<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Brahmandapurana](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda) › 1.24

# Brahmandapurana 1.24

Brahmāṇḍapurāṇa 1.24

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [1.24.152](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.152) — 1 part

### [1.24.1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.1)

sūta uvāca  
etacchrutvā tu sunayaḥ punaste saṃśayānvitāḥ /  
papracchuruttaraṃ bhūyastadā te romaharṣaṇam //

### [1.24.2](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.2)

yadetaduktaṃ bhavatāgṛhāṇītyeva vistṛtam /  
kathaṃ devagṛhāṇi syuḥ kathaṃ jyotīṃṣivarṇaya //

### [1.24.3](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.3)

etatsarvaṃ samācakṣva jyotiṣāṃ caiva nirṇayam /  
vāyuruvāca  
śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ tadā sūtaḥ samāhitaḥ //

### [1.24.4](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.4)

uvāca paramaṃ vākyaṃ teṣāṃ saṃśayanirṇayam /  
asminnarthe māhāprājñairyaduktaṃ jñānabuddhibhiḥ //

### [1.24.5](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.5)

etadvo 'haṃ pravakṣyāmi sūryācandramasorbhavam /  
yathā devagṛhāṇīha sūryacandragrahāḥ smṛtāḥ //

### [1.24.6](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.6)

tataḥ paraṃ ca trividhasyāgnervakṣye samudbhavam /  
divyasya bhautikasyāgnerabyoneḥ pārthi vasya tu //

### [1.24.7](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.7)

vyuṣṭāyāṃ tu rajanyāṃ vai brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ /  
avyākṛtamidaṃ tvāsīnnaiśena tamasāvṛtam //

### [1.24.8](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.8)

sarvabhūtāvaśiṣṭe 'smiṃlloke naṣṭaviśeṣaṇe /  
svayaṃbhūrbhagavāṃstatra lokatantrārthasādhakaḥ //

### [1.24.9](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.9)

khadyotavatsa vyacaradāvirbhāvacikīrṣayā /  
so 'gniṃ dṛṣṭvātha lokādau pṛthivījalasaṃśritam //

### [1.24.10](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.10)

saṃvṛtya taṃ prakāśārthaṃ tridhā vyamajadīśvaraḥ /  
pavano yastu loke 'sminpārthivaḥ so 'gnirucyate //

### [1.24.11](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.11)

yaścāsau tapate sūrye śuciragnistu sa smṛtaḥ /  
vaidyuto 'bjastu vijñeyasteṣāṃ vakṣye 'tha lakṣamam //

### [1.24.12](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.12)

vaidyuto jāṭharaḥ sauro hyapāṃ garbhāstrayo 'grayaḥ /  
tasmādapaḥ pibansūryo gobhirdīpyatyasau divi //

### [1.24.13](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.13)

vaidyutena samāviṣṭo vārṣyo nādbhiḥ praśāmyati /  
mānavā nāṃ ca kukṣistho nādbhiḥ śāsyati pāvakaḥ //

### [1.24.14](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.14)

tasmātsauro vaidyutaśca jāṭharaścapyanindhanaḥ /  
kiñcidapsu mataṃ tejaḥ kiñciddṛṣṭamabiṃ dhanam //

### [1.24.15](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.15)

kāṣṭhendhanastu nirmathyaḥ so 'dbhiḥ śāmyati pāvakaḥ /  
arciṣmānpavamāno 'gnirniṣprabho jāṭharaḥ smṛtaḥ //

### [1.24.16](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.16)

yaścāyaṃ maṇḍale śuklo nirūṣmā saṃprakāśakaḥ /  
prabhā saurī tu pādena hyastaṃ yāti devākare //

### [1.24.17](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.17)

agnimāviśate rātrau tasmāddūrātprakāśate /  
udyantaṃ ca punaḥ sūryamauṣṇamayamāgneyamāviśat //

### [1.24.18](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.18)

pādena pārthivasyāgnestasmādagnistapatyasau /  
prākāśyaṃ ca tathauṣṇyaṃ ca saurāgneye tu tejasī //

### [1.24.19](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.19)

parasparānupraveśādāpyāyete parasparam /  
uttare caiva bhūmyarddhe tathā hyagniśca dakṣiṇe //

### [1.24.20](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.20)

uttiṣṭhati punaḥ sūrye rātrirāviśate hyapaḥ /  
tasmāttaptā bhavantyāpo divāratripraveśanāt //

### [1.24.21](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.21)

astaṃ yāti puna sūrye aharvai praviśatyapaḥ /  
tasmānnaktaṃ punaḥ śuklā āpo 'dṛśyanta bhāsvarāḥ //

### [1.24.22](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.22)

etena kramayogena bhūmyarddhe dakṣiṇottare /  
udayāstamane nityamahorātraṃ viśatyapaḥ //

### [1.24.23](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.23)

yaścāsau tapate sūryaḥ pibannaṃbho gabhastibhiḥ /  
pārthivāgnivimiśro 'sau divyaḥ śuciriti smṛtaḥ //

### [1.24.24](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.24)

sahasrapādasau vahnirghṛtakuṃbhanibhaḥ śuciḥ /  
ādatte sa tu nāḍīnāṃ sahasreṇa samantataḥ //

### [1.24.25](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.25)

nādeyīścaiva sāmudrīḥ kaupyāścaiva samantataḥ /  
sthāvarā jaṅgamāścaiva yāśca kulyādikā apaḥ //

### [1.24.26](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.26)

tasya raśmisahasraṃ tu śītavarṣoṣṇaniḥstavam /  
tāsāṃ catuḥśatā nāḍyo varṣante citra mūrttayaḥ //

### [1.24.27](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.27)

candanāścaiva sādhyaśca kūtanākūtanāstathā /  
amṛtā nāmataḥ sarvā raśmayo vṛṣṭisarjanāḥ //

### [1.24.28](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.28)

himodgatāśca tābhyo 'nyā raśmayastriśatāḥ punaḥ /  
dṛśyā meghāśca yāmyaśca hradinyo himasarjanāḥ //

### [1.24.29](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.29)

candrāstā nāmataḥ proktā mitābhāstu gabhastayaḥ /  
śuklāśca kuhakāścaiva gāvo viśvabhṛtastathā //

### [1.24.30](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.30)

śuklāstā nāmataḥ sarvastriśatā dharmasarjanāḥ /  
samaṃ vibhajya nāḍīstu manuṣṭapitṛdevatāḥ //

### [1.24.31](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.31)

manuṣyānauṣadheneha svadhayā tu pitṝnapi /  
amṛtena surānsarvāṃstrīṃstribhistarpayatyasau //

### [1.24.32](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.32)

vasaṃte caiva grīṣme ca śataiḥ sa tapati tribhiḥ /  
varṣāsvatho śaradi vai caturbhiśca pravarṣati //

### [1.24.33](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.33)

hemante śiśire caiva hima mutsṛjate tribhiḥ /  
indro dhātā bhagaḥ pūṣā mitro 'tha varuṇor'yamā //

### [1.24.34](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.34)

aṃśurvivasvāstvaṣṭā ca savitā viṣṇureva ca /  
māghamāse tu varuṇaḥ pūṣā caiva tu phalālgune //

### [1.24.35](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.35)

caitre māsi tu detoṃśurdhātā vaiśākhatāpanaḥ /  
jyeṣṭhamāse bhavedindraścāṣāḍhe savitā raviḥ //

### [1.24.36](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.36)

vivasvāñchrāvaṇe māsi proṣṭhe māse bhāgaḥ smṛtaḥ /  
parjanyo 'śvayuje māsi tvaṣṭā ca kārtike raviḥ //

### [1.24.37](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.37)

mārgaśīrṣe bhavenmitraḥ pauṣeviṣṇuḥ sanātanaḥ /  
pañcaraśmisahasrāṇi varuṇasyārkakarmaṇi //

### [1.24.38](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.38)

ṣaḍbhiḥ sahasraiḥ pūṣā tu devo 'śusaptabhistathā /  
dhātāṣṭabhiḥ sahasraistu navabhistu śatakratuḥ //

### [1.24.39](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.39)

savitā daśabhiryāti yātyekādaśabhirbhagaḥ /  
saptabhistapate sitrastvaṣṭā caivāṣṭabhistapet //

### [1.24.40](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.40)

aryamā daśābhiryāti parjanyo navabhistapet /  
ṣaḍbhī raśmisahasraistu viṣaṇustapati medinīm //

### [1.24.41](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.41)

vasaṃte kapilaḥ sūryo grīṣmer'kaḥ kanakaprabhaḥ /  
śvetavarṇastu varṣāsu pāṇḍuḥ śaradi bhāskaraḥ //

### [1.24.42](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.42)

hemante tāmravarṇastu śaiśire lohito raviḥ /  
iti varṇāḥ samā khyātāḥ sūryasyartusamudbhavāḥ //

### [1.24.43](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.43)

auṣadhīṣu balaṃ dhatte svadhayā ca pidṛṣvapi /  
sūryo 'mareṣvapyamṛtaṃ trayaṃ triṣu na yacchati //

### [1.24.44](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.44)

evaṃ raśmisahasraṃ tu sauraṃ lokārthasādhakam /  
bhidyate ṛtumāsādya jalaśītoṣṇanisravam //

### [1.24.45](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.45)

ityetanmaṇḍalaṃ śuklaṃ bhāsvaraṃ sūrya saṃjñitam /  
nakṣatragrahasomānāṃ pratiṣṭhā yonireva ca //

### [1.24.46](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.46)

candraṛkṣagrahāḥ sarve vijñeyāḥ sūryasaṃbhavāḥ /  
nakṣatrādhipatiḥ somo graha rājo divākaraḥ //

### [1.24.47](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.47)

śeṣāḥ pañca grahā jñeyā īśvarāḥ kāmacāriṇaḥ /  
paṭhyate cāgnirāditya udakaṃ candramāḥ smṛtaḥ //

### [1.24.48](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.48)

śeṣāṇā prakṛtīḥ smayagvarṇyamānā nibodhata /  
surasenāpatiḥ skandaḥ paṭhyate 'ṅgārako grahaḥ //

### [1.24.49](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.49)

nārāyaṇaṃ budhaṃ prāhurvedajñānavido budhāḥ /  
rudro vaivasvataḥ sākṣādyamo lokaprabhuḥ svayam //

### [1.24.50](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.50)

mahāgraho dvijaśreṣṭho mandagāmī śanaiśvaraḥ /  
devāsuragurū dvau tu bhānumantau mahā grahau //

### [1.24.51](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.51)

prajāpatisutāvetāvubhau śukrabṛhaspatī /  
ādityamūlamakhilaṃ trailokyaṃ nātra saṃśayaḥ //

### [1.24.52](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.52)

bhavatyasmājjagatkṛtsnaṃ sadevāsuramānuṣam /  
rudropendrendracandrāṇāṃ viprendrāstridivaukasām //

### [1.24.53](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.53)

dyutirdyutimatāṃ kṛtsnaṃ yattejaḥ sārvalaukikam /  
sarvātmā sarvalokeśo mahādevaḥ prajāpatiḥ //

### [1.24.54](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.54)

sūrya eva trilokasya sūlaṃ paramadaivatam /  
tataḥ saṃjāyate sarvaṃ tatra caiva pralīyate //

### [1.24.55](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.55)

bhāvābhāvau hi lokānāmādityānniḥmṛtau purā /  
jagajjñeyo graho viprā dīptimānsuprabho raviḥ //

### [1.24.56](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.56)

atra gacchanti nidhanaṃ jāyante ca punaḥ punaḥ /  
kṣaṇā muhūrttā divasā niśāḥ pakṣāśca kṛtsnaśaḥ //

### [1.24.57](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.57)

māsāḥ saṃvatsarāścaiva ṛtavo 'tha yugāni ca /  
tadādityādṛte hyeṣā kālaṃsakhyā na vidyate //

### [1.24.58](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.58)

kālādṛte na nigamo na dīkṣā nāhnikakramaḥ /  
ṛtūnāmavibhāgācca puṣpamūlaphalaṃ kutaḥ //

### [1.24.59](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.59)

kutaḥ sasyaviniṣpattistṛṇauṣadhigaṇo 'pi vā /  
abhāvo vyavahārāṇāṃ jantūnāṃ divi caiha ca //

### [1.24.60](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.60)

jagatpratāpanamṛte bhāskaraṃ vāritaskaram /  
sa eṣa kālaścāgniśca dvādaśātmā prajāpatiḥ //

### [1.24.61](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.61)

tapatyeṣa dvijaśreṣṭhāstrailokyaṃ sacarācaram /  
sa eṣa tecasāṃ rāśistamo ghransārvalaukikam //

### [1.24.62](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.62)

uttamaṃ mārgamāsthāya vāyorbhābhiridaṃ jagat /  
pārśvamūrdhvamadhaścaiva tāpayatyeṣa sarvaśaḥ //

### [1.24.63](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.63)

yathā prabhākaro dīpogṛhamadhye 'valaṃbitaḥ /  
pārśvamūrdhvamadhaścaiva tamo nāśayate samam //

### [1.24.64](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.64)

tadvatsahasrakiraṇo graharājo jagatpatiḥ /  
sūryo gobhirjagatsarvamādīpayati sarvataḥ //

### [1.24.65](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.65)

rave raśmisahasraṃ yatprāṅmayā samudātdṛtam /  
teṣāṃ śreṣṭhāḥ punaḥ sapta raśmayo grahayo nayaḥ //

### [1.24.66](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.66)

suṣumṇo harikeśaśca viśvakarmā tathaiva ca /  
viśvaśravāḥ punaścānyaḥ saṃpadvasurataḥ paraḥ //

### [1.24.67](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.67)

arvāvasuḥ punaścānyaḥ svarāḍanyaḥ prakīrttitaḥ /  
suṣumṇaḥ sūryaraśmistu kṣīṇa śaśinamedhayet //

### [1.24.68](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.68)

tiryagūrdhvapracāro 'sau suṣumṇaḥ parikīrttitaḥ /  
hari keśaḥ purastādya ṛkṣayoniḥ sa kītyate //

### [1.24.69](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.69)

dakṣiṇe viśvakarmā tu raśminvarddhayate vudham /  
viśvaśravāstu yaḥ paścacchukrayoniḥ smṛto budhaiḥ //

### [1.24.70](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.70)

saṃpadvasustu yo raśmiḥ sa yonirlohitasya tu /  
ṣaṣṭhastvarvvāvasū raśmiryonistu sa bṛhaspateḥ //

### [1.24.71](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.71)

śanaiścaraṃpuna ścāpi raśmirāpyāyate svarāṭ /  
evaṃ sūryaprabhāveṇa grahanakṣatratārakāḥ //

### [1.24.72](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.72)

vartnte divi tāḥ sarvā viśvaṃ caidaṃ punarjagat /  
nakṣīyante yatastāni tasmānnakṣatrasaṃjñitāḥ //

### [1.24.73](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.73)

kṣetrāṇyetāni vai pūrvamāpatanti gabhastibhiḥ /  
teṣāṃ kṣetrāṇyathādatte sūryo nakṣatrakārakāḥ //

### [1.24.74](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.74)

tīrṇānāṃ sukṛteneha sukṛtānte grahāśrayāt /  
tāraṇāttārakā hyetāḥ śuklatvāccaiva tārakāḥ //

### [1.24.75](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.75)

divyānāṃ pārthivānāṃ ca naiśānāṃ caiva sarvaśaḥ /  
ādānānnityamādityastejasā tapasāmapi //

### [1.24.76](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.76)

svanaṃ syandanārthe cu dhātureṣu vibhāvyate /  
svanāttejaso 'pāṃ ca tenāsau savitā mataḥ //

### [1.24.77](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.77)

bahvarthaścadirityeṣa hlādane dhāturucyate /  
śuklatve cāmṛtatve ca śītatve ca vibhāvyate //

### [1.24.78](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.78)

sūryācandramaso rdivye maṇḍale bhāsvare khage /  
jalatecaumaye śukle vṛttakuṃbhanibhe śubhe //

### [1.24.79](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.79)

ghanatoyātmakaṃ tatra maṇḍalaṃ śaśinaḥ smṛtam /  
ghanatejomayaṃ śuklaṃ maṇḍalaṃ bhāskarasya tu //

### [1.24.80](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.80)

viśanti sarvadevāstu sthānānyetāni sarvaśaḥ /  
manvantareṣu sarveṣu ṛkṣasūryagrahāśrayāḥ //

### [1.24.81](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.81)

tāni devagṛhāṇyeva tadākhyāste bhavanti ca /  
sauraṃ sūryo viśetsthānaṃ saumyaṃ somastathaiva ca //

### [1.24.82](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.82)

śaukraṃ śukro viśetsthānaṃ ṣoḍa śārciḥ prabhāsvaram /  
jaivaṃ bṛhaspatiścaiva lauhitaṃ caiva lohitaḥ //

### [1.24.83](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.83)

śanaiścaro rviśetsthānaṃ devaḥ śānaiscaraṃ tathā /  
baudhaṃ budho 'tha svarbhānuḥ svarbhānusthānamāsthitaḥ //

### [1.24.84](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.84)

nakṣatrāṇi ca sarvāṇi nakṣatrāṇi viśantyuta /  
gṛhāṇyetāni sarvāṇi jyotīṃṣi sukṛtātma nām //

### [1.24.85](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.85)

kalpādau saṃpravṛttāni nirmitāni svayaṃbhuvā /  
sthānānyetāni tiṣṭhanti yāvadātrūtasaṃplavam //

### [1.24.86](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.86)

manvantareṣu sarveṣu devasthānāni tāni vai /  
abhimānino 'vatiṣṭhante devasthānāni vai punaḥ //

### [1.24.87](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.87)

atītaistu sahātītā bhāvyā bhāvyaiḥ suraiḥ saha /  
varttante varttamānaiśca sthānibhistaiḥ suraiḥ saha /  
asminmanvantare caiva grahā vaitānikāḥ smṛtāḥ //

### [1.24.88](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.88)

vivasvānaditeḥ putraḥ sūryo vaivasvate 'ntare /  
tviṣināmā dharmasutaḥ somo devo vasuḥ smṛtaḥ //

### [1.24.89](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.89)

śukro devastu vijñeyo bhārgavo 'surayājakaḥ /  
bṛhattejāḥ smṛto devo devācāryo 'gi rassutaḥ //

### [1.24.90](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.90)

budho manoharaścaiva tviṣiputrastu sa smṛtaḥ /  
śanaiścaro virūpastu saṃjñāputro vivasvataḥ //

### [1.24.91](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.91)

agnervikeśyāṃ jajñe tu yuvāsau lohitādhipaḥ /  
nakṣatrāṇyṛkṣanāmāno dākṣāyaṇyastu tāḥ smṛtāḥ //

### [1.24.92](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.92)

svarbhānuḥ siṃhikāputro bhūtasaṃtāpano 'suraḥ /  
somarkṣagrahasūryeṣu kīrttitā hyabhimāninaḥ //

### [1.24.93](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.93)

sthānānyetāni coktāni sthāninaścātha devatāḥ /  
śuklamagnimayaṃ sthānaṃ sahasrāṃśorvivasvataḥ //

### [1.24.94](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.94)

sahasrāṃśostviṣeḥ sthānamammayaṃ śuklameva ca /  
āpyaṃ śyāmaṃ manojñasya pañcaraśmergṛhaṃ smṛtam //

### [1.24.95](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.95)

śukrasyāpyammayaṃ śuklaṃ padmaṃ ṣauḍaḥśaraśmiṣu /  
navaraśmestu bhaumasya lauhitaṃ sthānamammayam //

### [1.24.96](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.96)

haridāpyaṃ bṛhatsthānaṃ dvādaśāṃśairbṛhaspateḥ /  
aṣṛ raśmigṛhaṃ proktaṃ kṛṣṇaṃ mandasya cāmmayam //

### [1.24.97](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.97)

svarbhānostāmasaṃ sthānaṃ bhūtasaṃtāpanālayam /  
vijñeyāstārakāḥ sarvā ammayāsttve karaśmayaḥ //

### [1.24.98](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.98)

āśrayāḥ puṇyakīrtīnāṃ suśuklāścāpi varṇataḥ /  
ghanatoyātmikā jñeyāḥ kalpādāveva nirmitāḥ //

### [1.24.99](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.99)

ādityaraśmisaṃyogātsaṃprakāśātmikāḥ smṛtāḥ /  
navayojanasāhasro viṣkaṃbhaḥ savituḥ smṛtaḥ //

### [1.24.100](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.100)

triguṇāstasya vistāro maṇḍalasya pramāṇataḥ /  
dviguṇaḥ sūryavistārādvistāraḥ śaśinaḥ smṛtaḥ //

### [1.24.101](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.101)

tulyastayostu svarbhānurbhūtvādhastātprasarpati /  
uddhṛtya pṛthivīchāyāṃ nirmito maṇḍalākṛtiḥ //

### [1.24.102](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.102)

svarbhānostu bṛhatsthānaṃ tṛtīyaṃ yattamomayam /  
ādityāttacca niṣkramya somaṃ gacchati parvasu //

### [1.24.103](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.103)

ādityameti somācca punaḥ saureṣu parvasu /  
svarbhāsā nudate yasmāttasmātsvarbhānurucyate //

### [1.24.104](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.104)

candrasya ṣoḍaśo bhāgo bhārgavastu vidhīyate /  
viṣkaṃbhānmaṇḍalāccaiva yojanāgrātpramāṇataḥ //

### [1.24.105](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.105)

bhārgavātpādahīnastu vijñeyo vai bṛhaspatiḥ /  
bṛhaspateḥ pāda hīnau bhaumasaurāvubhau smṛtau //

### [1.24.106](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.106)

vistārānmaṇḍalāccaiva pādahīnastayorbudhaḥ /  
tārānakṣatrarūpāṇi vapuṣmanti ca yāni vai //

### [1.24.107](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.107)

budhena samarūpāṇi vistārānmaṇḍalācca vai /  
prāyaśaścandrayogīni vidyādṛkṣāṇi tattvavit //

### [1.24.108](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.108)

tārānakṣatrarūpāṇi hīnāni tu parasparāt /  
śatāni pañca catvāri trīṇi dve caiva yojane //

### [1.24.109](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.109)

pūrvāparanikṛṣṭāni tārakāmaṇḍalāni ca /  
yojanādyarddhamātrāṇi tebhyo hrasvaṃ na vidyate //

### [1.24.110](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.110)

upariṣṭāttrayasteṣāṃ grahā ye dūrasarpiṇaḥ /  
sauroṅgirāśca vakraśca jñeyā mandavicāriṇaḥ //

### [1.24.111](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.111)

tebhyo 'dha stāttu catvāraḥ punareva mahāgrahāḥ /  
sūryasomau budhaścaiva bhārgavaścaiva śīghragāḥ //

### [1.24.112](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.112)

tāvatyastārakākoṭyo yāvadṛkṣāṇi sarvaśaḥ /  
vidhinā niyamāccaiṣāmṛkṣacaryā vyavasthitā //

### [1.24.113](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.113)

gatistāsu ca sūryasya nīcaucce tvayanakramāt /  
uttarāyaṇamārgastho yadā parvasu candramāḥ //

### [1.24.114](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.114)

uccatvāddṛśyate śīghraṃ nītivyaktairgabhastibhiḥ /  
tadā dakṣiṇamārgasyo nīyāṃ vithīmupāśritaḥ //

### [1.24.115](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.115)

bhūmi lekhāvṛtaḥ sūryaḥ pūrṇāmāvāsyayoḥ sadā /  
na dṛśyate yathākālaṃ śīghramastamupaiti ca //

### [1.24.116](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.116)

tasmāduttaramārgastho hyamāvasyāṃ niśākaraḥ /  
dṛśyate dakṣiṇe mārge niyamāddṛśyate na ca //

### [1.24.117](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.117)

jyotiṣāṃ gatiyogena sūryācandramasāvṛtaḥ /  
samānakālāstamayau viṣuvatsu samodayau //

### [1.24.118](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.118)

uttarāsu ca vīthīṣu vyantarāstamanodayau /  
pūrṇāmavāsyayorjñoyau jyotiścakrānuvartinau //

### [1.24.119](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.119)

dakṣiṇāyanamārgastho yadā carati raśmivān /  
tadā sarvagrahāṇāṃ ca sūryo 'dhastātprasarpati //

### [1.24.120](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.120)

vistīrṇa maṇḍalaṃ kṛtvā tasyorddhva carate śaśī /  
nakṣatramaṇḍalaṃ kṛtsnaṃ somādūrddhva prasarpati //

### [1.24.121](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.121)

nakṣatrebhyo budhaścorddhra budhādūrddhvaṃ tu bhārgavaḥ /  
vakrastu bhārgavādūrddhva vakrādūrddhvaṃ bṛhaspatiḥ //

### [1.24.122](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.122)

tasmācchanaiścaraścorddhvaṃ tasmātsaptarṣimaṇḍalam /  
ṛṣīṇāṃ cāpi saptānāṃ dhruva ūrddhvaṃ vyavasthitaḥ //

### [1.24.123](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.123)

dviguṇeṣu sahasreṣu yojanānāṃ śateṣu ca /  
tārāgrahāntarāṇi syurupariṣṭādyathākramam //

### [1.24.124](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.124)

grahāśca candrasūryauṃ ca divi divyena teja sā /  
nityamṛkṣeṣu yujyante gacchanto niyatāḥ kramāt //

### [1.24.125](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.125)

grahanakṣatrasūryāstu nīcoccamṛjavastathā /  
samāgame ca bhede ca paśyanti yugapatprajāḥ //

### [1.24.126](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.126)

parasparasthitā hyete yujyante ca parasparam /  
asaṃkareṇa vijñeyasteṣāṃ yogastu vai budhaiḥ //

### [1.24.127](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.127)

ityevaṃ sanniveśo vai vṛthivyā jyautiṣasya ca /  
dvipānāmudadhīnāṃ ca parvatānāṃ tthaiva ca //

### [1.24.128](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.128)

varṣāṇāṃ ca nadīnāṃ ca ye ca teṣu vasaṃti vai /  
eteṣveva grahāḥ sarve nakṣatreṣu samutthitāḥ //

### [1.24.129](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.129)

vivasvānaditeḥ putraḥ sūryo vai cākṣuṣeṃ'tare /  
viśākhāsu samutpanno grahāṇāṃ prathamo grahaḥ //

### [1.24.130](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.130)

tviṣimān dharmaputrastu somo devo vasossutaḥ /  
śītaraśmiḥ samutpannaḥ kṛttikāsu niśākaraḥ //

### [1.24.131](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.131)

ṣoḍaśārcirbhṛgoḥ putraḥ śukraḥ sūryādanantaram /  
tārāgrahāṇāṃ pravarastiṣyaṛkṣe samutthitaḥ //

### [1.24.132](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.132)

grahaścāṅgirasaḥ putro dvādaśārcirbṛhaspatiḥ /  
phālgunīṣu samutpannaḥ pūrvāsu ca jagadguruḥ //

### [1.24.133](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.133)

navārcirlohitāṅgaśca prajāpatisuto grahaḥ /  
āṣāḍhāsviha pūrvāsu samutpanna iti śrutiḥ //

### [1.24.134](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.134)

revatīṣveva saptārcistathā sauriḥ śanaiścaraḥ /  
saumyo budho dhaniṣṭhāsu pañcārcirudito grahaḥ //

### [1.24.135](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.135)

tamomayo mṛtyusutaḥ prajākṣayakaraḥ śikhī /  
ārśleṣāsu samutpannaḥ sarvahārī mahāgrahaḥ //

### [1.24.136](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.136)

tathā svanāmadheyeṣu dākṣāyaṇyaḥ samuchritāḥ /  
tamovīryamayo rāhuḥ prakṛtyā kṛṣṇamaṇḍalaḥ //

### [1.24.137](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.137)

bharaṇīṣu samutpanno grahaścandrārkamarddanaḥ /  
ete tārā grahāścāpi boddhavyā bhārgavādayaḥ //

### [1.24.138](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.138)

janmanakṣatrapīḍāsu yānti vaiguṇyatāṃ yataḥ /  
spṛśyante tena doṣeṇa tatastadgrahabhaktitaḥ //

### [1.24.139](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.139)

sarvagrahāṇāmeteṣāmādirāditya ucyate /  
tārāgrahāṇāṃ śukrastu ketūnāmapi dhūmavān //

### [1.24.140](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.140)

dhruvaḥ kīlo grahāṇāṃ tu vibhaktānāṃ caturddiśam /  
nakṣatrāṇāṃ śraviṣṭhā syādayanānāṃ tathottaram //

### [1.24.141](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.141)

varṣāṇāṃ cāpi pañcānāmādyaḥ saṃvatsaraḥ smṛtaḥ /  
ṛtūnāṃ śiśiraścāpi māsānāṃ māgha eva ca //

### [1.24.142](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.142)

pakṣāṇāṃ śuklapakṣaśca tithīnāṃ pratipattathā /  
ahorātravibhāgānāmahaścāpi prakīrtitam //

### [1.24.143](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.143)

muhūrttānāṃ tathaivādirmuhūrtto rudradaivataḥ /  
kṣaṇaścāpi nimeṣādiḥ kālaḥ kālavidāṃ varāḥ //

### [1.24.144](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.144)

śravaṇāntaṃ dhaniṣṭhādi yugaṃ syātpañcavārṣikam /  
bhānorgativiśeṣeṇa cakravatparivarttate //

### [1.24.145](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.145)

divākaraḥ smṛtastasmātkālastadvidbhirīśvaraḥ /  
caturvidhānāṃ bhūtānāṃ pravarttakanivarttakaḥ //

### [1.24.146](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.146)

tasyāpi bhagavānrudraḥ sākṣāddevaḥ pravarttakaḥ /  
ityeṣa jyotiṣāmeva saṃniveśor'thaniścayāt //

### [1.24.147](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.147)

lokasaṃvyavahārārtha mīśvareṇa vinirmitaḥ /  
uttarāśravaṇenāsau saṃkṣiptaśca dhruve tathā //

### [1.24.148](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.148)

sarvatasteṣu vistīrṇo vṛttākāra iva sthitaḥ /  
buddhibūrvaṃ bhāgavatā kalpadau saṃpravarttitaḥ //

### [1.24.149](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.149)

sāśrayaḥ so 'bhimānī ca sarvasya jyotiṣātmakaḥ /  
vaiśvarūpapradhānasya pariṇāmo 'yamadbhutaḥ //

### [1.24.150](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.150)

naitacchakyaṃ prasaṃkhyātuṃ yāthātathyena kenacit /  
gatāgataṃ manuṣyeṇa jyotiṣāṃ sāṃsacakṣuṣā //

### [1.24.151](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.151)

āgamādanumā nācca pratyakṣadupapattitaḥ /  
parikṣya nipuṇaṃ buddhyā śraddhātavyaṃ vipaścitā //

### [1.24.152](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.152)

cakṣuḥ śāstraṃ jalaṃ lekhyaṃ gaṇitaṃ buddhivittamāḥ /  
pañcaite hetavo viprā jyotirgaṇavivecane //

### [1.24.152.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24.152.p1)

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde jyotiṣāṃ sanniveśaṃnaṃ nāma caturviṃśatitamo 'dhyāyaḥ

## Linked texts (6)

- [Liṅgapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.linga.1.59.1) — Vyāsa, Sanskrit
- [Vāyupurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.53.2) — Vyāsa, Sanskrit
- [Matsyapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.matsya.128.3) — Vyāsa, Sanskrit
- [Kūrmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.41.12) — Vyāsa, Sanskrit
- [Viṣṇupurāṇa (critical edition)](https://indike.org/pramana/in.purana.visnu*crit.2.12.35) — Sanskrit
- [Liṅgapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.vernacular.tamil.kappiyam.lingapurana.65.1) — Ativīrarāma Pāṇṭiyar 1500, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.24) · Pramāṇa
