Pramāṇa · Search · About · API

Brahmandapurana 1.29

Brahmāṇḍapurāṇa 1.29

Language
Sanskrit

Contents

1.29.1

ṛṣiruvāca
caturyugāni yānyāsanpūrvaṃ svāyaṃbhuve 'ntare /
teṣāṃ nisargaṃ tattvaṃ ca śrotumicchāmi vistarāt //

1.29.2

sūta uvāca
pṛthivyādiprasaṃgena yanmayā prāgudīritam /
teṣāṃ caturyugaṃ hyetattadvakṣyāmi nibodhata //

1.29.3

saṃkhyayeha prasaṃkhyāya vistarāccaiva sarvaśaḥ /
yugaṃ ca yugabhedaśca yugadharmastathaiva ca //

1.29.4

yugasaṃdhyāṃśakaścaiva yugasaṃdhānameva ca /
ṣaṭprakāśayugākhyaiṣā tā pravakṣyāmi tattvataḥ //

1.29.5

laukikena pramāṇena niṣpādyābdaṃ tu mānuṣam /
tenābdena prasaṃkhyāyai vakṣyāmīha vaturyugam /
nimeṣakāla tulyaṃ hi vidyāllaghvakṣaraṃ ca yat //

1.29.6

kāṣṭhā nimeṣā daśa pañca caiva triśacca kāṣṭhā gaṇayetkalāṃ tu /
triṃśatkalāścāpi bhavenmuhūrttastai striṃśatā rātryahanī same te //

1.29.7

ahorātrau vibhajate sūryo mānuṣalaukikau //

1.29.8

tatrāhaḥ karmaceṣṭāyāṃ rātriḥ svapnāya kalpate /
pitrye rātryahanī māsaḥ pravibhāgastayoḥ punaḥ //

1.29.9

kṛṣṇapakṣastvahasteṣāṃ śuklaḥ svapnāya śarvarī /
triṃśadye mānuṣā māsāḥ pitryo māsastu saḥ smṛtaḥ //

1.29.10

śatāni trīṇi māsānāṃ ṣaṣṭyā cāpyadhikāni vai /
pitryaḥ saṃvatsaro hyeṣa mānuṣeṇa vibhāvyate //

1.29.11

mānuṣe ṇaiva mānena varṣāṇāṃ yacchataṃ bhavet /
pitṝṇāṃ trīṇi varṣāṇi saṃkhyātānīha tāni vai //

1.29.12

daśa caivādhikā māsāḥ pitṛsaṃkhyeha saṃjñitāḥ /
laukikenaiva mānena hṛbdo yo mānuṣaḥ smṛtaḥ //

1.29.13

etaddivyamahorātraṃ śāstre syānniścayo gataḥ /
divye rātryahanī varṣa pravibhāgastayoḥ punaḥ //

1.29.14

ahastatrodagayanaṃ rātriḥ syāddakṣiṇāyanam /
ye te rātryahanī divye prasaṃkhyānaṃ tayoḥ punaḥ //

1.29.15

triṃśadyāni tu varṣāṇi dipyo māsastu sa smṛtaḥ /
yanmānuṣaṃ śataṃ viddhi divyā māsāstrayastu te //

1.29.16

daśa caiva tathāhāni divyo hyeṣa vidhiḥ smṛtaḥ /
trīṇi varṣaśatānyeva ṣaṣṭivarṣāṇi yāni tu /
divyaḥ saṃvatsaro hyeṣa mānuṣeṇa prakīrttitaḥ //

1.29.17

trīṇi varṣa sahasrāṇi mānuṣāṇi pramāṇataḥ /
triṃśadanyāni varṣāṇi mataḥ saptarṣivatsaraḥ //

1.29.18

nava yāni sahasrāṇi varṣāṇāṃ mānuṣāṇi tu /
anyāni navatiścaiva dhruvaḥ saṃvatsaraḥ smṛtaḥ //

1.29.19

ṣaḍviṃśatisahasrāṇi varṣāṇi mānuṣāṇi tu /
varṣāṇāṃ tu śataṃ jñeyaṃ divyo hyeṣa vidhiḥ smṛtaḥ //

1.29.20

trīṇyeva niyutānyāhurvarṣāṇāṃ mānuṣāṇi tu //

1.29.21

ṣaṣṭiścaiva sahasrāṇi saṃkhyātāni tu saṃkhyāyā /
divyavarṣasahasra tu prāhuḥ saṃkhyāvido janāḥ //

1.29.22

ityevamṛṣibhirgītaṃ divyayā saṃkhyāyā tviha /
divyenaiva pramāṇena yugasaṃkhyāprakalpanam //

1.29.23

catvāri bhārate varṣe yugāni kavayo 'buvan /
kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliśceti catuṣṭayam //

1.29.24

pūrva kṛtayukaṃ nāma tatastretī vidhīyate /
dvāparaṃ ca kaliścaiva yugānyetāni kalpayet //

1.29.25

catvāryāhuḥ sahasrāṇi varṣāṇāṃ ca kṛta yugam /
tasya tāvacchatī saṃdhyā saṃdhyāṃśaḥ saṃdhyāyā samaḥ //

1.29.26

itareṣu sasaṃdhyeṣu sasaṃdhyāṃśeṣu ca triṣu /
ekanyāyena vartante sahasrāṇi śatāni ca //

1.29.27

trīṇi dve ca sahasrāṇi tretādvāparayoḥ kramāt /
triśatī dviśatī saṃdhye saṃdhyāṃśau cāpi tatsamau //

1.29.28

kaliṃ varṣasarasraṃ tu yugamāhurdvijottamāḥ /
tasyaikaśatikā saṃdhyā saṃdhyāṃśaḥ saṃdhyayā samaḥ //

1.29.29

teṣāṃ dvādaśasāhasrī yugasaṃkhyā prakīrttitā /
kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliścaiva catuṣṭayam //

1.29.30

atra saṃvatsarā dṛṣṭā mānuṣeṇa pramāṇataḥ /
kṛtasya tāvadvakṣyāmi varṣāṇi ca nibodhata //

1.29.31

sahasrāṇāṃ śatānyāhuścaturdaśa hi saṃkhyāyā /
catvāriṃśatsahasrāṇi tathānyāni kṛtaṃ yugam //

1.29.32

tathā śatasahasrāṇi varṣāṇi daśasaṃkhyāyā /
aśītiśca sahasrāṇi kālastretāyugasya saḥ //

1.29.33

saptaiva niyutānyāhurvarṣāṇāṃ mānuṣeṇa tu /
viṃśatiśca sahasrāmi kālaḥ sa dvāparasya ca //

1.29.34

tathā śatasahasrāṇi varṣāṇāṃ trīṇi saṃkhyayā /
ṣaṣṭiścaiva sahasrāṇi kālaḥ kaliyugasya tu //

1.29.35

evaṃ caturyuge kāla ṛtaiḥ saṃdhyāṃśakaiḥ smṛtaḥ /
niyutānyeva ṣaḍiṃśānnirasāni yugāni vai //

1.29.36

catvāriṃśattathā trīṇi niyutā nīha saṃkhyayā /
viṃśatiśca sahasrāṇi sa saṃdhyāṃśaścaturyugaḥ //

1.29.37

evaṃ caturyugākhyānāṃ sādhikā hyekasaptatiḥ /
kṛtatretādiyuktānāṃ manorantaramucyate //

1.29.38

manvantarasya saṃkhyāṃ tu varṣāgreṇa nibodhata /
triṃśatkoṭyastu varṣāṇāṃ mānuṣeṇa prakīrttitāḥ //

1.29.39

sapta ṣaṣṭistathānyāni niyutānyadhikāni tu /
viśatiśca sahasrāṇi kālo 'yaṃ sādhikaṃ vinā //

1.29.40

manvantarasya saṃkhyaiṣā saṃkhyā vidbhirdvijaiḥ smṛtā /
manvantarasya kālo 'yaṃ yugaiḥ sārddhaṃ ca kīrttitaḥ //

1.29.41

catuḥ sāhasrayuktaṃ vai prākṛtaṃ tatkṛtaṃ yugam /
tretāśiṣṭaṃ pravakṣyāmi dvāparaṃ kalimeva ca //

1.29.42

yugapatsamayenārtho dvidhā vaktuṃ na śakyate /
kramāgataṃ mayā hyetattubhyaṃ nokta yuga dvayam //

1.29.43

ṛṣivaṃśaprasaṃgena vyākulatvāttathaiva ca /
atra tretāyugasyādau manuḥ saptarṣayaśca ye //

1.29.44

śrauta smārtta ca te dharma brahmaṇānupracauditam /
dārāgnihotrasaṃbandhamṛgyajuḥ sāmasaṃhitam //

1.29.45

ityādilakṣaṇaṃ śrautaṃ dharma saptarṣayo 'bruvan /
paraṃparāgataṃ dharma smārttaṃ cācāralakṣaṇam //

1.29.46

varṇāśramācārayutaṃ manuḥ svāyaṃbhuvo 'bravīt /
satyena brahmacaryeṇa śrutena tapasā ca vai //

1.29.47

teṣāṃ tu taptatapasā ārṣeṇopakrameṇa tu /
saptarṣīṇāṃ manoścaiva hyādye tretāyuge tathā //

1.29.48

abuddhipūrvakaṃ teṣāmakriyāpūrvameva ca /
abhivyaktāstu te mantrāstārakādyairnidarśanaiḥ //

1.29.49

ādikalpe tu devānāṃ prādurbhūtāstu yāḥ svayam /
prāṇāśeṣvatha siddhīnāmanyāsāṃ ca pravarttanam //

1.29.50

āsanmantrā vyatīteṣu ye kalpeṣu sahasraśaḥ /
te mantrā vai punasteṣāṃ pratibhāyāmupasthitāḥ //

1.29.51

ṛco yajūṃṣi sāmāni mantraścātharvaṇāni tu /
saptarṣibhistu te proktāḥ smārttaṃ dharmaṃ manurjagau //

1.29.52

tretādau saṃhitā vedāḥ kevalā dharmasetavaḥ /
saṃrodhādāyuṣaścaiva vartsyante dvāpareṣu vai //

1.29.53

ṛṣayastapasā vedāndvāparādiṣvadhīyate /
anādinidhinā divyāḥ pūrvaṃ sṛṣṭāḥ svayaṃbhuvā //

1.29.54

sadharmāḥ savratāḥ sāṃgā yathādharmaṃ yugeyuge /
vikriyante samānārthā vedavādā yathāyugam //

1.29.55

āraṃbhayajñāḥ kṣatrāśca haviryajñā viśastathā /
paricārayajñāḥ śūdrāstu japayajñā dvijottamāḥ //

1.29.56

tadā pramuditā varṇāstretāyāṃ dharmapālitāḥ /
kriyāvantaḥ prajāvantaḥ samṛddhāḥ sukhinastathā //

1.29.57

brāhmaṇānanurttante kṣatriyāḥ kṣatriyānviśaḥ /
vaiśyānuvarttinaḥ śudrāḥ parasparamanuvratāḥ //

1.29.58

śubhāḥ pravṛttayasteṣāṃ dharmā varṇāśramāstathā /
saṃkalpitena manasā vācoktena svakarmaṇā //

1.29.59

tretāyuge ca viphalaḥ karmāraṃbhaḥ prasiddhyati /
āyurmedhā balaṃ rūpamārogyaṃ dharmaśīlatā //

1.29.60

sarvasādhāraṇā hyete tretāyāṃ vai bhavaṃ tyuta /
varṇāśramavyavasthānaṃ teṣāṃ brahmā tadākarot //

1.29.61

punaḥ prajāstu tā mohāddharmā stānapyapālayan /
parasparavirodhena manuṃ tāḥ punarabhyayuḥ //

1.29.62

punaḥ svāyaṃbhuvo dṛṣṭvā yāthātathyaṃ prajāpatiḥ /
dhyātvā tu śatarūpāyāṃ putrau sa udapādayat //

1.29.63

priyavrato ttānapādau prathamau tau mohīkṣitau /
tataḥ prabhṛti rājāna utpannā daṇḍadhāriṇaḥ //

1.29.64

prajānāṃ rañjanāccaiva rājānaste 'bhavannṛpāḥ /
pracchanna pāpāstairye ca na śakyāstu narādhipaiḥ //

1.29.65

dharmarājaḥ smṛtasteṣāṃ śāstā vaivasvato yamaḥ /
varṇānāṃ pravibhāgāśca tretāyāṃ saṃprakīrttitāḥ //

1.29.66

saṃbhṛtācca tadā mantrā ṛṣibhirbrahmaṇaḥ sutaiḥ /
yajñāḥ pravarttitāścaiva tadā hyeva tu daivataiḥ //

1.29.67

yāmaśukrārjitaiścaiva sarvasādhana saṃbhṛtaiḥ /
sārddhaṃ viśvabhujā caiva devendreṇa mahaujasā //

1.29.68

svāyaṃbhuveṃ'tare devairyajñastaiḥ prākpravarttitaḥ /
satyaṃ japastapo dānaṃ tretāyā dharma ucyate //

1.29.69

tadā dharmmasahasrānte 'hiṃsādharmaḥ pravarttate /
jāyante ca tadā śūrā āyuṣmanto mahābalāḥ //

1.29.70

vyastadaṇḍā mahābhāgā dharmiṣṭhā brahmavādinaḥ /
padmapatrāyatākṣāśca pṛthūraskāḥ susaṃhatāḥ //

1.29.71

siṃhātaṅkā mahāsattvā mattamātaṅgagaminaḥ /
mahādhanurddharāścaiva tretāyāṃ cakravarttinaḥ //

1.29.72

sarvalakṣaṇasampūrmā nyagrodhaparimaṇḍalāḥ /
nyagrodhau tu smṛtau bāhū vyāmo nyagrodha ucyate //

1.29.73

vyāme naivochrayo yasya sama ūrddhaṃ tu dehinaḥ /
samochrayaparīṇāho jñeyo nyagrodhamaṇḍalaḥ //

1.29.74

cakraṃ ratho maṇirbhāryā nidhiraśvo gajastathā /
saptaitāni ca ratnāni sarveṣāṃ cakravartināma //

1.29.75

cakraṃ ratho maṇiḥ khaḍgaścarmaratnaṃ ca pañcamam /
keturnidhiśca saptaiva prāṇahīnāni cakṣate //

1.29.76

bhāryā purohitaścaiva senānī rathakṛcca yaḥ /
mantryaśvaḥ kalabhaścaiva prāṇinaḥ sapta kīrttitāḥ //

1.29.77

ratnānyetāni divyāni saṃsiddhāni mahātmanām /
caturdaśa vidheyāni sarveṣāṃ cakravarttinām //

1.29.78

viṣṇoraṃśena jāyante pṛthivyāṃ cakravarttinaḥ /
manvantareṣu sarveṣu atītānāgateṣviha //

1.29.79

bhūtabhavyāni yānīha varttamānāni yāni ca /
tretāyuge ca tānyatra jāyante cakravarttinaḥ //

1.29.80

bhadrāṇīmāni teṣāṃ vai bhavantīha mahīkṣitām /
atyadbhutāni catvāri balaṃ dharmaḥ sukhaṃ dhanam //

1.29.81

anyonyasyāvirodhena prāpyante tu nṛpaiḥ samam /
artho dharmaśca kāmaśca yaśo vijaya eva ca //

1.29.82

aiśvaryeṇāṇimādyena prabhuśaktyā tathaiva ca /
śrutena tapasā caiva munīnabhibhavanti vai //

1.29.83

balena tapasā caiva devadānavamānavān /
lakṣaṇaiścaiva jāyante śarīrasthairamānuṣaiḥ //

1.29.84

keśāḥsnigdhā lalāṭoccā jihvā cāsya pramārjinī /
tāmraprabhoṣṭanetrāśca śrīvatsāścaiddhvaromaśāḥ //

1.29.85

ājānubāhavaschaiva tadāmrahastāḥ kaṭau kṛśāḥ /
nyagrodhapariṇāhāśca siṃhaskandhāstu mehanāḥ //

1.29.86

gajedragatayaścaiva mahāhanava eva ca /
pādayoścakramatsyontu śaṅkhapadmau tuhastayoḥ //

1.29.87

pañcāśītisahasrāṇi te rājantyajarā nṛpāḥ /
asaṃgagatayasteṣāṃ catasraścakravarttinām //

1.29.88

antarikṣe samudri ca pātāle parvateṣu ca /
ijyā dānaṃ tapaḥ satyaṃ tretāyāṃ dharma ucyate //

1.29.89

tadā pravarttate dharmo varṇāśramavibhāgaśaḥ /
maryādāsthāpanārthaṃ ca daṇḍanītiḥ pravarttate //

1.29.90

tdṛṣṭapuṣṭāḥ prajāḥ sarvā arogāḥ pūrṇamānasāḥ /
eko vedaścatuṣpādastretāyugavidhausmṛtaḥ //

1.29.91

trīṇi varṣasahasrāṇi tadā jīvanti mānavāḥ /
putrapautrasamākīrṇā mriyante ca krameṇa tu //

1.29.92

eṣa tretāyuge dharmastretāsaṃdhyāṃ nibodhata /
tretāyugasvabhāvānāṃ saṃdhyā pādena varttate /
saṃdhyāpādaḥ svabhāvastu soṃ'śapadena tiṣṭhati //

1.29.92.p1

iti śrī brahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde saṃkhyāvartto nāmaikonatriśattamo 'dhyāyaḥ

Linked texts (4)