhismṛtibalātmanām /
samānakālakaraṇakriyāḥ saṃpādayannapi //
1.13.132
sarvātmā sarvalokeśa āvahapravahādibhiḥ /
varttate copakārairyastanubhiḥ saptasaptabhiḥ //
1.13.133
vidhātā sarvabhūtānāṅkṣemī nityaṃ prabhañjanaḥ /
yoniragnerapāṃ bhūme raveścandramasaścayaḥ //
1.13.134
vāyuḥ prajāpatirbhūto lokātmā prapitāmahaḥ /
ahorātrakarastasmātsa vāyuranuvatsaraḥ //
1.13.135
ete prajānāṃ patayaścatvāra upapakṣajāḥ /
pitaraḥ sarvalokānāṃ lokātmānaḥ prakīrttitāḥ //
1.13.136
dhyāyato brahmāṇo vaktrādudansamabhavadbhavaḥ /
ṛṣirviprā mahādevo bhūtātmā prapitāmahaḥ //
1.13.137
īśvaraḥ sarvabhūtānāṃ praṇavo yo 'thapaṭhyate /
ātmāveśena bhūtānāmaṅgapratyaṅgasaṃbhavaḥ //
1.13.138
unmādako 'nugrahakṛdrudro vatsara ucyate /
sūryyaśca candramāścāgnirvāyū rudrastathaiva ca //
1.13.139
yugābhimānī kālātmā nityaṃ saṃkṣayakṛdvibhuḥ /
rudraḥ praviṣṭo bhagavāñjagatyasminsvatejasā //
1.13.140
āśrayānmayi saṃyogāttanubhirnāmamistathā /
tatastasya tu vīryeṇa lokānugrahakārakam //
1.13.141
devatvaṃ ca pitṛtvaṃ ca kālatvaṃ cāsya yatparam /
tasmādvai sarvathā rudrastadvidvadbhirabhījyate //
1.13.142
yataḥ patiḥ sa bhagavān prajeśānāṃ prajāpatiḥ /
bhāvanaḥ sarvabhūtānāṃ sarvātmā nīlalohitaḥ //
1.13.143
auṣadhīḥ pratisaṃdhatte rudraḥ kṣīṇāḥ punaḥpunaḥ /
prajāpatimukhairdevaiḥ samyagiṣṭaphalārthibhiḥ //
1.13.144
tribhireva kapālaiśca trayaṃbakairauṣadhikṣaye /
ijyate bhagavān yasmāttasmārtryaṃbaka ucyate //
1.13.145
gāyatrī caiva triṣṭupca jagatī caiva yāḥ smṛtāḥ /
tryaṃbakā nāmataḥ premṇā yonayastā vanaspateḥ //
1.13.146
tābhirekatvabhūtābhistrividhābhiḥ svavīryataḥ /
trisādhanaḥ puroḍāśastrikapālaḥ sa vai smṛtaḥ //
1.13.147
tryaṃbakaḥ sa puroḍāśastenaiṣa tryaṃbakaḥ smṛtaḥ /
ityetatpañcavarṣaṃ hi yugaṃ proktaṃ manīṣibhiḥ //
1.13.148
yaścaiṣa pañcadhātmā vai proktaḥ saṃvatsaro dvijaiḥ /
saikaḥ ṣaṭko vijajñe 'tha madhvādiṛtusaṃjñakaḥ //
1.13.149
ṛtuputrārttavāḥ pañca iti sargaḥ samāsataḥ /
ityeṣa bahumāno vai prāṇinā jīvitāni ca /
nadīvega ivāsaktaḥ kālo dhāvati saṃharan //
1.13.150
eteṣāṃ yadapatyaṃ vai tadaśakyaṃ pramāṇataḥ /
bahutvātparisaṃkhyātuṃ putra pautramanantakam //
1.13.151
imaṃ vaṃśaṃ prajeśānāṃ mahataḥ puṇyakarmaṇām /
kīrttayanpuṇyakīrttīnāṃ mahatīṃ siddhimāpnuyāt //
1.13.151.p1
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde kālasadbhāvavarṇanaṃ nāma trayodaśoṃ'dhyāya
Linked texts (3)
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit