<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Brahmandapurana](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda) › 1.22

# Brahmandapurana 1.22

Brahmāṇḍapurāṇa 1.22

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [1.22.84](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.84) — 1 part

### [1.22.1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.1)

sūta uvāca  
svāyaṃbhūvanisarge tu vyākhyātānyantarāṇi ca /  
bhaviṣyāṇi ca sarvāṇi teṣāṃ vakṣyāmyanukramam //

### [1.22.2](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.2)

etacchrutavā tu munayaḥ papracchū romaharṣaṇam /  
sūryācandramasoścāraṃ grahāṇāṃ caiva sarvaśaḥ //

### [1.22.3](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.3)

ṛṣaya ṛcuḥ /  
bhramanti kathametāni jyotīṣi divamaṇḍalam /  
avyūhena ca sarvāṇi tathaivāsaṃkareṇa vā //

### [1.22.4](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.4)

kaścidbhāmayate tāni bhramante yadi vā svayam /  
etadveditumicchāmastanno nigada sattama //

### [1.22.5](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.5)

sūta uvāca  
bhūtasaṃmohanaṃ hyetadvadato me nibodhata /  
pratyakṣamapi dṛśyaṃ ca saṃmohayati yatprajāḥ //

### [1.22.6](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.6)

yo 'yaṃ caturddiśaṃ pucche śaiśumāre vyavasthitaḥ /  
uttānapādaputro 'sau meḍhībhūto dhruvo divi //

### [1.22.7](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.7)

sa vai bhrāmayate nityaṃ candrādityau grahaiḥ saha /  
bhramantamanugacchanti nakṣatrāṇi ca cakravat //

### [1.22.8](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.8)

dhruvasya manasā cāsau sarvate jyotiṣāṃ gaṇaḥ /  
sūryācandramasau tārā nakṣatrāṇi grahaiḥ saha //

### [1.22.9](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.9)

vātānīkamayairbandhairdhruve baddhāni tāni vai /  
teṣāṃ yogaśca bhedaśca kālaścārastathaiva ca //

### [1.22.10](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.10)

astodayau tathotpātā ayane dakṣaṇottare /  
viṣuvadgrahavarṇāśca druvātsarvaṃ pravarttate //

### [1.22.11](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.11)

varṣā gharmo himaṃ rātriḥ saṃdhyā caiva dinaṃ tathā /  
śubhāśubhaṃ prajānāṃ ca dhruvātsarvaṃ pravarttate //

### [1.22.12](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.12)

dhruveṇādhiṣṭitaścaiva sūryo 'po gṛhya varṣati /  
tadeṣa dīpta kiraṇaḥ sa kālagnirdivākaraḥ //

### [1.22.13](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.13)

parivarttakramādviprā bhābhirālokayan diśaḥ /  
sūryaḥ kiramajālena vāyuyuktena sarvaśaḥ //

### [1.22.14](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.14)

jagato jalamādatte kṛtsnasya dvijasattamāḥ /  
ādityapītaṃ sakalaṃ somaḥ saṃkramate jalam //

### [1.22.15](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.15)

nāḍībhirvāyuyuktābhirlokadhārā pravarttate /  
yatsomātsravate hyaṃbu tadanneṣveva tiṣṭhati //

### [1.22.16](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.16)

meghā vāyuvighātena visṛjanti jalaṃ bhūvi /  
evamutkṣipyate caiva patate cāsakṛjjalam //

### [1.22.17](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.17)

na nāśa udakasyāsti tadeva parivarttate /  
saṃdhāraṇārthaṃ lokānāṃ māyaiṣā viśvanirmitā //

### [1.22.18](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.18)

anyā māyayā vyāptaṃ trailokyaṃ sacarācaram /  
viśveśo lokakṛddevaḥ sahasrākṣaḥ prajāpatiḥ //

### [1.22.19](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.19)

dhātā kṛtsnasya lokasya prabhaviṣṇurdivākaraḥ /  
sārvalokikamaṃbho yattatsomānnabhasaśvyutam //

### [1.22.20](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.20)

somādhāraṃ jagatsarvametattathyaṃ prakīrtitam /  
sūryāduṣṇaṃ nisravate somācchītaṃ pravarttate //

### [1.22.21](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.21)

śītoṣṇavīryauṃ dvāvetau yuktyā dhārayato jagat /  
somādhārā nadī gaṅgā pavitrā vimalodakā //

### [1.22.22](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.22)

bhadrasomapurogāśca mahānadyo dvijottamāḥ /  
sarvabhūtaśarīreṣu hyāpo hyanusṛtāśca yāḥ //

### [1.22.23](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.23)

teṣu saṃdahyamāneṣu jaṅgamasthāvareṣu ca /  
dhūmabhūtāstu tā hyāpo niṣkāmantīha sarvaśaḥ //

### [1.22.24](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.24)

tena cābhrāṇi jāyante sthānamabhramayaṃ smṛtam /  
tejor'kaḥ sarvabhūtebhya ādatte raśmibhirjalam //

### [1.22.25](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.25)

samudrādvāyusaṃyogādvahantyāpo gabhastayaḥ /  
saṃjīvanaṃ ca sasyānāmaṃbhastadamṛtopamam //

### [1.22.26](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.26)

tatastvṛtuvaśātkāle parivatya divākaraḥ /  
yacchatyāpo hi meghebhyaḥ ghuklāśuklairgabhastibhiḥ //

### [1.22.27](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.27)

abhrasthāḥ prapatantyāpo vāyunā samudīritāḥ /  
sarvabhūtahitārthāya vāyumiśrāḥ samantataḥ //

### [1.22.28](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.28)

tato varṣati ṣaṇmāsānsarvabhūtavivṛddhaye /  
vāyavyaṃ stanitaṃ caiva vaidyutaṃ cāgnisaṃbhavam //

### [1.22.29](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.29)

mehanācca mihedhātomaghatvaṃ vyajayanti hi /  
na bhraśyanti yataścāpastadabhaṃ kavayo viduḥ //

### [1.22.30](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.30)

meghānāṃ punarutpattiśtrividhā yonirucyate /  
āgneyā brahmajāścaiva pakṣajāśca pṛthagvidhāḥ //

### [1.22.31](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.31)

tridhā meghāḥ samākhyātāsteṣāṃ vakṣyāmi saṃbhavam /  
āgneyā stūṣṇajāḥ proktāsteṣāṃ dhūmapravarttanam //

### [1.22.32](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.32)

śītadurdinavātā ye svaguṇāste vyavasthitāḥ /  
mahiṣāśca vārāhāśca mattamātaṅgarūpiṇaḥ //

### [1.22.33](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.33)

bhūtvā dharaṇimabhyetya ramante vicaranti ca /  
jīmūtā nāma te meghā hyetebhyo jīvasaṃbhavaḥ //

### [1.22.34](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.34)

vidyudguṇavihīnāśca jaladhārā vilaṃbinaḥ /  
mūkameghā mahākāyā āvahasya vaśānugāḥ //

### [1.22.35](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.35)

krośamātrācca varṣanti krośārddhādapi vā punaḥ /  
parvatāgra nitaṃbeṣu varṣati ca rasaṃti ca //

### [1.22.36](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.36)

balākāgarbhadāścaiva balākāgarbhadhāriṇaḥ /  
brahmajā nāma te meghā brahmaniśvāsasaṃbhavāḥ //

### [1.22.37](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.37)

te hi vidyudguṇopetāstanayitnupriyasvanāḥ /  
teṣāṃ śaśrvatpraṇādena bhūmiḥ svāṅgarūhodbhavā //

### [1.22.38](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.38)

rājñī rājyābhiṣikteva punaryauṃvanamaśnute /  
teṣviyaṃ prāvṛḍāsaktā bhūtānāṃ jīvitodbhavā //

### [1.22.39](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.39)

dvitīyaṃ pravahaṃ vāyuṃ meghāste tu samāśritāḥ /  
etaṃ yojanamātrācca sādhyarddhā niṣkṛtādapi //

### [1.22.40](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.40)

vṛṣṭirgarbhastridhā teṣāṃ dhārāsāraḥ prakīrttitaḥ /  
puṣkarāvarttakā nāma te meghāḥ pakṣasaṃbhavāḥ //

### [1.22.41](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.41)

śakreṇa pakṣacchinnā ye parvatānāṃ mahaujasām /  
kāmāgānāṃ pravṛddhānāṃ bhūtānāṃ śivamicchatā //

### [1.22.42](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.42)

puṣkarā nāma te meghā bṛṃhantastoyamatsarāḥ /  
puṣkarāvarttakāstena kāraṇeneha śabditāḥ //

### [1.22.43](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.43)

nānārūpadharāścaiva mahāghorasvanāśca te /  
kalpāntavṛṣṭeḥ sraṣṭāraḥ saṃvartāgne rniyāmakāḥ //

### [1.22.44](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.44)

varṣantyete yugānteṣu tṛtīyāste prakīrttitāḥ /  
anekarūpasaṃsthānāḥ pūrayanto mahītalam //

### [1.22.45](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.45)

vāyuṃ purā vahantaḥ syurāśritāḥ kalpasādhakāḥ /  
yānyaṇḍasya tu bhinnasya prākṛtasyābhavaṃstadā //

### [1.22.46](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.46)

yasminbrahmā samutpannaścaturvaktraḥ svayaṃprabhuḥ /  
tānyevāṇḍakapālāni sarve meghāḥ prakīrttitāḥ //

### [1.22.47](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.47)

teṣāmāpyāyanaṃ dhūmaḥ sarveṣāmaviśeṣataḥ /  
teṣāṃ śreṣṭhastu parjanyaścatvāraścaiva diggajāḥ //

### [1.22.48](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.48)

gajānāṃ parvatānāṃ ca meghānāṃ bhogibhiḥ saha /  
kulamekaṃ pṛthagbhūtaṃ yonirekā jalaṃ smṛtam //

### [1.22.49](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.49)

parjanyo diggajā ścaiva hemante śītasaṃbhavāḥ /  
tuṣāravṛṣṭiṃ varṣanti śiṣṭaḥ sasyapravṛddhaye //

### [1.22.50](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.50)

ṣaṣṭhaḥ parivaho nāma teṣāṃ vāyurapāśrayaḥ /  
yo 'sau bibartti bhagavāngaṅgāmākāśagocarām //

### [1.22.51](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.51)

divyāmṛtajalā puṇyāṃ tridhāsvātipathe sthitām /  
tasyā niṣyandatoyāni diggajāḥ pṛthubhiḥ karaiḥ //

### [1.22.52](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.52)

śīkaraṃ saṃpramuñcanti nīhāra iti sa smṛtaḥ /  
dakṣiṇena giriryo 'sau hemakūṭa iti smṛtaḥ //

### [1.22.53](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.53)

udagghimavataḥ śaila uttaraprāyadakṣiṇe /  
puṇḍraṃ nāma samākhyātaṃ nagaraṃ tatra vistṛtam //

### [1.22.54](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.54)

tasminnipatitaṃ varṣaṃ tattuṣārasamudbhavam /  
tatastadā vaho vāyurhemavantaṃ samudvahan //

### [1.22.55](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.55)

ānayatyātmayogena siṃcamāno mahāgirim /  
himavantamatikramya vṛṣṭiśeṣaṃ tataḥ param //

### [1.22.56](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.56)

ihābhyeti tataḥ paścādaparāntavivṛddhaye /  
varṣadvayaṃ samākhyātaṃ sasyadvayavivṛddhaye //

### [1.22.57](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.57)

meghāścāpyāyanaṃ caiva sarvametatprakīrttitam /  
sūrya eva tu vṛṣṭīnāṃ sraṣṭā samupadiśyate //

### [1.22.58](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.58)

sūryamūlā ca vai vṛṣṭirjalaṃ sūryātpravartate /  
dhruveṇādhiṣṭhitaḥ sūryastasyāṃ vṛṣṭau pravarttate //

### [1.22.59](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.59)

dhruveṇādhiṣṭito vāyurvṛṣṭiṃ saṃharate punaḥ /  
graho niḥsṛtya sūryāttu kṛtsne nakṣatramaṇḍale //

### [1.22.60](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.60)

caritvānte viśatyarkaṃ dhruveṇa samādhiṣṭhitam /  
tataḥ sūryarathasyātha sanniveśaṃ nibodhata //

### [1.22.61](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.61)

saṃsthitenaikacakreṇa pañcāreṇa trinābhinā /  
hiraṇmayena bhagavāṃstathaiva haridarvaṇā //

### [1.22.62](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.62)

aṣṭāpadanibaddhena ṣaṭprakāraikaneminā /  
cakreṇa bhāsvatā sūryaḥ syandanena prasarpati //

### [1.22.63](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.63)

daśayojanasāhasro vistārāyāmataḥ smṛtaḥ /  
dviguṇo 'sya rathopasthādīṣādaṇḍaḥ pramāṇataḥ //

### [1.22.64](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.64)

sa tasya brahmaṇā sṛṣṭo ratho hyarthavaśena tu /  
asaṃgaḥ kāñcano divyo yuktaḥ pavanagairhayaiḥ //

### [1.22.65](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.65)

chandobhirvājirūpaistu yataścakraṃ tataḥ sthitaiḥ /  
vāruṇasyandanasyeha lakṣaṇaiḥ sadṛśastu saḥ //

### [1.22.66](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.66)

tenāsau sarvate vyomni bhāsvatā tu divākaraḥ /  
athaitāni tu sūryasya pratyaṅgāni rathasya ha //

### [1.22.67](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.67)

saṃvatsarasyāvayavaiḥ kalpi tasya yathākramam /  
ahastu nābhiḥ saurasya ekacakrasya vai smṛtaḥ //

### [1.22.68](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.68)

arāḥ pañcārttavāṃstasya nemiḥ ṣaḍṛtavaḥ smṛtaḥ /  
rathanīḍaḥ smṛto hyeṣa cāyane kūbarāvubhau //

### [1.22.69](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.69)

muhūrttā bandhurāstasya ramyāścāsya kalāḥ smṛtāḥ /  
tasya kāṣṭhā smṛtā ghoṇā akṣadaṇḍaḥ kṣaṇastu vai //

### [1.22.70](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.70)

nimeṣaścānukarṣo 'sya hīṣā cāsya lavāḥsmṛtāḥ /  
rātrirvarūtho dharmo 'sya dhvaja ūrddhva samucchritaḥ //

### [1.22.71](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.71)

yugākṣakoḍī te tasya arthakāmāvubhau smṛtau /  
saptāśvarūpāśchandāsi vahanto vāmato dhuram //

### [1.22.72](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.72)

gāyatrī caiva triṣṭupya hyanuṣṭubjagatī tathā /  
paṅktiśca bṛhatī caiva hyuṣṇikcaiva tu saptamī //

### [1.22.73](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.73)

cakramakṣe nibaddhaṃ tu dhruve cākṣaḥ samarpitaḥ /  
sahacakro bhramatyakṣaḥ sahakṣo bhramate dhruvaḥ //

### [1.22.74](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.74)

akṣeṇa saha cakreśo bhramate 'sau dhruveritaḥ /  
evamarthavaśāttasya sanniveśo rathasya tu //

### [1.22.75](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.75)

tathā saṃyogabhāvena saṃsiddho bhāsuro rathaḥ /  
tenāsau taraṇirdevo bhāsvatā sarpate divi //

### [1.22.76](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.76)

yugākṣakoṭisannaddhau dvau raśmī syandanasya tu /  
dhruve tau bhrāmyate raśmī ca cakrayugayostu vai //

### [1.22.77](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.77)

bhramato maṇḍalānyasya khecarasya rathasya tu /  
yugākṣakoṭī te tasya dakṣiṇe syandanasya hi //

### [1.22.78](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.78)

dhruveṇa pragṛhīte vai vicakrama turakṣavat /  
bhramantamanugacchetāṃ dhruvaṃ raśmī tu tāvubhau //

### [1.22.79](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.79)

yugākṣakoṭistattasya raśmibhiḥ syandanasya tu /  
kīlāsaktā yathā rajjurbhraṃmate sarvato diśam //

### [1.22.80](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.80)

hrasatastasya raśmī tu maṇḍaleṣūttarāyaṇe /  
varddhate dakṣiṇe caiva bhramato maṇḍalāni tu //

### [1.22.81](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.81)

yugākṣakoṭisaṃbaddhau raśmī dvau syandanasya tu /  
dhruveṇa pragṛhītau vai tau raśmī nayato ravim //

### [1.22.82](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.82)

ākṛṣyete yadā tau vai dhruveṇa sama dhiṣṭhitau /  
tadā so 'bhyantare sūryo bhramate maṇḍalāni tu //

### [1.22.83](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.83)

aśītirmaṇḍalaśataṃ kāṣṭhayorantaraṃ smṛtam /  
dhruveṇa mucyamānābhyāṃ raśmibhyāṃ punareva tu //

### [1.22.84](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.84)

tathaiva bāhyataḥ sūryo bhramate maṇḍalāni tu /  
udveṣāṭayansa vegena maṇḍalāni tu gacchati //

### [1.22.84.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22.84.p1)

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde devagrahānukīrtanaṃ nāma dvāviṃśatitamo 'dhyāyaḥ

## Linked texts (6)

- [Vāyupurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.51.2) — Vyāsa, Sanskrit
- [Matsyapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.matsya.125.3) — Vyāsa, Sanskrit
- [Liṅgapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.linga.1.54.67) — Vyāsa, Sanskrit
- [Sāmbapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.upa.surya.samba.20.5) — Sanskrit
- [Viṣṇupurāṇa (critical edition)](https://indike.org/pramana/in.purana.visnu*crit.2.9.10) — Sanskrit
- [Liṅgapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.vernacular.tamil.kappiyam.lingapurana.60.67) — Ativīrarāma Pāṇṭiyar 1500, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.22) · Pramāṇa
