Brahmandapurana 1.24
Brahmāṇḍapurāṇa 1.24
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.24.152 — 1 part
1.24.1
sūta uvāca
etacchrutvā tu sunayaḥ punaste saṃśayānvitāḥ /
papracchuruttaraṃ bhūyastadā te romaharṣaṇam //
1.24.2
yadetaduktaṃ bhavatāgṛhāṇītyeva vistṛtam /
kathaṃ devagṛhāṇi syuḥ kathaṃ jyotīṃṣivarṇaya //
1.24.3
etatsarvaṃ samācakṣva jyotiṣāṃ caiva nirṇayam /
vāyuruvāca
śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ tadā sūtaḥ samāhitaḥ //
1.24.4
uvāca paramaṃ vākyaṃ teṣāṃ saṃśayanirṇayam /
asminnarthe māhāprājñairyaduktaṃ jñānabuddhibhiḥ //
1.24.5
etadvo 'haṃ pravakṣyāmi sūryācandramasorbhavam /
yathā devagṛhāṇīha sūryacandragrahāḥ smṛtāḥ //
1.24.6
tataḥ paraṃ ca trividhasyāgnervakṣye samudbhavam /
divyasya bhautikasyāgnerabyoneḥ pārthi vasya tu //
1.24.7
vyuṣṭāyāṃ tu rajanyāṃ vai brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ /
avyākṛtamidaṃ tvāsīnnaiśena tamasāvṛtam //
1.24.8
sarvabhūtāvaśiṣṭe 'smiṃlloke naṣṭaviśeṣaṇe /
svayaṃbhūrbhagavāṃstatra lokatantrārthasādhakaḥ //
1.24.9
khadyotavatsa vyacaradāvirbhāvacikīrṣayā /
so 'gniṃ dṛṣṭvātha lokādau pṛthivījalasaṃśritam //
1.24.10
saṃvṛtya taṃ prakāśārthaṃ tridhā vyamajadīśvaraḥ /
pavano yastu loke 'sminpārthivaḥ so 'gnirucyate //
1.24.11
yaścāsau tapate sūrye śuciragnistu sa smṛtaḥ /
vaidyuto 'bjastu vijñeyasteṣāṃ vakṣye 'tha lakṣamam //
1.24.12
vaidyuto jāṭharaḥ sauro hyapāṃ garbhāstrayo 'grayaḥ /
tasmādapaḥ pibansūryo gobhirdīpyatyasau divi //
1.24.13
vaidyutena samāviṣṭo vārṣyo nādbhiḥ praśāmyati /
mānavā nāṃ ca kukṣistho nādbhiḥ śāsyati pāvakaḥ //
1.24.14
tasmātsauro vaidyutaśca jāṭharaścapyanindhanaḥ /
kiñcidapsu mataṃ tejaḥ kiñciddṛṣṭamabiṃ dhanam //
1.24.15
kāṣṭhendhanastu nirmathyaḥ so 'dbhiḥ śāmyati pāvakaḥ /
arciṣmānpavamāno 'gnirniṣprabho jāṭharaḥ smṛtaḥ //
1.24.16
yaścāyaṃ maṇḍale śuklo nirūṣmā saṃprakāśakaḥ /
prabhā saurī tu pādena hyastaṃ yāti devākare //
1.24.17
agnimāviśate rātrau tasmāddūrātprakāśate /
udyantaṃ ca punaḥ sūryamauṣṇamayamāgneyamāviśat //
1.24.18
pādena pārthivasyāgnestasmādagnistapatyasau /
prākāśyaṃ ca tathauṣṇyaṃ ca saurāgneye tu tejasī //
1.24.19
parasparānupraveśādāpyāyete parasparam /
uttare caiva bhūmyarddhe tathā hyagniśca dakṣiṇe //
1.24.20
uttiṣṭhati punaḥ sūrye rātrirāviśate hyapaḥ /
tasmāttaptā bhavantyāpo divāratripraveśanāt //
1.24.21
astaṃ yāti puna sūrye aharvai praviśatyapaḥ /
tasmānnaktaṃ punaḥ śuklā āpo 'dṛśyanta bhāsvarāḥ //
1.24.22
etena kramayogena bhūmyarddhe dakṣiṇottare /
udayāstamane nityamahorātraṃ viśatyapaḥ //
1.24.23
yaścāsau tapate sūryaḥ pibannaṃbho gabhastibhiḥ /
pārthivāgnivimiśro 'sau divyaḥ śuciriti smṛtaḥ //
1.24.24
sahasrapādasau vahnirghṛtakuṃbhanibhaḥ śuciḥ /
ādatte sa tu nāḍīnāṃ sahasreṇa samantataḥ //
1.24.25
nādeyīścaiva sāmudrīḥ kaupyāścaiva samantataḥ /
sthāvarā jaṅgamāścaiva yāśca kulyādikā apaḥ //
1.24.26
tasya raśmisahasraṃ tu śītavarṣoṣṇaniḥstavam /
tāsāṃ catuḥśatā nāḍyo varṣante citra mūrttayaḥ //
1.24.27
candanāścaiva sādhyaśca kūtanākūtanāstathā /
amṛtā nāmataḥ sarvā raśmayo vṛṣṭisarjanāḥ //
1.24.28
himodgatāśca tābhyo 'nyā raśmayastriśatāḥ punaḥ /
dṛśyā meghāśca yāmyaśca hradinyo himasarjanāḥ //
1.24.29
candrāstā nāmataḥ proktā mitābhāstu gabhastayaḥ /
śuklāśca kuhakāścaiva gāvo viśvabhṛtastathā //
1.24.30
śuklāstā nāmataḥ sarvastriśatā dharmasarjanāḥ /
samaṃ vibhajya nāḍīstu manuṣṭapitṛdevatāḥ //
1.24.31
manuṣyānauṣadheneha svadhayā tu pitṝnapi /
amṛtena surānsarvāṃstrīṃstribhistarpayatyasau //
1.24.32
vasaṃte caiva grīṣme ca śataiḥ sa tapati tribhiḥ /
varṣāsvatho śaradi vai caturbhiśca pravarṣati //
1.24.33
hemante śiśire caiva hima mutsṛjate tribhiḥ /
indro dhātā bhagaḥ pūṣā mitro 'tha varuṇor'yamā //
1.24.34
aṃśurvivasvāstvaṣṭā ca savitā viṣṇureva ca /
māghamāse tu varuṇaḥ pūṣā caiva tu phalālgune //
1.24.35
caitre māsi tu detoṃśurdhātā vaiśākhatāpanaḥ /
jyeṣṭhamāse bhavedindraścāṣāḍhe savitā raviḥ //
1.24.36
vivasvāñchrāvaṇe māsi proṣṭhe māse bhāgaḥ smṛtaḥ /
parjanyo 'śvayuje māsi tvaṣṭā ca kārtike raviḥ //
1.24.37
mārgaśīrṣe bhavenmitraḥ pauṣeviṣṇuḥ sanātanaḥ /
pañcaraśmisahasrāṇi varuṇasyārkakarmaṇi //
1.24.38
ṣaḍbhiḥ sahasraiḥ pūṣā tu devo 'śusaptabhistathā /
dhātāṣṭabhiḥ sahasraistu navabhistu śatakratuḥ //
1.24.39
savitā daśabhiryāti yātyekādaśabhirbhagaḥ /
saptabhistapate sitrastvaṣṭā caivāṣṭabhistapet //
1.24.40
aryamā daśābhiryāti parjanyo navabhistapet /
ṣaḍbhī raśmisahasraistu viṣaṇustapati medinīm //
1.24.41
vasaṃte kapilaḥ sūryo grīṣmer'kaḥ kanakaprabhaḥ /
śvetavarṇastu varṣāsu pāṇḍuḥ śaradi bhāskaraḥ //
1.24.42
hemante tāmravarṇastu śaiśire lohito raviḥ /
iti varṇāḥ samā khyātāḥ sūryasyartusamudbhavāḥ //
1.24.43
auṣadhīṣu balaṃ dhatte svadhayā ca pidṛṣvapi /
sūryo 'mareṣvapyamṛtaṃ trayaṃ triṣu na yacchati //
1.24.44
evaṃ raśmisahasraṃ tu sauraṃ lokārthasādhakam /
bhidyate ṛtumāsādya jalaśītoṣṇanisravam //
1.24.45
ityetanmaṇḍalaṃ śuklaṃ bhāsvaraṃ sūrya saṃjñitam /
nakṣatragrahasomānāṃ pratiṣṭhā yonireva ca //
1.24.46
candraṛkṣagrahāḥ sarve vijñeyāḥ sūryasaṃbhavāḥ /
nakṣatrādhipatiḥ somo graha rājo divākaraḥ //
1.24.47
śeṣāḥ pañca grahā jñeyā īśvarāḥ kāmacāriṇaḥ /
paṭhyate cāgnirāditya udakaṃ candramāḥ smṛtaḥ //
1.24.48
śeṣāṇā prakṛtīḥ smayagvarṇyamānā nibodhata /
surasenāpatiḥ skandaḥ paṭhyate 'ṅgārako grahaḥ //
1.24.49
nārāyaṇaṃ budhaṃ prāhurvedajñānavido budhāḥ /
rudro vaivasvataḥ sākṣādyamo lokaprabhuḥ svayam //
1.24.50
mahāgraho dvijaśreṣṭho mandagāmī śanaiśvaraḥ /
devāsuragurū dvau tu bhānumantau mahā grahau //
1.24.51
prajāpatisutāvetāvubhau śukrabṛhaspatī /
ādityamūlamakhilaṃ trailokyaṃ nātra saṃśayaḥ //
1.24.52
bhavatyasmājjagatkṛtsnaṃ sadevāsuramānuṣam /
rudropendrendracandrāṇāṃ viprendrāstridivaukasām //
1.24.53
dyutirdyutimatāṃ kṛtsnaṃ yattejaḥ sārvalaukikam /
sarvātmā sarvalokeśo mahādevaḥ prajāpatiḥ //
1.24.54
sūrya eva trilokasya sūlaṃ paramadaivatam /
tataḥ saṃjāyate sarvaṃ tatra caiva pralīyate //
1.24.55
bhāvābhāvau hi lokānāmādityānniḥmṛtau purā /
jagajjñeyo graho viprā dīptimānsuprabho raviḥ //
1.24.56
atra gacchanti nidhanaṃ jāyante ca punaḥ punaḥ /
kṣaṇā muhūrttā divasā niśāḥ pakṣāśca kṛtsnaśaḥ //
1.24.57
māsāḥ saṃvatsarāścaiva ṛtavo 'tha yugāni ca /
tadādityādṛte hyeṣā kālaṃsakhyā na vidyate //
1.24.58
kālādṛte na nigamo na dīkṣā nāhnikakramaḥ /
ṛtūnāmavibhāgācca puṣpamūlaphalaṃ kutaḥ //
1.24.59
kutaḥ sasyaviniṣpattistṛṇauṣadhigaṇo 'pi vā /
abhāvo vyavahārāṇāṃ jantūnāṃ divi caiha ca //
1.24.60
jagatpratāpanamṛte bhāskaraṃ vāritaskaram /
sa eṣa kālaścāgniśca dvādaśātmā prajāpatiḥ //
1.24.61
tapatyeṣa dvijaśreṣṭhāstrailokyaṃ sacarācaram /
sa eṣa tecasāṃ rāśistamo ghransārvalaukikam //
1.24.62
uttamaṃ mārgamāsthāya vāyorbhābhiridaṃ jagat /
pārśvamūrdhvamadhaścaiva tāpayatyeṣa sarvaśaḥ //
1.24.63
yathā prabhākaro dīpogṛhamadhye 'valaṃbitaḥ /
pārśvamūrdhvamadhaścaiva tamo nāśayate samam //
1.24.64
tadvatsahasrakiraṇo graharājo jagatpatiḥ /
sūryo gobhirjagatsarvamādīpayati sarvataḥ //
1.24.65
rave raśmisahasraṃ yatprāṅmayā samudātdṛtam /
teṣāṃ śreṣṭhāḥ punaḥ sapta raśmayo grahayo nayaḥ //
1.24.66
suṣumṇo harikeśaśca viśvakarmā tathaiva ca /
viśvaśravāḥ punaścānyaḥ saṃpadvasurataḥ paraḥ //
1.24.67
arvāvasuḥ punaścānyaḥ svarāḍanyaḥ prakīrttitaḥ /
suṣumṇaḥ sūryaraśmistu kṣīṇa śaśinamedhayet //
1.24.68
tiryagūrdhvapracāro 'sau suṣumṇaḥ parikīrttitaḥ /
hari keśaḥ purastādya ṛkṣayoniḥ sa kītyate //
1.24.69
dakṣiṇe viśvakarmā tu raśminvarddhayate vudham /
viśvaśravāstu yaḥ paścacchukrayoniḥ smṛto budhaiḥ //
1.24.70
saṃpadvasustu yo raśmiḥ sa yonirlohitasya tu /
ṣaṣṭhastvarvvāvasū raśmiryonistu sa bṛhaspateḥ //
1.24.71
śanaiścaraṃpuna ścāpi raśmirāpyāyate svarāṭ /
evaṃ sūryaprabhāveṇa grahanakṣatratārakāḥ //
1.24.72
vartnte divi tāḥ sarvā viśvaṃ caidaṃ punarjagat /
nakṣīyante yatastāni tasmānnakṣatrasaṃjñitāḥ //
1.24.73
kṣetrāṇyetāni vai pūrvamāpatanti gabhastibhiḥ /
teṣāṃ kṣetrāṇyathādatte sūryo nakṣatrakārakāḥ //
1.24.74
tīrṇānāṃ sukṛteneha sukṛtānte grahāśrayāt /
tāraṇāttārakā hyetāḥ śuklatvāccaiva tārakāḥ //
1.24.75
divyānāṃ pārthivānāṃ ca naiśānāṃ caiva sarvaśaḥ /
ādānānnityamādityastejasā tapasāmapi //
1.24.76
svanaṃ syandanārthe cu dhātureṣu vibhāvyate /
svanāttejaso 'pāṃ ca tenāsau savitā mataḥ //
1.24.77
bahvarthaścadirityeṣa hlādane dhāturucyate /
śuklatve cāmṛtatve ca śītatve ca vibhāvyate //
1.24.78
sūryācandramaso rdivye maṇḍale bhāsvare khage /
jalatecaumaye śukle vṛttakuṃbhanibhe śubhe //
1.24.79
ghanatoyātmakaṃ tatra maṇḍalaṃ śaśinaḥ smṛtam /
ghanatejomayaṃ śuklaṃ maṇḍalaṃ bhāskarasya tu //
1.24.80
viśanti sarvadevāstu sthānānyetāni sarvaśaḥ /
manvantareṣu sarveṣu ṛkṣasūryagrahāśrayāḥ //
1.24.81
tāni devagṛhāṇyeva tadākhyāste bhavanti ca /
sauraṃ sūryo viśetsthānaṃ saumyaṃ somastathaiva ca //
1.24.82
śaukraṃ śukro viśetsthānaṃ ṣoḍa śārciḥ prabhāsvaram /
jaivaṃ bṛhaspatiścaiva lauhitaṃ caiva lohitaḥ //
1.24.83
śanaiścaro rviśetsthānaṃ devaḥ śānaiscaraṃ tathā /
baudhaṃ budho 'tha svarbhānuḥ svarbhānusthānamāsthitaḥ //
1.24.84
nakṣatrāṇi ca sarvāṇi nakṣatrāṇi viśantyuta /
gṛhāṇyetāni sarvāṇi jyotīṃṣi sukṛtātma nām //
1.24.85
kalpādau saṃpravṛttāni nirmitāni svayaṃbhuvā /
sthānānyetāni tiṣṭhanti yāvadātrūtasaṃplavam //
1.24.86
manvantareṣu sarveṣu devasthānāni tāni vai /
abhimānino 'vatiṣṭhante devasthānāni vai punaḥ //
1.24.87
atītaistu sahātītā bhāvyā bhāvyaiḥ suraiḥ saha /
varttante varttamānaiśca sthānibhistaiḥ suraiḥ saha /
asminmanvantare caiva grahā vaitānikāḥ smṛtāḥ //
1.24.88
vivasvānaditeḥ putraḥ sūryo vaivasvate 'ntare /
tviṣināmā dharmasutaḥ somo devo vasuḥ smṛtaḥ //
1.24.89
śukro devastu vijñeyo bhārgavo 'surayājakaḥ /
bṛhattejāḥ smṛto devo devācāryo 'gi rassutaḥ //
1.24.90
budho manoharaścaiva tviṣiputrastu sa smṛtaḥ /
śanaiścaro virūpastu saṃjñāputro vivasvataḥ //
1.24.91
agnervikeśyāṃ jajñe tu yuvāsau lohitādhipaḥ /
nakṣatrāṇyṛkṣanāmāno dākṣāyaṇyastu tāḥ smṛtāḥ //
1.24.92
svarbhānuḥ siṃhikāputro bhūtasaṃtāpano 'suraḥ /
somarkṣagrahasūryeṣu kīrttitā hyabhimāninaḥ //
1.24.93
sthānānyetāni coktāni sthāninaścātha devatāḥ /
śuklamagnimayaṃ sthānaṃ sahasrāṃśorvivasvataḥ //
1.24.94
sahasrāṃśostviṣeḥ sthānamammayaṃ śuklameva ca /
āpyaṃ śyāmaṃ manojñasya pañcaraśmergṛhaṃ smṛtam //
1.24.95
śukrasyāpyammayaṃ śuklaṃ padmaṃ ṣauḍaḥśaraśmiṣu /
navaraśmestu bhaumasya lauhitaṃ sthānamammayam //
1.24.96
haridāpyaṃ bṛhatsthānaṃ dvādaśāṃśairbṛhaspateḥ /
aṣṛ raśmigṛhaṃ proktaṃ kṛṣṇaṃ mandasya cāmmayam //
1.24.97
svarbhānostāmasaṃ sthānaṃ bhūtasaṃtāpanālayam /
vijñeyāstārakāḥ sarvā ammayāsttve karaśmayaḥ //
1.24.98
āśrayāḥ puṇyakīrtīnāṃ suśuklāścāpi varṇataḥ /
ghanatoyātmikā jñeyāḥ kalpādāveva nirmitāḥ //
1.24.99
ādityaraśmisaṃyogātsaṃprakāśātmikāḥ smṛtāḥ /
navayojanasāhasro viṣkaṃbhaḥ savituḥ smṛtaḥ //
1.24.100
triguṇāstasya vistāro maṇḍalasya pramāṇataḥ /
dviguṇaḥ sūryavistārādvistāraḥ śaśinaḥ smṛtaḥ //
1.24.101
tulyastayostu svarbhānurbhūtvādhastātprasarpati /
uddhṛtya pṛthivīchāyāṃ nirmito maṇḍalākṛtiḥ //
1.24.102
svarbhānostu bṛhatsthānaṃ tṛtīyaṃ yattamomayam /
ādityāttacca niṣkramya somaṃ gacchati parvasu //
1.24.103
ādityameti somācca punaḥ saureṣu parvasu /
svarbhāsā nudate yasmāttasmātsvarbhānurucyate //
1.24.104
candrasya ṣoḍaśo bhāgo bhārgavastu vidhīyate /
viṣkaṃbhānmaṇḍalāccaiva yojanāgrātpramāṇataḥ //
1.24.105
bhārgavātpādahīnastu vijñeyo vai bṛhaspatiḥ /
bṛhaspateḥ pāda hīnau bhaumasaurāvubhau smṛtau //
1.24.106
vistārānmaṇḍalāccaiva pādahīnastayorbudhaḥ /
tārānakṣatrarūpāṇi vapuṣmanti ca yāni vai //
1.24.107
budhena samarūpāṇi vistārānmaṇḍalācca vai /
prāyaśaścandrayogīni vidyādṛkṣāṇi tattvavit //
1.24.108
tārānakṣatrarūpāṇi hīnāni tu parasparāt /
śatāni pañca catvāri trīṇi dve caiva yojane //
1.24.109
pūrvāparanikṛṣṭāni tārakāmaṇḍalāni ca /
yojanādyarddhamātrāṇi tebhyo hrasvaṃ na vidyate //
1.24.110
upariṣṭāttrayasteṣāṃ grahā ye dūrasarpiṇaḥ /
sauroṅgirāśca vakraśca jñeyā mandavicāriṇaḥ //
1.24.111
tebhyo 'dha stāttu catvāraḥ punareva mahāgrahāḥ /
sūryasomau budhaścaiva bhārgavaścaiva śīghragāḥ //
1.24.112
tāvatyastārakākoṭyo yāvadṛkṣāṇi sarvaśaḥ /
vidhinā niyamāccaiṣāmṛkṣacaryā vyavasthitā //
1.24.113
gatistāsu ca sūryasya nīcaucce tvayanakramāt /
uttarāyaṇamārgastho yadā parvasu candramāḥ //
1.24.114
uccatvāddṛśyate śīghraṃ nītivyaktairgabhastibhiḥ /
tadā dakṣiṇamārgasyo nīyāṃ vithīmupāśritaḥ //
1.24.115
bhūmi lekhāvṛtaḥ sūryaḥ pūrṇāmāvāsyayoḥ sadā /
na dṛśyate yathākālaṃ śīghramastamupaiti ca //
1.24.116
tasmāduttaramārgastho hyamāvasyāṃ niśākaraḥ /
dṛśyate dakṣiṇe mārge niyamāddṛśyate na ca //
1.24.117
jyotiṣāṃ gatiyogena sūryācandramasāvṛtaḥ /
samānakālāstamayau viṣuvatsu samodayau //
1.24.118
uttarāsu ca vīthīṣu vyantarāstamanodayau /
pūrṇāmavāsyayorjñoyau jyotiścakrānuvartinau //
1.24.119
dakṣiṇāyanamārgastho yadā carati raśmivān /
tadā sarvagrahāṇāṃ ca sūryo 'dhastātprasarpati //
1.24.120
vistīrṇa maṇḍalaṃ kṛtvā tasyorddhva carate śaśī /
nakṣatramaṇḍalaṃ kṛtsnaṃ somādūrddhva prasarpati //
1.24.121
nakṣatrebhyo budhaścorddhra budhādūrddhvaṃ tu bhārgavaḥ /
vakrastu bhārgavādūrddhva vakrādūrddhvaṃ bṛhaspatiḥ //
1.24.122
tasmācchanaiścaraścorddhvaṃ tasmātsaptarṣimaṇḍalam /
ṛṣīṇāṃ cāpi saptānāṃ dhruva ūrddhvaṃ vyavasthitaḥ //
1.24.123
dviguṇeṣu sahasreṣu yojanānāṃ śateṣu ca /
tārāgrahāntarāṇi syurupariṣṭādyathākramam //
1.24.124
grahāśca candrasūryauṃ ca divi divyena teja sā /
nityamṛkṣeṣu yujyante gacchanto niyatāḥ kramāt //
1.24.125
grahanakṣatrasūryāstu nīcoccamṛjavastathā /
samāgame ca bhede ca paśyanti yugapatprajāḥ //
1.24.126
parasparasthitā hyete yujyante ca parasparam /
asaṃkareṇa vijñeyasteṣāṃ yogastu vai budhaiḥ //
1.24.127
ityevaṃ sanniveśo vai vṛthivyā jyautiṣasya ca /
dvipānāmudadhīnāṃ ca parvatānāṃ tthaiva ca //
1.24.128
varṣāṇāṃ ca nadīnāṃ ca ye ca teṣu vasaṃti vai /
eteṣveva grahāḥ sarve nakṣatreṣu samutthitāḥ //
1.24.129
vivasvānaditeḥ putraḥ sūryo vai cākṣuṣeṃ'tare /
viśākhāsu samutpanno grahāṇāṃ prathamo grahaḥ //
1.24.130
tviṣimān dharmaputrastu somo devo vasossutaḥ /
śītaraśmiḥ samutpannaḥ kṛttikāsu niśākaraḥ //
1.24.131
ṣoḍaśārcirbhṛgoḥ putraḥ śukraḥ sūryādanantaram /
tārāgrahāṇāṃ pravarastiṣyaṛkṣe samutthitaḥ //
1.24.132
grahaścāṅgirasaḥ putro dvādaśārcirbṛhaspatiḥ /
phālgunīṣu samutpannaḥ pūrvāsu ca jagadguruḥ //
1.24.133
navārcirlohitāṅgaśca prajāpatisuto grahaḥ /
āṣāḍhāsviha pūrvāsu samutpanna iti śrutiḥ //
1.24.134
revatīṣveva saptārcistathā sauriḥ śanaiścaraḥ /
saumyo budho dhaniṣṭhāsu pañcārcirudito grahaḥ //
1.24.135
tamomayo mṛtyusutaḥ prajākṣayakaraḥ śikhī /
ārśleṣāsu samutpannaḥ sarvahārī mahāgrahaḥ //
1.24.136
tathā svanāmadheyeṣu dākṣāyaṇyaḥ samuchritāḥ /
tamovīryamayo rāhuḥ prakṛtyā kṛṣṇamaṇḍalaḥ //
1.24.137
bharaṇīṣu samutpanno grahaścandrārkamarddanaḥ /
ete tārā grahāścāpi boddhavyā bhārgavādayaḥ //
1.24.138
janmanakṣatrapīḍāsu yānti vaiguṇyatāṃ yataḥ /
spṛśyante tena doṣeṇa tatastadgrahabhaktitaḥ //
1.24.139
sarvagrahāṇāmeteṣāmādirāditya ucyate /
tārāgrahāṇāṃ śukrastu ketūnāmapi dhūmavān //
1.24.140
dhruvaḥ kīlo grahāṇāṃ tu vibhaktānāṃ caturddiśam /
nakṣatrāṇāṃ śraviṣṭhā syādayanānāṃ tathottaram //
1.24.141
varṣāṇāṃ cāpi pañcānāmādyaḥ saṃvatsaraḥ smṛtaḥ /
ṛtūnāṃ śiśiraścāpi māsānāṃ māgha eva ca //
1.24.142
pakṣāṇāṃ śuklapakṣaśca tithīnāṃ pratipattathā /
ahorātravibhāgānāmahaścāpi prakīrtitam //
1.24.143
muhūrttānāṃ tathaivādirmuhūrtto rudradaivataḥ /
kṣaṇaścāpi nimeṣādiḥ kālaḥ kālavidāṃ varāḥ //
1.24.144
śravaṇāntaṃ dhaniṣṭhādi yugaṃ syātpañcavārṣikam /
bhānorgativiśeṣeṇa cakravatparivarttate //
1.24.145
divākaraḥ smṛtastasmātkālastadvidbhirīśvaraḥ /
caturvidhānāṃ bhūtānāṃ pravarttakanivarttakaḥ //
1.24.146
tasyāpi bhagavānrudraḥ sākṣāddevaḥ pravarttakaḥ /
ityeṣa jyotiṣāmeva saṃniveśor'thaniścayāt //
1.24.147
lokasaṃvyavahārārtha mīśvareṇa vinirmitaḥ /
uttarāśravaṇenāsau saṃkṣiptaśca dhruve tathā //
1.24.148
sarvatasteṣu vistīrṇo vṛttākāra iva sthitaḥ /
buddhibūrvaṃ bhāgavatā kalpadau saṃpravarttitaḥ //
1.24.149
sāśrayaḥ so 'bhimānī ca sarvasya jyotiṣātmakaḥ /
vaiśvarūpapradhānasya pariṇāmo 'yamadbhutaḥ //
1.24.150
naitacchakyaṃ prasaṃkhyātuṃ yāthātathyena kenacit /
gatāgataṃ manuṣyeṇa jyotiṣāṃ sāṃsacakṣuṣā //
1.24.151
āgamādanumā nācca pratyakṣadupapattitaḥ /
parikṣya nipuṇaṃ buddhyā śraddhātavyaṃ vipaścitā //
1.24.152
cakṣuḥ śāstraṃ jalaṃ lekhyaṃ gaṇitaṃ buddhivittamāḥ /
pañcaite hetavo viprā jyotirgaṇavivecane //
1.24.152.p1
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde jyotiṣāṃ sanniveśaṃnaṃ nāma caturviṃśatitamo 'dhyāyaḥ
Linked texts (6)
- Liṅgapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Viṣṇupurāṇa (critical edition) — Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar 1500, Sanskrit