Pramāṇa · Search · About · API

Brahmandapurana 1.22

Brahmāṇḍapurāṇa 1.22

Language
Sanskrit

Contents

1.22.1

sūta uvāca
svāyaṃbhūvanisarge tu vyākhyātānyantarāṇi ca /
bhaviṣyāṇi ca sarvāṇi teṣāṃ vakṣyāmyanukramam //

1.22.2

etacchrutavā tu munayaḥ papracchū romaharṣaṇam /
sūryācandramasoścāraṃ grahāṇāṃ caiva sarvaśaḥ //

1.22.3

ṛṣaya ṛcuḥ /
bhramanti kathametāni jyotīṣi divamaṇḍalam /
avyūhena ca sarvāṇi tathaivāsaṃkareṇa vā //

1.22.4

kaścidbhāmayate tāni bhramante yadi vā svayam /
etadveditumicchāmastanno nigada sattama //

1.22.5

sūta uvāca
bhūtasaṃmohanaṃ hyetadvadato me nibodhata /
pratyakṣamapi dṛśyaṃ ca saṃmohayati yatprajāḥ //

1.22.6

yo 'yaṃ caturddiśaṃ pucche śaiśumāre vyavasthitaḥ /
uttānapādaputro 'sau meḍhībhūto dhruvo divi //

1.22.7

sa vai bhrāmayate nityaṃ candrādityau grahaiḥ saha /
bhramantamanugacchanti nakṣatrāṇi ca cakravat //

1.22.8

dhruvasya manasā cāsau sarvate jyotiṣāṃ gaṇaḥ /
sūryācandramasau tārā nakṣatrāṇi grahaiḥ saha //

1.22.9

vātānīkamayairbandhairdhruve baddhāni tāni vai /
teṣāṃ yogaśca bhedaśca kālaścārastathaiva ca //

1.22.10

astodayau tathotpātā ayane dakṣaṇottare /
viṣuvadgrahavarṇāśca druvātsarvaṃ pravarttate //

1.22.11

varṣā gharmo himaṃ rātriḥ saṃdhyā caiva dinaṃ tathā /
śubhāśubhaṃ prajānāṃ ca dhruvātsarvaṃ pravarttate //

1.22.12

dhruveṇādhiṣṭitaścaiva sūryo 'po gṛhya varṣati /
tadeṣa dīpta kiraṇaḥ sa kālagnirdivākaraḥ //

1.22.13

parivarttakramādviprā bhābhirālokayan diśaḥ /
sūryaḥ kiramajālena vāyuyuktena sarvaśaḥ //

1.22.14

jagato jalamādatte kṛtsnasya dvijasattamāḥ /
ādityapītaṃ sakalaṃ somaḥ saṃkramate jalam //

1.22.15

nāḍībhirvāyuyuktābhirlokadhārā pravarttate /
yatsomātsravate hyaṃbu tadanneṣveva tiṣṭhati //

1.22.16

meghā vāyuvighātena visṛjanti jalaṃ bhūvi /
evamutkṣipyate caiva patate cāsakṛjjalam //

1.22.17

na nāśa udakasyāsti tadeva parivarttate /
saṃdhāraṇārthaṃ lokānāṃ māyaiṣā viśvanirmitā //

1.22.18

anyā māyayā vyāptaṃ trailokyaṃ sacarācaram /
viśveśo lokakṛddevaḥ sahasrākṣaḥ prajāpatiḥ //

1.22.19

dhātā kṛtsnasya lokasya prabhaviṣṇurdivākaraḥ /
sārvalokikamaṃbho yattatsomānnabhasaśvyutam //

1.22.20

somādhāraṃ jagatsarvametattathyaṃ prakīrtitam /
sūryāduṣṇaṃ nisravate somācchītaṃ pravarttate //

1.22.21

śītoṣṇavīryauṃ dvāvetau yuktyā dhārayato jagat /
somādhārā nadī gaṅgā pavitrā vimalodakā //

1.22.22

bhadrasomapurogāśca mahānadyo dvijottamāḥ /
sarvabhūtaśarīreṣu hyāpo hyanusṛtāśca yāḥ //

1.22.23

teṣu saṃdahyamāneṣu jaṅgamasthāvareṣu ca /
dhūmabhūtāstu tā hyāpo niṣkāmantīha sarvaśaḥ //

1.22.24

tena cābhrāṇi jāyante sthānamabhramayaṃ smṛtam /
tejor'kaḥ sarvabhūtebhya ādatte raśmibhirjalam //

1.22.25

samudrādvāyusaṃyogādvahantyāpo gabhastayaḥ /
saṃjīvanaṃ ca sasyānāmaṃbhastadamṛtopamam //

1.22.26

tatastvṛtuvaśātkāle parivatya divākaraḥ /
yacchatyāpo hi meghebhyaḥ ghuklāśuklairgabhastibhiḥ //

1.22.27

abhrasthāḥ prapatantyāpo vāyunā samudīritāḥ /
sarvabhūtahitārthāya vāyumiśrāḥ samantataḥ //

1.22.28

tato varṣati ṣaṇmāsānsarvabhūtavivṛddhaye /
vāyavyaṃ stanitaṃ caiva vaidyutaṃ cāgnisaṃbhavam //

1.22.29

mehanācca mihedhātomaghatvaṃ vyajayanti hi /
na bhraśyanti yataścāpastadabhaṃ kavayo viduḥ //

1.22.30

meghānāṃ punarutpattiśtrividhā yonirucyate /
āgneyā brahmajāścaiva pakṣajāśca pṛthagvidhāḥ //

1.22.31

tridhā meghāḥ samākhyātāsteṣāṃ vakṣyāmi saṃbhavam /
āgneyā stūṣṇajāḥ proktāsteṣāṃ dhūmapravarttanam //

1.22.32

śītadurdinavātā ye svaguṇāste vyavasthitāḥ /
mahiṣāśca vārāhāśca mattamātaṅgarūpiṇaḥ //

1.22.33

bhūtvā dharaṇimabhyetya ramante vicaranti ca /
jīmūtā nāma te meghā hyetebhyo jīvasaṃbhavaḥ //

1.22.34

vidyudguṇavihīnāśca jaladhārā vilaṃbinaḥ /
mūkameghā mahākāyā āvahasya vaśānugāḥ //

1.22.35

krośamātrācca varṣanti krośārddhādapi vā punaḥ /
parvatāgra nitaṃbeṣu varṣati ca rasaṃti ca //

1.22.36

balākāgarbhadāścaiva balākāgarbhadhāriṇaḥ /
brahmajā nāma te meghā brahmaniśvāsasaṃbhavāḥ //

1.22.37

te hi vidyudguṇopetāstanayitnupriyasvanāḥ /
teṣāṃ śaśrvatpraṇādena bhūmiḥ svāṅgarūhodbhavā //

1.22.38

rājñī rājyābhiṣikteva punaryauṃvanamaśnute /
teṣviyaṃ prāvṛḍāsaktā bhūtānāṃ jīvitodbhavā //

1.22.39

dvitīyaṃ pravahaṃ vāyuṃ meghāste tu samāśritāḥ /
etaṃ yojanamātrācca sādhyarddhā niṣkṛtādapi //

1.22.40

vṛṣṭirgarbhastridhā teṣāṃ dhārāsāraḥ prakīrttitaḥ /
puṣkarāvarttakā nāma te meghāḥ pakṣasaṃbhavāḥ //

1.22.41

śakreṇa pakṣacchinnā ye parvatānāṃ mahaujasām /
kāmāgānāṃ pravṛddhānāṃ bhūtānāṃ śivamicchatā //

1.22.42

puṣkarā nāma te meghā bṛṃhantastoyamatsarāḥ /
puṣkarāvarttakāstena kāraṇeneha śabditāḥ //

1.22.43

nānārūpadharāścaiva mahāghorasvanāśca te /
kalpāntavṛṣṭeḥ sraṣṭāraḥ saṃvartāgne rniyāmakāḥ //

1.22.44

varṣantyete yugānteṣu tṛtīyāste prakīrttitāḥ /
anekarūpasaṃsthānāḥ pūrayanto mahītalam //

1.22.45

vāyuṃ purā vahantaḥ syurāśritāḥ kalpasādhakāḥ /
yānyaṇḍasya tu bhinnasya prākṛtasyābhavaṃstadā //

1.22.46

yasminbrahmā samutpannaścaturvaktraḥ svayaṃprabhuḥ /
tānyevāṇḍakapālāni sarve meghāḥ prakīrttitāḥ //

1.22.47

teṣāmāpyāyanaṃ dhūmaḥ sarveṣāmaviśeṣataḥ /
teṣāṃ śreṣṭhastu parjanyaścatvāraścaiva diggajāḥ //

1.22.48

gajānāṃ parvatānāṃ ca meghānāṃ bhogibhiḥ saha /
kulamekaṃ pṛthagbhūtaṃ yonirekā jalaṃ smṛtam //

1.22.49

parjanyo diggajā ścaiva hemante śītasaṃbhavāḥ /
tuṣāravṛṣṭiṃ varṣanti śiṣṭaḥ sasyapravṛddhaye //

1.22.50

ṣaṣṭhaḥ parivaho nāma teṣāṃ vāyurapāśrayaḥ /
yo 'sau bibartti bhagavāngaṅgāmākāśagocarām //

1.22.51

divyāmṛtajalā puṇyāṃ tridhāsvātipathe sthitām /
tasyā niṣyandatoyāni diggajāḥ pṛthubhiḥ karaiḥ //

1.22.52

śīkaraṃ saṃpramuñcanti nīhāra iti sa smṛtaḥ /
dakṣiṇena giriryo 'sau hemakūṭa iti smṛtaḥ //

1.22.53

udagghimavataḥ śaila uttaraprāyadakṣiṇe /
puṇḍraṃ nāma samākhyātaṃ nagaraṃ tatra vistṛtam //

1.22.54

tasminnipatitaṃ varṣaṃ tattuṣārasamudbhavam /
tatastadā vaho vāyurhemavantaṃ samudvahan //

1.22.55

ānayatyātmayogena siṃcamāno mahāgirim /
himavantamatikramya vṛṣṭiśeṣaṃ tataḥ param //

1.22.56

ihābhyeti tataḥ paścādaparāntavivṛddhaye /
varṣadvayaṃ samākhyātaṃ sasyadvayavivṛddhaye //

1.22.57

meghāścāpyāyanaṃ caiva sarvametatprakīrttitam /
sūrya eva tu vṛṣṭīnāṃ sraṣṭā samupadiśyate //

1.22.58

sūryamūlā ca vai vṛṣṭirjalaṃ sūryātpravartate /
dhruveṇādhiṣṭhitaḥ sūryastasyāṃ vṛṣṭau pravarttate //

1.22.59

dhruveṇādhiṣṭito vāyurvṛṣṭiṃ saṃharate punaḥ /
graho niḥsṛtya sūryāttu kṛtsne nakṣatramaṇḍale //

1.22.60

caritvānte viśatyarkaṃ dhruveṇa samādhiṣṭhitam /
tataḥ sūryarathasyātha sanniveśaṃ nibodhata //

1.22.61

saṃsthitenaikacakreṇa pañcāreṇa trinābhinā /
hiraṇmayena bhagavāṃstathaiva haridarvaṇā //

1.22.62

aṣṭāpadanibaddhena ṣaṭprakāraikaneminā /
cakreṇa bhāsvatā sūryaḥ syandanena prasarpati //

1.22.63

daśayojanasāhasro vistārāyāmataḥ smṛtaḥ /
dviguṇo 'sya rathopasthādīṣādaṇḍaḥ pramāṇataḥ //

1.22.64

sa tasya brahmaṇā sṛṣṭo ratho hyarthavaśena tu /
asaṃgaḥ kāñcano divyo yuktaḥ pavanagairhayaiḥ //

1.22.65

chandobhirvājirūpaistu yataścakraṃ tataḥ sthitaiḥ /
vāruṇasyandanasyeha lakṣaṇaiḥ sadṛśastu saḥ //

1.22.66

tenāsau sarvate vyomni bhāsvatā tu divākaraḥ /
athaitāni tu sūryasya pratyaṅgāni rathasya ha //

1.22.67

saṃvatsarasyāvayavaiḥ kalpi tasya yathākramam /
ahastu nābhiḥ saurasya ekacakrasya vai smṛtaḥ //

1.22.68

arāḥ pañcārttavāṃstasya nemiḥ ṣaḍṛtavaḥ smṛtaḥ /
rathanīḍaḥ smṛto hyeṣa cāyane kūbarāvubhau //

1.22.69

muhūrttā bandhurāstasya ramyāścāsya kalāḥ smṛtāḥ /
tasya kāṣṭhā smṛtā ghoṇā akṣadaṇḍaḥ kṣaṇastu vai //

1.22.70

nimeṣaścānukarṣo 'sya hīṣā cāsya lavāḥsmṛtāḥ /
rātrirvarūtho dharmo 'sya dhvaja ūrddhva samucchritaḥ //

1.22.71

yugākṣakoḍī te tasya arthakāmāvubhau smṛtau /
saptāśvarūpāśchandāsi vahanto vāmato dhuram //

1.22.72

gāyatrī caiva triṣṭupya hyanuṣṭubjagatī tathā /
paṅktiśca bṛhatī caiva hyuṣṇikcaiva tu saptamī //

1.22.73

cakramakṣe nibaddhaṃ tu dhruve cākṣaḥ samarpitaḥ /
sahacakro bhramatyakṣaḥ sahakṣo bhramate dhruvaḥ //

1.22.74

akṣeṇa saha cakreśo bhramate 'sau dhruveritaḥ /
evamarthavaśāttasya sanniveśo rathasya tu //

1.22.75

tathā saṃyogabhāvena saṃsiddho bhāsuro rathaḥ /
tenāsau taraṇirdevo bhāsvatā sarpate divi //

1.22.76

yugākṣakoṭisannaddhau dvau raśmī syandanasya tu /
dhruve tau bhrāmyate raśmī ca cakrayugayostu vai //

1.22.77

bhramato maṇḍalānyasya khecarasya rathasya tu /
yugākṣakoṭī te tasya dakṣiṇe syandanasya hi //

1.22.78

dhruveṇa pragṛhīte vai vicakrama turakṣavat /
bhramantamanugacchetāṃ dhruvaṃ raśmī tu tāvubhau //

1.22.79

yugākṣakoṭistattasya raśmibhiḥ syandanasya tu /
kīlāsaktā yathā rajjurbhraṃmate sarvato diśam //

1.22.80

hrasatastasya raśmī tu maṇḍaleṣūttarāyaṇe /
varddhate dakṣiṇe caiva bhramato maṇḍalāni tu //

1.22.81

yugākṣakoṭisaṃbaddhau raśmī dvau syandanasya tu /
dhruveṇa pragṛhītau vai tau raśmī nayato ravim //

1.22.82

ākṛṣyete yadā tau vai dhruveṇa sama dhiṣṭhitau /
tadā so 'bhyantare sūryo bhramate maṇḍalāni tu //

1.22.83

aśītirmaṇḍalaśataṃ kāṣṭhayorantaraṃ smṛtam /
dhruveṇa mucyamānābhyāṃ raśmibhyāṃ punareva tu //

1.22.84

tathaiva bāhyataḥ sūryo bhramate maṇḍalāni tu /
udveṣāṭayansa vegena maṇḍalāni tu gacchati //

1.22.84.p1

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde devagrahānukīrtanaṃ nāma dvāviṃśatitamo 'dhyāyaḥ

Linked texts (6)