<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Brahmandapurana](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda) › 1.15

# Brahmandapurana 1.15

Brahmāṇḍapurāṇa 1.15

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [1.15.80](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.80) — 1 part

### [1.15.1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.1)

sūta uvāca  
evaṃ prajāsanniveśaṃ śrutvā vai śāṃśapāyaniḥ /  
papraccha niyataṃ sūtaṃ pṛthivyuda dhivistaram //

### [1.15.2](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.2)

kati dvīpā samudrā vā pavatā vā kati smṛtāḥ /  
kiyanti caiva varṣāṇi teṣu nadyaśca kāḥ smṛtāḥ //

### [1.15.3](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.3)

mahā bhūtapramāṇaṃ ca lokālokaṃ tathaiva ca /  
paryāyaṃ parimāṇaṃ ca gatiṃ candrārkayostathā /  
etatprabūhi naḥ sarvaṃ vistareṇa yathārthataḥ //

### [1.15.4](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.4)

sūta uvāca  
hanta vo 'haṃ pravakṣyāmi pṛthivyāyāmavistaram //

### [1.15.5](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.5)

saṃkhyāṃ caiva samudrāṇāṃ dvīpānāṃ caiva vistaram /  
dvīpabhedasahasrāṇi saptasvantargatāni ca //

### [1.15.6](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.6)

na śakyante krameṇeha vaktuṃ yaiḥ satataṃ jagat /  
sapta dvīpānpravakṣyāmi candrādityagrahaiḥ saha //

### [1.15.7](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.7)

teṣāṃ manuṣyā starkkeṇa pramāṇāni pracakṣate /  
acintyāḥ khalu ye bhāvā na tāṃstarkeṇa sādhayet //

### [1.15.8](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.8)

prakṛtibhyaḥ paraṃ yacca tadacintyaṃ pracakṣate /  
navavarṣaṃ pravakṣyāmi jaṃbūdvīpaṃ yathātatham //

### [1.15.9](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.9)

vistarānmaṇḍalāccaiva yojanaistannibodhata /  
śatamekaṃ sahasrāṇāṃ yojanāgrātsamantataḥ //

### [1.15.10](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.10)

nānājanapadākīrṇaḥ puraiśca vividhaiśśubhaiḥ /  
siddhacāraṇasaṃkīṇaḥ parvatairupaśobhitaḥ //

### [1.15.11](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.11)

sarvadhātunibaddhaiśca śilājāla samudbhavaiḥ /  
parvataprabhavābhiśca nadībhiḥ sarvatastataḥ //

### [1.15.12](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.12)

jaṃbūdvīpaḥ pṛthuḥ śrīmān sarvataḥ pṛthumaṇḍalaḥ /  
navabhiścāvṛtaḥ sarvo bhuvanairbhūtabhāvanaiḥ //

### [1.15.13](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.13)

lavaṇena samudreṇa sarvataḥ parivāritaḥ /  
jaṃbūdvīpasya vistārāt samena tu samantataḥ //

### [1.15.14](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.14)

prāgāyatāḥ sūparvāṇaḥ ṣaḍime varṣaparvatāḥ /  
avagāḍhā hyubhayataḥ masudrau pūrvapaścimau //

### [1.15.15](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.15)

himaprāyaśca himavān hemakūṭaśca hemavān /  
sarvarttuṣu sukhaścāpi niṣadhaḥ parvato mahān //

### [1.15.16](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.16)

caturvarṇaśca sauvarṇo meruścārutamaḥ smṛtaḥ /  
dvātriṃśacca sahasrāṇi vistīrṇaḥ sa ca mūrddhani //

### [1.15.17](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.17)

vṛttākṛtipramāṇaśca caturasraḥ samucchritaḥ /  
nānāvarṇāstu pārśveṣu prajāpatiguṇānvitaḥ //

### [1.15.18](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.18)

nābhibandhanasaṃbhūto brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ /  
pūrvatarḥ śvetavarṇaśca brāhmaṇastasya tena tat //

### [1.15.19](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.19)

pārśvamuttaratastasya raktavarmaḥ svabhāvataḥ /  
tenāsya kṣattrabhāvastu merornānārthakāraṇāt //

### [1.15.20](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.20)

pītaśca dakṣiṇenāsau tena vaiśyatvamiṣyate /  
bhṛṅgapatranibhaścāpi paścimena samācitaḥ //

### [1.15.21](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.21)

tenāsya śūdrabhāvaḥ syāditi varṇāḥ prakīrttitāḥ /  
vṛttaḥ svabhāvataḥ prokto varṇataḥ parimāṇataḥ //

### [1.15.22](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.22)

nīlaśca vaiduryamayaḥ śvetaḥ ghuklo hiraṇmayaḥ /  
mayurabarhavarṇastu śātakaiṃbhaśca śṛṅgavān //

### [1.15.23](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.23)

ete parvatarājānaḥ siddhacāraṇasevitāḥ /  
teṣāmantaraviṣkaṃbho navasāhasra ucyate //

### [1.15.24](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.24)

madhye tvilāvṛtaṃ nāma mahāmeroḥ samantamaḥ /  
navaivaṃ tu sahasrāṇi vistīrṇaṃ sarvatastu tat //

### [1.15.25](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.25)

madhye tasya mahāmerurvidhūma iva pāvakaḥ /  
vedyarddhaṃ dakṣiṇaṃ meroruttarārddhaṃ tathottaram //

### [1.15.26](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.26)

varṣāṇi yāni ṣaṭ caiva teṣāṃ ye varṣaparvatāḥ /  
dve dve sahasre vistīrṇā yojanānāṃ samucchrayāt //

### [1.15.27](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.27)

jaṃbūdvīpasya vistārātteṣāmāyāma ucyate /  
yojanānāṃ sahasrāṇi śataṃ dvāvāyatau girī //

### [1.15.28](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.28)

nīlaśca niṣadhaścaiva tābhyāṃ hīnāstu ye pare /  
śvetaśca hemakūṭaśca himavāñchṛṅgavāṃstathā //

### [1.15.29](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.29)

navatī dve aśītī dve sahasrāṇyāyatāstu teḥ /  
teṣāṃ madhye janapadāstāni varṇāṇi sapta vai //

### [1.15.30](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.30)

prapātaviṣamaistaistu parvatairāvṛtāni tu /  
saṃtatāni nadībhedairagamyāni parasparam //

### [1.15.31](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.31)

vasaṃti teṣu sattvāni nānājātīni sarvaśaḥ /  
idaṃ haimavataṃ varṣaṃ bhārataṃ nāma viśrutam //

### [1.15.32](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.32)

hemakūṭaṃ paraṃ hyasmā nnānnā kiṃṣurupaṃ smṛtam /  
naiṣadhaṃ hemakūṭāttu harivarṣaṃ taducyate //

### [1.15.33](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.33)

harivarṣātparaṃ cāpi merośva tadilāvṛtam /  
ilāvṛtātpiraṃ nīlaṃ samyakaṃ nāma viśrutam //

### [1.15.34](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.34)

ramyakātparatarḥ śvetaṃ viśrutaṃ taddhiraṇmayam /  
hiraṇmayātparaṃ caiva śṛṅgavattaḥ kuru smṛtam //

### [1.15.35](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.35)

dhanuḥsaṃsthe tu vijñeye dve varṣe dakṣiṇottare /  
dīrghāṇi tatra catvāri madhyamaṃ tadilāvṛtam //

### [1.15.36](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.36)

arvāk ca niṣadhasyātha vedyarddhaṃ dakṣiṇaṃ smṛtam /  
paraṃ nīlavato yacca vedyarddhaṃ tu taduttaram //

### [1.15.37](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.37)

vedyarddhe dakṣiṇe trīṇi trīṇi varṣāṇi cottare /  
tayormadhye tu vijñeyo merurmadhya ilāvṛtam //

### [1.15.38](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.38)

dakṣiṇena tu nīlasya niṣadhasyottarema tu /  
udagāyeto mahāśailo mālyavānnāma nāmataḥ //

### [1.15.39](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.39)

yojanānāṃ sahasraṃ tu ānīla niṣadhāyataḥ /  
āyāmataścatustriṃśatsahasrāṇi prakīrtitaḥ //

### [1.15.40](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.40)

tasya pratīcyāṃ vijñeyaḥ parvato gandhamādanaḥ /  
āyāmato 'tha vistārānmālyavā nitiviśrutaḥ //

### [1.15.41](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.41)

parimaṇḍalayormerurmadhye kanakaparvataḥ /  
caturvaṇaḥ sa sauvarṇaḥ caturasraḥ samucchritaḥ //

### [1.15.42](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.42)

sumeruḥ śuśubheśubhro rājava tsamadhiṣṭhitaḥ /  
taruṇādityavarṇābho vidhūma iva pāvakaḥ //

### [1.15.43](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.43)

yojanānāṃ sahasrāṇi caturaśītarucchritaḥ /  
praviṣṭaḥ ṣoḍaśādhastādvistṛtaḥ ṣoḍaśaiva tu //

### [1.15.44](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.44)

śarāvasaṃsthitatvāttu dvātriṃśanmūrdhnivistṛtaḥ /  
vistārātriguṇastasya pariṇāhaḥ samantataḥ //

### [1.15.45](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.45)

maṇḍalena pramāṇena tryasre mānaṃ tadiṣyate /  
catvāriṃśatsahasrāṇi yojanānāṃ samantataḥ //

### [1.15.46](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.46)

aṣṭābhiradhikāni syustryasre mānaṃ prakīrttitam /  
caturasreṇa mānena pariṇāhaḥ samantataḥ //

### [1.15.47](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.47)

catuḥ ṣaṣṭisahasrāṇi yojanānāṃ vidhīyate /  
sa parvato mahādivyo divyauṣadhisamanvitaḥ //

### [1.15.48](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.48)

bhuvanairāvṛtaḥ sarvo jātarūpamayaiḥ śubhaiḥ /  
tatra devagaṇāḥ sarve gandharvoragarākṣasāḥ //

### [1.15.49](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.49)

śailarāje pradṛśyante śubhāścāpsarasāṃ gaṇāḥ /  
sa tu meruḥ parivṛto bhuvanairbhūtabhāvanaiḥ //

### [1.15.50](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.50)

catvāro yasya deśā vai catuḥpārśveṣvadhiṣṭhitāḥ /  
bhadrāśvā bharatāśvaiva ketumālāśca paścimāḥ //

### [1.15.51](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.51)

uttarāḥ kuravaścaiva kṛtapuṇyapratiśrayāḥ /  
gandhamādanaparśve tu paraiṣāparagaṇḍikā //

### [1.15.52](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.52)

sarvartturamaṇīyā ca nityaṃ pramuditā śivā /  
dvātriṃśattu sahasrāṇi yojanaiḥ pūrvapaścimāt //

### [1.15.53](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.53)

āyāmataścatustriṃśatsahasrāṇi pramāṇataḥ /  
tatra te śubhakarmāṇaḥ ketumālāḥ pratiṣṭhitāḥ //

### [1.15.54](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.54)

tatra kālā narāḥ sarve mahāsattvā mahābalāḥ /  
striyaścotpala patrābhāḥ sarvāstāḥ priyadarśanāḥ //

### [1.15.55](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.55)

tatra divyo mahāvṛkṣaḥ panasaḥ paḍrasāśrayaḥ /  
īśvaro brahmaṇaḥ putraḥ kāmacārī manojavaḥ //

### [1.15.56](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.56)

tasya pītvā phalarasaṃ jīvanti ca samāyutam /  
pārśve mālyavataścāpi pūrve 'pūrvā tu gaṇḍikā //

### [1.15.57](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.57)

āyāmādatha vistārādyathaiṣāparagaṇḍikā /  
bhadrāśvāstatra vijñeyā nityaṃ muditamānasāḥ //

### [1.15.58](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.58)

bhadraśālavanaṃ cātra kālāmrastu mahādrumaḥ /  
tatra te puruṣāḥ svetā mahotsāhā balānvitāḥ //

### [1.15.59](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.59)

striyaḥ kumudavarṇābhāḥ sundaryaḥ priyadarśanāḥ /  
candraprabhāścandravarṇāḥ pūrṇacandra nibhānanāḥ //

### [1.15.60](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.60)

candraśītalagātryastāḥ striya utpalagandhikāḥ /  
daśavarṣasahasrāṇi teṣāmāyuranāmayam //

### [1.15.61](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.61)

kālāmrasya rasaṃ pītvā sarve ca sthirayauvanāḥ /  
dakṣiṇena tu śvetasya nīlasyaivottareṇa ca //

### [1.15.62](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.62)

varṣaṃ ramaṇakaṃ nāma jāyante tatra mānavāḥ /  
ratipradhānā vimalā jarādaurgandhyavarjitāḥ //

### [1.15.63](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.63)

śuklābhijanasaṃpannāḥ sarve ca priyadarśanāḥ /  
tatrāpi sumahānvṛkṣo nyagrodho rohito mahān //

### [1.15.64](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.64)

tasyāpi te phalarasaṃ pibanto varttayanti vai /  
daśavarṣasahasrāṇi śatāni daśa pañca ca //

### [1.15.65](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.65)

jīvanti te mahābhāgāḥ sadā tdṛṣṭā narottamāḥ /  
dakṣiṇe vai śṛṅgavataḥ śvetasyāpyuttareṇa ca //

### [1.15.66](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.66)

varṣaṃ hairaṇvataṃ nāma yatra hairaṇvatī nadī /  
mahābalāḥ sutejaskā jāyante tatra mānavāḥ //

### [1.15.67](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.67)

yakṣā vīrā mahāsattvā dhaninaḥ priyadarśanāḥ /  
ekādaśasahasrāṇi varṣāṇāṃ te mahaujasaḥ //

### [1.15.68](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.68)

āyuḥ pramāṇaṃ jīvanti śatāni daśa pañca ca /  
yasminvarṣe mahāvṛkṣo lakucaḥ ṣaḍrasāśrayaḥ //

### [1.15.69](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.69)

tasya pītvā phalarasaṃ te jīvanti nirāmayāḥ /  
trīṇi śṛṅgavataḥ śṛṅgāṇyucchritāni mahānti ca //

### [1.15.70](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.70)

ekaṃ maṇimayaṃ teṣāmekaṃ caiva hiraṇmayam /  
sarvaratnamayaṃ caikaṃ bhavanairupaśobhitam //

### [1.15.71](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.71)

uttare vai śṛṅgāvataḥ samudrasya ca dakṣiṇe /  
kuravastatra tadvarṣaṃ puṇyaṃ siddhaniṣevitam //

### [1.15.72](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.72)

tatra vṛkṣā madhu phalā nityapuṣpaphalopagāḥ /  
vastrāṇi ca prasūyante phaleṣvābharaṇāni ca //

### [1.15.73](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.73)

sarvakāmapradāstatra kecidvakṣā manoramāḥ /  
gandhavarṇaraso petaṃ prakṣaranti madhūttamam //

### [1.15.74](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.74)

apare kṣīriṇo nāma vṛkṣāstatra manoramāḥ /  
ye kṣaranti sadā kṣīraṃ ṣaḍrasaṃ hyamṛtopamam //

### [1.15.75](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.75)

sarvā maṇimayī bhūmiḥ sūkṣmakāñcanavālukā /  
sarvartusukhasaṃpannā nniṣpaṅkā nīrajā śubhā //

### [1.15.76](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.76)

devalokacyutāstatra jāyante mānavāḥ śubhāḥ /  
śuklābhijanasaṃpannāḥ sarve ca sthirayauvanāḥ //

### [1.15.77](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.77)

mithunāni prasūyante striyaścāpsarasaḥ samāḥ /  
teṣāṃ te kṣīriṇāṃ kṣīraṃ pibanti hyamṛto pamam //

### [1.15.78](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.78)

mithunaṃ jāyate sadyaḥ samaṃ caiva vivarddhate /  
samaṃ śīlaṃ ca rūpaṃ ca priyatā caiva tatsamā //

### [1.15.79](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.79)

anyonyamanuraktāśca cakravākasadharmiṇaḥ /  
anāmayā hyaśokāśca nityaṃ sukhaniṣeviṇaḥ //

### [1.15.80](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.80)

trayodaśasahasrāṇi śatāni daśa pañca ca /  
jīvanti te mahāvīryā na cānyastrīniṣeviṇaḥ //

### [1.15.80.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15.80.p1)

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvītīye 'nuṣaṅgapāde pṛthivyāyāmavistaro nāma pañcadaśo 'dhyāyaḥ

## Linked texts (11)

- [Vāyupurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.34.3) — Vyāsa, Sanskrit
- [Matsyapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.matsya.113.1) — Vyāsa, Sanskrit
- [Varāhapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.varaha.75.2) — Vyāsa, Sanskrit
- [Liṅgapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.linga.1.48.34) — Vyāsa, Sanskrit
- [Critical edition (BORI)](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*crit.6.7.34) — Sanskrit
- [Mārkaṇḍeyapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.markandeya.54.2) — Vyāsa, Sanskrit
- [Skandamahāpurāṇa (vulgate)](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda*vulgate.7.4.52_96) — Sanskrit
- [Liṅgapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.vernacular.tamil.kappiyam.lingapurana.54.34) — Ativīrarāma Pāṇṭiyar 1500, Sanskrit
- [Śivatattvaratnākara](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.rajadharma.sivatattvaratnakara.11.16) — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit
- [Śivattvaratnākara](https://indike.org/pramana/in.med.pasu.sivattvaratnakara.11.16) — Basava, Sanskrit
- [Tīrthaprakāśa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.tirtha.tirthaprakasa.4.p29) — Mitramiśra, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.15) · Pramāṇa
