<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Brahmandapurana](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda) › 1.1

# Brahmandapurana 1.1

Brahmāṇḍapurāṇa 1.1

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [1.1.174](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.174) — 1 part

### [1.1.1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.1)

atha brahmāṇḍamahāpurāṇaṃ pūrvabhāgaprārambhaḥ /  
namonamaḥ kṣaye sṛṣṭau sthitau sattvamayāya vā /  
namo rajastamaḥsattvatrirūpāya svayaṃbhuve //

### [1.1.2](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.2)

jitaṃ bhagavatā tena hariṇā lokadhāriṇā /  
ajena viśvarūpeṇa nirguṇena guṇātmanā //

### [1.1.3](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.3)

brahmāṇaṃ lokakarttāraṃ sarvajñamaparājitam /  
prabhuṃbhūtabhaviṣyasya sāmpratasya ca satpatim //

### [1.1.4](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.4)

jñānamabratimaṃ tasya vairāgyaṃ ca jagatpateḥ /  
aiśvaryyaṃ caiva dharmaśca sadbhiḥ sevyaṃ catuṣṭayam //

### [1.1.5](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.5)

imānnarasya vai bhāvānnityaṃ sadasadātmakān /  
aviṃśakaḥ punastānvai kriyābhāvārthamīśvaraḥ //

### [1.1.6](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.6)

lokakṛllokatattvajño yogamāsthāya yogavit /  
asṛjatsarvabhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca //

### [1.1.7](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.7)

tasahaṃ viśvakarmāṇaṃ satpatiṃ lokasākṣiṇam /  
purāṇākhyānajijñāsurgacchāmi śaraṇaṃ vibhum //

### [1.1.8](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.8)

purāṇaṃ lokatattvārthamaśilaṃ vedasaṃmitam /  
praśaśaṃsa sa bhagavān vasiṣṭhāya prajāpatiḥ //

### [1.1.9](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.9)

tattvajñānāmṛtaṃ puṇyaṃ vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ /  
pautramadhyāpayāmāsa śakteḥ putraṃ parāśaram //

### [1.1.10](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.10)

parāśaraśca bhagavān jātūkarṇyamṛṣiṃ purā /  
tamadhyāpitavāndivyaṃ purāṇaṃ vedasaṃmitam //

### [1.1.11](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.11)

adhigamya purāṇaṃ tu jātūkarṇyo viśeṣavit /  
dvaipāyanāya pradadau paraṃ brahma sanātanam //

### [1.1.12](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.12)

dvaipāyanastataḥ prītaḥśaṣyebhyaḥpradadauvaśī /  
lokatattvavidhānārthaṃ pañcabhyaḥ paramādbhutam //

### [1.1.13](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.13)

vikhyāpanārthaṃ lokeṣu bahvarthaṃ śrutisaṃmatam /  
jaiminiñca sumantuṃ ca vaiśaṃpāyanamevaca //

### [1.1.14](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.14)

caturthaṃ pailavaṃ teṣāṃ pañcamaṃ lomaharṣaṇam /  
sūtamadbhutavṛttāntaṃ vinītaṃ dhārmikaṃ śrucim //

### [1.1.15](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.15)

adhītya ca purāṇaṃ ca vinīto lomaharṣaṇaḥ /  
ṛṣiṇā ca tvayā pṛṣṭaḥ kṛtaprajñaḥ sudhārmikaḥ //

### [1.1.16](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.16)

vasiṣṭhaścāpi munibhiḥ praṇāmya śirasā munīn /  
bhaktyā paramayā yuktaḥ kṛtvā cāpi pradakṣiṇam //

### [1.1.17](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.17)

avāptavidyaḥ sartuṣṭaḥ kurukṣetramupāgamat /  
satre savitate yatra yajamānānṛṣīñśucīn //

### [1.1.18](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.18)

vinayenopasaṃgamya satrriṇo romaharṣaṇam /  
vidhānato yathāśāstraṃ prajñayātijagāma ha //

### [1.1.19](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.19)

ṛṣayaścāpi te sarve tadānīṃ romaharṣaṇam /  
dṛṣṭvā paramasaṃhṛṣṭāḥ prītāḥ sumanasastathā //

### [1.1.20](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.20)

satkārairarccayāmāsurarghyapādyādibhistataḥ /  
abhivādya munīnsarvān rājājñāmabhigamya ca //

### [1.1.21](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.21)

ṛṣibhistairanujñātaḥ pṛṣṭaḥ sarvamanāmayam /  
abhigamya munīnsarvāṃstejo brahma sanātanam /  
sadasyānumate ramye svāstīrṇe samupāviśat //

### [1.1.22](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.22)

upaviṣṭe tadā tasminmunayaḥ śaṃsitavratāḥ /  
mudānvitā yathānyāyaṃ vinayasthāḥ samāhitāḥ //

### [1.1.23](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.23)

sarve te ṛṣayaścainaṃ parivārya mahāvratam /  
paramaprītisaṃyuktā ityūcuḥ sūtanandanam //

### [1.1.24](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.24)

svāgataṃ te mahābhāga diṣṭyā ca tvāṃnirāmayam /  
paśyāma dhīmannatrasthāḥ subrataṃ munisattamam //

### [1.1.25](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.25)

aśūnyā me rasādyaiva bhavataḥ puṇyakarmaṇaḥ /  
bhavāṃstasya muneḥ sūta vyāsasyāpi mahātmanaḥ //

### [1.1.26](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.26)

anugrāhyaḥ sadā dhīmātr śiṣyaḥ śiṣyaguṇānvitaḥ /  
kṛtabuddhiśca te tattvamanugrāhyatayā prabho //

### [1.1.27](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.27)

avāpya vipulaṃ jñānaṃ sarvataśchinnasaṃśayaḥ /  
pṛccatāṃ naḥ sadā prājña sarvamākhyātumarhasi //

### [1.1.28](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.28)

tadicchāmaḥ kathāṃ divyāṃ paurāṇīṃ śrutisaṃmitām /  
śrotuṃ dharmārthayuktāṃ tu etavdyāsācchrutaṃ tvayā //

### [1.1.29](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.29)

evasuktastadā sūtastvṛṣibhirvinayānvitaḥ /  
uvāca paramāprākjño vinītottara muttamam //

### [1.1.30](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.30)

ṛṣeḥ śuśrūṣaṇaṃ yacca tasmātprajñā ca yā mama /  
yasmācchuśūṣaṇārthaṃ ca tatsatyamiti niścayaḥ //

### [1.1.31](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.31)

evaṃ gater'the yacchakyaṃ mayā vaktuṃ dvijottamāḥ /  
jijñāsā yatra yuṣmākaṃ tadājñātumihārhatha //

### [1.1.32](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.32)

etacchrutvā tu munayo madhuraṃ tasya bhāṣitam /  
pratyūcuste punaḥ sūtaṃ bāṣpaparyākulekṣaṇam //

### [1.1.33](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.33)

bhavān viśeṣakuśalo vyāsaṃ sākṣāttu dṛṣṭavān /  
tasmāttvaṃ saṃbhavaṃ kṛtsnaṃ lokasyemaṃ vidarśaya //

### [1.1.34](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.34)

yasya yasyānvaye ye ye tāṃstānicchāma veditum /  
teṣāṃ pūrvavisṛṣṭiṃ ca vicitrāṃ tvaṃ prajāpateḥ /  
satkṛtya paripṛṣṭaḥ sa mahātmā romaharṣaṇaḥ //

### [1.1.35](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.35)

vistareṇānupūrvyā ca kathayāmāsa sattamaḥ /  
sūta uvāca  
yo me dvaipāyanaprītaḥ kathāṃ vai dvijasattamāḥ //

### [1.1.36](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.36)

puṇyāmākhyātavānviprāstāṃ vai vakṣyāmyanukramāt /  
purāṇaṃ saṃpravakṣyāmi yaduktaṃ mātariśvanā //

### [1.1.37](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.37)

pṛṣṭena munibhiḥ pūrvaṃ naimiṣīyairma hātmabhiḥ /  
sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvantarāṇi ca //

### [1.1.38](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.38)

vaṃśyānucaritaṃ caiva purāṇaṃ pañcalakṣaṇam /  
prakriyā prathamaḥ pādaḥ kathāyāṃ syātparigrahaḥ //

### [1.1.39](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.39)

anuṣaṅga utpoddhāta upasaṃhāra eva ca /  
evaṃ pādāstu catvāraḥ samāsātkīṃrtitā mayā //

### [1.1.40](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.40)

vakṣyāmi tānpurastāttu vistareṇa yathākramam /  
prathamaṃ sarvaśāstrāṇāṃ purāṇaṃ brahmaṇā śrutam //

### [1.1.41](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.41)

anantaraṃ ca vaktrebhyo vedāstasya viniḥsṛtāḥ /  
aṅgāni dharmaśāstraṃ ca vratāni niyamāstathā //

### [1.1.42](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.42)

avyaktaṃ kāraṇaṃ yattannityaṃ sadasadātmakam /  
mahadādiviśeṣāntaṃ sṛjāmīti viniścayaḥ //

### [1.1.43](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.43)

aṇḍaṃ hiraṇmayaṃ caiva brahmaṇaḥsūtiruttamā /  
aḍasyāvaraṇaṃ vārdhirapāmapi ca tejasā //

### [1.1.44](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.44)

vāyunā tasya vāyośca khena bhūtādinā tataḥ /  
bhūtādirmahatā caiva avyaktenāvṛto mahān //

### [1.1.45](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.45)

antarvarti ca bhūtānāmaṇḍamevopavarṇitam /  
nadīnāṃ parvatānāṃ ca prādurbhāvo 'tra paṭhyate //

### [1.1.46](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.46)

manvantarāṇāṃ sarveṣāṃ kalpānāṃ caiva varṇanam /  
kīrttanaṃ brahmavṛkṣasya brahmajanma prakīrtyate //

### [1.1.47](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.47)

ataḥ paraṃ brahmaṇaśca prajāsargopavarṇanam /  
avasthāścātra kīrtyante brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ //

### [1.1.48](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.48)

kalpānāṃ saṃbhavaśceva jagataḥ sthāpanaṃ tathā /  
śayanaṃ ca harerapsu pṛthivyuddharaṇaṃ tathā //

### [1.1.49](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.49)

saviśeṣaḥ purādīnāṃ varṇāśramavibhājanam /  
ṛkṣāṇāṃ grahasaṃsthānāṃ siddhānāṃ ca niveśanam //

### [1.1.50](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.50)

yojanānāṃ yathā cava saṃcaro bahuvistaraḥ /  
svargasthānavibhāgaśca sartyānāṃ śubhacāriṇām //

### [1.1.51](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.51)

vṛkṣāṇāmauṣadhīnāṃ ca vīrudhāṃ ca prakīrttanam /  
devatānāmṛṣīṇāṃ ca dve sṛtī parikīrtite //

### [1.1.52](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.52)

āmlādīnāṃ tarūṇāṃ ca sarjanaṃ vyañjanaṃ tathā /  
paśūnāṃ puruṣāṇāṃ ca saṃbhavaḥ parikīrttitaḥ //

### [1.1.53](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.53)

tathā nirvacanaṃ proktaṃ kalpasya ca parigrahaḥ /  
nava sargāḥ punaḥ proktā brahmaṇo buddhipūrvakāḥ //

### [1.1.54](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.54)

trayo ye buddhipūrvāstu tathā yallokakalpanam /  
brahmaṇo 'vayavebhyaśca dharmādīnāṃ samudbhavaḥ //

### [1.1.55](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.55)

ye dvādaśa prasūyante prajākalpe punaḥ punaḥ /  
kalpayorantare proktaṃ pratisaṃdhiśca yastayoḥ //

### [1.1.56](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.56)

tamomātrā vṛtatvāttu brahmaṇo 'dharmasaṃbhavaḥ /  
sattvodriktācca dehācca puruṣasya ca saṃbhavaḥ //

### [1.1.57](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.57)

tathaiva śatarūpāyāṃ tayoḥ putrāstataḥ param /  
priyavratottānapādau prasūtyākṛtayaḥ śubhāḥ //

### [1.1.58](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.58)

kīrtyante dhūtapāpmānastrailokye ye pratiṣṭhitāḥ /  
ruceḥ prajāpateścorddhamākūtyāṃ mithunodbhavaḥ //

### [1.1.59](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.59)

prasūtyamapi dakṣasya kanyānāmudbhavaḥ śubhaḥ /  
dākṣāyaṇīṣu vāpyūrdhvaṃśabdādyāsu mahātmanaḥ //

### [1.1.60](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.60)

dharmasya kīrtyate sargaḥ sāttvikastu sukhodayaḥ /  
tathādharmasya hiṃsāyāṃ tamaso 'śubhalakṣaṇaḥ //

### [1.1.61](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.61)

bhṛgvādīnāmṛṣīṇāṃ ca prajāsargopavarṇanam /  
brahmarṣeśca vasiṣṭhasya yatra gotrānukīrttanam //

### [1.1.62](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.62)

agneḥ prajāyāḥ saṃbhūtiḥ svāhāyāṃ yatra kīrtyate /  
pitṝṇāṃ dviprakārāṇāṃ svadhāyāṃ tadanantaram //

### [1.1.63](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.63)

pitṛvaṃśaprasaṃgena kīrtyate ca maheśvarāt /  
dakṣasya śāpaḥ satyāśca bhṛgvādīnāṃ ca dhīmatām //

### [1.1.64](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.64)

pratiśāpaśca dakṣasya rudrādadbhutakarmaṇaḥ /  
pratiṣedhaśca vairasya kīrtyate doṣadarśanāt //

### [1.1.65](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.65)

manvantaraprasaṃgena kālākhyānaṃ ca kīrtyate /  
prajāpateḥ karddamasya kanyāyāḥ śubhalakṣaṇam //

### [1.1.66](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.66)

priyavratasya putrāṇāṃ kīrtyate yatra vistaraḥ /  
teṣāṃ niyogo dvīpeṣu deśeṣu ca pṛthak pṛthak //

### [1.1.67](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.67)

svāyaṃbhuvasya sargasya tataścāpyanukīrttanam /  
varṣāṇāṃ ca nadīnāṃ ca tadbhedānāṃ ca sarvaśaḥ //

### [1.1.68](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.68)

dvīpabhedasahasrāṇā mantarbhāvaśca saptasu /  
vistarānmaṇḍalaṃ caiva jaṃbūdvīpasamudrayoḥ //

### [1.1.69](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.69)

pramāṇaṃ yojanāgreṇa kīrtyante parvataiḥ saha /  
himavānhemakūṭaśca niṣadho merureva ca /  
nīlaḥ śvetaśca śṛṅgī ca kīrtyante sapta parvatāḥ //

### [1.1.70](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.70)

teṣāmantaraviṣkaṃbhā ucchrāyāyāmavistarāḥ //

### [1.1.71](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.71)

kīrtyante yojanāgreṇa ye ca tatra nivāsinaḥ /  
bhāratādīni varṣāṇi nadībhiḥ parvataistathā //

### [1.1.72](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.72)

bhūtaiścopaniviṣṭāni gatimadbhirdhuvai stathā /  
jaṃbūdvīpādayo dvīpāḥ samudraiḥ saptabhirvṛtāḥ //

### [1.1.73](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.73)

tataḥ svarṇamayī bhūmirlokālokaśca kīrtyate /  
sapramāṇā ime lokāḥ saptadvīpā ca medinī //

### [1.1.74](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.74)

rūpādayaḥ prakīrtyante karaṇātprākṛtaiḥ saha /  
sarvaṃ caitatpradhānasya pariṇāmaikadeśikam //

### [1.1.75](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.75)

paryāyaparimāṇaṃ ca saṃkṣepeṇātra kīrtyate /  
sūryācandramasoścaiva pṛthivyāścāpyaśeṣataḥ //

### [1.1.76](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.76)

pramāṇaṃ yojanāgreṇa sāṃpratairabhimānibhiḥ /  
mahendrādyāḥ śubhāḥ puṇyā mānasottaramūrdhani //

### [1.1.77](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.77)

ata ūrdhdagatiścoktā sūryasyālātayakravat /  
nāgavīthyakṣavīthyośca lakṣaṇaṃ ca prakīrtyate //

### [1.1.78](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.78)

koṣṭhayorlekhayoścaiva maṇḍalānāṃ ca yojanaiḥ /  
lokālokasya sandhyāyā ahno viṣuvatastathā //

### [1.1.79](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.79)

lokapālāḥ sthitāścorddhaṃ kīrtyante te caturddiśam /  
pitṝṇāṃ devatānāṃ ca panthānau dakṣiṇottarau //

### [1.1.80](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.80)

gṛhiṇāṃ nyāsināṃ cokto rajaḥsattvasamāśrayaḥ /  
kīrtyate ca padaṃ viṣṇordharmādyā yatra ca sthitāḥ //

### [1.1.81](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.81)

sūryācandramasoścāro grahāṇāṃ jyotiṣāṃ tathā /  
kīrtyate dhṛtasāmarthyātprajānāṃ ca śubhāśubham //

### [1.1.82](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.82)

brahmaṇā nirmitaḥ sauraḥ sādanārthaṃ ca sa svayam /  
kīrtyate bhagavānyena prasarppati divaḥ kṣayam //

### [1.1.83](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.83)

sa ratho 'dhiṣṭhito devair ādityai ṛṣibhistathā /  
gandharvairapsarobhiśca grāmaṇīsarparākṣasaiḥ //

### [1.1.84](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.84)

apāṃ sāramayātsyandātkathyate ca rasastathā /  
vṛddhikṣayau ca somasya kīrtyete somakāritau //

### [1.1.85](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.85)

sūryādīnāṃ syandanānāṃ dhruvādeva pravarttanam /  
kīrtyate śiśumārasya yasya pucche dhruvaḥ sthitaḥ //

### [1.1.86](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.86)

tārārūpāṇi sarvāṇi nakṣatrāṇi grahaiḥ saha /  
nivāsā yatra kīrtyante devānāṃ puṇyakarmaṇām //

### [1.1.87](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.87)

sūryaraśmisahasraṃ ca varṣaśītoṣṇaviśravaḥ /  
pravibhāgaścaraśmīnāṃ nāmataḥ karmatīrthataḥ //

### [1.1.88](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.88)

parimāṇaṃ gatiścoktā grahāṇāṃ sūryasaṃśrayāt /  
veśyārūpātpradhānasya parimāṇo mahādbhavaḥ //

### [1.1.89](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.89)

purūravasa ailasya māhātmyasyānukīrttanam /  
pitṝṇāṃ dviprakārāṇāṃ māhātmyaṃ vā mṛtasya ca //

### [1.1.90](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.90)

tataḥ parvāṇi kīrtyante parvaṇāṃ caiva saṃdhayaḥ /  
svargalokagatānāñca prāptānāñcāpyadhogatim //

### [1.1.91](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.91)

pitṝṇāṃ dviprakārāṇāṃ śrāddhenānugraho mahān /  
yugasaṃkhyāpramāṇaṃ ca kīrtyate ca kṛtaṃ yugam //

### [1.1.92](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.92)

tretāyuge cāpakarṣādvār ttāyāḥ saṃpravarttanam /  
varṇānāmāśramāṇāṃ ca saṃsthitirdharmatastathā //

### [1.1.93](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.93)

vajrapravarttanaṃ caiva saṃvādo yatra kīrtyate /  
ṛṣīṇāṃ vasunā sārddhaṃ vasoścādhaḥ punargatiḥ /  
śabdatvaṃ ca pradhānāttu svāyambhuvamṛte manum //

### [1.1.94](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.94)

praśaṃsā tapasaścoktā yugāvasthāśca kṛtsnaśaḥ /  
dvāparasya kaleścāpi saṃkṣepeṇa prakīrttanam //

### [1.1.95](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.95)

manvantaraṃ ca saṃkhyā ca mānuṣeṇa prakīrttitā /  
manvantarāṇāṃ sarveṣāmetadeva ca lakṣaṇam //

### [1.1.96](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.96)

atītānāgatānāṃ ca varttamānaṃ ca kīrtyate /  
tathā manvantarāṇāṃ ca pratisaṃdhānalakṣaṇam //

### [1.1.97](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.97)

atītānā gatānāṃ ca proktaṃ svāyambhuve tataḥ /  
ṛṣīṇāṃ ca gatiḥ proktā kālajñānagatistathā //

### [1.1.98](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.98)

durgasaṃkhyāpramāṇaṃ ca yugavārtā pravarttanam /  
tretāyāṃ cakravartīnāṃ lakṣaṇaṃ janma caiva hi //

### [1.1.99](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.99)

pramateśca tathā janma atho kaliyugasya vai /  
aṅgulairhāsanaṃ caiva bhūtānāṃ yacca cocyate //

### [1.1.100](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.100)

śāśānāṃ parisaṃkhyānaṃ śiṣyaprādhānyameva ca /  
vākyaṃ saptavidhaṃ caiva ṛṣigotrānukīrtanam //

### [1.1.101](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.101)

lakṣaṇaṃ sūtaputrāṇāṃ brahmaṇāsya ca kṛtsnaśaḥ /  
dedānāṃ vyasanaṃ caiva vedavyāsairmahātmabhiḥ //

### [1.1.102](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.102)

manvantareṣu devānāṃ prajeśānāṃ ca kīrttanam /  
manvantarakramaścaiva kālajñānaṃ ca kīrtyate //

### [1.1.103](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.103)

dakṣasya cāpi dauhitrāḥ priyāyā duhituḥ śubhāḥ /  
brahmādibhistejanitā dakṣeṇaiva ca dhīmatā //

### [1.1.104](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.104)

sāvarṇāścātra kīrtyante manavo merumāśritāḥ /  
dhruvasyauttānapādasya prajāsargopavarṇanam //

### [1.1.105](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.105)

cākṣuṣasya manoḥ sargaḥ prajānāṃ vīryavarmanam /  
prabhuṇā caiva vainyena bhūmidohapravartatā //

### [1.1.106](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.106)

pātrāṇāṃ payasāṃ caiva vatsānāṃ ca viśeṣaṇam /  
brahmādibhiḥ pūrvameva dugdhā caiyaṃ vasuṃdharā //

### [1.1.107](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.107)

daśabhyaścaṃ pracetobhyo māriṣāyāṃ prajāpateḥ /  
dakṣasya kīrtyata janma samasyāṃśena dhīmataḥ //

### [1.1.108](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.108)

bhūtabhavyabhaveśatvaṃ mahendrāṇāṃ ca kīrtyate /  
manvādikā bhaviṣyanti ākhyānaibarhubhirvṛtāḥ //

### [1.1.109](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.109)

vaivasvatasya ca manoḥ kīrtyate sargavistaraḥ /  
brahmādikośa utpattirbhṛgvadīnāṃ ca kīrtyate //

### [1.1.110](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.110)

viniṣkṛṣya prajāsarge cākṣuṣasya manoḥśubhe /  
dakṣasya kīrtyate sargo dhyānādvaivasvatāntare //

### [1.1.111](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.111)

nāradaḥ kṛtasaṃvādo dakṣaputrānmahābalān /  
nāśayāmāsa śāpāya mānaso brahmaṇaḥ sutaḥ //

### [1.1.112](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.112)

tato dakṣo 'sṛjatkanyā vairiṇā nāma viśrutāḥ /  
marutpravāhe maruto dityāṃ devyāṃ ca saṃbhavaḥ //

### [1.1.113](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.113)

kīrtyate marutāṃ cātragaṇāste saptasaptakāḥ /  
devatvamindravāsena vāyuskandheṣu cāśramaḥ //

### [1.1.114](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.114)

daityānāṃ dānavānāṃ ca yakṣagandharvarakṣasām /  
sarvabhūtapiśācānāṃ yakṣaṇāṃ pakṣivīrudhām //

### [1.1.115](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.115)

utpattayaścāpsarasāṃ kīrtyante bahuvistarāt /  
mārtaṇḍamaṇḍalaṃ kṛtsnaṃ janmairāvatahastinaḥ //

### [1.1.116](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.116)

vainateyasamutpattistathā rājyā bhiṣecanam /  
bhṛgūṇāṃ vistaraścoktastathā cāṅgirasāmapi //

### [1.1.117](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.117)

kaśyapasya pulastyasya tathaivātrermahātmanaḥ /  
parāśarasya ca muneḥ prajānāṃ yatra vistaraḥ //

### [1.1.118](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.118)

tisraḥ kanyāḥ sukīrtyante yāsulokāḥ pratiṣṭhitāḥ /  
icchāyā vistaraścokta ādityasya tataḥ param //

### [1.1.119](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.119)

kiṅkuviccaritaṃ proktaṃ dhruvasyaiva nibarhaṇam /  
bṛhadbalānāṃ saṃkṣepādikṣvākvādyāḥ prakīrttitāḥ //

### [1.1.120](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.120)

niśyādīnāṃ kṣitīśānāṃ palāṇḍu haraṇādibhiḥ /  
kīrtyate vistarātsarge yayāterapi bhūpateḥ //

### [1.1.121](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.121)

yaduvaṃśasamuddeśo haihayasya ca vistaraḥ /  
krodhādanantaraṃ coktastathā vaṃśasya vistaraḥ //

### [1.1.122](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.122)

jyāmaghasya ca māhātmyaṃ prajāsargaśca kīrtyate /  
devāvṛdhasyāndhakasya dhṛṣṭeścapi mahātmanaḥ //

### [1.1.123](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.123)

animitrānvayaścaiva viśormithyābhiśaṃsanam /  
viśodhamanusaṃprāptirmaṇiratnasya dhīmataḥ //

### [1.1.124](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.124)

satrājitaḥ prajāsarge rājarṣerdevamīḍhuṣaḥ /  
śūrasya janma cāpyuktaṃ caritaṃ ca māhātmanaḥ //

### [1.1.125](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.125)

kaṃsasyāpi ca daurātmyamekīvaṃśyātsamudbhavaḥ /  
vāsudevasya deva kyāṃ viṣṇoramitatejasaḥ //

### [1.1.126](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.126)

anantaramṛṣeḥ sargaḥ prajāsargopavarṇanam /  
devāsure samutpanne viṣṇunā strīvadhe kṛte //

### [1.1.127](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.127)

saṃrakṣatā śakravadhaṃ śāpaḥ prāptaḥ purā bhṛgoḥ /  
bhṛguścotthāpayāmāsa divyāṃ śukrasya mātaram //

### [1.1.128](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.128)

devānāṃ ca ṛṣīṇāṃ ca saṃkramā dvādaśātdṛtāḥ /  
nārasihaprabhṛtayaḥ kīrtyante pāpanāśanāḥ //

### [1.1.129](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.129)

śukeṇārādhanaṃ sthāṇorghoreṇa tapasā tathā /  
varapradāna kṛttena yatra śarvastavaḥ kṛtaḥ //

### [1.1.130](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.130)

anantaraṃ ca nirdiṣṭaṃ devāsuraviceṣṭitam /  
jayantyā saha śakreṇa yatra śuko mahātmani //

### [1.1.131](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.131)

asurānmohayāmāsa śakrarūpeṇa buddhimān /  
bṛhaspatiśca taṃ śukaṃ śaśāpa sa mahādyutiḥ //

### [1.1.132](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.132)

ukta ca viṣṇormāhātmyaṃ viṣṇorjanmani śabdyate /  
turvasuścātra dauhitro yavīyānyo yadorabhūt //

### [1.1.133](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.133)

anurdruhyādayaḥ sarve tathā tattanayā nṛpāḥ /  
anuvaṃśyāmahātmānasteṣāṃ pārthivasattamāḥ //

### [1.1.134](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.134)

kīrtyante yatra kārtsnyena bhūridraviṇatejasaḥ /  
ātithyasya tu vibrarṣeḥ saptadhā dharmasaṃśrayāt //

### [1.1.135](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.135)

bārhasvatyaṃ sūribhiśca yatra śāpamupāvṛtam /  
haravaṃśayaśaḥsparśaḥ śantanorvīryaśabdanam //

### [1.1.136](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.136)

bhaviṣyatāṃ tathā rājñāmupasaṃhāraśabdanam /  
anāgatānāṃsaṃghānāṃ prabhūṇāṃ copavarṇanam //

### [1.1.137](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.137)

bhautyasyānte kaliyuge kṣīṇe saṃhāravarṇanam /  
naimittikāḥ prākṛtikā yathaivātyantikāḥ smṛtāḥ //

### [1.1.138](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.138)

vividhaḥ sarvabhūtānāṃ kīrtyate pratisaṃcaraḥ /  
anādṛṣṭirbhāskarasya ghoraḥ saṃvarttakānalaḥ //

### [1.1.139](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.139)

sāṃkhye lakṣaṇamuddiṣṭaṃ tato brahma viśeṣataḥ /  
bhuvādīnāṃ ca lokānāṃ saptānāṃ copavarṇanam //

### [1.1.140](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.140)

aparārddhāparaiścaiva lakṣaṇaṃ parikīrtyate /  
brahmaṇoyojanāgreṇa parimāṇavinirṇayaḥ //

### [1.1.141](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.141)

kīrtyante cātra nirayāḥ pāpānāṃ rauravādayaḥ /  
sarveṣāṃ caiva sattvānāṃ pariṇāmavinirṇayaḥ //

### [1.1.142](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.142)

brahmaṇaḥ pratisaṃsargātsarva saṃsāravarṇanam /  
gatirūrddhamadhaścoktā dharmādharmasamāśrayā //

### [1.1.143](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.143)

kalpe kalpe ca bhūtānāṃ mahatāmapi saṃkṣayam /  
asaṃkhyayā ca duḥkhāni brahmaṇaścāpyanityatā //

### [1.1.144](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.144)

daurātmyaṃ caiva bhogānāṃ saṃhārasya ca kaṣṭatā /  
durlabhatvaṃ ca mokṣasya vairāgyāddoṣadarśanāt //

### [1.1.145](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.145)

vyaktāvyaktaṃ parityajya sattvaṃ brahmaṇi saṃsthitam /  
nānātvadarśanācchuddhastavastatra nivarttate //

### [1.1.146](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.146)

tatastāpatrayād bhīto rūpārthohi nirañjanaḥ /  
ānandaṃ brahmaṇaḥ prāpya na bibheti kutaścana //

### [1.1.147](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.147)

kīrtyate ca punaḥ sargo brahmaṇo 'nyasya pūrvavat /  
kīrtyate jagataścatra sargapralayavikriyāḥ //

### [1.1.148](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.148)

pravṛttayaśca bhūtānāṃ prasutānāṃ phalāni ca /  
kīrtyate ṛṣivargasya sargaḥ pāpapraṇāśanaḥ //

### [1.1.149](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.149)

prādurbhāvo vasiṣṭhasya śakterjanma tathaiva ca /  
saudāsāsthigrahaścāsya viśvāmitrakṛtena tu //

### [1.1.150](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.150)

parāśarasya cotpattiradṛśyantyāṃ tathā vibhoḥ /  
saṃjajñe pitṛkanyāyāṃ vyāsaścāpi mahāmuniḥ //

### [1.1.151](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.151)

śukasya ca tathā janma saha putrasya dhīmaptaḥ /  
parāśarasya pradvepo viśvāmitra ṛṣiṃ prati //

### [1.1.152](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.152)

vasiṣṭhasaṃbhṛtiścāgnerviśvāmitrajighāṃsayā /  
devena vidhinā vipra viśvāmitrahitaiṣiṇā //

### [1.1.153](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.153)

saṃtānahetorvibhunā gīrṇaskandhena dhīmatā /  
ekaṃ vedaṃ catuṣpādaṃ caturddhā punarīśvaraḥ //

### [1.1.154](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.154)

tathā bibheda bhāgavān vyāsaḥ śārvādanugrahāt /  
tasya śiṣyapraśiṣyaiśca śākhā vedāyutāḥ kṛtāḥ //

### [1.1.155](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.155)

prayoge prahvalā naiva yathā dṛṣṭaḥ svayaṃbhuvā /  
pṛṣṭa vanto viśiṣṭāste munayo dharmakāṅkṣiṇaḥ //

### [1.1.156](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.156)

deśaṃ puṇyamabhīpsato vibhunā taddhitaiṣiṇā /  
sunābhaṃ divyarūpābhaṃ saptāṅgaṃ śubhaśaṃsanam //

### [1.1.157](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.157)

ānaupamyamidaṃ cakraṃ varttamānamatandritāḥ /  
pṛṣṭhato yāta niyatāstataḥ prāpsyatha pāṭitam //

### [1.1.158](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.158)

gacchatastasya cakrasya yatra nemirviśīryate /  
puṇyaḥ sa deśo mantavyaḥ pratyuvāca tadā prabhuḥ //

### [1.1.159](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.159)

uktvā caivamṛṣīnsarvānadṛśyatvamupāgamat /  
gaṅgā garbha yavāhārā naimiṣeyāstathaiva ca //

### [1.1.160](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.160)

īśire caiva satreṇa munayo naimiṣe tadā //

### [1.1.161](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.161)

mṛteśaradvatitathā tasya cotthāpanaṅkṛtam /  
ṛṣayo naimiṣeyāśca dayayā parayā yutāḥ //

### [1.1.162](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.162)

niḥsīmāṃ gāmimāṃ kṛtvā kṛṣaṇaṃ rājānamāharat /  
prītiṃ caiva kṛtātithyaṃ rājānaṃ vidhivattadā //

### [1.1.163](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.163)

antaḥ sargagataḥ krūraḥ svarbhānurasuro haran /  
drute rājani rājānu madrate munayastataḥ //

### [1.1.164](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.164)

gandharvarakṣitaṃ dṛṣṭvā kalāpagrāmaketanam /  
sannipātaḥ punastasya tathā yajñe maharṣibhiḥ //

### [1.1.165](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.165)

dṛṣṭvā hiraṇmayaṃ sarvaṃ vivādastasya tairabhūt /  
tadā vai naimiṣeyānāṃ satre dvādaśavārṣike //

### [1.1.166](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.166)

tathā vivadamānaiśca yaduḥ saṃsthāpitaśca taiḥ /  
janayitvā tvaraṇyaṃ vai yaduputramathāyutam //

### [1.1.167](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.167)

samāpayitvā tatsatraṃ vāyuṃ te paryupāsata /  
iti kṛtyasamuddeśaḥ purāṇāṃśopavarṇitaḥ //

### [1.1.168](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.168)

anenānukrameṇaiva purāṇaṃ saṃprakāśate /  
sukhamarthaḥ samāsena mahānapyupalakṣyate //

### [1.1.169](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.169)

tasmātsamāsamuddiśya vakṣyāmi tava vistaram /  
pādamādyamidaṃ samyag yo 'dhīte vijitedriyaḥ //

### [1.1.170](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.170)

tenādhītaṃ purāṇaṃ syātsarvaṃ nāstyatrasaṃśayaḥ /  
yo vidyāccaturo vedān sāṃgopaniṣadān dvijāḥ //

### [1.1.171](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.171)

itihāsapurāṇābhyāṃ vedaṃ samupabṛṃhayet /  
bibhetyalpaśrutādvedo māmayaṃ prahariṣyati //

### [1.1.172](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.172)

abhyasannimamadhyāyaṃ sākṣātproktaṃ svayaṃbhuvā /  
nāpadaṃ prāpya muhyeta yatheṣṭāṃ prāpnuyādgatim //

### [1.1.173](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.173)

yasmātpurā hyabhūccaitatpurāṇaṃ tena tatsmṛtam /  
niruktamasya yo veda sarvapāpaiḥ pramucyate //

### [1.1.174](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.174)

ataśca saṃkṣepamimaṃ śṛṇudhvaṃ nārāyaṇaḥ sarvamidaṃ purāṇam /  
saṃsargakāle 'pi karoti marga saṃhāra kāle ca na vāsti bhūyaḥ //

### [1.1.174.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1.174.p1)

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge prathame prakriyāpāde kṛtyasamuddeśo nāma prathamo 'dhyāyaḥ

## Linked texts (3)

- [Padmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.padma.1.1.2-2) — Vyāsa, Sanskrit
- [Śivapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.siva.7.1.1.31) — Vyāsa, Sanskrit
- [Agnipurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.agni.2.1) — Vyāsa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.1) · Pramāṇa
