<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Brahmandapurana](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda) › 1.16

# Brahmandapurana 1.16

Brahmāṇḍapurāṇa 1.16

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [1.16.69](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.69) — 1 part

### [1.16.1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.1)

sūta uvāca  
evameva nisargo vai varṣāṇāṃ bhārate śubhe /  
dṛṣṭaḥ paramatattvajñairbhūyaḥ kiṃ varṇayāmi vaḥ //

### [1.16.2](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.2)

ṛṣiruvāca  
yadidaṃ bhārataṃ varṣaṃ yasminsvāyaṃbhuvādayaḥ /  
caturdaśaite manavaḥ prajāsarge 'bhavanpunaḥ //

### [1.16.3](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.3)

etadveditumicchāmastanno nigada sattmaḥ /  
etacchrutavacasteṣāmabravīdromaharṣaṇaḥ //

### [1.16.4](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.4)

atra vo varṇayiṣyāmi varṣe 'smin bhārate prajāḥ /  
idaṃ tu madhyamaṃ citraṃ śubhāśubhaphalodayam //

### [1.16.5](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.5)

uttaraṃ yatmamudrasya himavaddakṣiṇaṃ ca yat /  
varṣaṃ tadbhārataṃ nāma yatreyaṃ bhāratī prajā //

### [1.16.6](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.6)

bharaṇācca prajānāṃ vai manurbharata ucyate /  
niruktavacanāccaivaṃ varṣaṃ tadbhārataṃ smṛtam //

### [1.16.7](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.7)

itaḥ svargaśca mokṣaśca madhyaścāntaśca gamyate /  
na khalvanyatra martyānāṃ bhūmau karma vidhīyate //

### [1.16.8](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.8)

bhāratasyāsya varṣasya nava bhedānnibodhata /  
samudrātaritā jñeyāste tvagamyāḥ parasparam //

### [1.16.9](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.9)

indradvīpaḥ kaśerūmāṃstāmravarṇo gabhastimān /  
nāgadvīpastathā saumyo gāndharvastvatha vāruṇaḥ //

### [1.16.10](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.10)

ayaṃ tu navamasteṣāṃ dvīpaḥ sāgarasaṃvṛtaḥ /  
yojanānāṃ sahasre tu dvīpo 'yaṃ dakṣiṇottarāt //

### [1.16.11](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.11)

āyato hyākumāryyā vai cāgaṅgāprabhavācca vai /  
tiryaguttaravistīrmaḥ sahasrāṇi navaiva tu //

### [1.16.12](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.12)

dvīpo hyupaniviṣṭo 'yaṃ mlecchairanteṣu sarvaśaḥ /  
pūrve kirātā hyasyānte paścime yavanāḥ smṛtāḥ //

### [1.16.13](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.13)

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā madhye śūdrāśca bhāgaśaḥ /  
ijyāyudhavaṇijyābhirvarttayanto vyavasthitāḥ //

### [1.16.14](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.14)

teṣāṃ saṃvyavahāro 'tra varttate vai parasparam /  
dharmārthakāmasaṃyukto varṇānāṃ tu svakarmasu //

### [1.16.15](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.15)

saṃkalpaḥ pañcamānāṃ ca hyāśramāṇāṃ yathāvidhi /  
iha svargāpavargārthaṃ pravṛttiryeṣu mānuṣī //

### [1.16.16](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.16)

yastvayaṃ navamo dvīpastiryagāyāma ucyate /  
kṛtsnaṃ jayati yo hyenaṃ samrāḍityabhidhīyate //

### [1.16.17](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.17)

ayaṃ lokastu vai samrāḍantarikṣaṃ virāṭ smṛtam /  
svarāḍasau smṛto laukaḥ punarvakṣyāmi vistarāt //

### [1.16.18](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.18)

saptaivāsminsuparvāṇo viśrutāḥ kula parvatāḥ /  
mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimānṛkṣaparvataḥ //

### [1.16.19](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.19)

vindhyaśca pāriyātraśca saptaite kulaparvatāḥ /  
teṣāṃ sahasraścānye parva tāstu samīpagāḥ //

### [1.16.20](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.20)

avijñātāḥ sāravanto vipulāścitrasānavaḥ /  
saṃdaraḥ parvataśreṣṭho vaihāro durdurastathā //

### [1.16.21](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.21)

kolāhalaḥ sasuraso maināko vaidyutastathā /  
vātandhamo nāgagiristathā pāṇḍuraparvataḥ //

### [1.16.22](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.22)

tuṅgaprasthaḥ kṛṣṇagirirgodhano girireva ca /  
puṣpagiryujjayantau ca śailo raivatakastathā //

### [1.16.23](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.23)

śrīparvataścitrakūṭaḥ kūṭaśailo giristathā /  
anye tebhyo 'parijñātā hrasvāḥ svalapopajī vinaḥ //

### [1.16.24](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.24)

tairvimiśrā janapadā āryā mlecchāśca bhāgaśaḥ /  
pīyante yairimā nadyo gaṅgā siṃdhu sarasvatī //

### [1.16.25](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.25)

śatadruścandra bhāgā ca yamunā sarayūstathā /  
irāvatī vitastā ca vipāśā devikā kuhūḥ //

### [1.16.26](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.26)

gomatī dhūtapāpā ca budbudā ca dṛṣadvatī /  
kauśakī tridivā caiva niṣṭhīvī geḍakī tathā //

### [1.16.27](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.27)

cakṣurlohita ityetā himavatpādanissṛtāḥ /  
vedasmṛtirvedavatī vṛtraghnī siṃdhu reva ca //

### [1.16.28](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.28)

varṇāśā nandanā caiva sadānīrā mahānadī /  
pāśā carmaṇvatīnūpā vidiśā vetravatyapi //

### [1.16.29](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.29)

kṣiprā hyavanti ca tathā pāriyātrāśrayāḥ smṛtāḥ /  
śoṇo mahānadaścaiva narmmadā surasā kriyā //

### [1.16.30](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.30)

mandākinī daśārṇā ca citrakūṭā tathaiva ca /  
tamasā pippalā śyenā karamodā piśācikā //

### [1.16.31](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.31)

citropalā viśālā ca bañjulā vāstuvāhinī /  
sanerujā śuktimatī maṅkutī tridivā kratuḥ //

### [1.16.32](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.32)

ṛkṣavatsaṃprasūtāstā nadyo maṇijalāḥ śivāḥ /  
tāpī payoṣṇī nirvindhyā sṛpā ca niṣadhā nadī //

### [1.16.33](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.33)

veṇī vaitaraṇī caiva kṣiprā vālā kumudvatī /  
toyā caiva mahāgaurī durgā vānnaśilā tathā //

### [1.16.34](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.34)

vindhyapādaprasūtāstā nadyaḥ puṇyajalāḥ śubhāḥ /  
godāvarī bhīmarathī kṛṣṇaveṇātha bañjulā //

### [1.16.35](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.35)

tuṅgabhadrā suprayogā bāhyā kāveryathāpi ca /  
dakṣiṇapravahā nadyaḥ sahya pādādviniḥsmṛtāḥ //

### [1.16.36](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.36)

kṛtamālā tāmraparṇī puṣpajātyutpalāvatī /  
nadyo 'bhijātā malayātsarvāḥ śītajalāḥ śubhāḥ //

### [1.16.37](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.37)

trisāmā ṛṣikulyā ca bañjulā tridivābalā /  
lāṅgūlinī vaṃśadharā mahendratanayāḥ smṛtāḥ //

### [1.16.38](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.38)

ṛṣikulyā kumārī ca mandagā mandagāminī /  
kṛpā palāśinī caiva śuktimatprabhavāḥ smṛtāḥ //

### [1.16.39](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.39)

tāstu nadyaḥ sarasvatyaḥ sarvā gaṅgāḥ samudragāḥ /  
viśvasya mātaraḥ sarvā jagatpāpaharāḥ smṛtāḥ //

### [1.16.40](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.40)

tāsāṃ nadyupanadyo 'nyāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ /  
tāsvime kurupāñcālāḥ śālvā mādreyajāṅgalāḥ //

### [1.16.41](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.41)

śūrasenā bhadrakārā bodhāḥ sahapaṭaccarāḥ /  
matsyāḥ kuśalyāḥ sauśalyāḥ kuntalāḥ kāśikośalāḥ //

### [1.16.42](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.42)

godhā bhadrāḥ kariṅgāśca māgadhāścotkalaiḥ saha /  
madhyadeśyā janapadāḥ prāyaśasttra kīrttitāḥ //

### [1.16.43](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.43)

sahyasya cauttarānteṣu yatra godāvarī nadī /  
pṛthivyāmapi kṛtsnāyāṃ sa pradeśo manoramaḥ //

### [1.16.44](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.44)

tatra govardhanaṃ nāma puraṃ rāmeṇa nirmitam /  
rāmapriyātha svargīyā vṛkṣa divyāsta thauṣadhīḥ //

### [1.16.45](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.45)

bharadvājena muninā tatpriyārthe 'varopitāḥ /  
ataḥ purvaroddeśastena jajñe manoramaḥ //

### [1.16.46](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.46)

bāhlīkā vāṭadhānāśca ābhīrā kālatoyakāḥ /  
aparāntāśca muhmāśca pāñcalāścarmamaṇḍalāḥ //

### [1.16.47](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.47)

gāndhārā yavanāścaiva siṃdhusauvīramaṇḍalāḥ /  
cīnāścaiva tuṣārāśca pallavā girigahvarāḥ //

### [1.16.48](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.48)

śākā bhadrāḥ kulindāśca pāradā vindhyacūlikāḥ /  
abhīṣāhā ulūtāśca kekayā daśāmālikāḥ //

### [1.16.49](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.49)

brāhmaṇāḥ kṣatriyāścaiva vaiśyaśūdrakulāni tu /  
kāṃvojā daradāścaiva barbarā aṅgalauhikāḥ //

### [1.16.50](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.50)

atrayaḥ sabharadvājāḥ prasthalāśca daśerakāḥ /  
lamakāstālaśālāśca bhūṣikā ījikaiḥ saha //

### [1.16.51](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.51)

ete deśā udīcyā vai prācyāndeśānnibodhata /  
aṅgavaṅgā ścolabhadrāḥ kirātānāṃ ca jātayaḥ /  
tomarā haṃsabhaṅgāśca kāśmīrāstaṅgaṇāstathā //

### [1.16.52](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.52)

jhillikāścāhukāścaiva hūṇadarvāstathaiva ca //

### [1.16.53](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.53)

andhravākā mudgarakā antargiribahirgirāḥ /  
tataḥ plavaṅgavo jñeyā maladā malavartikāḥ //

### [1.16.54](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.54)

samantarāḥ prāvṛṣeyā bhārgavā gopapārthivāḥ /  
prāgjyotiṣāśca puṇḍrāśca videhāstāmraliptakāḥ //

### [1.16.55](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.55)

mallā magadhagonardāḥ prācyāṃ janapadāḥ smṛtāḥ /  
athāpare janapadā dakṣiṇāpathavāsinaḥ //

### [1.16.56](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.56)

paṇḍyāśca keralāścaiva colāḥ kulyāstathaiva ca /  
setukā mūṣikāścaiva kṣapaṇā vanavāsikāḥ //

### [1.16.57](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.57)

māharāṣṭrā mahiṣikāḥ kaliṅgaścaiva sarvaśaḥ /  
ābhīrāśca sahaiṣīkā āṭavyā sāravāstathā //

### [1.16.58](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.58)

pulindā vindhyamaulīyā vaidarbhā daṇḍakaiḥ saha /  
paurikā maulikāścaiva śmakā bhogavarddhināḥ //

### [1.16.59](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.59)

koṅkaṇāḥ kantalāścāndhrāḥ kulindāṅgāramāriṣāḥ /  
dākṣiṇāścaiva ye deśā aparāṃstānnibodhata //

### [1.16.60](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.60)

sūryyārakāḥ kalivanā durgālāḥ kuntarauḥ sahaḥ /  
pauleyāśca kirātāśca rūpakāstāpakaiḥ saha //

### [1.16.61](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.61)

tathā karītayaścaiva sarve caiva karandharāḥ /  
nāsikāścaiva ye cānye ye caivāntaranarmadāḥ //

### [1.16.62](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.62)

sahakacchāḥ samāheyāḥ saha sārasvatairapi /  
kacchipāśca surāṣṭrāśca ānartāścarbudaiḥ saha //

### [1.16.63](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.63)

ityete aparāntāśca śṛṇudhvaṃ vindhyavāsinaḥ /  
maladāśca karūthāśca mekalāścaitkalaiḥ saha //

### [1.16.64](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.64)

uttamānāṃ daśārṇāśca bhojāḥ kiṣkindhakaiḥ saha /  
tośalāḥ kośalāścaiva traipurā vaidiśāstathā //

### [1.16.65](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.65)

tuhuṇḍā barbarāścaiva ṣaṭpurā naiṣadhaiḥ saha /  
anūpāstuṇḍikerāśca vītihotrā hyavantayaḥ //

### [1.16.66](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.66)

ete janapadāḥ sarve vindhyapṛṣṭhanivāsinaḥ /  
ato deśānpravakṣyāmi parvatāśrayiṇaśca ye //

### [1.16.67](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.67)

nihīrā haṃsamārgāśca kupathāstaṅgaṇāḥ śakāḥ /  
apaprāva raṇāścaiva ūrṇā darvāḥ sahūhukāḥ //

### [1.16.68](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.68)

trigarttā maṇḍalāścaiva kirātāstāmaraiḥ saha /  
catvāri bhārate varṣe yugāni ṛṣayo 'bruvan //

### [1.16.69](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.69)

kṛtaṃ tretāyugaṃ caiva dvāparaṃ tiṣyameva ca /  
teṣāṃ nisargaṃ vakṣyāmi upariṣṭādaśeṣataḥ //

### [1.16.69.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16.69.p1)

iti śrībradṛmahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde  
bhāratavarmataṃ nāma ṣoḍaśo 'dhyāyaḥ

## Linked texts (11)

- [Vāyupurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.45.72) — Vyāsa, Sanskrit
- [Matsyapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.matsya.114.1) — Vyāsa, Sanskrit
- [Mārkaṇḍeyapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.markandeya.57.5) — Vyāsa, Sanskrit
- [Vāmanapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.vamana.13.12) — Vyāsa, Sanskrit
- [Viṣṇupurāṇa (critical edition)](https://indike.org/pramana/in.purana.visnu*crit.2.3.9) — Sanskrit
- [Tīrthaprakāśa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.tirtha.tirthaprakasa.4.p34) — Mitramiśra, Sanskrit
- [Śivatattvaratnākara](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.rajadharma.sivatattvaratnakara.13.90) — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit
- [Śivattvaratnākara](https://indike.org/pramana/in.med.pasu.sivattvaratnakara.13.90) — Basava, Sanskrit
- [Caturvargacintāmaṇi](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.caturvargacintamani.1.p189) — Hemādri, Sanskrit
- [Ṣoḍaśamahādānavidhi (Hemādri)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.dana.mahadana.sodasamahadanavidhi-hemadri.1.p189) — Hemādri, Sanskrit
- [Dānakhaṇḍa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.hemadri.danakhanda.1.p188) — Hemādri, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.16) · Pramāṇa
